کابل

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
کابل

Kabul
Kabul, with mountains in background
Kabul river
Caravanserai - Babur's Garden
Aerial view of Kabul
از بالا راستگرد: کوهای هندوکش, دریای کابل, چهارراهی عبدالحق و منطقه مسکونی مکروریان, باغ بابر.
کابل در افغانستان قرار گرفته‌است
کابل
کابل
موقعیت کابل در نقشه
کابل در آسیا قرار گرفته‌است
کابل
کابل
کابل (آسیا)
مختصات: ۳۴°۳۲′ شمالی ۶۹°۱۰′ شرقی / ۳۴٫۵۳۳°شمالی ۶۹٫۱۶۷°شرقی / 34.533; 69.167مختصات: ۳۴°۳۲′ شمالی ۶۹°۱۰′ شرقی / ۳۴٫۵۳۳°شمالی ۶۹٫۱۶۷°شرقی / 34.533; 69.167
کشورافغانستان
ولایتولایت کابل
تعداد ناحیه‌ها۲۲
انتخاب به عنوان پایتخت۱۷۷۶
مدیریت
 • نوعشهرداری
 • شهردارمحمدداوود سلطان‌زوی
مساحت
 • کل۲۷۵ کیلومتر مربع (۱۱۰ مایل مربع)
 • خشکی۲۷۵ کیلومتر مربع (۱۱۰ مایل مربع)
 • آب۰ کیلومتر مربع (۰ مایل مربع)
بلندی
۱۷۹۱ متر (۵۸۷۶ پا)
جمعیت
 (۲۰۲۰)
 • کل۴٬۴۳۴٬۴۵۰[۱]
نام اهلیت(ها)کابلی
منطقه زمانییوتی‌سی +۴:۳۰ (وقت بین‌المللی افغانستان)
پستال code
100X, 101X, 105X, 106X
پیش‌شماره(های) تلفن(+۹۳)
شاخص توسعه انسانی (۲۰۱۷) ۰٫۵۷۵[۲]
متوسط
وبگاه

کابُل، پایتخت افغانستان مطابق تخمین سال ۲۰۲۰ با جمعیتی حدود ۴٬۲۰۰٬۰۰۰ نفر[۳] و مساحتی حدود ۱٬۰۲۳ کیلومتر مربع است که در ولایت کابل واقع شده‌است. مرکز این شهر، شامل بافت کهنه و قدیمی آن می‌باشد که مناطق پل خشتی، خوابگاه، کاه فروشی، مرادخانی، ده افغانان، چنداول، شوربازار، سراجی و باغ علیمردان را در بر می‌گیرد.[۴] کابل همراه با دیگر توابع (ولسوالی‌ها)، جمعیتی بالغ بر ۴٬۳۷۲٬۹۷۷ میلیون نفر و مساحتی در حدود ۴۲۵ کیلومتر مربع دارد و در آن از همهٔ قومیت‌های اصلی افغانستان زندگی می‌کنند. براساس شواهد رشد شهرنشینی حکایت از مهاجرت گسترده از سایر نقاط افغانستان به این شهر دارد. بر این اساس کابل نود و چهارمین کلان‌شهر جهان[۵] و در ردهٔ پنجمین شهر جهان از نظر سرعت رشد جمعیت قرار دارد.

کابل مرکز اداری و سیاسی افغانستان می‌باشد و در ۱٬۷۹۱ متری بالای سطح دریا در دره‌ای دراز و باریک میان کوه‌های هندوکش را شکافته و در درازای دریای کابل امتداد یافته‌است. این شهر همراه با قندهار، هرات و مزار شریف توسط بزرگراه‌های حلقوی که در سرتاسر کشور امتداد یافته‌اند وصل شده‌است. کابل همچنین مسیر اصلی شاهراه جلال‌آباد که به سوی پیشاور پاکستان می‌رود می‌باشد.

محصولات اصلی کابل شامل میوهٔ تازه و خشک، قالیچهٔ افغانی، چرم و محصولات پوست گوسفند، لباس‌ها و اسباب محلی و نسخه‌های محصولات باستانی می‌باشد. جنگ‌های ۱۹۷۸–۲۰۰۱ این صنعت را مختل کرد و به اقتصاد صدمهٔ بسیاری وارد کرد.[۶]

شهر کابل قدمتی ۳٬۵۰۰ ساله دارد؛ پادشاهان بسیاری سال‌ها روی شهر به خاطر موقعیت استراتژیکی آن که در طول مسیرهای جنوب و مرکز آسیا قرار گرفته جنگ می‌کردند.[۷] کابل در طول تاریخ توسط امپراتوری‌های بزرگ زمان خودش حکومت می‌شده‌است. در حدود ۵ سده پیش از میلاد مسیح توسط هخامنشیان و پسانترها توسط سلوکیان، پادشاهی موریا، کوشانیان، سلسلهٔ مغولان، صفویه، غزنویان و غوریان اداره و کنترل می‌شده‌است. از سال ۱۵۰۴ تا ۱۵۲۶ میلادی، کابل به عنوان مرکز رسمی بابر، سازندهٔ امپراتوری مغولان هندوستان بود. پس از آن تا سال ۱۷۳۸م زیر سلطنت دهلی بود، که نادر شاه و نیروهای افشاریان به گورکانیان حمله کردند.[۸] پس از مرگ نادرشاه در ۱۷۴۷، شهر به دست احمد شاه درانی افتاد که بسیار سریع آن را در کشور تازه تأسیس افغانستان اضافه کرد.[۹] در ۱۷۷۶، تیمورشاه درانی کابل را به پایتخت افغانستان مبدل ساخت.

از سال ۱۹۸۰، با شروع جنگ بر ضد اتحاد جماهیر شوروی از سوی مجاهدین، شهر به دست گروه‌های جنگ‌طلب متفاوتی افتاد. در بین سال‌های ۱۹۹۲–۱۹۹۶ که جنگ داخلی میان گروه‌های مسلح رقیب و مخالف یکدیگر درگرفت و منجر به حکومت چهار سالهٔ طالبان شد؛ هزاران نفر از شهروندان کابل و مردم غیر مسلح کشته شدند و باعث وارد آمدن صدمات جدی به زیر ساختهای کابل و مهاجرت گستردهٔ مردم از کابل و سایر نقاط افغانستان به کشورهای همسایه شد. پس از سقوط طالبان در نوامبر ۲۰۰۱، پس از حملهٔ نیروهای نظامی آمریکا و سازمان پیمان آتلانتیک شمالی(ناتو) به افغانستان، حکومت وقت با همکاری سایر کشورها و سازمان‌های بین‌المللی فعالیت خود را جهت بازسازی زیرساخت‌های از دست‌رفتهٔ کابل آغاز کرده‌است؛ اگرچه حملات انتحاری طالبان و دیگر شبه‌نظامیان روند بازسازی کابل و افغانستان را کند کرده‌است و شهر کابل هر از چندگاهی شاهد حملات انتحاری با هدف ضربه‌زدن به حکومت که جان شماری از شهروندان بی‌گناه را می‌گیرد، است. شهر در حال حاضر در حال توسعه‌سازی جدید است.[۱۰]

تاریخ[ویرایش]

قدمت[ویرایش]

