کوزوو

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از جمهوری کوزوو)
جمهوری کوزوو


کوزوو
نشان کوزوو
نشان
سرود: 
Himni i Republikës së Kosovës
"Anthem of the Republic of Kosovo"الگو:Parabr
موقعیت در قارهٔ اروپا
موقعیت در قارهٔ اروپا
وضعیتمورد مناقشه
پایتخت
و بزرگترین شهر
پریشتیناa
۴۲°۴۰′ شمالی ۲۱°۱۰′ شرقی / ۴۲٫۶۶۷°شمالی ۲۱٫۱۶۷°شرقی / 42.667; 21.167
زبان(های) رسمی
زبان‌های محلی
گروه‌های قومی
(۲۰۰۵)[۳]
دین(ها)
(۲۰۱۱)[۴]
نام(های) اهلیتکوزوویی
حکومتجمهوری پارلمانی متمرکز
ویوسا عثمانی
آلبین کورت
• رئیس مجلس
گلاوک کانجوفکا
قوه مقننهمجلس کوزوو
بنیان‌گذاری
۱۸۷۷
۳۱ ژانویهٔ ۱۹۴۶
۲ ژوئیهٔ ۱۹۹۰
۹ ژوئن ۱۹۹۹
۱۰ ژوئن ۱۹۹۹
۱۷ فوریهٔ ۲۰۰۸
۱۰ سپتامبر 2012
۱۹ آوریل ۲۰۰۳
مساحت
• کل
۱۰٬۸۸۷ کیلومتر مربع (۴٬۲۰۳ مایل مربع)
• آبها (٪)
۱٫۰[۵]
جمعیت
• برآورد سال ۲۰۲۱
۱٬۹۳۵٬۲۵۹[۶] (۱۵۲اُم)
• تراکم
۱۵۹ بر کیلومتر مربع (۴۱۱٫۸ بر مایل مربع)
تولید ناخالص داخلی (GDP)  برابری قدرت خرید (PPP)برآورد ۲۰۲۰ 
• کل
۲۳٫۵۲۴ میلیارد دلار[۷]
• سرانه
13,017[۷]
تولید ناخالص داخلی (GPD) (اسمی)برآورد ۲۰۲۰ 
• کل
۸٫۴۰۲ میلیارد دلار[۷]
• سرانه
۴٬۶۴۹ میلیارد دلار[۷]
شاخص جینی (۲۰۱۷)رشد منفی ۲۹٫۰[۸]
۱۲۱اُم
شاخص توسعه انسانی (۲۰۱۶) ۰٫۷۴۲[۹]
واحد پول[یورو][€] '[EUR]
منطقه زمانییوتی‌سی (CET)
• تابستان (ساعت تابستانی)
یوتی‌سی (CEST)
گاه‌شماریروز. ماه. سال
جهت رانندگیسمت راست
پیش‌شماره تلفنی۳۸۳+
کد ایزو ۳۱۶۶XK
دامنه سطح‌بالا.xk (پیشنهادی)
  1. پریشتینا پایتخت رسمی[۱۰] و پریزرن، پایتخت تاریخی کوزوو است.[۱۰]
  2. کوزوو عضو غیررسمی منطقه یورو است.
  3. |title=Foreign travel advice Kosovo |url=https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/kosovo/money |website=www.gov.uk vo loses millions of euros from the use of the Serbian dinar |date=12 September 2020 |url=https://kosovapress.com/en/kosovo-loses-millions-of-euros-from-the-use-of-the-serbian-dinar/ |publisher=Kosova Press |access-date=26 November 2021 |archive-date=26 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211126011426/https://kosovapress.com/en/kosovo-loses-millions-of-euros-from-the-use-of-the-serbian-dinar/ |url-status=live}}</ref>[۱۱]

کوزوو یا کوسوو با نام رسمی جمهوری کوزوو کشوری در مرکز شبه‌جزیره بالکان در اروپای جنوب شرقی است. کوزوو در سال ۲۰۰۸ از صربستان اعلان استقلال کرد[۱۲] اما صربستان این استقلال را به رسمیت نشناخته و آن را بخشی از خاک خود می‌داند. ۱۱۰ کشور دنیا تا ۲۷ فوریهٔ ۲۰۱۷ کوزوو را به رسمیت شناخته‌اند و این کشور به عضویت نهادهای بین‌المللی همچون بانک جهانی و صندوق بین‌المللی پول درآمده‌است. اما روسیه و چین دو عضو دائم شورای امنیت استقلال کوزوو را به رسمیت نشناخته‌اند و این کشور به عضویت سازمان ملل درنیامده‌است.

