کشورهای پساشوروی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
«شوروی سابق» به اینجا تغییرمسیر دارد. برای اتحاد جماهیر سوسیالیستی شوروی، اتحاد جماهیر سوسیالیستی شوروی را ببینید.

کشورهای پساشوروی (انگلیسی: Post-Soviet states) همچنین مشهور به اتحاد شوروی سابق(FSU)[۱] یا جماهیر شوروی سابق، ۱۵ کشور مستقل بودند که در دسامبر ۱۹۹۱ پس از فروپاشی اتحاد جماهیر سوسیالیستی شوروی از آن بیرون آمدند. همچنین روسیه که به عنوان کشور جایگزین ‏(en) اتحاد شوروی شناخته شد. در ۱۱ مارس ۱۹۹۰، لیتوانی اولین کشوری بود که اعلام استقلال کرد و در پی آن استونی و لتونی در ماه اوت ۱۹۹۱. هر سه کشور بالتیک بازگشت و تداوم کشورهای اصلی ‏(en) که پیش از پیوستن شان به اتحاد شوروی وجود داشتند را اعلام کردند.[۲][۳] در پی آن ۱۲ جمهوری باقی‌مانده نیز کناره گیری کردند.[۲] ۱۲ کشور از ۱۵ کشور (یعنی به استثنای کشورهای دریای بالتیک) در ابتدا کشورهای مستقل همسود یا CIS را تشکیل داده و بیشترشان به سازمان پیمان امنیت جمعی(CSTO) پیوستند، در حالی که کشورهای بالتیک روی عضویت در اتحادیه اروپا و ناتو متمرکز شدند.

کشورهای پساشوروی به ترتیب الفبای انگلیسی: ۱. ارمنستان
۲. آذربایجان ۳. بلاروس ۴.استونی ۵. گرجستان ۶. قزاقستان
۷. قرقیزستان ۸. لتونی ۹. لیتوانی ۱۰. مولداوی ۱۱. روسیه
۱۲. تاجیکستان ۱۳. ترکمنستان ۱۴. اوکراین ۱۵. ازبکستان

محتویات

کشورها و گروه‌بندی جغرافیایی[ویرایش]

گروه‌بندی معمول کشورهای پساشوروی:
     روسیه     آسیای مرکزی     اروپای مرکزی شرقی     کشورهای بالتیک     قفقاز جنوبی

۱۵ کشور پس از شوروی به طور کلی به پنج گروه زیر تقسیم شدند که هر گروه ویژگی‌ها و دارایی‌های مشترکی دارند، نه فقط عوامل جغرافیایی و فرهنگی بلکه در تاریخچه و سرگذشتی که در روابط با روسیه داشته‌اند. علاوه بر اینها تعدادی کشور در واقع مستقل هستند که اعلام خودمختاری کرده و از ملیت پیشین خودشان جدا شده‌اند اما به صورت بین‌المللی کشورهای به رسمیت شناخته شده‌ای نیستند (مراجعه شود به درگیری‌های جدایی خواهی).

کشورهای بالتیک

اروپای مرکزی شرقی

قفقاز جنوبی



آسیای مرکزی

روسیه



اقتصاد[ویرایش]

نوشتار(های) وابسته: اقتصاد روسیه

فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی نتیجه‌ای بود که در برابر زمینه رکود کلی و حتی پس‌روی اقتصادی[نکته ۱] رخ داد. همان‌طور که گاسپلن ‏(en) (کمیته برنامه ریزی شوروی سابق) چرخه تولید را در خطوط تولید سراسر اس‌اس‌آر (جمهوری‌های اتحاد جماهیر شوروی) تنظیم کرده بود از کار افتاد، همراه آن ارتباطات اقتصادی بین-جمهوری‌ای نیز شکستند که حتی به سمت رکود اقتصادی جدی تری در اقتصادهای پس از شوروی می‌رفت.

