پراگ
پراگ
Praha | |
|---|---|
پایتخت | |
 | |
 پرچم  نشان | |
| کشور |  جمهوری چک |
| بنیانگذاری | ۸۸۵ |
| حکومت | |
| • شهردار | بوهوسلاو سوبودا (ANO) |
| مساحت | |
| • شهری | ۴۹۶ کیلومتر مربع (۱۹۲ مایل مربع) |
| بیشترین ارتفاع | ۳۹۹ متر (۱۳۰۹ فوت) |
| کمترین ارتفاع | ۱۷۷ متر (۵۸۱ فوت) |
| جمعیت (۲۰۱۵–۰۱–۰۱)[۲] | |
| • پایتخت | ۱۲۵۹۰۷۹ |
| • کلانشهری | ۲٬۱۵۶٬۰۹۷[۳] |
| اهلیتنام | Praguer |
| منطقهٔ زمانی | یوتیسی +۱ (CET) |
| • تابستانی (DST) | یوتیسی +۲ (CEST) |
| Postal code | ۱۰۰ ۰۰ – ۱۹۹ ۰۰ |
| پلاک خودرو | A |
| NUTS code | CZ01 |
| GDP/capita (PPP) | (EY) (2014)[۴] |
| وبگاه | praha.eu |
| Statistics statnisprava.cz | |
پراگ (به چکی: Praha) پایتخت و بزرگترین شهر کشور جمهوری چک و همچنین چهاردهمین شهر بزرگ اتحادیه اروپا است. این شهر در شمال غربی کشور چک بر روی رودخانه ولتاوا بنا شدهاست و جمعیتی نزدیک به ۱٫۳ میلیون نفر دارد که منطقه بزرگ شهری آن جمعیتی نزدیک به ۲ میلیون نفر را شامل میشود. پراگ دارای آب و هوای معتدل اقیانوسی بوده و از این رو دارای تابستانهای گرم و زمستانهای سرد است. متروی پراگ از اواسط قرن بیستم فعال شده اما بیشتر ترابری همگانی مردم با استفاده از خطوط تراموا است.
این شهر زمانی پایتخت بوهم بوده، بهخاطر موقعیت راهبردیاش، بسیار مهم تلقی میشده و در جریان دو جنگ جهانی هم بسیار نقشآفرین بودهاست. خصوصیتهای جغرافیایی و تاریخی منطقهٔ پراگ قدیم آن را به شهری گردشگرپذیر تبدیل کرده و سالیانه حدود ۶ میلیون نفر گردشگر را از سراسر دنیا پذیرا است. قلعهٔ پراگ، پل تاریخی کارل، ساعت نجومی و موزهٔ ملی، از دیدنیهای پراگ بهشمار میروند. تالار شهرداری، گالری پراگ، موزهٔ کافکا، موزهٔ کمونیسم، موزهٔ هنرهای تزئینی، باغ وحش پراگ، گورستان اولشانی و تپه و پارک پترین، از دیگر جاذبههای گردشگری پراگ هستند. مرکز این شهر ساختمانهایی با نماهایی هنری با شیروانیهای آجریرنگ و کوچههای سنگفرش با تعداد کثیری مغازهٔ سوغاتیفروشی و کافه دارد.[۵]
پراگ در کنار رودخانه ولتاوا، در مرکز حوضه آبریز بوهمی و حدوداً در همان عرض جغرافیایی فرانکفورت، پاریس و ونکوور واقع شدهاست.