نقشه گستردگی شاهنشاهی کوشانی ها

درهٔ کابل قدمتی ۵٬۰۰۰ ساله دارد. واژهٔ «کابها» (به انگلیسی: Kubhā) در حدود ۵٬۰۰۰ سال پیش از میلاد مسیح در ریگ‌ودا و اوستا یاد شده‌است که از دریای کابل یاد کرده‌است. ریگ‌ودا این شهر را به عنوان شهری آرمانی تحسین می‌کند و می‌نویسد تصویری از بهشت در کوه‌های آن مجسم شده‌است. نظریه‌های دیگری اظهار می‌کنند که این شهر در بین ۱٬۵۰۰ تا ۲٬۰۰۰ سال پیش از میلاد مسیح تشکیل شده‌است. جایی که کابل واقع شده‌است، پیش از آن که توسط شاهنشاهی پارس‌ها، هخامنشیان فتح شود بخشی از امپراتوری مادها بوده‌است. مرجعی به نام "کابورا" وجود دارد که به‌واسطهٔ فرمانروایان شاهنشاهی هخامنشی (داریوش بزرگ، داریوش دوم و داریوش سوم) تألیف شده، که بعدها پایه‌ای برای استفاده نام کابورا (Κάβουρα) توسط بطلمیوس شد. آنجا مرکز مزدیسنا بود که بعدها با آیین بودا و آیین هندو همراه شد. اسکندر مقدونی این شهر را بعد از غلبه بر امپراتوری هخامنشیان در ۳۳۰ پیش از میلاد تجسس کرده بود اما هیچ نگارشی از آن ثبت نشد زیرا کابل در آن وقت شهری کوچک بود که در مورد آن کسی چیزی نمی‌نوشت. این ناحیه پیش از اینکه به دست شاهنشاهی مائوریا بیفتد، قسمتی از امپراتوری سلوکیان محسوب می‌شد.

اسکندر این‌ها را از آریاییها گرفت و زیستگاهی متعلق به خودش ایجاد نمود، اما سلوکوس نیکاتور آنها را به ساندروکوتوس (چاندراگوپتا) در شروط ازدواج مختلف-نژادی و ۵۰۰ فیل سپرد.[۱۱]

— استرابون، ۶۴ پ. م–۲۴ ب. م

در دومین سده پیش از میلاد دولت یونانی بلخ کابل را از ماوریان گرفته به‌تصرف خویش درآورد. پس از آن زیردستان آن‌ها امپراتوری هندویونانی شهر را در اواسط سدهٔ دوم پیش از میلاد به دست خود گرفتند. باختری‌ها شهر پاروپامیز را نزدیک کابل بنیاد کردند، اما در سدهٔ یکم پیش از میلاد این شهر به ماوریان افتاد. سیتی‌ها (سکاها) در اواسط دههٔ یکم پیش از میلاد هندویونانی‌ها را از شهر بیرون انداختند اما ۱۰۰ سال پسانتر با روی کار آمدن شاهنشاهی کوشان شهر را از دست دادند.[۱۲]

مطابق به تاریخ‌نویسان، نام سانسکریتی کابل کمبوجه می‌باشد.[۱۳][۱۴] این نام در نوشته‌هایی باستانی در کوفس و کوفن ذکر شده‌است. در سدهٔ هفتم پس از میلاد ژوانزونگ این نام را به عنوان کافو[۱۵] (به انگلیسی: Kaofu) بررسی کرده بود و اعلام کرد که این به خاطر لقب یکی از چهار قبیلهٔ یوئه‌ژی است که آن‌ها در اوایل مسیحیت در طول کوه‌های هندوکش به سوی درهٔ کابل مهاجرت کرده بودند.[۱۶] این شهر توسط شاهنشاه کوشان، کوجولا کادفیزس در سال ۴۵ میلادی فتح شد و جزو مایملاک امپراتوری کوشان تا اواخر سدهٔ سومین پس از میلاد محسوب می‌گردید.

نقاشی دیوار های مستحم بالا حصار کابل

در اطراف سال‌های ۲۳۰ پس از میلاد، کوشانی‌ها توسط شاهنشاهی ساسانی شکست خوردند و به همراه با هم بیعت‌های ساسانی معروف به هندو-ساسانیان تبدیل شدند. در دوران ساسانیان، شهر با نام «کاپول» در خط پهلوی نامیده می‌شد. در ۴۲۰ میلادی هندو-ساسانیان توسط قبیلهٔ خیانیان که با نام «کیدارایتز» نیز شناخته می‌شدند، به بیرون رانده شدند که پس از آن در ۴۶۰ با هیاطله تبدیل شدند. آنجا به بخشی از باقی‌ماندهٔ پادشاهی آشینا از کاپیسا که با نام کابل‌شاهیان نیز شناخته می‌شود، تبدیل شد.[۱۷] مطابق با تاریخ الهند اثر ابوریحان بیرونی، کابل توسط شاهزادگانی که از تبار ترک‌ها بودند اداره می‌شد که برای ۶۰ نسل ادامه پیدا کرد.[۱۷]

آنان و هندوها دیوار بزرگ دفاعی را در اطراف شهر به علت محافظت از مهاجمان آینده ساختند. این دیوار تا به امروز باقی‌مانده و همچنین به عنوان یک ساحهٔ تاریخی شناخته می‌شود.

پیش از اسلام[ویرایش]

کابل یکی از قدیمی‌ترین شهرهای دنیاست. در کتاب مقدس ویدا به نام «کبه» (Kabha) و در پارچه‌های اوستا از آن به نام «کوب‌ها» (Kobaha) یاد می‌شود. نویسندگان کلاسیک یونانی آن را «کوفن» (Kophen) یا «کوفس» (Kophfs) و «کووا» ثبت کرده و همچنان مردم فارس و ارستو این شهر را «خوسپس» (Khoaspes) خواندهاند. [نیازمند منبع]

در سدهٔ هفتم میلادی، یک پژوهشگر چینی به نام شونگ چونگ، در نبشته‌های خویش مشهور به هیوان سانگ این شهر را «کاوفو» (Kaofu) نوشته و چنین برداشت می‌کند که در حقیقت این شهر زیبا مسما به دریای کاوفو می‌باشد که از قلب آن می‌گذرد، وی می‌افزاید که آریاییان قدیم از لحاظ دینی اهمیتی ویژه به این شهر داده و آن را «کوب‌ها اردهستانه» (Kobaha Urddhastana) یا محل بلندپایه گفته‌اند. کابل از دیدگاه کتاب مهاباراتا هندوان، بهشت و جایگاهی تفکر برای خداوندان خوبی بوده و آن را در سانسکریت به نام اردهستانه یا عبادت‌گاهی مقدس حفظ کرده‌اند.[نیازمند منبع]

پادشاهی هیاطله در ۵۶۵ پس از میلاد

تاریخ‌نویسان دورهٔ سکندر، کابل را به نام «ارتوسپانه» (Artospana) که همان «اردهستانه» (Urddhastana) سانسکریت است در تاریخ یونانی قید نموده که پسان‌ها (بعدها) در سدهٔ دوم میلادی این شهر را به نام «کابورا» (Kabura) یا قلب پاراپامیزاد نوشتهاند. در دوران شاهنشاهی کوشان بزرگ هنوز هم کابل به نام کاوفو شناخته می‌شده، که آهسته آهسته به کابورا مسما گردید تا آن زمان که کابل شاهان از آن به نام کابلستان یاد کردند. کابلستان برای چندین سده پیش و پس از دورهی مسیح، از بامیان و قندهار در غرب تا کوتل بولان و تمام جنوب را در بر می‌گرفت، که این خطهٔ وسیع به ده علاقه‌داری تقسیم بوده و شهرهای کابل، غزنی، بامیان، ننگرهار، سوات، پیشاور، اپوکین، بنو و بولر در بر می‌گرفته‌است.

