استان ایلام

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

استان ایلام استان ایلام
کشور	ایران
مرکز	ایلام
مساحت	20٬133 کیلومتر مربع
جمعیت	545٬787 نفر
تعداد شهرستان	8
تعداد بخش	19
تعداد شهر	19
استاندار	میرمحمد غراوی
نمایندگان	علی عزتی داریوش قنبری ،شاپور پولادی

استان ایلام یکی از استان‌های کشور ایران است که در باختر این کشور و در ناحیه‌ای کوهستانی و نیمه گرم قرار گرفته‌است. مرکز این استان شهر ایلام است ^[۱]. استان ایلام از غرب با کشور عراق، از جنوب با استان خوزستان، از شرق با استان لرستان و از شمال با استان کرمانشاه همسایه‌است.

این استان از استان‌های جنگلی ایران است و به خاطر زیبایی طبیعتش از آن با نام عروس زاگرس نیز یاد می‌شود. پیش از دوره رضاشاه به این ناحیه پشتکوه می‌گفتند.

فهرست مندرجات ۱ پیشینه ۲ تقسیمات کشوری ۳ مردم ۴ اقتصاد ایلام ۴.۱ موقعیت اقتصادی و اجتماعی ۵ زبان و گویش ها ۶ جغرافیا ۷ گردشگری ۸ امکانات روستایی استان ۹ نگارخانه ۱۰ منابع ۱۱ جستارهای وابسته ۱۲ پیوند به بیرون

[ویرایش] پیشینه

نام منطقه استان ایلام در زمان باستان، اریوجان بوده‌است. در جای خود شهر ایلام کنونی در قدیم شهری به نام ردین بوده و بعدها یعنی در زمان فرمانروایی حاکمان محلی آن یعنی والیان، حسین‌آباد نام داشته که در سال ۱۳۰۸ خورشیدی در زمان رضاشاه پهلوی ایلام نام گرفته‌است.

[ویرایش] تقسیمات کشوری

استان ایلام دارای هشت شهرستان به این شرح است: آبدانان، ایلام، ایوان، دره شهر، دهلران، شیروان و چرداول، ملکشاهی و مهران.

ایلام تاسال ۱۳۴۲ بخشی از استان کرمانشاه بود اما بر اساس تقسیمات کشوری آن سال به استان تبدیل شد. طی این تقسیمات، بخش‌هایی از لرستان و خوزستان به ایلام ملحق شدند. این ملحقات شامل دره‌شهر از لرستان و موسیان از خوزستان می‌شد.

نقاط شهری استان ایلام عبارت‌اند از: آبدانان، آسمان‌آباد، ارکواز، ایلام، ایوان، بدره، پهله، توحید، چوار، دره‌شهر، دهلران، زرنه، سرابله، صالح آباد، لومار، مورموری، موسیان، مهران و میمه.

[ویرایش] مردم

بنابر سرشماری مرکز آمار ایران، جمعیت استان ایلام در سال ۱۳۸۵ برابر با ۵۴۵۷۸۷ نفر بوده‌است که از این میان ۲۷۸۵۶۶ نفر مرد و بقیه زن بوده‌اند. این استان ۱۱۱۵۵۹ خانوار دارد. جمعیت شهرنشین این استان ۳۳۱۲۳۱ نفر است ^[۲].

مردم این استان مانند سایر مناطق ایران زبان فارسی را می‌دانند. زبان‌های گفتاری رایج در میان آن‌ها، کردی فیلی، کردی کرمانجی، لکی، لری و عربی است. کردی فیلی در بسیاری نقاط، زبان گورانی (گویش کلهری) توسط طایفه محکی (مکی)، کردی کرمانجی در بخش جنوبی پشتکوه توسط کردان شوهان، لکی در شمال شرق استان و عربی در نواحی مرزی تکلم می‌شود.^[۳]

بیشتر مردم استان شیعه دوازده امامی هستند.^[۴]

[ویرایش] اقتصاد ایلام

ایلام نفت‌خیز است و پالایشگاه گاز هم دارد. در سال ۱۳۸۷ خورشیدی هفت شهرک صنعتی در استان ایلام فعال بود که بیش از ۴۵۰ واحد تولیدی و صنعتی مختلف در این شهرک‌ها فعال و دایر است.^[۵]

واحد پتروشیمی تازه‌ای هم در استان ایلام در دست ساخت است. کارخانه سیمان ایلام هم باکیفیت ترین سیمان ایران را تولید می‌کند و بزرگراهی که تهران را به کرمانشاه می‌پیوندد و بزرگ‌راه کربلا نام گرفته بعد از استان کرمانشاه از ایوان غرب به ایلام امتداد می‌یابد.