بر پایه سرشماری سال ۲۰۱۱ در حدود ۱۴ درصد از ساکنان شهر خارجی بودند که این بالاترین میزان در میان شهرهای جمهوری چک بود.[۶]
تاریخچه
[ویرایش]نام پراگ از یک واژه اسلاوی گرفته شده که به معنی گُدار یا محل کمعمق برای گذر از رودخانه است. این نام به خاستگاه این شهر به عنوان گذرگاه رودخانه ولتاوا اشاره دارد.[۷] ریشه نام منطقه پراگا در شهر ورشو لهستان نیز از همین واژه است.[۸]
نخستین ساکنان دره ولتاوا قبایل سلتی بودند که در حدود ۵۰۰ پیش از میلاد در این محل سکنی گزیدند. قوم ژرمنی مارکومان کمی پیش از میلاد مسیح این دره را از آن خود کرد و سپس در سدهٔ ششم میلادی این دره به دست اسلاوها افتاد.[۹]
از حدود ۹۰۰ تا ۱۳۰۶، فرمانروایان دودمان پرژمیسل بیشتر بوهم را تحت کنترل خود داشتند. اولین فرمانروای بوهم که مورخان به آن اشاره کردهاند، شاهزاده بورژیووی یکم بود که در نیمه دوم قرن نهم حکومت کرد. لودمیلا همسر او پس از درگذشت قدیس حامی بوهم شد. هر دوی آنها توسط متودی[الف] تعمید شدند. بورژیووی مقر خود را به پراگ منتقل کرد و قلعه پراگ، یکی از بزرگترین قلعههای جهان توسط او در حدود ۸۸۰ ساخته شد. از آن زمان تاکنون، این منطقه مقر فرمانروایان بوهم بودهاست و امروزه نیز محل استقرار رئیسجمهور چک است.[۱۰] دودمان پرژمیسل از قرن ۹ تا ۱۳۰۶ در پادشاهی بوهم حکومت میکردند. واتسلاو یکم، نوهٔ بورژیووی یکم، در سال ۹۲۱ ساختن کلیسای جورج مقدس رادر نزدیکی قلعه آغاز کرد که معماری رومانسک محسوب میشود و قدیمیترین کلیسای پراگ است.
در سال ۹۲۹ واتسلاو یکم برای عبادت خود در کنار قلعه دومین کلیسا را نیز به سبک رومانسک به نام کلیسای ویتوس مقدس ساخت ولی در ۱۰۶۰ معماری این کلیسا به بازیلیکا تغییر یافت.
پس از کشته شدن واتسلاو سوم، آخرین پادشاه بوهم از خاندان پرژیمیسل بود دودمان لوکزامبورگ تاج پادشاهی بوهم را به دست آوردند.
یان لوکزامبورگ (۱۳۴۶–۱۲۹۶) در سال ۱۳۴۴ بازیلیکای ویتوس مقدس را خراب کرد و در آن مکان سنگ بنای ساخت کلیسایی به سبک گوتیک را نهاد. به دلیل جنگهای زیاد ساختن این کلیسا به وسیله حکومت چکوسلواکی در سال ۱۹۲۹ به اتمام رسید. کلیسای ویتوس مقدس کنونی مشهورترین ساختمان مذهبی جمهوری چک است.
در این کلیسای جامع نمازخانهٔ واتسلاو یکم که در آن اتاق خاصی تعبیه شده، قرار دارد؛ از این اتاق ویژه برای مخفی کردن تاج پادشاهی بوهم استفاده میشود. بر طبق افسانهها اگر کسی لایق پادشاهی نباشد و این تاج را بر سرش بگذارد، قبل از این که سال تمام شود، خواهد مرد.
در دوره جنگ صد ساله شاه یان، پادشاه بوهم در فرانسه به وسیله سربازان انگلیسی کشته شد و پسر وی کارل، شاه بوهم شد.
شاه کارل چهارم (۱۳۷۸–۱۳۱۶) مشهورترین شاه بوهم است که شهر پراگ را توسعه داد و نخستین دانشگاه را تأسیس کرد. دانشگاه کارل در سال ۱۳۴۸ تأسیس شد و از لحاظ قدمت رتبه دوم را در دانشگاههای اروپایی دارد.
پل کارل مشهورترین پل پراگ است که در سال ۱۳۵۷ ساخته و در قرن ۱۹ به وسیله مجسمههای سنگی تزئین شد.
کارل چهارم دو پسر داشت. نخستین پسر واتسلاو چهارم بود که پس از در گذشتن کارل چهارم، پادشاه شد و سیگیسموند پسر دوم بود که شاه اوهری شد. واتسلاو چهارم (۱۴۱۹–۱۳۶۱) به جای حکومت کردن تنها به شکار و زنان علاقه داشت. در آن زمان کشیش یان هوس (۱۴۱۵–۱۳۷۱) به وسیله خطبه خود از روحانیت کاتولیک انتقاد کرد. در سال ۱۴۱۵ روحانیت کاتولیک یان هوس را به شهادت رساند ولی مردم چک علیه شاه و روحانیت کاتولیک بسیج شدند و ارتش صلیبی که به وسیله پاپ و سیگیسموند به بوهم فرستاده شده بود را شکست دادند. در سال ۱۴۲۰ یرژی پودیبراد شاه چک شد. وی آخرین شاه چکی بود. در سال ۱۴۷۱ ولادیسلاف یاگیلونسکی (۱۴۵۶–۱۵۱۶) که شاهزاده لهستانی بود تاج شاهی چک را بر سر نهاد.