کوزوو پس از اعلام استقلال یک‌جانبه، نام خود را از اقلیم کوزوو به جمهوری کوزوو تغییر داد. این کشور با مساحت ۱۰٬۸۸۷ کیلومتر مربع، ۱۶۹اُمین کشور جهان از نظر مساحت است. همچنین با جمعیتی در حدود ۱٬۹۳۵٬۲۵۹ نفر (برآورد ۲۰۲۱) ۱۵۲اُمین کشور جهان از نظر جمعیت است.[۱۳] جمهوری کوزوو از غرب با آلبانی و مونته‌نگرو، از شمال و شرق با صربستان و از جنوب با مقدونیه شمالی همسایه‌است. بزرگ‌ترین شهر و پایتخت این جمهوری، پریشتینا است. از شهرهای مهم آن می‌توان به پریزرن، فرِزای، میترویتسا، جاکوویسا و پچ اشاره کرد.

بیشتر قومیت این جمهوری را آلبانی‌تبارها تشکیل می‌دهند، اما ۴ درصد صرب و ۴ درصد دیگر اقوام هستند. دین بیشتر مردم اسلام است، اما اقلیت‌های ارتدکس و کاتولیک و دین‌های دیگر نیز در آن ساکن هستند. یورو واحد پول جمهوری کوزوو است و سیستم حکومتی جمهوری پارلمانی با یک مجلس قانون‌گذاری در آن حاکم است.

کوزوو در قرون وسطی بخشی از صربستان محسوب می‌شد و از قرن پانزدهم تا ابتدای قرن بیستم تحت حکومت امپراتوری عثمانی قرار داشت. در اواخر قرن نوزدهم این منطقه مرکز جنبش استقلال‌طلبی آلبانیایی‌ها شد. شکست عثمانی در جنگ اول بالکان (۱۳–۱۹۱۲) موجب شد تا کوزوو به قدرت‌های فاتح بالکان تعلق گیرد. پادشاهی صربستان بخش بزرگ کوزو را تصاحب کرده و قسمت‌های غربی هم ضمیمهٔ خاک مونته‌نگرو شد. در پایان جنگ جهانی اول هر دو کشور بخشی از پادشاهی یوگسلاوی شدند و پس از جنگ جهانی دوم کوزوو به‌عنوان یک استان خودمختار به عنوان بخشی از جمهوری صربستان در جمهوری فدرال سوسیالیستی یوگسلاوی قرار گرفت.

با فروپاشی یوگسلاوی در آغاز دهه ۱۹۹۰ منازعات قومی دیرپای میان صرب‌ها و آلبانیایی‌تبارها شدت گرفت و در جریان جنگ کوزوو (۹۹–۱۹۹۸) به اوج خود رسید. این جنگ با دخالت ناتو به پایان رسید. ناتو یوگسلاوی را مجبور کرد که نیروهای ارتش خود را از کوزوو خارج کرده و این منطقه به موجب قطعنامه ۱۲۴۴ شورای امنیت به‌عنوان منطقه‌ای تحت‌الحمایهٔ سازمان ملل تعیین شد. در ۱۷ فوریهٔ ۲۰۰۸ پارلمان کوزوو اعلام استقلال کرد و بیشتر کشورهای عضو ناتو، اتحادیه اروپا و سازمان همکاری و توسعه اقتصادی کوزوو را به‌رسمیت شناخته‌اند، اما هیچ‌یک از کشورهای مستقل مشترک‌المنافع و سازمان همکاری شانگهای آن را به‌رسمیت نشناخته‌اند. صربستان همچنان کوزوو را به عنوان یک دولت مستقل به رسمیت نمی‌شناسد اما بر اساس توافق سال ۲۰۱۳ بروکسل مشروعیت نهادهای دولتی کوزوو را پذیرفته‌است. قضات دیوان بین‌المللی دادگستری لاهه هم در سال ۲۰۱۰ به درخواست صربستان یک نظریهٔ مشورتی در مورد مشروعیت قانونی استقلال کوزوو صادر کرد و به اتفاق آرا نتیجه گرفتند که این اعلام استقلال، مقررات حقوق بین‌الملل را نقض نکرده‌است.[۱۴]