بیشتر کشورهای شوروی سابق طی ۱۹۹۰ تا ۱۹۹۱ شروع به گذار به اقتصاد بازاری کردند و فعالیت‌هایی را برای بازسازی سیستم‌های اقتصادی خود انجام دادند که هر یک نتایج متفاوتی داشت. با افت ۴۰ درصدی تولید ناخالص داخلی(GDP) بین ۱۹۹۰ و ۱۹۹۵، این فرایند شیب گذار نزولی جدی را آغاز کرد.[۴] این شیب نزولی GDP از رکود بزرگ ایالات متحده بین ۱۹۳۰ تا ۱۹۳۴ به میزان ۲۷ درصد شدید تر بود.[۵][نیازمند یادکرد دقیق] تنظیم مجدد مالی و دارایی عمومی در ارتباط با اصول اقتصاد بازار به شکل چشم گیری مخارج اختصاصی سلامت، تحصیل و دیگر برنامه‌های اجتماعی را کاهش داد که موجب فقر و تنگدستی شدید شد.[۶] صدمه‌های اقتصادی همراه با خصوصی‌سازی عمده، باعث مرگ و میر حدود ۱ میلیون کارگر سالخورده در سراسر بلوک شوروی سابق در دهه ۱۹۹۰ شد.[۷][۸]

شیب گذار آغازین نهایتاً با تأثیر افزایشی بازسازی بازار و با تغییر نرخ GDP منفی به رشد مثبت کنترل شد، و پس از ۱۹۹۵، اقتصاد در کشورهای پس از شوروی شروع به بازیابی و احیا کرد.[۹][عدم مطابقت با منبع] فقط در مولداوی، اوکراین، گرجستان، قزاقستان و تاجیکستان سطح GDP به میزان قابل توجهی پایین‌تر از سطح ۱۹۹۱ بود. احیا در روسیه به صورت حاشیه‌ای بود و GDP در ۲۰۰۶ تا ۲۰۰۷ فقط اندکی بالاتر از سطح ۱۹۹۱ بود. این توانست به عنوان شکست کپیتالیسم برای بهبود استاندارد زندگی در روسیه برداشت شود، و ترکیب آن با پیامدهای بحران مالی ۱۹۹۸ روسیه باعث رویکرد مجدد ولادیمیر پوتین به سیاست‌های مداخله‌گرایانه شد.[نیازمند منبع]

تغییر تولید ناخالص داخلی (GDP) در قیمت‌های ثابت، ۱۹۹۱ تا ۲۰۰۷ : [۱۰]

کشور ۱۹۹۱* ۱۹۹۶ ۲۰۰۱ ۲۰۰۶ ۲۰۱۱ سال برگشت**
کشورهای اروپای شرقی
روسیه ۱۰۰ ۶۳٫۱ ۷۴٫۵ ۱۰۳٫۳ ۱۱۸٫۳ ۱۹۹۷
اوکراین ۱۰۰ ۴۷٫۲ ۵۱٫۸ ۷۳٫۷ ۷۵٫۹ ۲۰۰۰
بلاروس ۱۰۰ ۶۷٫۹ ۹۴٫۰ ۱۴۱٫۵ ۱۹۲٫۵ ۱۹۹۶
مولداوی ۱۰۰ ۴۵٫۲ ۴۵٫۰ ۶۲٫۵ ۷۴٫۵ ۱۹۹۷
کشورهای بالتیک
استونی ۱۰۰  ?  ?  ?  ?  ?
لتونی ۱۰۰ ۶۷٫۸ ۹۲٫۹ ۱۴۳٫۱ ۱۳۰٫۱ ۱۹۹۳
لیتوانی ۱۰۰ ۶۴٫۶ ۸۱٫۵ ۱۱۹٫۸ ۱۲۳٫۹ ۱۹۹۵
آسیای مرکزی
قزاقستان ۱۰۰ ۶۹٫۳ ۸۸٫۵ ۱۴۱٫۴ ۱۸۵٫۷ ۱۹۹۶
قرقیزستان ۱۰۰ ۵۸٫۹ ۷۶٫۱ ۸۹٫۶ ۱۱۴٫۴ ۱۹۹۶
تاجیکستان ۱۰۰ ۳۴٫۱ ۴۵٫۲ ۵۶٫۰ ۹۸٫۱ ۱۹۹۷
ترکمنستان ۱۰۰ ۶۸٫۴ ۱۰۷٫۷ ۲۱۵٫۵ ۳۵۱٫۸ ۱۹۹۸
ازبکستان ۱۰۰ ۸۲٫۹ ۱۰۲٫۶ ۱۳۷٫۵ ۲۰۸٫۴ ۱۹۹۶
قفقاز جنوبی
ارمنستان ۱۰۰ ۶۳٫۳ ۸۴٫۲ ۱۵۴٫۷ ۱۷۲٫۵ ۱۹۹۴
آذربایجان ۱۰۰ ۴۲٫۷ ۶۵٫۲ ۱۵۰٫۲ ۲۴۱٫۱ ۱۹۹۶
گرجستان ۱۰۰ ۳۹٫۸ ۴۹٫۸ ۷۴٫۱ ۹۳٫۲ ۱۹۹۵