شاه ولادیسلاف یاگیلونسکی در قلعه پراگ بزرگترین سالن به سبک گوتیک را ساخت. در حال حاضر از این سالن برای جشن انتخابات رئیسجمهوری چک استفاده میشود.
از نظر تاریخی آخرین امپراتوری که تأثیر زیادی بر شهر پراگ گذاشت، رودولف دوم (۱۶۱۲–۱۵۵۲) بود. امپراتور رودولف دوم از دودمان هابسبورگ بود که پراگ را خیلی دوست داشت و پراگ را مرکز امپراتوری هابسبورگ قرار داد. رودولف دوم به دانش، هنر و علوم طبیعی علاقه داشت و به این دلیل ستارهشناسان و شیمیدانها را به پراگ دعوت کرد. رودولف دوم به جمعآوری نقاشیها و مجسمههای هنرمندهای مشهور نیز علاقه داشت. در آن زمان مجموعه رودولف دوم بزرگترین مجموعه در اروپا بود.
در سال ۱۶۱۸ دو نفر از اعضای کاتولیکمذهب دودمان هابسبورگ را از پنجره پایین انداختند و جنگ سیساله شروع شد. این جنگ مهیبترین جنگ اروپا بود. در سال ۱۶۴۸ ارتش سوئد پراگ را اشغال کرد و مجموعه رودولف دوم را به غارت بردند.
در سال ۱۶۸۹ شهر پراگ در یک آتشسوزی نابود شد و مردم دوباره آن را به سبک باروک که نماد کلیسای کاتولیک روم بود، بازسازی کردند. در آن زمان این منطقه چهار قسمت داشت که امروز به نامهای شهر قدیم، شهر جدید، سَمت کوچک و منطقهٔ قلعه شناخته میشوند. این چهار بخش در سال ۱۷۸۴ یکی شدند و شهر پراگ را به وجود آوردند.
جغرافیا
[ویرایش]پراگ در قلب حوضۀ بوهم و بر بستری از آرایههای زمینشناختی کهن آرمیده است که آن را به یکی از منحصربهفردترین پایتختهای اروپایی از نظر ریختشناسی تبدیل میکند.[۱۱]
شهر پراگ بر روی یک رشته تپههای ناهموار بنا شده که در اصطلاح بومی به نُه تپۀ اصلی شهرت دارند. این ناهمواریها باعث شدهاند که شهر مانند یک تماشاخانۀ طبیعی بزرگ به نظر برسد که رودخانه در پایینترین سطح آن جریان دارد. تپههایی نظیر پترین، ویتکوف و لِتنا نه تنها چشماندازهای بینظیری ایجاد کردهاند، بلکه در طول تاریخ به عنوان نقاط راهبردی برای ساخت دژها و دیدهبانی مورد استفاده قرار گرفتهاند. تفاوت ارتفاع در سطح شهر چشمگیر است؛ به طوری که پستترین نقطۀ شهر در حاشیۀ رودخانه حدود ۱۹۰ متر و بلندترین نقطۀ آن در تپۀ کوپینا حدود ۳۹۹ متر از سطح دریا ارتفاع دارد.[۱۲]
شریان حیاتی و معمار اصلی جغرافیای این شهر، رودخانۀ ولتاوا است. این رودخانه در عبور از میان صخرهها و دشتهای کوچک، مسیری پرپیچوخم یا همان پیچانرودهای عمیقی را ایجاد کرده است. ولتاوا در محدودۀ شهر پراگ حدود ۳۱ کیلومتر طول دارد و در مسیر خود مجمعالجزایری کوچک اما زیبا را پدید آورده است. جزایری مانند کامپا، اشتوانیسه و جزیرۀ کودکان حاصل انباشت آبرفتها در طول سدهها هستند. حضور این حجم از آب در میان درۀ سنگی شهر، باعث ایجاد یک میکرواقلیم یا آبوهوای خرد خاص شده که رطوبت و دمای مرکز شهر را نسبت به تپههای پیرامونی تعدیل میکند.[۱۳]
زمینشناسی
[ویرایش]از منظر زمینشناختی، پراگ بر روی بخشی از مجموعۀ باراندین قرار دارد که برای دانشمندان علوم زمین در سراسر جهان بسیار ارزشمند است. لایههای زیرین شهر شامل سنگهای رسوبی و دگرگونی دوران نخست (دیرینهزیستی) است. در بخشهای جنوبی و غربی شهر، صخرههای مرتفعی از جنس سنگ آهک و سنگجوش دیده میشوند که بقایای محیطهای دریایی بسیار قدیمی هستند. فرسایش ناشی از جریان آب در طول میلیونها سال، درههای ژرفی را در میان این لایههای سنگی حفر کرده که امروزه به پارکهای طبیعی و مناطق حفاظتشدهای نظیر درۀ پروکوپ تبدیل شدهاند.[۱۴]
