مولیبدن

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
نیوبیممولیبدنتکنسیم
Cr

Mo

W
ظاهر
gray metallic
ویژگی‌های کلی
نام، نماد، عدد مولیبدن، Mo، 42
تلفظ به انگلیسی ‎/ˌmɒlɪbˈdnəm/‎ MOL-ib-DEE-nəm
or ‎/məˈlɪbdnəm/‎ mə-LIB-di-nəm
نام گروهی برای عناصر مشابه فلزات واسطه
گروه، دوره، بلوک ۶، ۵، d
جرم اتمی استاندارد 95.96(1) گرم بر مول
آرایش الکترونی [Kr] 5s1 4d5
الکترون به لایه 2, 8, 18, 13, 1
ویژگی‌های فیزیکی
حالت جامد
چگالی (نزدیک به دمای اتاق) 10.28 g·cm−۳
چگالی مایع در نقطه ذوب 9.33 g·cm−۳
نقطه ذوب 2896 K،‎ 2623 °C،‎ 4753 °F
نقطه جوش 4912 K،‎ 4639 °C،‎ 8382 °F
گرمای هم‌جوشی 37.48 کیلوژول بر مول
گرمای تبخیر 598 کیلوژول بر مول
ظرفیت گرمایی 24.06 کیلوژول بر مول
فشار بخار
فشار (پاسکال) ۱ ۱۰ ۱۰۰ ۱k ۱۰k ۱۰۰k
دما (کلوین) 2742 2994 3312 3707 4212 4879
ویژگی‌های اتمی
وضعیت اکسید شدن 6, 5, 4, 3, 2, 1[۱], -1, -2
(strongly اسیدic oxide)
الکترونگاتیوی 2.16 (مقیاس پاولینگ)
انرژی‌های یونش نخستین: 684.3 کیلوژول بر مول
دومین: 1560 کیلوژول بر مول
سومین: 2618 کیلوژول بر مول
شعاع اتمی 139 pm
شعاع کووالانسی 154±5 pm
متفرقه
ساختار کریستالی body-centered cubic
مغناطیس پارامغناطیس[۲]
مقاومت ویژه الکتریکی (20 °C) 53.4 nΩ·m
رسانایی گرمایی (300 K) 138 W·m−1·K−1
انبساط گرمایی (25 °C) 4.8 µm·m−1·K−1
مدول یانگ 329 GPa
مدول برشی 126 GPa
مدول حجمی 230 GPa
نسبت پواسون 0.31
سختی موس 5.5
سختی ویکر 1530 MPa
سختی برینل 1500 MPa
عدد کاس 7439-98-7
پایدارترین ایزوتوپ‌ها
مقاله اصلی ایزوتوپ‌های مولیبدن
ایزوتوپ NA نیمه‌عمر DM DE (MeV) DP
92Mo 14.84% 92Mo ایزوتوپ پایدار است که 50 نوترون دارد
93Mo syn 4×103 y ε - 93Nb
94Mo 9.25% 94Mo ایزوتوپ پایدار است که 52 نوترون دارد
95Mo 15.92% 95Mo ایزوتوپ پایدار است که 53 نوترون دارد
96Mo 16.68% 96Mo ایزوتوپ پایدار است که 54 نوترون دارد
97Mo 9.55% 97Mo ایزوتوپ پایدار است که 55 نوترون دارد
98Mo 24.13% 98Mo ایزوتوپ پایدار است که 56 نوترون دارد
99Mo syn 65.94 h β 0.436, 1.214 99mTc
γ 0.74, 0.36,
0.14
-
100Mo 9.63% 7.8×1018 y ββ 3.04 100Ru
مولیبدن

مولیبدن عنصر ۴۲ با معادل انگلیسی molybdenum نماد: Mo[ویرایش]

خواص[ویرایش]

مولیبدن، عنصر فلزی با عدد اتمی ۴۲، در گروه VIB و دورهٔ پنجم جدول تناوبی جای دارد. جرم اتمی ۹۵٫۹۴، ظرفیت‌ها ۲٬۳٬۴٬۵٬۶ دارای هفت ایزوتوپ پایدار است.