از تاریخ یونان چنین برداشت می‌شود که ارتوسپانه یا کابل مرکزی عمده و اصلی در منطقه بوده، که پسان در دورهی تسلط یونان، هرات که اسکندریهٔ افغان بود جای آن را اشغال کرد که پسان‌ها (بعدها) شاهزادگان هندوساک آن را بار دیگر احیا کردند. تا آنکه در عصر زنبیلک‌شاه و زنبورکشاه، لشکر عرب پس از فتح برق‌آسای روم باستان (ترکیهٔ امروزی) و ایران به دروازه‌های این شهر کوبی، شاهان و کابلیان برای دفاع، دیوار بزرگی به نام شیردروازه در درازای کوه آسمایی یا آسه‌ماهی بنا کردند که حکایت‌های آن تا امروز سینه‌به‌سینه حفظ گردیده. تاریخ مصر به وضوح می‌نویسد که لشکر اسلام پس از فتح نیم جهان در شیردروازه‌های کابلستان به مرتبهٔ بیست‌وسه بار شکست مطلق دید تا آنکه به مرور زمان کابلیان خود به دین اسلام گرویدند.

حملهٔ مسلمانان[ویرایش]

نقشه افغانستان در قرن هفتم هجری.

در سال ۸۱ هجری وقتی مسلمانان به شهر حمله کردند شهر را از طرف ده‌مَزنگ شگافتند، مسلمانان عرب فاتح شدند و شاه کابل به گردیز رفت ولی بزودی دوباره کابل را بدست آوردند. پس از آن کابل‌شاهیان ۲۳ بار با اعراب جنگیدند. در بعضی مواقع که ناتوان می‌گردیدند باج را قبول می‌نمودند. بدین ترتیب تا سقوط امپراطوری اعراب کابل را در حفاظت داشتند. پس از شکست امویان توسط عباسیان حکمران‌های خراسانی وابسته با اعراب در کشور بسر اقتدار آمدند. پس از دولت‌های صفاری و طاهری نفوذ اعراب از کشور کم شده رفت ادارهٔ کابل نیز به دست حکمرانان محلی افتاد؛ و کابل از شهرت افتاد.

مقارن ضعف صفاریان از کوهستان شرقی کابل یک قوم دیگر بنای سلطنت را در کابل گذاشت که سرکرده‌شان را کالاله می‌گفتند و تا به عصر غزنویان باقی بودند، تا اینکه در سال ۳۴۴ ه‍.ق ضمیمهٔ سلطنت غزنوی شد. با شروع سلطنت غزنویان شهر غزنی به‌تدریج اهمیت یافت و کابل عقب ماند. در لشکرکشی‌های چنگیزخان کابل نیز دست‌خوش چور و چپاول گردید.

معماری و شهرسازی کابل بسیار زیبا و دقیق است و یکی از شهرهایی است که علی‌رغم قدمت بسیار، حساسیت زیادی در شهرسازی آن به کار رفته‌است.

همایون با پدرش بابر, امپراطوران گورکانیان هند

پس از آن کابل به‌دست تیمور و حکم‌داران او بود تا آنکه دولت تیموری هرات قوت گرفت. پس از سقوط تیموریان، بابر در اینجا مستقر گردید و کابل دوباره رونق یافت و تا سال ۹۲۳ پایتخت بود و به تعمیر و آرایش آن پرداخت. بابر به کمک مردم این شهر، هندوستان را فتح کرد و پایتخت خود را از کابل به آگره نقل داد و کابل مرکز ولایت شد. آرامگاه این پادشاه هم در همین شهر است.

قرن هژدهم[ویرایش]

کابل در درازای تاریخ، در احساس چکامه‌سرایان، در چشم تمدن، در قلب آسیا، در خاطره‌های اشغال‌گران و در ایمان بسا مردم، شهر باارزش و دارندهٔ ویژگی‌های مقدس بوده‌است. کابل در طول تاریخ بارها زیر تهاجم بیگانه قرار گرفت و به گشت‌های متمادی، ویران و آباد گردید، تا سرانجام در سال ۱۷۷۶ تسلط خاندان درانی در قلمرو خراسان جاگیر شد و تیمورشاه پسر احمدشاه ابدالی، مرکز امپراتوری خود را از قندهار به کابل انتقال داد که پس از آن کابل تا امروز به صفت خانهٔ مشترک و مرکز یگانگی تمام مردم افغانستان پابرجا می‌باشد.

وقتی که سلطنت به احمدشاه درانی رسید، وی توجه به کابل نمود. وی در سال ۱۱۴۴ امر احداث یک دیوار بزرگ را در شهر داد. این دیوار در ظرف ۴ ماه آباد گردید. تیمورشاه پس از تنظیم قندهار در سال ۱۱۹۵ ه‍.ق کابل را پایتخت ساخت و از آن تاریخ تا امروز کابل مرکز و پایتخت افغانستان است.

جغرافیا[ویرایش]

کابل در شرق کشور قرار گرفته‌است. ۱۷۹۱ متر از سطح بحر ارتفاع دارد و در یک دره کم عرض بین کوه‌های هندوکش و به استقامت دریای کابل واقع شده‌است. در قسمت شرق و منطقه قدیم شهر حصار قدیمی کابل، کوه‌های شیر دروازه، و گورستان شهدای صالحین قرار دارد. کمی پیشتر از آن قلعه بالاحصار قرار دارد که در عقب آن دریاچه حشمت خان واقع شده‌است.

دریاچه و بند قرغه

موقعیت آن به کاسه یی بین کوه‌ها تشبیه شده‌است.[۱۸] کوه‌های که کابل را احاطه کرده‌اند، کوه‌های: خیر خانه شمالی، خواجه رواش، شاخ باران تی، چهل ستون، قرغه، خواجه رزاق و شیر دروازه می‌باشند. همچنان دو کوهی دیگر که در قسمت غربی، و در داخل شهر قرار گرفته‌اند: آسمایی همچنان بنام «کوه تلویزیون» و تپه‌های علی‌آباد بشمول تپه مرنجان و بی بی مهرو.

شهر در منطقه یی با ۱۰۲۳ کیلومتر مربع وسعت قرار گرفته، که آنرا بمراتب بزرگترین شهر کشور کرده‌است. نزدیکترین پایتخت‌های جهان به کابل مطابق به پروازهای هوایی، اسلام‌آباد، دوشنبه، تاشکند، دهلی جدید و بیشکک می‌باشند. کابل بطور عجیبی با شهر هانوی در شرق و استانبول در غرب متساوی المسافت می‌باشد.

