تالاب انزلی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۳۷°۲۸′۱۶″ شمالی ۴۹°۲۷′۴۴″ شرقی / ۳۷.۴۷۱۱۱° شمالی ۴۹.۴۶۲۲۲° شرقی / 37.47111; 49.46222

نام بین‌المللی :
تالاب انزلی Anzali Lagoon

نام تاریخی مرداب انزلی
موقعیت جغرافیایی جنوب غربی آسیا، منطقه خاورمیانه
نوع(اقیانوس‌شناسی) تالاب
مساحت ۲۰٬۰۰۰ هزار هکتار
منطقه دریای خزر
سرچشمه نخستین دریای خزر
ژرفای بیشینه ۸ متر
ژرفای میانگین ۲ متر
گونه گیاهی نیلوفر مردابی، …

تالاب انزلی یا مرداب انزلی با مساحتی در حدود ۲۰ هزار هکتار[۱] در شمال ایران، واقع در استان گیلان قرار دارد. مرداب انزلی از جالب‌ترین و بزرگترین زیستگاه‌های طبیعی جانواران ایران محسوب می‌شود[۲] و هر ساله پذیرای تعداد زیادی از پرندگانی است که از سوی کشورهای همسایه شمالی به ایران می‌آیند.[۳] تالاب انزلی به دلیل موقعیت جغرافیایی از نظر میزان بالای رطوبت و آب با هیچ یک از تالاب‌های ایران قابل مقایسه نیست.[۴]

مقدمه[ویرایش]

ترکیب اکوسیستم های خشکی و دریایی موجب پدیدار شدن زیستگاه هایی می شوند که به آنان تالاب یا مرداب می گوییم. بر اساس تعریف کنوانسیون رامسر، تالاب عبارت است از مناطق مردابی، آبگیر، تورب زار و مجموعه های آبی بصورت طبیعی، مصنوعی، دایم یا موقت با آب ساکن، جاری، شیرین، آب شور یا شور مشتمل بر آن دسته از آبهای دریایی که عمق آب در کشند پایین تر از 6 متر تجاوز نکند. هدف اصلی کنوانسیون رامسر در 1971 به امضای کشورهای متعهد از جمله ایران رسید، حفاظت و استفاده خردمندانه از تالاب ها از طریق اقدامات ملی و همکاری های بین‌المللی به منظور دستیابی به توسعه پایدار است [۵] (2008، jones).

تالاب انزلی[ویرایش]

تالاب انزلی از نوع تالابهای ساحلی "Coastal Wetland" بوده و بوسیله یک کانال کشتیرانی که از طریق دو موج شکن واقع در تاسیسات بندرگاه انزلی حمایت و به دریای خزر متصل میباشد. حوزه آبریز تالاب دارای مساحتی حدود ۳۷۴ هزار هکتار است. تالاب انزلی در سال ۱۳۵۴ در فهرست تالابهای بین‌المللی کنوانسیون رامسر به ثبت رسید "کنوانسیون رامسر، سال ۱۹۷۵" و همچنین سازمان بین‌المللی حیات پرندگان این تالاب را بعنوان زیستگاه با اهمیت برای پرندگان تشخیص داده است. [۶] تالاب انزلی جزء تالاب های طبیعی و آب شیرین کشور بوده و دارای ۱۱ رود اصلی و ۳۰ رود فرعی است که پس از آبیاری مزارع و شالیزارها به همراه جریان های سطحی حوزه آبریز تالاب به آن وارد می شوند. حداکثر عمق آب تالاب در بهار و در نواحی غربی تالاب به ۵/۲ متر می رسد که بدلیل نوسان های سطح آب دریای خزر، این مقدار متغیر است . حوزه آبریز تالاب انزلی، مساحتی برابر ۳۷۴ هزار هکتار دارد که از مساحت فوق را موارد ذیل تشکیل میدهند:

  • ۹/۵۳ درصد: جنگل و مرتع
  • ۲/۳۳ درصد: زمین های کشاورزی
  • ۷/۸ درصد: تالاب، آب بندان ها و استخرها
  • ۷/۳ درصد: مناطق انسان ساخت استفاده از زمین را به خود اختصاص داده اند[۷]

از زیباترین مناظر آبی جهان[ویرایش]