مشخصات[ویرایش]

فلز خاکستری یا گرد سیاه. به صورت آزاد در طبیعت یافت نمی‌شود. کانی‌های آن به صورت مولیبدنیت (فرمول:MoS2)در طبیعت یافت می‌شود. عنصری ضروری است برای تغذیه گیاه. در اسید هیدروکلریک یا هیدروفلوئوریک٬هیدروکسید سدیم٬آمونیاک یا اسید سولفوریک رقیق نامحلول است ، بااسید سولفوریک یا نیتریک گرم و غلیظ و اسید کلریدریک جوشان واکنش می‌دهد ، در آب نامحلول است. جرم حجمی ۱۰٫۲۹۸۸۸۹ ، نقطه ذوب ۲۶۱۰ ، نقطهٔ جوش ۵۵۶۰. مولیبدن به صورت شبکه مکعبی مرکز پر متبلور می‌شود. دارای سمیت ضعیف است.

احتیاط[ویرایش]

به صورت گرد اشتعال پذیر و خورنده، و دارای وزنی بسیارسنگین است.

طرز تهیه[ویرایش]

احیای آلومینیوترمی٬ هیدروژن٬ کوره الکتریکی اکسید مولیبدن(III) یا مولیبدات آمونیم. برای استخراج آن مولیبدنیت را تشویه می‌کنند و به صورت اکسید درمی‌آورند. اکسید حاصل را در کوره‌های الکتریکی به کمک زغال احیا می‌کنند.

شکل‌های قابل دسترس[ویرایش]

شمش٬میله، سیم، گرد٬شمش (از گرد)، ورقه‌های بسیار شکل‌پذیر، فشرده، همچنین به صورت بلورهای بزرگ منفرد

کاربرد[ویرایش]

عامل آلیاژکننده در فولاد و چدن برای افزایش استحکام و مقاومت آنها٬آلیاژ آن با تنگستن جای پلاتین را می‌گیرد. به عنوان آنتی‌کاتد در لامپ اشعه ایکس دستگاه‌های رادیولوژی به کار می‌رود، مادهٔ رنگی برای جوهرهای چاپ٬۲۲۲ رنگ‌ها و سرامیک، کاتالیزور، روان‌کنندهٔ جامد، قسمت‌های موشک‌ها و هواپیماها، راکتورها، پره‌های توربین، ریختن تحت فشار آلیاژهای مس٬باتری‌های ویژه٬تهیه آلیاژها و فولادهای ویژه.

نقش مولیبدن در گیاهان و کشاورزی[ویرایش]

مولیبدن در دسته بندی عناصر گیاهی از نظر مصرف، در دسته عناصر کم مصرف یا ریزمغذی ها قرار می‌گیرد. هرچند مانند منگنز در مقابل سایر عناصر به نسبت کمتری برای رشد و نمو گیاه مورد نیاز است اما این عنصر نقشی حیاتی در تنظیم اعمال حیاتی گیاه ایفا می‌کند.

مولیبدن در فهرست ریزمغذی‌ها آخرین عنصر است و کمترین عنصریست که در گیاه مورد استفاده قرار می‌گیرد. محدوده غلظت مولیبدن موجود در بافت گیاهان به صورت طبیعی بین 1.5 _ 0.3 ppm است، چیزی حدود 2 تا 1 میلی گرم در کیلوگرم اکثر گیاهان مورد بررسی. کمبود یا سمیت ناشی مولیبدن مساله رایجی نیست اما در بین گیاهان شناخته شده کمبود این عنصر در بنت قنسول بسیار مشاهده می‌شود که مثل سایر عناصر قبل از اینکه اثرات سو مشاهده شود باید برطرف شود.

نقش مولیبدن در گیاه:[ویرایش]

مولیبدن جزئی ضروری درون دو آنزیمی است که نیترات را به نیتریت و پس از آن به آمونیوم تبدیل می‌کنند که از آن در سنتز آمینواسیدها در گیاهان استفاده می‌شود. همچنین این عنصر برای بعضی باکتری‌های تثبیت کننده نیتروژن اتمسفر که با خانواده لگوم همزیسیتی دارند ضروری است. گیاهان همچنین از مولیبدن جهت تبدیل فرم معدنی فسفر به فرم آلی آن استفاده می‌کنند.

