شغال

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
شغال
طبقه‌بندی علمی
فرمانرو: جانوران
شاخه: طنابداران
رده: پستانداران
راسته: گوشت‌خواران
تیره: سگ‌سانان
سرده: سگان
گونه‌ها

شغال طلایی[۱]
شغال پهلوخط‌دار[۲]
شغال پشت‌سیاه[۳]

شُغال به سه گونه از سگ‌سانان گفته می‌شود: شغال پشت‌سیاه و شغال پهلونواری که هر دو در آفریقای جنوب صحرا زندگی می‌کنند و خویشاوند نزدیک یکدیگرند و شغال زرد که بومی شمال آفریقا و آسیا و اروپا است. شغال زرد هرچند از نظر ظاهری به دو گونهٔ دیگر شغال شبیه است اما خویشاوند نزدیکتر گرگ و سگ است. البته واژهٔ شغال تعریف دقیقی ندارد و گاهی کایوت نیز شغال آمریکایی نامیده می‌شود.

همهٔ انواع شغال رژیم غذایی همه‌چیزخوار و فرصت‌طلبانه‌ای دارند. آن‌ها در شکار جانوران کوچک و متوسط تخصص دارند و لاشه‌خواران کارآمدی هستند. پاهای بلند و دندان‌های نیش منحنی آن‌ها برای شکار پستانداران کوچک، پرندگان و خزندگان تخصص یافته و کف پای بزرگ و شکل استخوان‌های آن‌ها مناسب دویدن در مسافت‌های طولانی است. شغال‌ها پگاه‌رو هستند و بیشتر در صبح و غروب فعال می‌شوند.

زندگی اجتماعی دارند آن‌ها معمولا به صورت زوج‌های تک‌همسر است که همیشه با هم زندگی می‌کنند و از قلمرو خود در مقابل شغال‌های دیگر دفاع می‌کنند. آن‌ها گاهی به صورت گروهی هم دیده می‌شوند به خصوص در هنگام خوردن لاشه‌هایی بزرگ اما اغلب انفرادی یا دونفری شکار می‌کنند.

در مورد شغال افسانه‌های بسیاری وجود دارد. این جانور برای شکار گاهی مثل روباه از زیرکی و حیله‌گری و گاهی مثل گرگ از زور و خشونت استفاده می‌کند. در فرهنگ‌های مختلف نحوهٔ نگاه به شغال متفاوت است.

صدای شغال زوزهٔ شغال نامیده می‌شود. شغال‌ها معمولاً لانهٔ مشخصی ندارد و از گودال‌ها، سوراخ‌های طبیعی، شکاف سنگ‌ها و لانه متروکه سایر جانوران، برای ایجاد لانه و تولد نوزادان استفاده می‌کند. معمولاً در اوایل غروب، شغال‌ها به صورت دسته جمعی زوزه‌ای شبیه فریاد انسان سر می‌دهند.[۴]

شغال را در فارسی توره، در زبان گیلکی شال و در لهجهٔ لری به ان سگ توره نیز می‌گویند و گاه دورگه، سگ و شغال را سگِ توره نام می‌نهند. حیوانی‌ست که یک گونهٔ آن به‌ویژه در پیرامون سمنان و شاهرود زیاد است. پوست آن را برای آستر لباس نیز به‌کار برده‌اند.[۵]

شغال زمانی که با همهمه و غوغا و آزار زیاد شکارگران و روستاییان روبه‌رو شود اعصابش از کار می‌افتد و برای مدتی به حالت اغماء و بی‌هوشی می‌رود. به این حالت شغال‌مُردگی گفته می‌شود. روستاییان در قدیم می‌پنداشتند که شغال عمداً چنین می‌کند و در فارسی زبانزد شغال‌مردگی و خود را به شغال‌مردگی زدن کنایه از افرادی است که ظاهراً خود را کوچک و مظلوم وانمود می­کنند ولی در باطن آن چنان نیستند.[۶]

گونه‌ها[ویرایش]

گونه مرجع نامگذاری توصیف محدوده زندگی
شغال پهلونواری
Canis adustus
Side-striped Jackal.jpg
سوندوال، ۱۸۴۷ عمدتا در درختزارها زندگی می‌کند. خوی تهاجمی کمتری از دیگر شغال‌ها دارد و به ندرت طعمه‌های بزرگ شکار می‌کند.[۷] مرکز و جنوب آفریقا
شغال زرد
Canis aureus
Flickr - Rainbirder - Golden Jackal Female.jpg
لینه، ۱۷۵۸ سنگینتر از دو شغال دیگر است و تنها شغالی که در خارج از آفریقا زندگی می‌کند. از نظر ژنتیکی خویشاوندی نزدیکتری با سگ، گرگ و کایوت دارد تا بقیه شغال‌ها. شمال آفریقا، جنوب شرق اروپا، غرب و جنوب آسیا
شغال پشت‌سیاه
Canis mesomelas

Canis mesomelas.jpg

فون سربر، ۱۷۷۵ سبکترین نوع شغال که قدیمیترین گونه زنده سرده Canis هم مخسوب می‌شود. [۸] تهاجمی‌ترین نوع شغال است که طعمه‌هایی به بزرگی خودش را شکار می‌کند و جنگ‌های بین گروهی زیادی هم از آن‌ها دیده می‌شود.[۹] جنوب و شرق آفریقا

شغال‌های ایران[ویرایش]

شغال‌های ایران از گونه شغال‌های طلایی هستند. رنگ شغال از گرگ حنایی‌تر و سایه سیاهی روی پشت دارد، البته رنگ شغال‌های جنوب ایران روشن‌تر از شغال‌های نواحی شمال است. در اغلب مناطق ایران شغال یافت می‌شود.[۱۰]

پرونده:R.ARU.48.jpg
شغال در پشتخه چتی کوخرد

منابع[ویرایش]

  1. Canis aureus
  2. Canis adustus
  3. Canis mesomelas
  4. میرزاده، حمیدرضا، سکوت در برابر انقراض نسل سگ سانان ایران، از گرگ‌ها نترسیم، در: روزنامه اعتماد، دوشنبه، ۷ آبان ۱۳۸۶ - شماره ۱۵۲۶
  5. لغت‌نامهٔ دهخدا، سرواژهٔ شغال.
  6. پایگاه پژوهشی آریابوم، بازدید: اوت ۲۰۰۸.
  7. "Side-Striped Jackal". Canids.org. Retrieved 2010-03-19. 
  8. Macdonald, David (1992). The Velvet Claw. p. 256. ISBN 0-563-20844-9. 
  9. Estes, Richard (1992). The behavior guide to African mammals: including hoofed mammals, carnivores, primates. University of California Press. ISBN 0-520-08085-8. 
  10. میرزاده، حمیدرضا، سکوت در برابر انقراض نسل سگ سانان ایران، از گرگ‌ها نترسیم، در: روزنامه اعتماد، دوشنبه، ۷ آبان ۱۳۸۶ - شماره ۱۵۲۶

پیوند به بیرون[ویرایش]