از جمله زیباترین مناظر آبی منطقه، تالاب بین‌المللی انزلی است. این تالاب محل تخم ریزی آبزیان و پناهگاه و مامن پرندگان بومی و مهاجر است. در داخل تالاب جزایر زیبایی وجود دارد و دو شهر زیبای بندرانزلی و آبکنار در ساحل آن قرار دارند. تالاب انزلی با وسعت ۱۸۰ تا ۲۰۰ کیلومتر مربع حکم تصفیه خانه را برای رودخانه هایی دارد که به دریای خزر می ریزد. این تالاب با بیش از ۱۰۰ گونه پرنده ۵۰ گونه ماهی صدها گونه موجودات گیاهی اکوسیستم کم نظیری دارد. تالاب انزلی از سال ۱۳۵۴ جزو تالاب های بین‌المللی تحت حفاظت شد و مهمترین منبع تکثیر و تولید ماهیان خاویاری و استخوانی دریای خزر است. تالاب بین‌المللی انزلی از سالیان دور همه ساله پذیرای مسافران بی شمار داخلی و جهانگردان خارجی است.

این تالاب، به واسطه گیاهان، جانوران و مورفولوژی و شکل بستر ارتباط با دریا و رژیم رودها دارای محیط زیستی ویژه است. معروف ترین گیاه تالاب انزلی که شهرت جهانی دارد «لاله تالابی»است که تالاب را به این دلیل تالاب لاله مردابی می‌خوانند. تنوع زیستی بالای تالاب آن را برای مطالعه پرندگان مناسب کرده‌است. حواصیلها، اردک سانان، مرغابی سانان کشیم بزرگ، کشیم سیاه گردن، یلوه کوچک، کاکایی و غیره از پرندگان این تالاب شمرده می‌شوند. گیاهان تالاب به سه دسته غوطه ور، گیاهان شناور و گیاهان حاشیه‌ای تقسیم می‌شود.[۸]

چگونگی پیدایش[ویرایش]

آنچه مسلم است پس از سر برآوردن باریکه خشکی انزلی و غازیان از دریا و پیشرفت خشکی از طرفین منطقه وسیعی از دریا را از دریا جدا کرده و آن را در پشت سر خود در جنوب قرار داده و با کیلومترها فاصله از ساحل قدیمی ساحل جدیدی را تشکیل داده است. پهنه ی آب جدا شده از دریا را که بصورت راکد در پشت باریکه خشکی انزلی و غازیان قرار گرفته تالاب یا مرداب انزلی می نامند [۹].

موقعیت جغرافیایی[ویرایش]

این تالاب در جنوب غربی سواحل دریای خزر واقع در استان گیلان، در عرض ۲۸ تا ۳۷ شمالی و طول ۲۵ تا ۴۹ شرقی واقع شده و از شمال به شهرستان انزلی، از جنوب به شهرستان صومعه سرا، از شرق به پیربازار و از غرب به کپورچال و آبکنار انزلی محدود است. [۱۰]

معرفی منطقه تالابی انزلی[ویرایش]

مجموعه تالاب انزلی شامل ۴ بخش میباشد:

  • بخش شرقی
  • بخشی غربی آبکنار
  • بخش مرکزی
  • سلکه و سیاه کشیم

این تالاب در فهرست رامسر قرار داشته و منطقه ثبت شده آن در این فهرست شامل تمام تالاب انزلی، منطقه سیاه کشیم، منطقه حفاظت شده سلکه و سایر آب بندان های متعدد محدوده تالاب انزلی است. [۱۱] این چهار بخش از نظر خصوصیات فیزیکوشیمیائی، مرفولوژیک، فیتواکولوژی و جغرافیائی دارای تفاوتهای چشمگیر بوده و سیستمهای متفاوتی را ارائه می‌نمایند.

آب و هوای تالاب[ویرایش]

مشخصات جوی تالاب انزلی شبیه به انزلی و غازیان است بجز آنکه مقدار رطوبت تالاب بیشتر از مناطق مجاور است . مختصات جوی این منطقه با حداثر مقدار بارندگی سالیانه در زمستان و حداکثر رطوبت در تابستان مشخص می گردد . حداقل حرارت در زمستان نزدیک و یا مساوی صفر درجه سانتیگراد و به ندرت پایین صفر و حداکثر بین ۳۳ تا ۳۶ درجه سانتیگراد در اواسط تابستان از ایستگاه های هواشناسی محلی گزارش شده است[۱۲].

