تادئوس

قدّیس یهودای حواری معروف به آددای
نقاشی یهودا (یهودای حواری) از آنتونی فان دیک
حواری و شهید
زادهٔ	سده ۱ (میلادی) الجلیل، یهودیه، امپراتوری روم
درگذشتۀ	سده ۱ (میلادی) سوریه، امپراتوری روم
تکریم‌شده در	کلیسای ارتدوکس شرقی، کلیسای کاتولیک، کلیسای کاتولیک شرقی، ارتدوکسی مشرقی، Church of the East، Anglican Communion، لوتریانیسم، Aglipayan Church اسلام
قدیس‌شدن	Pre-congregation
بارگاه اصلی	کلیسای تادئوس مقدس، کلیسای سن پیترو، رم، رنس، تولوز، فرانسه
بزرگداشت	۲۸ اکتبر (مسیحیت غربی) ۱۹ ژوئن (مسیحیت شرقی)
نمادها	Axe, club, boat, oar, medallion
قدیس حامی	ارمنستان; lost causes; desperate situations; ibises; hospitals; سن پترزبورگ، فلوریدا; Cotta; the اداره پلیس شیکاگو; باشگاه فوتبال فلامینگو از Rio de Janeiro, Brazil; و Lucena، کزون، Sibalom، آنتیک، و Trece Mártires، کاویته، the فیلیپین

یهودا یا تادئوس شاگرد و رسول مسیح که یکی از حواریون عیسی بوده است. او گاهی به نام برادر مسیح نام برده می‌شود اما نباید با یهودای اسخریوطی اشتباه شود.

نام و تبار

میان فهرست نام‌های دوازده حواری عیسی نام او وجود دارد: انجیل‌متی ۱۰:۳ و انجیل‌مرقس ۳:۱۸ در فهرستی که نام‌های حواریون مسیح را نقل می‌کنند، نام او تادِئوس یا تادائوس و شهرتش لبائوس به معنی شجاع و دلیر عنوان می‌شود. بخشی از پیچیدگی شخصیت او به این دلیل است که اناجیل عهدجدید برای او چندین نام را به کار می‌برند: تادئوس، یهودا، لبائوس، تدی، لبی؛ در انجیل‌لوقا ۱۶:۶ و اعمال رسولان ۱:۱۳ نام او یهودا برادر یعقوب خوانده شده است و روشن نیست که او برادر یعقوب پسر حلفا بوده یا برادر یعقوب معروف به برادر خداوند. از سوی دیگر، نمی‌دانیم این دو یادکرد از یعقوب اشاره به یک شخص است یا دو شخص. اگر تادئوس همان یهودا برادر یعقوب معروف به برادر خداوند باشد نامه یهودا را می‌توان منسوب به او تلقی کرد.

یادکرد از تادئوس در انجیل

بر اساس انجیل‌یوحنا ۱۴:۲۲ احتمالاً تنها موردی که تادئوس به یک بستر داستانی در عهدجدید وارد می‌شود در شام آخر با عیسی‌مسیح است. انجیل یوحنا او را یهودا می‌نامد، با این تأکید که او غیر از یهودای اسخریوطیِ خائن بود. سؤال کلیدی او سبب می‌شود تا مسیح مهم‌ترین سخنان و شاید آخرین تعالیم خود پیش از دستگیری را بیان کند. این سؤال نکته‌ای را آشکار می‌کند: اینکه تادئوس آنقدر به عیسی نزدیک بود که می‌توانست در میان تعالیم او سؤالی بپرسد:

هر که احکام مرا دارد و آنها را حفظ کند، مرا محبّت می‌نماید؛ و هر آن که مرا محبّت می‌نماید، پدر من او را محبّت خواهد نمود و من او را محبّت خواهم نمود و خود را به او مکشوف خواهم ساخت. یهودا، نه آن اسخریوطی، به وی گفت، ای آقا چگونه خود را به ما مکشوف خواهی ساخت، و نه بر جهان؟ عیسی در جواب او گفت، اگر کسی مرا محبّت نماید، کلام مرا نگاه خواهد داشت و پدرم او را محبّت خواهد نمود و ما به سوی او آمده، نزد وی مسکن خواهیم گرفت. و آنکه مرا محبّت ننماید، کلام مرا حفظ نمی‌کند؛ و کلامی که می‌شنوید از من نیست بلکه از پدری است که مرا فرستاد. این سخنان را به شما گفتم وقتی که با شما بودم. لیکن تسلّی‌دهنده یعنی روح‌القدس که پدر او را به اسم من می‌فرستد، او همه‌چیز را به شما تعلیم خواهد داد و آنچه به شما گفتم به یاد شما خواهد آورد. صلح برای شما باقی می‌گذارم، صلح خود را به شما می‌دهم؛ من صلح را به شما می‌دهم، اما نه آن چنان‌که جهان آن را می‌دهد. دل شما مضطرب و هراسان نباشد. شنیده‌اید که من به شما گفتم می‌روم و نزد شما می‌آیم. اگر مرا محبّت می‌نمودید، خوشحال می‌گشتید که گفتم نزد پدر می‌روم، زیرا که پدر بزرگتر از من است. و الآن قبل از وقوع به شما گفتم تا وقتی که واقع گردد ایمان آورید. اکنون پیش از وقوع به شما گفتم تا وقتی که واقع شود ایمان آورید. دیگر بیش از این چیزهای زیادی به شما نخواهم گفت، زیرا رئیس جهان می‌آید. او بر من قدرتی ندارد، بلکه برای آن که جهان بداند که من پدر را دوست دارم و همان‌طور که پدر به من فرمان داده است عمل می‌کنم. برخیزید و از اینجا برویم.