* اقتصاد بیشتر جمهوری‌های شوروی در ۱۹۸۹ تا ۱۹۹۰ شروع به رکود کردند، از این رو شاخص‌های ۱۹۹۱ با حداکثرهای پیش از تغییر جفت نمی‌شوند.

** سالی که رکود GDP به سعود آن تغییر کرد.

فهرست تولید ناخالص داخلی کنونی (رقم‌ها بر اساس دلار ایالات متحده در سال ۲۰۱۳ طبق اطلاعات‌نامه جهان[۱۱][۱۲][۱۳])

کشور مقدار اسمی[نکته ۲]میلیون سرانه اسمی برابری قدرت خرید(PPP)میلیون سرانه PPP
۱ ارمنستان ارمنستان ۱۰٬۴۴۰ ۳٬۴۰۰ ۲۰٬۶۱۰ ۶٬۳۰۰
۲ جمهوری آذربایجان آذربایجان ۷۶٬۰۱۰ ۷٬۹۰۰ ۱۰۰٬۴۰۰ ۱۰٬۸۰۰
۳ بلاروس بلاروس ۶۹٬۲۴۰ ۷٬۵۰۰ ۱۵۰٬۴۰۰ ۱۶٬۱۰۰
۴ استونی استونی ۲۴٬۲۸۰ ۱۸٬۳۰۰ ۲۹٬۹۴۰ ۲۲٬۴۰۰
۵ گرجستان گرجستان ۱۵٬۹۵۰ ۳٬۲۰۰ ۲۷٬۳۰۰ ۶٬۱۰۰
۶ قزاقستان قزاقستان ۲۲۴٬۹۰۰ ۱۲٬۷۰۰ ۲۴۳٬۶۰۰ ۱۴٬۱۰۰
۷ قرقیزستان قرقیزستان ۷٬۲۳۴ ۱٬۳۰۰ ۱۴٬۳۰۰ ۲٬۵۰۰
۸ لتونی لتونی ۳۰٬۳۸۰ ۱۵٬۴۰۰ ۳۸٬۸۷۰ ۱۹٬۱۰۰
۹ لیتوانی لیتوانی ۴۶٬۷۱۰ ۱۵٬۳۰۰ ۶۷٬۴۳۰ ۲۲٬۶۰۰
۱۰ مولداوی مولداوی ۷٬۸۸۰ ۲٬۲۰۰ ۱۲٬۶۸۰ ۳٬۶۰۰
۱۱ روسیه روسیه ۲٬۱۱۳٬۰۰۰ ۱۴٬۶۰۰ ۲٬۵۵۳٬۰۰۰ ۱۸٬۱۰۰
۱۲ تاجیکستان تاجیکستان ۸٬۵۳۷ ۱٬۰۰۰ ۱۹٬۰۰۰ ۲٬۳۰۰
۱۳ ترکمنستان ترکمنستان ۴۰٬۵۶۰ ۷٬۹۰۰ ۵۵٬۱۶۰ ۹٬۷۰۰
۱۴ اوکراین اوکراین ۱۷۵٬۵۰۰ ۳٬۸۰۰ ۳۳۷٬۴۰۰ ۷٬۴۰۰
۱۵ ازبکستان ازبکستان ۵۵٬۱۸۰ ۱٬۹۰۰ ۱۱۲٬۶۰۰ ۳٬۸۰۰