تقسیمات شهری کابل[ویرایش]

کابل دارای ٢٢ ناحیه شهری قرار ذیل میباشد:

[۱۹]

آب و هوا[ویرایش]

آب و هوای کابل تابع وضع عمومی کشور افغانستان است. از آنجا که این کشور تقریباً در وسط آسیا واقع است پس عرض و طول جغرافیائی، ارتفاع، امتداد کوه‌ها و دوری از دریا از عواملی هستند که در آب و هوای افغانستان تأثیرگذار هستند. با وضع جغرافیائی که افغانستان دارد مناطق مختلف آن آب و هوای گوناگون دارد و کابل هرچند از دریا بسیار دور و تابع آب و هوای بری است، اما توازن در فصول چهارگانه آن برقرار است و هر سه ماه تغییر فصل به صورت منظم پیدا می‌شود. فصل بهار از ماه حمل (مارس، آوریل) آغاز می‌شود و تا پایان جوزا (می، ژوئن) منظماً ادامه دارد. در این فصل می‌توان آن را فصل نمو و انبساط خواند. از ماه سرطان (ژوئن، ژوئیه) تا آخر سنبله (اوت، سپتامبر) و هنگام تابستان گرم‌ترین ایام کابل به‌شمار می‌رود. در ماه میزان (سپتامبر و اکتبر) خزان آغاز می‌گردد و تا پایان ماه قوس (نوامبر، دسامبر) ادامه دارد. خزان فصل برداشتن محصول و جمع‌آوری میوه‌است و کابل از این حیث در این فصل امتیاز فراوانی دارد. سه ماه اخیر سال، جدی (دسامبر، ژانویه)، دلو (ژانویه، فوریه) و حوت (فوریه، مارس) فصل زمستان کابل است که سرمای بسیار و بارش برف تا پایان آن ادامه می‌یابد. داده‌های اقلیمی کابل قرار ذیل است:

داده‌های اقلیم کابل (۱۹۵۶–۱۹۸۳)
ماه ژانویه فوریه مارس آوریل مه ژوئن ژوئیه اوت سپتامبر اکتبر نوامبر دسامبر سال
سابقهٔ بیش‌ترین °C (°F) ۱۸٫۸
(۶۶)
۱۸٫۴
(۶۵)
۲۶٫۷
(۸۰)
۲۸٫۷
(۸۴)
۳۳٫۵
(۹۲)
۳۶٫۵
(۹۸)
۳۷٫۷
(۱۰۰)
۳۷٫۳
(۹۹)
۳۵٫۱
(۹۵)
۳۱٫۶
(۸۹)
۲۴٫۴
(۷۶)
۲۰٫۴
(۶۹)
۳۷٫۷
(۱۰۰)
میانگین بیش‌ترین °C (°F) ۴٫۵
(۴۰)
۵٫۵
(۴۲)
۱۲٫۵
(۵۵)
۱۹٫۲
(۶۷)
۲۴٫۴
(۷۶)
۳۰٫۲
(۸۶)
۳۲٫۱
(۹۰)
۳۲٫۰
(۹۰)
۲۸٫۵
(۸۳)
۲۲٫۴
(۷۲)
۱۵٫۰
(۵۹)
۸٫۳
(۴۷)
۱۹٫۵
(۶۷)
میانگین روزانه °C (°F) −۲٫۳
(۲۸)
−۰٫۷
(۳۱)
۶٫۳
(۴۳)
۱۲٫۸
(۵۵)
۱۷٫۳
(۶۳)
۲۲٫۸
(۷۳)
۲۵٫۰
(۷۷)
۲۴٫۱
(۷۵)
۱۹٫۷
(۶۷)
۱۳٫۱
(۵۶)
۵٫۹
(۴۳)
۰٫۶
(۳۳)
۱۲٫۱
(۵۴)
میانگین کم‌ترین °C (°F) −۷٫۱
(۱۹)
−۵٫۷
(۲۲)
۰٫۷
(۳۳)
۶٫۰
(۴۳)
۸٫۸
(۴۸)
۱۲٫۴
(۵۴)
۱۵٫۳
(۶۰)
۱۴٫۳
(۵۸)
۹٫۴
(۴۹)
۳٫۹
(۳۹)
−۱٫۲
(۳۰)
−۴٫۷
(۲۴)
۴٫۳
(۴۰)
سابقهٔ کم‌ترین °C (°F) −۲۵٫۵
(−۱۴)
−۲۴٫۸
(−۱۳)
−۱۲٫۶
(۹)
−۲٫۱
(۲۸)
۰٫۴
(۳۳)
۳٫۱
(۳۸)
۷٫۵
(۴۶)
۶٫۰
(۴۳)
۱٫۰
(۳۴)
−۳٫۰
(۲۷)
−۹٫۴
(۱۵)
−۱۸٫۹
(−۲)
−۲۵٫۵
(−۱۴)
بارندگی میلی‌متر (اینچ) ۳۴٫۳
(۱٫۳۵)
۶۰٫۱
(۲٫۳۷)
۶۷٫۹
(۲٫۶۷)
۷۱٫۹
(۲٫۸۳)
۲۳٫۴
(۰٫۹۲)
۱٫۰
(۰٫۰۴)
۶٫۲
(۰٫۲۴)
۱٫۶
(۰٫۰۶)
۱٫۷
(۰٫۰۷)
۳٫۷
(۰٫۱۵)
۱۸٫۶
(۰٫۷۳)
۲۱٫۶
(۰٫۸۵)
۳۱۲٫۰
(۱۲٫۲۸)
میانگین روزهای بارانی ۲ ۳ ۱۰ ۱۱ ۸ ۱ ۲ ۱ ۱ ۲ ۴ ۳ ۴۸
میانگین روزهای برفی ۷ ۶ ۳ ۰ ۰ ۰ ۰ ۰ ۰ ۰ ۰ ۴ ۲۰
درصد رطوبت ۶۸ ۷۰ ۶۵ ۶۱ ۴۸ ۳۶ ۳۷ ۳۸ ۳۹ ۴۲ ۵۲ ۶۳ ۵۲
میانگین روزانه ساعت‌های تابش آفتاب ۱۷۷٫۲ ۱۷۸٫۶ ۲۰۴٫۵ ۳۲۳٫۵ ۳۱۰٫۵ ۳۵۳٫۴ ۳۵۶٫۸ ۳۳۹٫۷ ۳۰۳٫۹ ۳۸۲٫۶ ۳۵۲٫۲ ۱۸۲٫۴ ۳٬۱۷۵٫۱
منبع: NOAA[۲۰]

محیط زیست[ویرایش]

دریای کابل از قلب شهر میگزرد و بازارهای شهر را بدو حصه تقسیم می‌کند. چندین پل برای عبور و مرور مردم روی دریا ساخته شده‌است که نامدارترین آنها پل خشتی، پل باغ عمومی، پل شاه دوشمشیره و پل محمود می‌باشند. نظر به تغییرات اقلیمی، از قرن ۲۱ یکم بدینسو این دریا بیشتر سال خشک می‌باشد و تنها در زمستان و بهار پرآب می‌باشد.[۲۱] دریاچهٔ بزرگی هم در قسمت شرقی شهر بنام دریاچه حشمت خان وجود دارد.[۲۲] این مرداب استراحتگاه مهمی برای هزاران پرندهٔ است که بین شبه قاره هند و سایبریا پرواز می‌کند. در ۲۰۱۷, دولت این دریاچه را منطقه حفاظت شده اعلام کرد.[۲۳] در بعضی از گونه‌های مخصوص پرندگان این دریاچه لکه‌های روی بدن شان بوجود آمده‌اند مانند، عقاب امپراطوری شرقی و پلیکان دالمشن.[۲۴] دیگر دریاچه بزرگ کابل قرغه است که در ۹ کیلومتری شمال غربی شهر واقع شده‌است. این دریاچه مکان دلپذیری برای مردم محل و خارجیان می‌باشد.[۲۵]