تاریخ[ویرایش]

۱۳۸۹: کوزوو توسط مراد اول به امپراتوری عثمانی ملحق شد.

۱۹۱۲: در جنگ اول بالکان صربستان بار دیگر کوزوو را تحت کنترل خود درآورد.

۱۹۴۵: پس از جنگ جهانی دوم دولت جمهوری فدرال سوسیالیستی یوگسلاوی، کوزوو را با نام استان سوسیالیستی خودمختار کوزوو به‌عنوان بخشی از جمهوری سوسیالیستی صربستان، به رسمیت شناخت. پس از چهار دهه، آلبانیایی‌تبارهای کوزوو تبلیغات وسیعی را به منظور خودمختاری بیشتر ترتیب دادند.

۱۹۷۴: از جانب دولت یوگسلاوی، وضعیتی برابر با یک جمهوری به کوزوو اعطا شد و در قانون اساسی یوگسلاوی نیز به تصویب رسید.

۱۹۸۰–۱۹۸۹: با وجود اعطای قانون‌گذاری به آلبانیایی‌تبارهای کوزوو، ناسیونالیست‌های آلبانیایی، پا را از این نیز فراتر گذاشتند و در دههٔ ۱۹۸۰ میلادی با برگزاری شورش‌های خیابانی، خواستار استقلال کوزوو از یوگسلاوی شدند. ناسیونالیست‌های صرب کوزوو به رهبری اسلوبودان میلوسویچ، با تظاهرکنندگان آلبانیایی‌تبار درگیر شدند و این درگیری‌ها به خشونت کشیده شد.

۱۹۸۹: صربستان، تحت رهبری میلوسویچ، قانون اساسی را به تصویب رساند که خودمختاری کوزوو به حداقل رسید.

۱۹۹۱: رهبران آلبانیایی کوزوو در پاسخ با برگزاری یک همه‌پرسی، استقلال خود را از صربستان اعلام کردند. میلوسویچ که در آن زمان به رهبری یوگسلاوی نیز رسیده بود، سرکوب گسترده‌ای را علیه دولت غیررسمی کوزوو که در آن زمان بر عهدهٔ ابراهیم روگوا بود و همچنین آلبانیایی‌تبارهای کوزوو آغاز کرد.

۱۹۹۵: ارتش آزادی‌بخش کوزوو با ماهیتی شورشی و شبه‌نظامی تشکیل گردید.

۱۹۹۸: میلوسویچ کارزاری را به منظور مقابله با شبه‌نظامیان کوزوو بنیاد نهاد و دست به سرکوب زد.

۱۹۹۹: ناتو در مارس ۱۹۹۹ بدون اجازهٔ سازمان ملل به یوگسلاوی (صربستان و مونته‌نگرو) حمله کرد و کشور را طی ۷۸ روز بمباران می‌کرد. دلیل حمله، نقض حقوق آلبانیایی‌تباران کوزوو و همچنین جلوگیری از قتل‌عام و نسل‌کشی آلبانیایی‌تباران از سوی حکومت صربستان اعلام شد.[نیازمند منبع]

۱۹۹۹: پس از بمباران شدید نیروهای ناتو، نیروهای صرب در ژوئن ۱۹۹۹ از کوزوو عقب‌نشینی کردند.

۱۹۹۹: شورای امنیت سازمان ملل طی قطعنامه شماره ۱۲۴۴، مصوب سال ۱۹۹۹، در کوزوو یک حکومت موقت ایجاد کرد که تحت نظارت سازمان ملل کار خود را آغاز کرد. بنا به این قطعنامه، حق تمامیت ارضی صربستان نیز محفوظ شناخته شد.