پادگانههای رودخانهای و بافت شهری:
ساختار شهری پراگ به شدت تحت تأثیر پادگانههای رودخانهای (تراسهای ژئومورفولوژیک) است. این پادگانهها سطوح صافی هستند که در اثر عقبنشینی رودخانه در دورههای مختلف زمینشناسی ایجاد شدهاند. بافت تاریخی شهر بر روی پادگانههای پایینتر و نزدیک به رودخانه شکل گرفته، در حالی که محلههای نوسازتر و دستگاههای ترابری مدرن بر روی پادگانههای مرتفعتر و دشتهای پیرامونی گسترش یافتهاند. این چیدمان پلهکانی، تفکیک طبیعی جالبی میان بخشهای تجاری، تاریخی و مسکونی شهر ایجاد کرده است.[۱۵]
آبوهوا
[ویرایش]جغرافیای پراگ تحت تأثیر اقلیم معتدل قارهای است. به دلیل محصور بودن در میان رشتهکوههای مرزی بوهم، این شهر از بادهای بسیار تند در امان است. با این حال، پدیدۀ وارونگی دما در زمستانها به دلیل گود بودن درۀ ولتاوا گاهی مشاهده میشود که باعث ماندگاری مه در بخشهای مرکزی شهر میگردد. تابستانهای این منطقه تحت تأثیر جریانهای اطلسی، ملایم و گاه با بارشهای رگباری همراه است که سرسبزی تپههای نهگانۀ شهر را تضمین میکند.[۱۶]
گردشگری
[ویرایش]
گردشگری در پراگ یکی از ارکان اصلی اقتصاد و هویت فرهنگی این شهر بهشمار میرود. این شهر که به دلیل معماری حفاظتشده و بافت تاریخی منحصربهفردش شهرت جهانی دارد، همواره در میان ده پایتخت پربازدید اروپا قرار میگیرد. در سال ۲۰۲۵ میلادی، پراگ میزبان بیش از ۸٫۲ میلیون گردشگر بود که نشاندهنده جایگاه راهبردی این شهر در شبکه گردشگری بینالمللی است.[۱۷]
بافت تاریخی پراگ که در سال ۱۹۹۲ در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد، مجموعهای کمنظیر از سبکهای معماری گوتیک، باروک و رنسانس را در خود جای داده است. این منطقه شامل محلههای قدیمی نظیر شهر قدیمی (Staré Město)، سمت کوچک (Malá Strana) و هرادچانی (Hradčany) است. انسجام ساختار شهری در این مناطق به گونهای است که بازدیدکنندگان میتوانند سیر تحول هنر و معماری اروپایی را در طول هزار سال به صورت زنده مشاهده کنند.[۱۸]
قلعه پراگ (Pražský hrad) به عنوان یکی از بزرگترین دژهای قدیمی جهان، نماد اقتدار سیاسی و مذهبی کشور جمهوری چک محسوب میشود. در مجاورت آن، کلیسای جامع ویتوس مقدس با معماری گوتیک قرار دارد. یکی دیگر از نمادهای مشهور شهر، پل چارلز (Karlův most) است که در سده چهاردهم میلادی بر روی رودخانه ولتاوا بنا شد و با تندیسهای مذهبی آراسته شده است. همچنین ساعت نجومی پراگ (Pražský orloj) در میدان شهر قدیمی، قدیمیترین ساعت نجومی فعال جهان است که هر ساعت جمعیت زیادی از گردشگران را برای تماشای نمایش حرکت تندیسهای حواریون به خود جذب میکند.[۱۹]
رودخانه ولتاوا به عنوان محور اصلی برنامهریزی گردشگری در پراگ، امکانات گستردهای برای تفریحات آبی و گشتهای دریایی فراهم آورده است. جزایری مانند کامپا محیطی آرام در قلب تپنده شهر ایجاد کردهاند. علاوه بر این، تپههای پیرامونی نظیر پترین (Petřín) با برج دیدهبانی مشهورش و پارک لتنا (Letná)، نه تنها ریههای تنفسی شهر هستند، بلکه بهترین نقاط برای تماشای دورنمای کلی شهر و پلهای تاریخی آن به حساب میآیند.[۲۰]
برنامهریزیهای کلان شهر برای سال ۲۰۲۶ بر جذب گردشگران با توان مالی بالاتر و ترویج گردشگری فرهنگی و همایشی استوار است تا فشار بر بافت حساس تاریخی کاهش یابد.[۲۱]
مترو
[ویرایش]متروی پراگ در سال ۱۹۷۴ تأسیس شده و هماکنون دارای ۳ خط و ۶۱ ایستگاه میباشد.