کمبود مولیبدن در گیاه:[ویرایش]

از آنجایی که مولیبدن به میزان زیادی با نیتروژن همراه است علائم کمبود آن هم گاها شبیه به علائم کمبود نیتروژن است.

مولیبدن تنها ریزمغذی متحرک درون گیاه است و علائم کمبود آن معمولا از برگ‌های پیر و گاها میانی گیاه شروع به نمایان شدن می‌کند که بعدا به سمت ساقه‌ها و برگ‌های جوانتر نیز پیش می رود.

در بعضی گیاهان کمبود این عنصر باعث می‌شود برگ‌ها به صورت کمرنگ و ضعیف مشاهده شوند و گاها حاشیه‌ها برگ به صورت نکروزه شده دیده می‌شود. بدشکلی و عدم رشد کافی پهنک برگ نیز از علائم بعدی کمبود مولیبدن است. در مراحل بعدی کمبود، رشد و گل دهی گیاه محدود می‌شود. گیاهانی که بیشتر به کمبود مولیبدن حساس هستند شامل انواع کلم ها، بقولات، بنت قنسول، پامچال، یونجه و انگور می‌شود.

از آنجایی که جهت تبدیل نیترات به آمونیوم به مولیبدن نیاز است استفاده از کودهای نیتراته علائم کمبود مولیبدن را زودتر از مصرف کودهای آمونیوم دار نمایان می‌کند. تحقیقات نشان داده است میزان سولفات زیاد در خاک جذب مولیبدن از خاک را مختل می‌کند. مولیبدن از معدود عناصری است که دسترسی گیاه به آن با کاهش pH محدود می‌شود.[۳]


سمیت ناشی از مولیبدن درگیاهان:[ویرایش]

سمیت ناشی از مولیبدن مساله بسیار نادری است و گاها مشاهده شده تا هزاران ppm از این عنصر در بافت گیاهی بوده ولی علامت خاصی مشاهده نشده‌است. اما در بعضی گیاهان برگ‌هایی که رنگ زرد طلایی مشاهده شده‌اند دارای مقادیر بیش از حد مولیبدن نیز بوده‌اند.

كودهاي محتوی مولیبدن:[ویرایش]

موليبدن از طرق زير مخصوصاًً كودهاي شيميايي مي تواند به خاك افزوده شود )غلظت موليبدن در نيترات آمونيوم 56 ، در كودهاي فسفاتی 45 و در كلرور پتاسيم 26 میلی گرم در کیلوگرم گزارش شده‌است. همچنین مقادير كمي از Mo از طريق نشت هاي اتمسفري وارد خاك مي شود. حضور اين عنصر در اتمسفر تا حدودي زيادي از سوختن نفت و زغال سنگ به وجود مي آيد. غلظت Mo در لجن فاضلاب به دليل آلوده شدن به فاضلاب هاي صنعتي معمولاًً بيشتر از خاك است. ميانگين غلظت Mo در لجن فاضلاب كه در چهار تحقيق گزارش شد، حدود 12 ميلي گرم در كیلوگرم است.[۴]

Classic molybdenum deficiency in poinsettia is shown as a thin, leaf margin chlorosis
Molybdenum deficiency in cauliflower causes a condition called whiptail in which the leaves have a thin, strappy appearance

منابع[ویرایش]

  1. "مولیبدن: molybdenum(I) fluoride compound data". OpenMOPAC.net. Retrieved 2007-12-10. 
  2. Magnetic susceptibility of the elements and inorganic compounds, in Handbook of Chemistry and Physics 81st edition, CRC press.
  3. [www.pthorticulture.com/en/training-center/role-of-molybdenum-in-plant-culture/ «Role of Molybdenum in Plant Culture»]. 
  4. ملکوتی، محمد جعفر. توصیه بهینه مصرف کود برای کشاورزی در ایران. تهران: انتشارات مبلغان، 1394. 129. شابک ‎۹۸۷-۹۶۴-۲۶۱۴-۹۵-۰. 

کتاب فرهنگ عناصر نوشته سید رضا آقاپور مقدم

کتاب توصیه بهینه مصرف کود برای محصولات کشاورزی در ایران نوشته پروفسور محمدجعفر ملکوتی