آلودگی هوا بزرگترین مشکل شهر در فصل‌های زمستان می‌باشد، که عامل آن استفاده از سوخت‌های فسیلی بی کیفیت توسط باشندگان شهر می‌باشد.[۲۶][۲۷]

ناحیه‌ها[ویرایش]

موقعیت منطقه شهری کابل در ولایت کابل

شهر کابل یکی از ۱۵ ولسوالی‌های ولایت کابل می‌باشد که به عنوان مرکز ولایتی، به ۲۲ ناحیه شهری و ۲۲ حوزه پولیس تقسیم شده‌است.[۲۸] در ۲۰۰۵, تعداد ناحیه‌های شهری از ۱۱ به ۱۸ ارتقا یافت. بعد از الحاق ناحیه ۱۴ و ۱۹–۲۲ که توسط شهرداری کابل از روی مناطق روستایی بهم ضمیمه شدند، در سال ۲۰۱۰ کابل دارای ۲۲ ناحیه شد. اندازه شهر افزایش یافت بطور اساسی افزایش یافت. با مشاجره‌های که شهرداری با ریاست ولایتی بروی علامت گزاری‌ها داشتند، بیشتر این ناحیه‌ها توسط ریاست ولایتی کابل اداره می‌شود تا شهرداری کابل.

ناحیه ۱ کابل قسمت قدیمی شهر را شامل می‌شود، منطقه بالا شهر کابل ناحیه‌های ۲٬۴ و ۱۰ هستند، ناحیه‌های ۳ و ۶ هم مناطق تجاری و حکومتی را در خود جا داده‌است.[۲۹] شمال، غرب، شرق، و جنوب شهر بیشتر مناطق مسکونی است. جدول زیر ۲۲ ناحیه شهری کابل را با اطلاعات مساحت، زمین و استفاده شانرا در سال ۲۰۱۱, نشان می‌دهد.[۳۰]

اقتصاد و زیرساخت‌ها[ویرایش]

بازار خشکبار کابل

محصولات اصلی کابل شامل میوه تازه و میوه خشک، مغزیات، نوشیدنی، فرش افغانی، چرم و پوست گوسفند، مبلمان، عتیقه و لباس‌های محلی می‌شود. در ۲۰۱۱, بانک جهانی مبلغ ۲۵ میلیون دالر را برای پروژه ساخت و ساز مناطق مسکونی کابل تصویب کرد.[۳۱] در دهه‌های اخیر، ایالات متحده مبلغ ۹٫۱ میلیارد دالر را در زیر ساخت‌های مسکونی کابل سرمایه گزاری نموده‌است.[۳۲][۳۳] جنگ افغانستان (از ۱۹۷۸ تا کنون) تولیدات اقتصادی کابل را محدود کرده‌است، هرچند بعد از حاکمیت حامد کرزی در ۲۰۰۱, پیشرفت‌های در اقتصاد محلی پدیدار شده‌است. اولین نمونه آن کابل سیتی سنتر است که در ۲۰۰۵ باز شد. نمونه‌های دیگر آن گلبهار سنتر، برچی سنتر، سیتی واک مال و بهار سراب می‌باشد.[۳۴]

داخل یکی از عتیقه فروشی‌های کابل در کوچه مشهور مرغا (کوچه مرغ‌ها)

بزرگترین قطب صنعتی کابل در ناحیه ۹ و در شمال دریای کابل در نزدیکی فرودگاه بین‌المللی حامد کرزی واقع شده‌است.[۲۹] حدود ۶ کیلومتری بالاشهر کابل، در زمینی حدود ۹ هکتار در بگرامی با جدیدترین امکانات که به تاجران اجازه کسب و کار را در آنجا می‌دهد، تکمیل شده‌است. این پارک مدیریت حرفوی در زمینه نگهداری روزانه جاده‌ها، سرک‌های داخلی، زمین‌های عادی، زمین‌های پارک، زنگ خطر ۲۴ ساعته و کنترل به رفت و آمد موترها و اشخاص دارد. کارخانه‌های که آنجا فعالیت دارند شامل: کارخانه ۲۵ میلیون دالری حبیب گلزار نماینده رسمی تولید انحصاری کوکاکولا در افغانستان و نماینده رسمی شرکت تویوتا افغانستان و نماینده رسمی محصولا نستله در افغانستان، کارخانه نوشابه‌های غیر الکولی الکوزی، کارخانه شیر قوت، و….

ترابری[ویرایش]

خط پرواز فرودگاه بین المللی حامد کرزی (فرودگاه بین المللی کابل), ٢۰١٢

هوایی[ویرایش]

فرودگاه بین المللی حامد کرزی (فرودگاه بین المللی کابل) ۲۵ کیلومتر (۱۶ مایل) از مرکز کابل فاصله دارد, که عموما فرودگاه اصلی کشور میباشد. این فرودگاه قطب هواپیمایی آریانا افغان هواپیمایی ملی افغانستان, هواپیمایی بین المللی افغان جت, هواپیمایی افق شرق, هواپیمایی کام ایر, هواپیمایی پامیر و هواپیمایی صافی است. دیگر شرکت های هواپیمایی منطقه مانند, ایر اندیا, اسپایس جت, فلای دوبی, فلای امارات, گلف ایر, ماهان ایر, هواپیمایی بین المللی پاکستان و ترکیش ایرلاینز نیز برنامه های منظم پرواز به این فرودگاه دارند. چند ترمینال بین المللی توسط کشور ژاپن در سال ٢۰۰٨ ساخته و راه اندازی شد.

راه آهن[ویرایش]

کابل سرویس قطار ندارد. تنها سرویس راه آهن آن ، تراموا کابل - دارالامان ، از ١٩٢٣ تا ١٩٢٩ به مدت شش سال فعالیت داشت. سرویس ریل سبک در دوره توسعه میان مدت در حال برنامه ریزی است.[۳۵]

جاده[ویرایش]

ترافیک در مرکز شهر کابل در سال 2013

بزرگراه AH76 (بزرگراه کابل - چاریکار) کابل را به سمت شمال به سمت چاریکار ، پل خمری و مزارشریف متصل می کنند.

نمایی به سمت کابل در ژوئن 1976

بیشتر شبکه جاده ای در مرکز شهر کابل از تقاطع های مربع یا دایره ("char-rahi") تشکیل شده است. میدان اصلی شهر میدان پشتونستان (به نام پشتونستان) است که یک چشمه بزرگ در آن قرار دارد و در مجاورت کاخ ریاست جمهوری ، [[[بانک دا افغانستان | بانک مرکزی]] و سایر نقاط مهم واقع شده است. چارراهی مسعود is located by کنار سفارت ایالات متحده واقع شده و یکیواز جاده های با فرودگاه کابل متصل است.[۳۶] در منطقه شهر نو چندین تقاطع اصلی وجود دارد: انصاری، حاجی یعقوب، کوی بازار، صدارت و طره باز خان. دومی، به نام توراب خان، جاده گل و کوچه مرغ ها را به هم متصل می کند. در غرب کابل نیز دو تقاطع اصلی وجود دارد: چوک دهمزنگ و کوته سنگی. سالنگ وات جاده اصلی به سمت شمال غرب کشور است ، در حالی که آسمایی وات سوم عقرب جاده اصلی به غرب کابل است.