اقتصاد
[ویرایش]اقتصاد امروزی پراگ عمدتاً صادراتمحور و مربوط به بخش خدمات است. در بررسیهای سال ۲۰۱۰ پراگ به عنوان بهترین شهر در مرکز و شرق اروپا برای کسب و کار اعلام شد.[۲۲]
تقریباً یکپنجم از تمام نیروی کار جمهوری چک در پراگ به فعالیت مشغولند. میانگین دستمزد در این شهر در حدود ۲۵ درصد بالاتر از بقیه کشور است.[۲۳] حدود ۲۵ درصد از تولید ناخالص داخلی جمهوری چک از پراگ است.[۲۴]
تقریباً نیمی از درآمدی که جمهوری چک از محل گردشگری دارد از شهر پراگ به دست میآید. در این شهر در حدود ۷۳ هزار تختخواب برای اقامت گردشگران وجود دارد که بیشتر آنها پس از سال ۱۹۹۰ تهیه شدهاند. ۵۱ هزار از این تعداد محل خواب در هتلها و متلها قرار دارند.
از اواخر دهه ۱۹۹۰ تا اواخر دهه ۲۰۰۰ پراگ محل محبوبی برای تولید فیلمهای هالیوودی و بالیوودی بود. ترکیبی از معماری شهر هزینههای کم و وجود زیرساختهای لازم برای تهیه فیلم، فیلمسازان را به این شهر جذب کردهاست.
علوم و پژوهش
[ویرایش]منطقه پراگ از مراکز مهم پژوهشی است بهطوریکه ۳۹ نهاد علمی از ۵۴ نهاد زیرمجموعه فرهنگستان علوم چک در این شهر قرار دارند. از بین بزرگترین این نهادها میتوان به مؤسسه فیزیک، مؤسسه میکروبیولوژی، و مؤسسه شیمی آلی و زیستشیمی اشاره کرد. در پراگ همچنین ۱۰ پژوهشگاه عمومی، ۴ مرکز رشد کسب و کار و چندین بیمارستان بزرگ تحقیقاتی فعال هستند. از میان آنها میتوان به بیمارستان دانشگاهی موتول اشاره کرد.
در سال ۲۰۰۸ از میان ۳۰ هزار پژوهشگر علمی اهل چک ۱۳ هزار نفر از آنها در پراگ بودند. در آن سال، محققان ساکن این شهر ۳ درصد از جمعیت فعال اقتصادی پراگ را تشکیل میدادند.[۲۵] چند شرکت بزرگ چندملیتی معروف نیز در پراگ تأسیسات توسعه و تحقیقات برپا نمودهاند نظیر زیمنس، هانیول و سان مایکروسیستمز.
نگارخانه
[ویرایش]
نمایی از بوستان لتنا در شهر پراگ
یک سازه تزئینی در حومهٔ پراگ
یادداشت
[ویرایش]- ↑ متودی به همراه برادرش سیریل مسیحیت ارتدوکس و الفبای جدیدی به نام الفبای گلاگولیتی را در ۸۶۳ به موراویا معرفی کردند که بعداً ممنوع شد.