استقلال از صربستان (۲۰۰۸)[ویرایش]

نقشهٔ کشورهایی که استقلال کوزوو را به‌رسمیت شناخته‌اند.

در ۱۷ فوریهٔ ۲۰۰۸، مجمع ملی کوزوو رسماً استقلال خود را از صربستان اعلام کرد. آمریکا و بسیاری از کشورهای اروپای غربی و جهان، استقلال کوزوو را به رسمیت شناختند، ولی صربستان و روسیه از به رسمیت شناختن استقلال کوزوو خودداری کردند. آمریکا نخستین کشور جهان بود که یک هیئت دیپلماتیک به کوزوو اعزام کرد. در انتخابات کوزوو نیز، فاتمیر سیدیو در ۱۰ فوریهٔ ۲۰۰۶ با کسب اکثریت آرای مجمع ملی، به‌عنوان رئیس‌جمهور کوزوو انتخاب شد. هاشم تاچی نیز در ۹ ژانویهٔ ۲۰۰۸ با صلاحدید مجمع ملی به سمت نخست‌وزیر کوزوو برگزیده شد. قانون اساسی کوزوو در ۹ آوریل ۲۰۰۸ تصویب و در ۱۵ ژوئن قابلیت اجرایی پیدا کرد.

سیاست[ویرایش]

Vjosa Osmani 2020 (cropped).jpg

«ویوسا عثمانی سادریو» در ۲۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۱ با رأی پارلمان کوزوو به‌عنوان رئیس‌جمهور کوزوو برگزیده شد. به نقل از آسوشیتد پرس، عثمانی در سومین دور رأی‌گیری پارلمان ۱۱۲ عضوی، با کسب ۷۱ رأی به ریاست جمهوری کوزوو انتخاب شد. در این رأی‌گیری ۱۱ رأی باطل اعلام شد و ۲ حزب اپوزیسیون و یک حزب اقلیت صرب، رأی‌گیری پارلمان را بایکوت کردند. عثمانی که پیشتر رئیس پارلمان بود، ۴۰ سال سن دارد و دومین زنی است که پس از جنگ‌های بالکان، رهبر کوزوو می‌شود. وی در ماه نوامبر، پس از استعفای هاشم تاچی به‌عنوان رئیس‌جمهور موقت فعالیت خود را شروع کرد.

عثمانی سادریو در مقام رئیس‌جمهوری، جایگاهی تشریفاتی دارد اما نقشی اساسی در تعیین سیاست خارجی خواهد داشت و فرمانده نیروهای مسلح به‌شمار می‌آید.

وی وعده داده‌است که از سرگیری مذاکرات عادی‌سازی روابط با صربستان را در دستور کار خود قرار دهد اما آلبین کورتی نخست‌وزیر کوزوو گفته‌است که چنین برنامه‌ای در دستور کار دولت وی قرار ندارد.

جغرافیا[ویرایش]

چشم‌اندازی از طبیعت کوزوو در نزدیکی مرز آلبانی

پایتخت کوزوو، شهر پریشتینا (Pristina) با ۶۳۰ هزار نفر جمعیت است. مساحت کوزوو ۱۰٬۸۸۷ کیلومتر مربع است.

کوزوو کشوری مرتفع است. پست‌ترین نقطهٔ این کشور، وایت درین در کنار مرز با آلبانی با ۲۹۷ متر ارتفاع از سطح آب‌های آزاد و بلندترین نقطه، قلهٔ دراویکا با ۲٬۵۶۵ متر ارتفاع است که در غرب این کشور قرار دارد.