رودخانه های اصلی تالاب[ویرایش]

رودخانه های اصلی مرداب انزلی که از طریق موج شکن های بندرانزلی به دریای خزر مرتبط می شوند از شرق به غرب بدین ترتیب است[۱۳] :

  • سوسر روگا
  • پیر بازار روگا
  • چپ خاله
  • راست خاله یا نهنگ روگا
  • مهدی روگا یا کلویر روگا

ژرفای تالاب انزلی[ویرایش]

به گفته محمدجواد محمدی‌زاده، رئیس وقت سازمان محیط زیست ایران، ژرفای تالاب انزلی تا پیش از انقلاب ۱۳۵۷ ایران، حدود «۸ متر» بوده و امکان صید هفت تا هشت تن ماهی در آن وجود داشته، اما تا تاریخ ۱۳ بهمن ۱۳۹۰ خورشیدی، به دلیل افزایش سطح رسوب‌ها، ژرفای این تالاب به «یک و نیم تا حداکثر دو متر» رسیده است.[۱۴]

ریشه یابی نامگذاری تالاب[ویرایش]

  • در زبان گیلکی، واژه "همزلی" معانی نظیر سایش و نزدیکی آب و خشکی را میدهد که میتواند، برگرفته از وجود مرداب در منطقه باشد و از پیشینیان منطقه به ارث رسیده است.[۱۵]
  • در زبان یونانی نیز واژه‌هایی نظیر «انزلیوس و انزلیا» وجود دارد به معنی «مرداب»، با توجه به اینکه جزیره و مرداب در این منطقه از قدمتی ۱۵۰۰۰ ساله برخوردار است.[۱۶] این نامگذاری می‌تواند به دورانی به مراتب کهن تر بازگردد و حتی نامگذاری شهر انزلی نیز میتواند برگرفته از وجود یکی از بزرگترین تالاب های جهان در این منطقه باشد. [۱۷][۱۸]

رویش های گیاهی تالاب انزلی[ویرایش]

مرداب زیباست و زیبایی آن بیشتر به خاطر گیاهانی است که بر سطح و سواحل آن به چشم می خورد . بطور کلی در مرداب انزلی سه نوع گیاه وجود دارد:

پوشش گیاهی بخشی از تالاب

لایه گیاهان حاشیه ای[ویرایش]

در این لایه از گیاهانی نام برده می شود که تمام و یا قسمت اعظم بخش رویشی و تولید مثل گیاه در خارج از آب قرار داشته باشد اکثر گیاهان تشکیل دهنده این لایه در حاشیه مرداب و رودخانه های مجاور میرویند. در این لایه گیاهان زیر دیده می شوند: نی معمولی . اسپارگانیوم . لوئی . سیرپوس . پلی گنوم . پونه ی آبی . تیرکمان آبی . بارهنگ آبی . بوتوموس . نلومبو . دم اسب

لایه گیاهان شناور[ویرایش]

گیاهانی که در این لایه ی رویش قرار دارند در سطح آب شناور می باشند یعنی قسمت های اصلی گیاه بخصوص برگ ها به حالت شناور در سطح آب قرار می گیرند و قسمت های تولید مثلی یا به صورت شناور و یا خارج از آب واقع اند. اندام های مخصوص مانند بافت های اسفنجی شکل این عمل شناوری گیاه را تسهیل می نمایند. اکثر گیاهان لایه شناور و رویش های گیاهی مرداب و رودخانه مجاور را می توان به شرح زیر نام برد: اوتریکولاریا . شالوین . هیدروکاریس . عدسک سرنیزه ای . عدسک کوچک . عدسک چند ریشه . تراپا . مریم آبی . علف هفت بند . پوتاموژتون شناور . دسپیرودلا

لایه گیاهان غوطه ور[ویرایش]