افزایش روز افزون جمعیت در قرن ٢١ باعث ایجاد مشکلات عمده ازدحام در جاده های این شهر شده است.[۳۷] در تلاش برای مقابله با این موضوع ، بودجه ٩٥ کیلومتر جاده کمربندی خارجی با هزینه 110 میلیون دلار در سال ٢۰١٧ تصویب شد.[۳۸][۳۹] ساخت و ساز پنج سال طول خواهد کشید و از چار آسیاب از طریق احمد شاه بابا مینه ، ده سبز (منطقه توسعه "شهر جدید کابل") ، بزرگراه AH76 ، پغمان و دوباره چار آسیاب ادامه خواهد داشت.[۴۰] همچنین سرویس اتوبوس حمل و نقل عمومی جدید نیز در سال ٢۰١٨ افتتاح شده است (به زیر مراجعه کنید). در سپتامبر ٢۰١٧ ، رئیس شهرداری کابل اعلام کرد که "در آینده نزدیک" ٢٨۶ متر پل هوایی برای عابرین پیاده (پل عابر پیاده) در هشت منطقه شلوغ شهر ساخته خواهد شد.[۴۱]

تحت پروژه بهبود بهره وری حمل و نقل شهری کابل که در سال ٢۰١۴ و با حمایت بانک جهانی امضا شد، این شهر شاهد بهبودهای گسترده ای در وضعیت جاده ها، از جمله ساخت پیاده روهای جدید برای عابرین پیاده، سیستم فاضلاب, برق و آسفالت سطح جاده ها خواهد بود.. این پروژه تا ٣١ دسامبر ٢۰١٩ ادامه داشت.

A Toyota Corolla (E100)] در یک ایست بازرسی امنیتی در سال ٢۰١۰

وسایل نقلیه شخصی از سال ٢۰۰٢ در کابل در حال افزایش است ، از سال ٢۰١٣ حدود ٧۰۰.۰۰۰ اتومبیل ثبت شده که ٨۰٪ اتومبیل ها, تویوتا کرولا بیده اند است.[۴۲][۴۳] تعداد نمایندگی های فروش نیز از ٧٧ در سال ٢۰۰٣ به بیش از ٥٥۰ در سال ٢۰١۰ افزایش یافته است. پمپ بنزین ها عمدتا متعلق به مالکیت شخصی هستند. دوچرخه های موجود در جاده از دیدنی های معمول شهر است.

تکسی[ویرایش]

تکسی کابل با رنگ سفید و رنگ زرد رنگ آمیزی شده است. اکثر اینها مدل قدیمی تویوتا کورولا هستند. چند کابین روسی متعلق به دوران اتحاد جماهیر شوروی نیز هنوز در حال کار هستند.

اتوبوس و واگن برقی[ویرایش]

سفرهای طولانی مدت جاده ای توسط اتوبوس مربی مرسدس بنز یا لاری ، کامیون و اتومبیل انجام می شود. اگرچه سرویس اتوبوسرانی در سراسر کشور از کابل در دسترس است ، اما پرواز به ویژه برای خارجی ها ایمن تر است. سرویس اتوبوسرانی عمومی شهر (ملی بس / "اتوبوس ملی") در دهه ١٩۶۰ تاسیس شد تا مسافران را از مسیرهای روزانه به بسیاری از مقاصد برساند. این سرویس حدود ٨۰۰ اتوبوس دارد. سیستم اتوبوسرانی کابل منبع جدیدی از درآمد را در تبلیغات کل اتوبوس از MTN مشابه تبلیغات "بسته بندی اتوبوس" در حمل و نقل عمومی در کشورهای پیشرفته تر کشف کرده است. یک اتوبوس سریع نیز وجود دارد که برای مسافران هواپیمایی صافی از مرکز شهر به فرودگاه بین المللی حامد کرزی حرکت می کند.

یک سیستم الکتریکی واگن برقی از فوریه ١٩٧٩ تا ١٩٩٢ با استفاده از ناوگان اوداکودا] ساخته شده توسط یک شرکت چکسلواکی در کابل کار می کرد (برای اطلاعات بیشتر به ترولیبوس های کابل مراجعه کنید). سرویس ترولیبوس عمدتاً به دلیل قیمت پایین در مقایسه با سرویس اتوبوسرانی معمولی ملی بس بسیار محبوب بود. آخرین واگن برقی در اواخر سال ١٩٩٢ به دلیل جنگ متوقف شد - بسیاری از سیم های مس سیم های هوایی بعداً غارت شدند اما تعدادی از آنها، از جمله تیرهای فولادی ، امروز هنوز هم در کابل دیده می شود.

در ژوئن ٢۰١٧ ، شهرداری کابل از برنامه های حمل و نقل سریع سریع اتوبوس جدید ، اولین طرح اصلی حمل و نقل عمومی شهری ، رونمایی کرد. انتظار می رود تا سال ٢۰١٨ افتتاح شود ،[۴۴][۴۵] but its launch has been delayed.

مکان‌های دیدنی کابل[ویرایش]

هر ساله ۲۰٬۰۰۰ گردشگر خارجی از افغانستان بازدید می‌کند.[۴۶] اکثر هوتل‌های کابل شامل: هوتل کابل سرینا; هوتل انتر کانتنینتال، و هوتل صافی لندمارک می‌باشد که در مرکز شهر قرار دارند. دیگر هوتل‌های کمتر شناخته شده نیز وجود دارند. گردشگران بیشتر مسافر خانه‌ها را که در سراسر شهر وجود دارند، ترجیح می‌دهند. مسافر خانه‌های بهتر و امن تر در منطقه وزیر اکبر خان است و بیشتر سفارت خانه‌های کشورها نیز در آن منطقه می‌باشد.

شب های کابل, ۲۰۱۶

منطقه قدیمی شهر دارای بازار ها، کوچه‌های باریک و جاده‌های نامنظم است. مکان‌های فرهنگی شهر شامل: موزیم ملی افغانستان که تندیس مشهور سوریا، کشف شده از منطقه خیر خانه را به نمایش می‌دهد، قصر دارالامان که در زمان حکومت اشرف غنی بازسازی شده‌است، آرامگاه بابر امپراتور مغول در باغ بابر، باغ چهل ستون، منار استقلال ساخته شده ۱۹۱۹ بعدداز سومین جنگ افغان و انگلیس، آرامگاه تیمور شاه درانی، قصر باغ بالا و مسجد باشکوه عیدگاه (ساخته شده ۱۸۹۳). بالا حصار، قلعهٔ که توسط انگلیسیها در ۱۸۷۹, بخاطر جبران کشته شدن ۱۶٬۵۰۰ سرباز شان آنرا تخریب کردند. اکنون از آن به عنوان کالج نظامی استفاده می‌شود. در قلعهٔ کلوله پشته که اردوی ملی افغانستان تا هنوز هم در آن مستقر است؛ و قلعه قرن نزدهمی برج شهر آرا که در ۱۹۲۸, تخریب شد، از قلعه‌های نظامی افغانستان می‌باشد. دیگر آبده‌های تاریخی تخریب شده آن، منار چکری، تخریب شده ۱۹۹۸ می‌باشد که آثار بودایی سواستیکا، مهایانا و تراواده را دارا بود.