اقلیم[ویرایش]

کوزوو دارای اقلیم قاره‌ای است به‌طوری که دارای زمستان‌هایی سرد و پر برف و تابستان‌هایی نسبتاً گرم است. جریان‌های هوای سرد آلپ و هوای گرم و مرطوب مدیترانه‌ای باعث ایجاد تنوع آب و هوایی در این منطقه شده‌است. آب و هوای بیشتر مناطق کوزوو، تحت تأثیر اقلیم آلپی و اقلیم مدیترانه‌ای هستند.[۱۵]

تقسیمات کشوری[ویرایش]

ساختمان دولت جمهوری کوزوو در پریشتینا

کوزوو بر اساس قوانین داخلی و توافقنامهٔ بروکسل در سال ۲۰۱۳ به هفت ناحیه تقسیم شده‌است. این نواحی نیز به ۳۸ شهرداری تقسیم می‌شوند. بزرگ‌ترین و پرجمعیت‌ترین ناحیهٔ کوزوو، ناحیهٔ پریشتینا به مرکزیت پریشتینا است که مساحتی معادل ۲٬۴۷۰ کیلومتر مربع (۹۵۳٫۶۷ مایل مربع) و ۴۷۷٬۳۱۲ نفر جمعیت دارد.

اقتصاد[ویرایش]

واحد پول کوزوو، یورو است. از مهم‌ترین صادرات کوزوو می‌توان به انواع فلزات، تولیدات چرمی و ماشین‌آلات اشاره کرد.

جمعیت‌شناسی[ویرایش]

جمعیت کوزوو در سال ۲۰۲۱، حدود ۱٬۹۳۵٬۲۵۹ نفر برآورد شده‌است.[۱۶] در کوزوو، آلبانیایی‌ها با ۹۲٪ اکثریت و صرب‌ها با ۴٪ و بقیه نیز با ۴٪ اقلیتی شامل بوسنیایی‌ها، گورانی‌ها، کولی‌ها، ترک‌ها، مصری‌ها و دیگر قومیت‌ها را تشکیل می‌دهند.[۱۷][۱۸] صرب‌های کوزوو عموماً در نواحی شمالی زندگی می‌کنند و در این کشور، زبان صربی نیز زبانی رسمی است.

دین[ویرایش]

ادیان در کوزوو[۱۷]
دین درصد
اسلام (عموما سنی)[۱۹]
  
۹۵٫۶%
مسیحیت
  
۳٫۷%
-(کاتولیک)
  
۲٫۲%
-(ارتدکس)
  
۱٫۵%
بی‌دین
  
۰٫۱%
سایر باورها
  
۰٫۱%
نامعلوم
  
۰٫۱%

کوزوو دارای حکومتی سکولار و کشوری بدون دین رسمی است. آزادی ادیان و آزادی اندیشه، در قانون اساسی این کشور، مورد تأکید قرار گرفته است.[۲۰][۲۱][۲۲] جامعه ی کوزوو با سرعتی بالا، سکولارسازی شده و این جامعه از نظر آزادی و تساوی حقوق باورمندان به ادیان و خداناباوران و تحمل عقاید مختلف، در رده ی نخست کشورهای جنوب اروپا و در رده ی نهم جهان، قرار دارد.[۲۳][۲۴]

بیش از ۹۵٪ مردم کوزوو پیرو اسلام هستند و در حدود ۴٪ از مسیحیت پیروی می‌کنند.[۲۵] اکثر آلبانیایی‌تبارهای کوزوو مسلمان هستند و این مسئله در خصوص بوسنیایی‌ها، گورانی‌ها، ترک‌ها و برخی از گروه‌های روکمی، آشکالی و مصری نیز صدق می‌کند.