در این لایه پوشش گیاهانی مورد مطالعه قرار می گیرند که تمام و یا قسمت اعظم بخش های رویشی وتولید مثلی گیاه به حالت غوطه ور در آب می باشد. اکثر گیاهان تشکیل دهنده لایه غوطه ور پوشش گیاهی مرداب و رودخانه های مجاور در زیر نام برده می شود: میرپوفیلوم . سراتوفیلوم دمرسوم . سراتوفیلوم سابمرزوم . پوتاموژتون پکتیناتوس . هیدریلاور تیسیلاتا

آقای دکتر علی درویش زاد استاد دانشکده علوم دانشگاه تهران و کارشناس مرداب وزمین شناسی به عنوان نگارنده چنین می نویسد:

به علت موقعیت شغلی خود تمام نقاط ایران و بعضی از کشورهای اروپایی و آسیایی را زیر پا گذاشته اعتراف دارد که زیباتر از مرداب انزلی تاکنون ندیده است[۱۹] .

ثبت بین‌المللی[ویرایش]

تالاب انزلی از جمله تالاب‌های بین‌المللی ثبت‌شده ایران است.[۲۰] این تالاب از نخستین تالاب‌های ثبت‌شده در معاهده رامسر در سال ۱۹۷۱ میلادی است.[۲۱]

مرداب انزلی از آن‌جایی که یک تالاب بین‌المللی ثبت شده است، هم‌اکنون در فهرست مونترآل قرار گرفته‌است. قرار گرفتن در این فهرست به معنای این است که «تالاب در حال خشک‌شدن است و به مراقبت نیاز دارد».[۲۲]

به خطر افتادن اکوسیستم تالاب انزلی[ویرایش]

مشکل مهم تالاب انزلی آلودگی روز افزون آب آن است. چرا که تقریباً فاضلاب تمام خانه های مسکونی و اغلب کارخانه ها و کارگاه های صنعتی واقع در اطراف تالاب به درون آن و یا به داخل رودخانه هایی که به تالاب می ریزند سرازیر می شوند. طبق نظر موسسه ی استاندارد در صورتیکه مقدار آمونیاک از ۵ درصد بیشتر و زباله ها و زواید این ناحیه به داخل مرداب ریخته شود تردیدی نیست که با آلوده شدن بیش از پیش آب های مرداب که محیط آن در گذشته به منزله بزرگترین زایشگاه و پرورش انواع ماهی فلس دار از جمله ماهی سفید به شمار می رفت باقی‌مانده ی منابع آبزی مرداب هم در معرض خطر انهدام قطعی قرار خواهد گرفت. از دیگر دلایلی که موجب تهدید تالاب انزلی شده، افزایش سطح رسوب‌ها که باعث کاهش عمق این تالاب شده[۲۳] و هم‌چنین تغییر کاربری زمین‌ها و تبدیل بخشی از «اراضی حاشیه تالاب» به زمین‌های کشاورزی است. در همین حال فاضلاب گوهررود و زرجوب بعد از ریخته‌شدن به رودخانه پیربازار، راهی تالاب انزلی می‌شود که وضعیت آلودگی مرداب انزلی را تشدید می‌کند.[۲۴]

نیاز به لایروبی[ویرایش]

طی دهه های اخیر و عدم توجه به لایروبی این منبع عظیم زیست محیطی متأسفانه شاهد به خطر افتادن این تالاب هستیم. یافتن راه مناسب برای لایروبی مرداب انزلی باید به یکی از دغدغه های مسئولین کشور و سازمان محیط زیست ایران تبدیل شود.

گیاه آزولا چیست[ویرایش]