— عهد جدید، انجیل یوحنا، باب ۱۴، آیه ۲۱–۳۱

نوشته‌های منسوب به تادئوس

چندین نوشته آپوکریفایی عهد جدید به تادئوس نسبت داده شده است که برخی از مهم ترین‌های آن عبارتند از:

• انجیل تادئوس: این انجیل مانند دیگر اناجیل رسمی و غیررسمی به تولد، زندگی و مرگ عیسی مسیح می‌پردازد و نکات مرتبط به تادئوس بسیار ناچیز اما مهم است. به عنوان مثال دعوت عیسی و ایمان آوردن تادئوس به شکل برجسته ای در این انجیل روایت می‌شود. تادئوس در حالی که در کارگاه است صدای عیسی را از آستانه در می‌شنود که می‌گوید از پی من بیا! و او چکش را رها کرده در پی او می‌رود. نکته جالب این است که در این انجیل نام دیگر این شاگرد یعنی لبائوس به چرخ ترجمه شده است. بار دیگر در انتهای این انجیل نام تادئوس به چشم می‌خورد. وقتی مریم مجدلیه آنچه دربارهٔ رستاخیز مسیح از میان مردگان دیده بود را برای دوازده شاگرد شرح می‌داد، پطرس از او رو برگرداند. تادئوس او را سرزنش کرده گفت: «اکنون می‌بینم که با زنی جدل می‌کنی. اگر آقایمان او را شایسته دانسته، تو را چه که انکارش کنی؟ زیرا که او را سرورمان به راستی دوست می‌داشت.»
• اعمال تادئوس:

الف) نسخه کتاب اعمال شمعون و یهودا: در آن ایمان آوردن، معجزات، مواعظ و به قتل رسیدن دو رسول مسیح در ایران و بابل روایت می‌شود. این کتاب یک متن لاتین است که لیپسیوس آن را به قرن چهارم یا پنجم نسبت می‌دهد اما توصیف صحنه‌های پارس و بابل به شکل چشم‌گیری مطابق با زمینه‌های تاریخی قدیمی تر تشخیص داده شده‌اند، درست با آنچه در شرایط امپراتوری اشکانی در قرن اول میلادی شناخته شده است.

ب) نسخه یونانی افسانه آبگار: هدف اصلی این کتاب شرح و توصیف نامه نگاری‌های عیسی با آبگار پنجم پادشاه ادسا بوده که منجر به فرستادن تادئوس شاگرد عیسی به آنجا می‌شود.

• موعظه تادئوس:

در این نوشته آمده که دوازده شاگرد مسیح وقتی سرزمین‌های مختلف را برای تبلیغ بین یکدیگر تقسیم می‌کردند تادئوس از رفتن به چنین مأموریتی ترسان بود زیرا او مأمور سرزمین سوریه بود. اما مسیح بر او و شمعون پطرس ظاهر شد و خواست تا آن دو با هم به این سفر بروند. در این سفر بشارتی وقایع شگفتی رخ می‌دهد.