این استان ۱۱ درصد منابع گاز ایران را دارد و روزانه ۱۵۴ هزار بشکه نفت خام از چاه‌های نفتی دهلران استخراج و با لوله به پالایشگاه‌ها در جنوب ایران منتقل می‌شود.^[۶] در سال ۱۳۸۷ خورشیدی تعداد ۵۵ هزار کارگر در این استان در سه هزار واحد تولیدی، صنعتی، خدماتی و کشاورزی مشغول فعالیت بودند.^[۷] بر اساس آمار اعلام شده در همین سال نرخ بیکاری در استان ایلام ۱۲درصد بود.^[۸]

مراتع استان ایلام یک میلیون و ۱۶۴ هزار هکتار است که نیمی از مراتع استان از نظر پوشش گیاهی فقیر و نیم دیگر متوسط و غنی هستند.^[۹]

[ویرایش] موقعیت اقتصادی و اجتماعی

در این استان بیشتر فعالیت اقتصادی بر روی دامداری و کشاورزی متمرکز شده‌است و زمینه‌های مساعدی نیز جهت پرورش زنبور عسل دارد. بخش صنعت در این استان سهم بسیار ناچیزی از اشتغال را نسبت به بخشهای کشاورزی و خدمات به خود اختصاص داده‌است. از نظر منابع معدنی نیز این استان فقیر بوده و معادن آن به منابع رسوبی محدود شده و عمدتاً شامل کانی‌های غیر فلزی می‌باشد. این استان از نظر ذخایر نفت و گاز غنی می‌باشد.

گویش کردی ایلام یکی از گویش های زبان کردی است و به عنوان گونه‌ای از گویش کردی جنوبی در کنار گونه‌های کلهری،سنجابی و لکی قرار دارد.این گویش را«فیلی» نیز می نامند و گویشوران آن عمدتاً در استان ایلام و نیز منطاق کردنشین جنوب شرقی عراق ساکن هستند.

دستگاه واجی گویش کردی ایلام متشکل از 35 واج همخوان و 8 واج نیز واکه هستند

[ویرایش] زبان و گویش ها

کردی کلهری:که در کرمانشاه و مناطق از استان ایلام،از جمله شهرستانهای ایوان و شیروان چرداول و بخش چوار رایج است و با گویش کردی ایلامی اندکی تفاوت دارد.

کردی ایلامی:گویش عمده مردم استان ایلام از جمله طوایف عمده و قدیمی آن است که با اندک اختلافاتی در شهرهای ایلام،مهران،سرابله،بدره،بخش های عمده‌ای از نواحی جنوبی استان مانند دهلران،دره شهر،آبدانان و مناطقی از کشور عراق نظیر مندلی و خانقین بدان تکلم می‌شود.

لکی:این گویش در سطح نسبتاً گسترده‌ای در استان های لرستان،کرمانشاه،همدان و بخشهای از ایلام گویشوران بسیاری دارد.این گویش اغلب به اشتباه لری یا شعبه‌ای از آن قلمداد شده است.

نظام آوایی،واژگان و نحو و نیز سنتهای فرهنگی و بسیاری از ويژگی های دیگر نشان می‌دهد که لکی گویشی اصیل و برجسته از کردی است.