گیاه آبزی آزولا یا آزیر طی دودهه اخیر درآبگیرهای استان گیلان و بخصوص مرداب بندر انزلی گسترش یافته است. این گیاه به دلیل رشد سریع،در فصل تابستان سطح تالاب را می پوشاند به نحوی که از نظر زیست محیطی باعث کاهش میزان نفوذ نور واکسیژن به داخل آب شده و باعث به مخاطره انداختن حیات آبزیان می شود. این در حالی است که علف تولیدی از گیاه آزولادارای ارزش غذایی قابل توجهی بوده که می توان از آن در تغذیه دام ها استفاده نمود. بنابراین با برداشت به موقع آزولا از سطح تالاب و نیز دیگر آبگیرها ضمن کمک به تامین بخشی از نیازهای غذایی دام های منطقه، مشکلات زیست محیطی را نیز می توان برطرف نمود. آزولا سرخس آبزی کوچکی است که یک رابطه همزیستی با نوعی سیانو باکتر به نام آنابینا آزولی دارد. نتیجه این زندگی همزیستی، باروری بالا و تولید پروتئین زیاد می باشد. این حالت به آزولا ارزش های تغذیه ای و کودی داده به طوریکه که قرن هاست در چین و ویتنام شناخته شده است و مورد استفاده قرار می گیرد. ازولا تثبیت کننده ازت می باشد . استفاده از کودهای ازته برای افزایش عملکرد در واحد سطح برای اکثر محصولات زراعی کاربرد وسیعی پیدا کرده است زیرا کمبود ازت در اغلب خاکها وجود داشته و این کمبود معمولاً از طریق کودهای ازته جبران می‌شود. ولی آنچه مسلم است این است که تداوم استفاده از کودهای شیمیایی بسیاری از آلودگیهای زیست‌محیطی را سبب گردیده و از طرف دیگر هزینه نهاده در کاشت و داشت را زیادتر کرده است. استفاده از آزولا بعنوان یک کود بیولوژیکی و یا آلی در شالیزار در بسیاری از کشورها مورد تحقیق و بررسی قرار گرفته و اثرات مثبتی را که می‌تواند در افزایش محصول داشته باشد بخوبی ثابت شده است. [۲۵]

Azolla caroliniana0.jpg

راههای مقابله با آزولا[ویرایش]

کمخرج ترین راه مقابله با گیاه آزولا استفاده از حشره ای است که از این گیاه تغذیه میکند. اما متأسفانه اقدامات مناسبی برای نجات بزرگترین تالاب بین‌المللی جهان تا کنون صورت نپذیرفه است.

خواهرخواندگی[ویرایش]

تالاب انزلی با تالاب کوشیرو در پارک ملی کوشیرو شیتسوگن پیوند «خواهرخواندگی» دارد.[۲۶]

در ادبیات[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]


پانویس[ویرایش]

  1. تالاب انزلی «در زباله غرق شده‌است»، بی‌بی‌سی فارسی
  2. احتمال بارش ۱۰ میلیارد تن نمک در آذربایجان ایران، بی‌بی‌سی فارسی
  3. همه چراغ‌های محیط زیست در ایران قرمز شده‌اند، رادیو فردا
  4. تالاب انزلی «در زباله غرق شده‌است»، بی‌بی‌سی فارسی
  5. تعریف تالاب
  6. تالاب انزلی
  7. درصدبندی کاربری مناطق تالاب انزلی
  8. «اکوسیستم تالاب انزلی آلبوم بی‌نظیر طبیعت/ گونه‌های گیاهی تالاب انزلی». خبرگزاری مهر، ۱۳۹۱/۰۱/۲۲. 
  9. کرکان بندر انزلی
  10. موقعیت جغرافیایی
  11. معرفی مناطقه ای تالاب انزلی
  12. کرکان بندر انزلی
  13. کرکان بندر انزلی
  14. عمق تالاب انزلی ۶ متر کاهش یافته است، دویچه وله فارسی
  15. فرزانگان
  16. انزلی شهر نیلوفرهای آبی
  17. ریشه نامگذاری بندر انزلی
  18. ریشه نامگذاری تالاب انزلی
  19. کرکان بندر انزلی
  20. محیط زیست ایران سالی تب‌دار را پشت سر گذاشت، بی‌بی‌سی فارسی
  21. «وضعیت تالاب‌های ایران قرمز است»، بی‌بی‌سی فارسی
  22. کّهرم: «احتمالاً تالاب انزلی را از دست می‌دهیم»، رادیو فردا
  23. «وضعیت تالاب‌های ایران قرمز است»، بی‌بی‌سی فارسی
  24. تالاب انزلی «در زباله غرق شده‌است»، بی‌بی‌سی فارسی
  25. محیط زیست
  26. خواهر خواندگی تالاب انزلی گیلان و تالاب کوشیرو ژاپن، گیلان نیوز
  27. از صدف تالاب پرسیدم، باد به "بنفشه‌کوچولو" چه گفت؟، دویچه وله فارسی