کابل سیتی سنتر که اولین مال خرید در کابل می‌باشد، ناحیه وزیر اکبر خان، باشگاه گلف کابل، باغ وحش کابل، مسجد عبدالرحمن، شاه دو شمشیره، و دیگر مسجدها، گالری ملی، آرشیف ملی افغانستان، قبرستان شهدای صالحین، تپه بی بی مهرو و باغ‌های پغمان. شبکه توسعه آغا خان هم در باز سازی باغ بابر سهم گرفته بود.

آرشیف ملی افغانستان

موزیم‌ها

نگارستان ملی

  • هوتل‌ها

مردم‌شناسی[ویرایش]

مردان و زنان جوان در یک جشنواره موسیقی راک در داخل باغ بابر

جمعیت کابل در سال ۲۰۲۰, ۴٫۴۳۴ میلیون نفر تخمین زده شده‌است.[۴۸] تخمین دیگری در ۲۰۱۵ آنرا ۳٬۶۷۸٬۰۳۴ نفر گزارش داده‌است.[۴۹] جمعیت شهر در سال‌های جنگ در نوسان بوده‌است. این یعنی که تخین‌های مختلفی گزارش شده باشد.

در ۱۸۷۸, جمعیت کابل از ۱۰٬۰۰۰ الی ۱۷۰۰۰ و ۶۵٬۰۰۰, و در ۱۹۴۰, ۱۲۰٬۰۰۰ نفر تخمین شده‌است.[۵۰]در ۱۹۷۶, ۳۳۷٬۷۱۵ نفر و در ۱۹۷۹, ۵۰۰٬۰۰۰ نفر گزارش شده‌است.[۵۱] این رقم به ۱٫۵ میلیون نفر در ۱۹۸۸, رسید. کابل به یکی از سریعترین شهرهای دارای رشد سریع بین ۲۰۰۱ الی ۲۰۱۴ تبدیل شد. علت آن هم بازگشت مهاجرینی بود که بخاطر رژیم طالبان از کشور فراری شده بودند. عامل دوم آن رفتن مردم به پایتخت بخاطر جنگ‌های بین طالبان و دولت در مناطق زندگی شان می‌باشد. بعضی‌های دیگر هم بخاطر جستجوی کار و زندگی بهتر به کابل می‌آیند که باعث گسترش وسیع مناطق شهری کابل شده‌است.[۵۲]

خانه‌های که در دامنه‌های کوه ساخته شده‌است.

کابل دارای بیشترین تنوع قومی در کشور است که جمعیت آن تمام افغانستانی‌های سراسر کشور را شامل می‌شود.[۵۳] فارسی دری و پشتو بطور گستردهٔ در منطقه استفاده می‌شود، زبان فارسی دری هم دارای لهجه‌های مختلف است و دو زبانگی هم بسیار رایج است. بر اساس آمار انجمن جغرافیای ملی حدود ۷۰ درصد مردم پارسی‌زبانان شامل ۴۵ درصد تاجیک و ۲۵ درصد هزاره و نزدیک به ۲۵ درصد مردم پشتون و ۵ درصد سایر اقوام بلوچ و ازبک و ترکمن هستند. [۵۴][۵۵]

۶۸٪ مردم پیرو اسلام سنی و ۳۰٪ آن پیرو اسلام شیعه هستند. باقی ۲٪ آن صوفیه هستند. هندویسم، مسیحیت (بانوی اول کشور رولا غنی), و یک یهودی بنام زابلون سیمینتوف; دیگر یهودیان و مسیحیان افغان نیستند و کارگران شرکت‌های خارجی هستند.

ورزش[ویرایش]

کرکت بازی محبوب‌ترین بازی بین مردم با سه استادیوم ورزشی می‌باشد.[۵۶] تیم‌های حرفوی کابل؛

باشگاه لیگ ورزش استادیوم تأسیس
کابل زوانان لیگ برتر افغانستان کرکت استادیوم کرکت شارجه ۲۰۱۸
عقاب‌های کابل لیگ کرکت شپژیزه کرکت زمین بین‌المللی کرکت الکوزی کابل ۲۰۱۵
شاهین آسمایی ب.ف. لیگ برتر افغانستان فوتبال استادیوم غازی ۲۰۱۲

کابل در جنگ‌های داخلی[ویرایش]

قصر دارالامان که در اثر جنگ‌های داخلی تخریب شده‌است.

بر اساس تخمین سازمان ملل متحد، ۹۰ درصد شهر به ویرانه مبدل گشت و بیش از شصت‌وپنج هزار از اهالی شهر کشته و ده‌ها هزار تن دیگر زخمی شدند. این جنگ کوچه به کوچه در شهر کابل تا تسخیر شهر وسیلهٔ طالبان در سال ۱۹۹۶ بلاوقفه ادامه یافت.

بعد از فروپاشی حکومت کمونیستی در افغانستان گروه‌های رقیب افغان برای تحکیم موقعیت خویش و تصرف پایتخت وارد نبرد شدند که خسارات زیادی بر جای گذاشت و قسمت‌های عمدهٔ شهر بر اثر راکت‌باران گروه‌های مختلف آسیب جدی وارد گردید.

کابل جدید[ویرایش]

به علت کمبود فضا و منابع شهر فعلی کابل که جوابگوی شهروندان یا باشندگان آن نیست قرار است پایتخت افغانستان به شهر جدیدی که با نام کابل جدید که در شمال شهر کنونی کابل است انتقال یابد.

ساختمان مرکز تجارتی، در شهر نو کابل

پروژه ساخت کابل جدید در ماه مارس سال ۲۰۰۹ به تصویب شورای وزیران رسید.[۵۷] این شهر به مساحت پانصد کیلومتر مربع خواهد بود و گنجایش سه میلیون نفر جمعیت را دارد. کشور ژاپن تهیه نقشه این شهر را به عهده گرفته‌است.

شهر های خواهر[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

نگارخانه[ویرایش]