جستاری در باب کردی ایلامی

کردی ایلامی که گاه آن را «فیلی» نیز نامیده اند،در بیشتر مناطق استان ایلام رایج است.واژه فیلی در بین مردم ایلام معروفیت بسیار ندارد.این را کردهای ساکن عراق به مناسبت سلطه والیان لرستان موسوم به فیلی بر ایلام،رواج داده اند و آن از مقوله مجاز خاص و عام است(سارایی)^[۱۰]

گویش فیلی دارای لهجه‌های گوناگونی است که مهمترین آنها عبارتند از :

ملکشاهی:در شهرستان های ایلام و مهران

خزلی:در بخش های از شهرستان شیروان چرداول

آبدانانی:در شهرستان های آبدانان،دهلران و دره شهر

ایلامی:در شهرستانهای ایلام،مهران،شیروان چرداول

بدره ای:در بخش بدره از شهرستان دره شهر

[ویرایش] جغرافیا

		کرمانشاه
	لرستان		عراق
		ایلام
		خوزستان

[ویرایش] گردشگری

از نقاط دیدنی استان ایلام می‌توان به دریاچه‌های دوقلوی بسیار زیبای آبدانان، قلعه تاریخی پشت قلعه آبدانان (دوره ساسانیان)، انبارهای هزاردر آبدانان (دوره ساسانیان)، آتشکده ساسانیان و طاق شیرین و فرهاد در ایوانغرب، تنگ رازیانه، میان تنگ (مانشت)، شهر باستانی ماداکتو در درّه‌شهر، آتشکده چهار تاقی دره‌شهر، دره ارغوان در شمال شهر ایلام، دریاچه سد ایلام، و چشمه‌های آب گرم دهلران اشاره نمود.

[ویرایش] امکانات روستایی استان

استان ایلام در سال ۱۳۷۸ خورشیدی ۷۵۳ روستا داشت که از این تعداد ۵۶۲ روستا دارای جمعیت و سکنه هستند. از مجموع این روستاها ۴۷۰ آبادی دارای تأسیسات آب سالم آشامیدنی بهداشتی هستند که زیر پوشش آب و فاضلاب روستایی قرار دارند و فقط ۹۲ روستا که زیر ۲۰ خانوار هستند شبکه آبرسانی ندارند.^[۱۱]

راه‌های روستایی استان ایلام در آن سال ۱۰ هزار و ۷۰ کیلومتر جاده آسفالته بود که در حدود ۷۶ درصد راه‌های روستایی این استان آسفالت و زیرسازی شده‌است.^[۱۲]

در سال ۱۳۷۸، در ۲۰۱ روستا دهیار مشغول به کار بود. نرخ باسوادی نیز در مناطق روستایی استان در آن سال ۹/۸۱ درصد بود.^[۱۳]

[ویرایش] نگارخانه

[ویرایش] منابع

‎

[ویرایش] جستارهای وابسته

• جمعیت شهرهای استان ایلام
• فهرست بخش‌های ایران

[ویرایش] پیوند به بیرون

• آشنایی با جغرافیای استان ایلام

	استان ایلام
مرکز	ایلام
شهرستان‌ها	آبدانان • ایلام • ایوان • دره‌شهر • دهلران • شیروان و چرداول • ملکشاهی • مهران
شهرها	آبدانان • آسمان‌آباد • ارکواز • ایلام • ایوان • بدره • پهله • توحید • چوار • دره‌شهر • دلگشا • دهلران • زرنه • سرابله • سراب‌باغ • صالح‌آباد • لومار • مورموری • موسیان • مهران • میمه
جای‌های دیدنی	آتشکده سیاهگل • آرامگاه سید صلاح‌الدین محمد • پشت‌قلعه آبدانان • تنگ بهرام چوبین • سنگ‌نوشته تخت‌خان • سنگ‌نوشته گل‌کل ملکشاهی • شهر باستانی سیروان • غار طلسم‌خان • قلعه قیران • قلعه والی • کاخ فلاحتی • کوه قلاقیران • موزه تاریخ طبیعی ایلام

ن . ب . و استان‌های ایران آذربایجان شرقی • آذربایجان غربی • اردبیل • اصفهان • ایلام • بوشهر • تهران • چهارمحال و بختیاری • خراسان جنوبی • خراسان رضوی • خراسان شمالی • خوزستان • زنجان • سمنان • سیستان و بلوچستان • فارس • قزوین • قم • کردستان • کرمان • کرمانشاه • کهگیلویه و بویراحمد • گلستان • گیلان • لرستان • مازندران • مرکزی • هرمزگان • همدان • یزد

ن . ب . و فهرست استان کردنشین ایران آذربایجان غربی • ایلام • خراسان شمالی • کرمانشاه • کردستان