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. "Israel's ties with Kosovo: What new opportunities await?". The Jerusalem Post. 1 February 2021. Archived from the original on 7 February 2021. Retrieved 8 February 2021.
  2. "Municipal language compliance in Kosovo". OSCE Minsk Group. Archived from the original on 5 March 2021. Retrieved 17 February 2021. Turkish language is currently official in Prizren and Mamuşa/Mamushë/Mamuša municipalities. In 2007 and 2008, the municipalities of Gjilan/Gnjilane, southern Mitrovicë/Mitrovica, Prishtinë/Priština and Vushtrri/Vučitrn also recognized Turkish as a language in official use.
  3. "Kosovo Population 2019". World Population Review. Archived from the original on 28 July 2019. Retrieved 8 August 2019.
  4. "Kosovo Population and Housing Census 2011 - Final Results: Quality Report". unstats.un.org. United Nations Statistics Division. 2011. Archived from the original on 25 September 2020. Retrieved 17 December 2017.
  5. "Water percentage in Kosovo (Facts about Kosovo; 2011 Agriculture Statistics)". Kosovo Agency of Statistics, KAS. Archived from the original on 29 August 2017.
  6. "Kosovo - The World Factbook". 4 November 2021. Archived from the original on 4 February 2021. Retrieved 24 January 2021.
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ ۷٫۲ ۷٫۳ "World Economic Outlook Database, October 2019". International Monetary Fund. Archived from the original on 8 October 2020. Retrieved 24 September 2020.
  8. "GINI index (World Bank estimate)–Kosovo". World Bank. Archived from the original on 24 January 2019. Retrieved 24 September 2020.
  9. "Kosovo Human Development Report 2016". United Nations Development Programme (UNDP). 19 October 2016. Archived from the original on 14 July 2020. Retrieved 24 September 2020.
  10. ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ "Ligji Nr. 06/L-012 për Kryeqytetin e Republikës së Kosovës, Prishtinën" (به آلبانیایی). Gazeta Zyrtare e Republikës së Kosovës. 6 June 2018. Archived from the original on 24 September 2020. Retrieved 24 September 2020.
  11. "Points of dispute between Kosovo and Serbia". France 24. 9 November 2018. Archived from the original on 26 November 2021. Retrieved 26 November 2021.
  12. "Accordance with International Law of the Unilateral Declaration of Independence in Respect of Kosovo" (PDF). International Court of Justice (ICJ). 22 July 2010. Archived from the original (PDF) on 24 September 2020. Retrieved 24 September 2020.
  13. «Kosovo - The World Factbook». web.archive.org. ۲۰۲۱-۰۲-۰۴. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۴-۱۰.
  14. ACCORDANCE WITH INTERNATIONAL LAW OF THE UNILATERAL DECLARATION OF INDEPENDENCE IN RESPECT OF KOSOVO بایگانی‌شده در ۱۴ دسامبر ۲۰۱۰ توسط Wayback Machine ADVISORY OPINION OF 22 JULY 2010
  15. «Wayback Machine» (PDF). web.archive.org. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۴-۱۱.
  16. «Kosovo - The World Factbook». web.archive.org. ۲۰۲۱-۰۲-۰۴. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۴-۱۰.
  17. ۱۷٫۰ ۱۷٫۱ "KOSOVO" (به انگلیسی). CIA. Retrieved فروردین 1391. {{cite web}}: Check date values in: |تاریخ بازدید= (help)
  18. CIA. "World Factbook". CIA. Retrieved 24 July 2009.
  19. Ghaffar, Mughal Abdul (30 December 2015). "Muslims in Kosovo: A Socio-economic and Demographic Profile: Is the Muslim Population Exploding?". Balkan Social Science Review. 6: 155–201. Archived from the original on 20 December 2021. Retrieved 20 December 2021.
  20. "Kosovo's Constitution of 2008 (with Amendments through 2016), article 8" (PDF). Archived (PDF) from the original on 2 November 2019. Retrieved 2 November 2019 – via constituteproject.org.
  21. Perritt Jr, Henry H. (2009). The Road to Independence for Kosovo: A Chronicle of the Ahtisaari Plan. Cambridge University Press. ISBN 9781139479431. Archived from the original on 16 February 2018 – via Google Books.
  22. Naamat, Talia; Porat, Dina; Osin, Nina (2012). Legislating for Equality: A Multinational Collection of Non-Discrimination Norms. Volume I: Europe. Martinus Nijhoff Publishers. ISBN 978-9004226128. Archived from the original on 7 March 2022. Retrieved 1 November 2020 – via Google Books.
  23. Olivier Roy, Arolda Elbasani (2015). The Revival of Islam in the Balkans: From Identity to Religiosity (به انگلیسی). Springer. p. 67. ISBN 9781137517845. Archived from the original on 7 March 2022. Retrieved 1 November 2020.
  24. "Freedom of Thought 2014 report (map)". Freedom of Thought. Archived from the original on 10 October 2017. Retrieved 8 September 2015.
  25. CIA. "World Factbook". CIA. Retrieved 24 March 2017.