باغ بابر در فصل تابستان
سراسرنمایی از شرق شهر کابل
کوته سنگی

پیوند به بیرون[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. National Statistics and Information Authority. "Estimated Population of Afghanistan 2020-21" (PDF). Retrieved September 30, 2020.
  2. "Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab". hdi.globaldatalab.org. Retrieved 2018-09-13.
  3. مطابق به سرشماری ۲۰۱۵
  4. "Afghanistan Statistical Yearbook 2008/09", Central Statistics Office
  5. «World City Populations 2020». worldpopulationreview.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۱۲-۱۳.
  6. "Kabul: Encyclopedia II - Kabul - Reconstruction". Experiencefestival.com. Retrieved 2010-06-27.
  7. Nancy Dupree / Aḥmad ʻAlī Kuhzād (1972). "An Historical Guide to Kabul - The Story of Kabul". American International School of Kabul. Archived from the original on 30 August 2010. Retrieved 2010-09-18.
  8. "Kabul". Online Encyclopædia Britannica. Retrieved 2010-09-18.
  9. Louis Dupree, Nancy Hatch Dupree; et al. "Last Afghan empire". Online Encyclopædia Britannica. Retrieved 2010-09-18.
  10. "Development of Kabul: Reconstruction and Planning Issues". Archnet.org. 2004-04-07. Archived from the original on 4 June 2011. Retrieved 2010-06-27.
  11. Alexander took these away from the Aryansand established settlements of his own, but Seleucus Nicator gave them to Sandrocottus (Chandragupta), upon terms of intermarriage and of receiving in exchange 500 elephants.|en:Strabo|64 BC–24 AD
  12. Houtsma, Martijn Theodoor (1987). E.J. Brill's first encyclopaedia of Islam, 1913-1936. 2. BRILL. p. 159. ISBN 9004082654. Retrieved 2010-08-23.
  13. Levi, P. (1993). Pre-Aryan and pre-Dravidian in India. Asian Educational Services. p. 87. ISBN 8120607724. Retrieved 2010-09-18. ...they apply to a population of the north-western frontier of India designated by the nickname of "shaved heads," and specially to the Kamboja of the country of Kabul. Unknown parameter |coauthors= ignored (|author= suggested) (help); More than one of |pages= and |page= specified (help)
  14. Watson, John Forbes (2007). The people of India: a series of photographic illustrations, with descriptive letterpress, of the races and tribes of Hindustan. 1. Pagoda Tree Press. p. 276. ISBN 1-904289-44-4. Retrieved 2010-09-18. The Sanskrit name of Cabul is Kamboj, and a slight transition of sound renders this name so similar to Kumboh. Unknown parameter |coauthors= ignored (|author= suggested) (help)
  15. Mookerji, Radhakumud (1966). Chandragupta Maurya and his times (4 ed.). Motilal Banarsidass Publ. p. 173. ISBN 8120804058. Retrieved 2010-09-18. More than one of |pages= and |page= specified (help)
  16. "A. —The Hindu Kings of Kábul (p.2)". Sir H. M. Elliot. London: Packard Humanities Institute. 1867–1877. Archived from the original on 5 September 2011. Retrieved 2010-09-18.
  17. ۱۷٫۰ ۱۷٫۱ "A. —The Hindu Kings of Kábul". Sir H. M. Elliot. London: Packard Humanities Institute. 1867–1877. Archived from the original on 8 April 2014. Retrieved 2010-09-18.
  18. Canada in Afghanistan: The War So Far by Peter Pigott
  19. http://open_jicareport.jica.go.jp/pdf/12068151.pdf
  20. "Kabul Climate Normals 1956–1983". National Oceanic and Atmospheric Administration. Retrieved 2013-03-30.
  21. kbr.id/english/11-2016/in_kabul__where_the_rivers_run_dry_/wo 86710.html
  22. Kate Clark. "Kabul Duck Alert 2: Pictures of birds and birdwatchers at the Kol-e Hashmat Khan wetland | Afghanistan Analysts Network". www.afghanistan-analysts.org.
  23. "Kabul wetland declared new protected area for migrating birds". United Nations Environment Programme. 19 June 2017. Retrieved 2019-10-02.
  24. "Kabul - Legislation and Policy Advances". afghanistan.wcs.org.
  25. "Qargha Lake, a transcendental beauty of nature". Afghanistan Times.
  26. Hamid, Tamim. "Kabul Faces 'Worst' Air Pollution This Year". tolonews.com.
  27. Jackson, Allison. "Kabul chokes on dirty air as temperatures plunge". phys.org.
  28. Foschini, Fabrizio. "A geographical guide to a metropolis in the making" (PDF). www.afghanistan-analysts.org.
  29. ۲۹٫۰ ۲۹٫۱ "COMMUNITY SCORECARD OF KABUL MUNICIPALITY 2016" (PDF). iwaweb.org.
  30. "Japan International Cooperation Agency (JICA) Ministry of Urban Development Affairs (MUDA) Kabul Municipality Dehsabz City Development Authority (DCDA)" (PDF). Retrieved November 26, 2019.
  31. "Kabul Urban Reconstruction Project". Worldbank.org. Retrieved 2014-05-18.
  32. "DVIDS – News – US Forces – Afghanistan adjusts its $9.1 billion infrastructure program to meet Afghans' near-term needs". Dvidshub.net. Retrieved 2014-05-18.
  33. "Kabul's Tax Levies Raise Flags From U.S. Watchdog – WSJ". online.wsj.com. Retrieved 2014-10-25.
  34. Taylor, Alan. "The Modern Face of Kabul - The Atlantic". www.theatlantic.com.
  35. "Kabul New City light rail plan - Railways of Afghanistan". www.andrewgrantham.co.uk.
  36. "The place to take the Afghan pulse". 2009-11-12.
  37. "Roadworks bring traffic chaos to Kabul".
  38. "Officials Say Kabul Ring Road Construction to Start Soon".
  39. rta.org.af/eng/2017/09/17/idb-pays-74m-loan-for-construction-of-kabul-city-ring-road/
  40. "President Ghani: Kabul's ring road important economical project". 2015-08-16.
  41. "در پایتخت؛ شهرداری کابل و ساخت 286 متر پُل هوایی در 8 موقعیت مزدحم شهر". 2017-09-17.
  42. Nakamura, David (2010-08-27). "In Afghanistan, a car for the masses". The Washington Post.
  43. Australian Broadcasting Corporation, Dodgy cars clogging Kabul's roads
  44. "Kabul Municipality Unveils First Metro Bus System". TOLOnews.
  45. "Kabul municipality unveils new developments in metro bus project". The Khaama Press News Agency. 12 September 2017.
  46. Navid Ahmad Barakzai, ed. (September 27, 2016). "20,000 foreign tourists visit Afghanistan annually". Pajhwok Afghan News (PAN). Retrieved 2017-05-15.
  47. Ashrafi, Nabilla. "Renovation Of Chihil Sutun Palace Completed". TOLOnews.
  48. "The World Factbook". CIA. Retrieved 2020-03-31.
  49. "GeoHive - Afghanistan extended population statistics". Archived from the original on 2015-07-21.
  50. خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام pdf.usaid.gov وارد نشده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  51. "Trolleybuses in Kabul". www.spvd.cz.
  52. Rasmussen, Sune Engel (11 December 2014). "Kabul – the fifth fastest growing city in the world – is bursting at the seams" – via The Guardian.
  53. Women of Afghanistan in the Post-Taliban Era: How Lives Have Changed and Where They Stand Today by Rosemarie Skaine, 2009.
  54. "Kabul - Naval Postgraduate School". my.nps.edu.
  55. Fabrizio Foschini. "Striking at Kabul, now and then | Afghanistan Analysts Network". www.afghanistan-analysts.org.
  56. "Afghanistan aim to maintain ascendancy as format changes". www.icc-cricket.com.
  57. شورای وزیران برنامه 'کابل جدید' را تصویب کرد
  58. "Cities in Afghanistan and Nebraska forge "sister cities" partnership - Afghanistan". ReliefWeb.
  59. "Deputy Mayor of Kabul Signs Sister Cities Friendship Agreement with Kansas City, Missouri ::: Embassy of Afghanistan". www.afghanembassy.us.
  60. "Sister Cities of Ankara".
  61. "Sister Cities of Istanbul". Greater Istanbul. Retrieved 10 April 2015.
  62. Cultures and Globalization: Cities, Cultural Policy and Governance by Helmut K Anheier, p.376