منابع
[ویرایش]- ↑ "Demographia World Urban Areas" (PDF). Demographia.com. Retrieved 18 November 2013.
- ↑ "Czech Republic: Major Cities". CITYPOPULATION. Retrieved 13 May 2015.
- ↑ «Prague Facts & Figures, Population». بایگانیشده از اصلی در ۲۲ دسامبر ۲۰۱۵. دریافتشده در ۲۱ دسامبر ۲۰۱۵.
- ↑ "Regional GDP per inhabitant in 2007" (PDF). Official site. Eurostat. 18 February 2010. Archived from the original (PDF) on 29 May 2010. Retrieved 22 April 2010.
- ↑ خبرگزاری ایسنا: پراگ؛ رؤیای قدم زدن در اروپای تاریخی. ۱ فروردین ۱۳۹۶.
- ↑ "Census shows population rise in Prague". Prague Daily Monitor. Czech News Agency (ČTK). 24 January 2012. Archived from the original on 16 April 2014. Retrieved 16 April 2014.
- ↑ "What's in a name? Prague History lesson". praguesummer.com. Archived from the original on 14 March 2017. Retrieved 14 March 2016.
- ↑ Lucy S. Dawidowicz – The Golden Tradition: Jewish Life and Thought in Eastern Europe 1996 p. 351 "Then you surely knew also Reb Shmuel on the other side of the Vistula, in Praga! Praga, the threshold of Warsaw—the aroma of the country, with its broad fields, so many times desolated by wars and fires and rebuilt, ..."
- ↑ Soukup. , Vladimír, Wybrand Scheffer, and Jaap Deinema. 2009. Praag. Capitool reisgidsen. Houten: Van Reemst.
- ↑ "PRAGUE CASTLE – III. COURTYARD WITH THE SEAT OF THE PRESIDENT OF THE REPUBLIC". praguecityline.com (به انگلیسی).
- ↑ Balatka, B., & Kalvoda, J. (1964). The Geomorphology of Prague. Geografie, 69(2), 90-101.
- ↑ IPR Praha. (2022). Do You Know Prague? - Physical Geography and Environment Report. Institute of Planning and Development of the City of Prague.
- ↑ Vlastimil, J. et al. (2022). The influence of Prague on water quality and morphology in the Vltava. VTEI Journal, 64(3), 12-24.
- ↑ Chlupáč, I. (2002). Geological past of Prague and its surroundings. Czech Geological Survey, Prague.
- ↑ Balatka, B. (2015). Morphostratigraphical correlation of river terraces in the central part of the Bohemian Massif. Charles University Publications.
- ↑ Prague City Hall. (2020). Climate Change Adaptation Strategy for the Capital City of Prague.
- ↑ Prague Daily News. (2026). Prague Welcomes Over Eight Million Tourists in 2025. [Online] Available at: praguedaily.news
- ↑ UNESCO World Heritage Centre. (2021). Historic Centre of Prague. [Online] Available at: whc.unesco.org/en/list/616/
- ↑ Prague Castle Administration. (2025). Prague Castle for Visitors - Official Guide. [Online] Available at: hrad.cz
- ↑ Institute of Planning and Development of Prague. (2026). Green Spaces and Public Realm Report. IPR Praha Publications.
- ↑ Prague City Tourism. (2025). Annual Report on Tourism Development. [Online] Available at: praguecitytourism.com
- ↑ Contiguglia, Cat (13 October 2010). "Prague Is Best CEE City for Business – Survey". The Prague Post. Archived from the original on 25 November 2010. Retrieved 14 April 2011.
- ↑ "Prague has highest average monthly salary at". Archived from the original on 16 November 2016. Retrieved 15 December 2017.
- ↑ "Prague Strategic Plan, 2008 Update" (PDF). Official site. City Development Authority Prague. 2010. Retrieved 22 April 2010.
- ↑ J. Pechlát (2010)."Prague as a knowledge city-region" In: Teorie vědy, XXXI/3-4 2009, The Institute of Philosophy of the AS CR, p. 247-267.
- تاریخچه پراگ: کتاب Dějiny zemí Koruny české
| استانها |  | |
|---|---|---|
| عمومی | |
|---|---|
| کتابخانههای ملی | |
| سایر | |