فرایند توسعه‌ای[ویرایش]

کشورهای پس از شوروی بر اساس امتیاز شاخص توسعه انسانی (۲۰۱۳).

توسعه انسانی بسیار بالا:

توسعه انسانی بالا:

توسعه انسانی متوسط:

سازمان‌های منطقه‌ای[ویرایش]

سازمان توسعه اقتصادی و دموکراسی گوام گرجستان جمهوری آذربایجان اوکراین مولداوی تاجیکستان ترکمنستان سازمان پیمان امنیت جمعی اتحاد اقتصادی اوراسیا ازبکستان قرقیزستان قزاقستان ارمنستان دولت متحد بلاروس روسیه کشورهای مستقل همسود منطقه تجارت آزاد کشورهای مستقل هم‌سود مجمع بالتیک لیتوانی لتونی استونی جامعه دموکراسی و حقوق ملت‌ها ترانس‌نیستریا آبخازیا اوستیای جنوبی جمهوری قره‌باغ
نمودار اویلر که روابط بین سازمان‌های چند ملیتی در قلمرو شوروی سابق را نشان می‌دهد.نبو
     اعضای CIS     کشورهایی که به اتحادیه اروپا و ناتو پیوستند     دیگر اعضای اتحادیه اروپا و ناتو

تعدادی از سازمان‌های منطقه‌ای و بلوک‌های همکار پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی رشد کردند. این تنها سازمان‌هایی می‌باشد که اساساً (یا کاملا) متشکل از کشورهای پساشوروی لیست شده در این بخش هستند، سازمان‌هایی که عضویت‌های گسترده‌تر دارند مورد بحث قرار نگرفته‌اند. ۱۵ کشور پساشوروی به مشارکت‌شان با بلوک‌های منطقه‌ای تقسیم می‌شوند:

  • بلاروس، روسیه، و اوکراین، کشورهای مستقل هم‌سود(CIS) را در دسامبر ۱۹۹۱ بنا نهادند. این طور برداشت شد که این سازمان، جایگزینی برای یواس‌اس‌آر است، و از دسامبر ۱۹۹۳ از ۱۵ جمهوری شوروی سابق ۱۲ جمهوری را دربرگرفت (به استثنای سه کشور بالتیک).[۱۴] این سازمان هم اکنون شامل ۹ کشور از ۱۵ کشور جماهیر شوروی سابق می‌باشد به همراه یک کشور شرکت کننده (اوکراین) و ۱ کشور وابسته (ترکمنستان) و گرجستان که در اوت ۲۰۰۸ از CIS بیرون آمد.
  • سه کشور بالتیک در پی عضویت در هیچ‌یک از سازمان‌های پس از شوروی نبوده‌اند، و در عوض در پی عضویت در اتحادیه اروپا و ناتو تلاش کردند (فقط سیستم‌های الکتریکی و راه‌آهن آنها با سازمان‌های شوروی سابق متصل است). تنها استثناء بالا عصویت اخیر آنها در مجمع انتخاب دموکراتیک است.
  • کشورهای آسیای مرکزی شامل قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان و ازبکستان (همچون بلاروس) اعضای CIS هستند و در سازمان‌های منطقه‌ای متعدد که روسیه را به عنوان محرک خود دارند می‌باشند. چنین سازمان‌هایی شامل مجمع اقتصادی اوراسیا (که بعداً با اتحاد اقتصادی اوراسیا ترکیب شد که تاجیکستان و ازبکستان عضو آن نیستند)، سازمان پیمان امنیت جمعی، و سازمان همکاری شانگهای هستند. در گروه آخر تنها از زمانی که ازبکستان از گوام بیرون آمد و در پی عضویت در EurAsEc و CSTO رفت متمایز می‌شوند.
  • ارمنستان، در کنار عضویتش در CIS، در سازمان پیمان امنیت جمعی و اتحاد اقتصادی اوراسیا (EAEU) نیز شرکت می‌کند.
  • اوکراین، مولداوی و آذربایجان در CIS شرکت می‌کنند اما از طرف دیگر بیشتر در سازمان‌های منطقه‌ای‌ای که روسیه آنها را کنترل نمی‌کند همکاری دارند. چنین سازمان‌های گوام و مجمع انتخاب دموکراتیک هستند. گرچه اوکراین یکی از سه کشور بنیانگذار CIS است، اما به صورت قانونی عضو نیست زیرا هرگز سند امتیاز ۱۹۹۳ را تأیید نکرد.[۱۴]
  • ترکمنستان یک عضو وابسته CIS است (و از عضویت کامل بیرون آمده است)[۱۵] و یکی از اعضای سازمان همکاری اقتصادی ست و در پی پیوستن به هیچ‌یک از دیگر سازمان‌های پس از شوروی یا غربی نرفته است.
  • گرجستان در ۱۸ اوت ۲۰۰۸ تصمیم خود برای ترک سازمان منطقه‌ای را به گروه اجرایی CIS اعلام کرد،[۱۶][۱۷] و طبق سند امتیاز CIS (بخش ۱، پاراگراف ۹) این تصمیم ۱۲ ماه پس از تاریخ اعلام اجرا خواهد شد.[۱۸]

کشورهای مستقل همسود[ویرایش]

CIS شامل یازده جمهوری شوروی سابق می‌باشد که در وضعیت عضویت شان متفاوت هستند. از دسامبر ۲۰۱۰، ۹ کشور قرارداد CIS را تأیید کردند و اعضای کامل CIS هستند (ارمنستان، آذربایجان، بلاروس، مولداوی، قزاقستان، قرقیزستان، روسیه، تاجیکستان و ازبکستان) و ترکمنستان عضو وابسته، و اوکراین کشور بنیانگذار و مشارکت کننده اما به صورت قانونی عضو نیست، و گرجستان که در سال ۲۰۰۹ این گروه را ترک کرد. در ۲۰۱۴، اوکراین ریاست CIS را رد کرد و از عضویت در این سازمان بیرون آمد.[۱۹]

در ۱۹۹۴، کشورهای CIS با ساخت یک منطقه تجارت آزاد موافقت کردند، اما توافقات هرگز امضاء نشد. در ۱۹ اکتبر ۲۰۱۱ ارمنستان، بلاروس، قزاقستان، قرقیزستان، مولداوی، روسیه، تاجیکستان و اوکراین یک توافقنامه تجارت آزاد را امضاء کردند.[۲۰] ازبکستان در سال ۲۰۱۳ به منطقه تجارت آزاد پیوست.[۲۱]

مجمع اقتصادی اوراسیا[ویرایش]