• تعالیم تادئوس:

کتاب بیشتر یک خطابه است و به بیان رخدادها کمتر می‌پردازد. ابتدا و انتهای متن چند رخداد را می‌آورد. کتاب با صحنه شگفت‌انگیز شفای آبگار پادشاه شروع می‌شود و در ادامه شفای بیماران دیگر اتفاق می‌افتد که سبب می‌شود تا آبگار از تادئوس بخواهد تا از عیسی مسیح و آنچه کرده بگوید. تادئوس می‌خواهد که این تعالیم را در حضور مردم شهر بگوید. فردا مردم جمع شده و تادئوس سخنان حکمت آمیزی را می‌گوید که بسیار به سخنان سر کوه عیسی شباهت دارد. اما نقطه کانونی سخنان او خود عیسی است. آبگار دستور می‌دهد به او طلا و نقره بدهند اما تادئوس می‌گوید: "چگونه آنچه را که از ما نیست بگیریم حال آنکه پیشتر، آنچه از آن ما بود به فرمان خدا وانهادیم." او می‌گوید: "دروازه زندگی تنگ است و راه حقیقت باریک. پس ایمانداران راستین اندک اند."

سنت مسیحی و روایت‌ها دربارهٔ تادئوس

سنت مسیحی بر آن است که یهودا تادئوس انجیل را در یهودیه، سامره، ادومیه، سوریه، سرزمین پارس و ماد، بین‌النهرین و لیبی موعظه کرد. همچنین گفته می‌شود که او از بیروت و ادسا دیدن کرده است، هر چند که این فرستادهٔ مأموریت اخیر، به عنوان تادئوس ادسا، آدای، یکی از هفتاد نفر شناخته شده است.

گرچه به‌طور سنتی گریگور روشنگر به عنوان نخستین «رهبر ارامنه» شناخته می‌شود، اما زمانی که او در سال ۳۰۱ تیرداد سوم، شاه سلسله اشکانی ارمنستان را غسل تعمید داد و ارمنی‌ها را به دین مسیحی درآورد، به‌طور سنتی اعتقاد بر این بود که یهودا و برتولوما، دو رسول عیسی مسیح خیلی پیش تر مسیحیت را برای نخستین بار به ارمنستان آورده بودند. به همین دلیل آن دو رسول به عنوان مقدسین حامی ارمنستان مورد احترام بوده‌اند. یک نسخه از کتاب اعمال تادئوس در کتاب مقدس گریگور وجود دارد که هیچ نسخه خطی دیگری از آن تا امروز یافت نشده و پژوهشگران آن را سندی برای شرح نخستین سنت‌های مسیحی قابل توجه و مهم دانسته‌اند.

کلیسای تادئوس مقدس مشهور به قره کلیسا در شمال غرب ایران

نسخه اعمال تادئوس که در کتاب گریگور به جا مانده نشان می‌دهد که تادئوس و یکی دیگر از حواریون مسیح (توماس یا برتولوما) برای بشارت مسیحیت به منطقهٔ جنوب فلات ارمنستان آمدند. در ۶۶ میلادی، تادئوس به همراه سان‌دُخت، دختر پادشاه و تنی چند، که به دین مسیحیت ایمان آورده بودند، به دستور پادشاه وقت ارمنستان دستگیر شدند و پس از شکنجه به قتل رسیدند و پیکر تادئوس در مکان کنونی قره کلیسا مدفون شد.

روایت متفاوت دیگری وجود دارد که می‌گوید یهودا تادئوس در بیروت لبنان و در سوریه که یکی از استان‌های روم بود، در طول قرن اول همراه با رسولی دیگر، شمعون غیور مسیحیت را بشارت می‌دادند و سر انجام در آنجا به قتل رسیدند. تبری که اغلب در تصویرسازی‌های تادئوس در دستانش نشان داده می‌شود، نمادی از نحوه کشته شدن او است. کلیسای کاتولیک ادعا می‌کند جسد یهودا تادئوس از بیروت یا سوریه به رم آورده شده و در سردابی در کلیسای سنت پیتر قرار گرفته که مورد بازدید بسیاری از مسیحیان قرار دارد.

بر اساس یک سنت دیگر، بقایای جسد یهودا تادئوس دستکم تا میانه قرن پانزدهم در یک دیر ارمنی در جزیره ای در قسمت شمالی دریاچه ایسیک کول در قرقیزستان نگهداری می‌شد. همچنین، در کیفار باروخ، درهٔ یزرعیل یک جعبهٔ استخوان‌دان ساده با کتیبه‌ای که روی آن نوشته شده بود «یهودا تدائوس» (Ιουδας Θαδδαιου) یافت شد. این جعبه در کنار تکه‌هایی از چهار استخوان‌دان دیگر که بدون کتیبه بودند، کشف شد که احتمالاً متعلق به اوایل قرن دوم میلادی است.

جستارهای وابسته

• حواریون
• یعقوب پسر حلفا
• شمعون غیور

منابع

• ویکی‌پدیای انگلیسی

پیوند به بیرون

• کاترین فورنیر، سنت سیمون و سنت یهودا
• اعمال تادئوس