     اعضای EAEC     اعضای GUAM     دیگر اعضای CIS

EURASEC که پیش‌تر اتحاد گمرکی CIS بود، توسط روسیه، بلاروس، قزاقستان، قرقیزستان و تاجیکستان بنیان‌گذاری شد. اوکراین و مولداوی موضع ناظر را در این مجمع داشتند، گرچه اوکراین اعلام کرد که مایل نیست که کشوری با عضویت کامل باشد. به دلیل مرزهای مشترکی که مولداوی با تمام اعضای این مجمع داشت، عضویت کامل برای مولداوی که از عضویت کامل محروم مانده است یک پیش نیاز بود. ازبکستان در اکتبر ۲۰۰۵ زمانی که فرایند پیوستن سازمان همکاری آسیای مرکزی و مجمع اقتصادی اوراسیا شروع شد و در ۲۵ ژانویه ۲۰۰۶ به هم پیوست، برای عضویت اقدام کرد.[۲۲] و سپس عضویت ازبکستان در سال ۲۰۰۸ معلق شد.[۲۳]

در ۱۰ اکتبر ۲۰۱۴ پس از نشست شورای بین‌ایالتی (بین کشورهای منطقه) EAEC، توافقنامه‌ای بر سر پایان (منحل کردن) مجمع اقتصادی اوراسیا در مینسک امضاء شد. مجمع اقتصادی اوراسیا در یکم ژانویه ۲۰۱۵ در راستای اتحاد اقتصادی اوراسیا(EAEU یا EEU) ‏(en) منحل شد.[۲۴]

اتحادیه گمرکی اوراسیا یا بلاروس، قزاقستان و روسیه (EACU)[ویرایش]

روسیه، بلاروس و قزاقستان یک اتحاد گمرکی ایجاد کردند که در ژوئیه ۲۰۱۰ اجرایی شد. اوکراین، قزاقستان و تاجیکستان در آن زمان مایل به پیوستن بودند.[۲۵][۲۶] روسیه مشتاق بود که ارمنستان، مولداوی و اوکراین به جای اتحادیه اروپا به این اتحادیه بپیوندند، و کشور مولداویایی جدا شدهٔ ترانس‌نیستریا از این موضوع حمایت کرد. در سال ۲۰۱۳، قرقیزستان و ارمنستان طرح‌های عضویت را اعلام کردند اما تقسیم بر سر بحران اوکراین پس از انصراف اوکراین از عضویت در مشارکت شرقی اتحادیه اروپا (EaP) ‏(en) به نفع این اتحادیه، نهایتاً به انقلاب ۲۰۱۴ اوکراین ختم شد. در سال ۲۰۱۴، رای دهندگان منطقه خودمختار مولداویایی گاگائوزیا روابط نزدیک با اتحادیه اروپا را به نفع این اتحادیه رد کردند.[۲۷]

در ۱ ژانویه ۲۰۱۲، روسیه، قزاقستان، و بلاروس یک «فضای اقتصادی تک» را تأسیس کردند که تأثیر عملکرد یک بازار تک کالا، خدمات، سرمایه و کارگر و تأسیس صنایع منسجم، ترابری، انرژی و سیاست‌های کشاورزی را تضمین کند.[۲۸][۲۹] توافقنامه شامل یک طرح برای ائتلاف بعدی و تأسیس کمیسیون اقتصادی اوراسیا(EEC) بود (طراحی شده براساس کمیسیون اروپا).[۳۰] کمیسیون اقتصادی اوراسیا به عنوان آژانس مرتب کننده و تنظیم کننده اتحاد گمرکی اوراسیا فعالیت می‌کند، یعنی فضای اقتصادی تک و اتحاد اقتصادی اوراسیا.[۲۸]

اتحادیه اقتصادی اوراسیا (EAEU یا EEU)[ویرایش]

     اعضای EEU     اعضای موافق EEU     دیگر اعضای CIS

اتحاد اقتصادی اوراسیا یک اتحاد اقتصادی بین کشورهای شوروی سابق است. این پیمان با هدف تأسیس EEU که در ۲۹ ماه مه ۲۰۱۴ به دست رهبران بلاروس، قزاقستان و روسیه امضاء شد و در یک ژانویه ۲۰۱۵ اجرایی شد می‌باشد.[۳۱] پیمان‌نامه‌ها برای ورود ارمنستان و قرقیزستان به اتحادیه اقتصادی اوراسیا به ترتیب در ۹ اکتبر و ۲۳ دسامبر ۲۰۱۴ امضاء شدند. قرارداد ورود ارمنستان در ۲ ژانویه ۲۰۱۵ اجرا شد.[۳۲] گرچه قرقیزستان تا ماه مه ۲۰۱۵ طول کشید،[۳۳] ولی آن طور که تأیید شده است قرقیزستان از روز تأسیس EEU به عنوان یک کشور موافق مشارکت خواهد داشت.[۳۴][۳۵][۳۶][۳۷][۳۸]

سازمان پیمان امنیت جمعی (CSTO)[ویرایش]

     اعضای CSTO     اعضای GUAM     دیگر اعضای CIS

هفت کشور عضو CIS، یعنی روسیه، بلاروس، قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان، ازبکستان و ارمنستان، همکاری نظامی خودشان را با تأسیس سازمان پیمان امنیت جمعی(CSTO) تقویت کرده‌اند. این انبساطی از پیمان امنیت جمعی پیشین(CST) است. ازبکستان (در کنار گرجستان و آذربایجان) که در سال ۱۹۹۹ از CST بیرون آمد، به گوام پیوست. در ۲۰۰۵ از گوام بیرون آمد و در ۲۰۰۶ به CSTO پیوست. در ۲۸ ژوئن ۲۰۱۲، ازبکستان عضویتش در CSTO را معلق کرد.[۳۹]

سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو)[ویرایش]

NATO/CSTO

سه کشور شوروی سابق عضو ناتو هستند: استونی، لتونی، و لیتوانی. در گرجستان که هم نظر عمومی و هم دولت حاکم مایل به عضویت در ناتو هستند، از سال ۲۰۰۵ در برنامه مذاکرات تنگاتنگ ‏(en) با ناتو می‌باشند. در اکراین پس از پیروزی انتخابات ۲۰۱۰ ویکتور یانوکویچ و انقلاب نارنجی، دولت به طور رسمی اعلام بی طرفی کرد و دیگر در پی عضویت در ناتو نیست.

سازمان توسعه دموکراسی اقتصادی گوام (GUAM)[ویرایش]

چهار کشور گرجستان، اوکراین، آذربایجان و مولداوی گروه گوام را تأسیس کردند که به نظر به طور کلی تمایل به مخالفت با تسلط روسیه در منطقه دارد. به طور ویژه، این چهار ملت در هیچ‌یک از سازمان‌های منطقه‌ای که پس از فروپاشی اتحاد شوروی روی کار آمدند شرکت نکردند (به استثنای CIS).

اتحادیه روسیه و بلاروس[ویرایش]

     اعضای اتحادیه     اعضای CIS که مایل به عضویت در این اتحادیه هستند     دیگر اعضای CIS

این اتحاد پیش از آنکه در ۸ دسامبر ۱۹۹۹ محکم شود در اصل در ۲ آوریل ۱۹۹۶ تحت نام روسیه و بلاروس هم‌سود شکل گرفت. این اتحاد توسط رئیس جمهور بلاروس پایه ریزی شد، الکساندر لوکاشنکو. به صورت تئوری، اتحاد روسیه و بلاروس در کنار معرفی روبل روسیه به عنوان واحد پولی مشترک بیشتر به ائتلاف میل دارد تا حوزه فقط همکاری.

دیگر سازمان‌های منطقه‌ای[ویرایش]

سازمان همکاری اقتصادی[ویرایش]

     مجمع انتخاب دموکراتیک     سازمان همکاری اقتصادی

این سازمان در اصل در ۱۹۸۵ توسط ایران، ترکیه و پاکستان شکل گرفت اما در ۱۹۹۲ این سازمان رشد کرد و شامل افغانستان و شش کشور عمدتاً مسلمان جماهیر شوروی سابق نیز شد یعنی: آذربایجان، قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان، ترکمنستان و ازبکستان.

مجمع انتخاب دموکراتیک یا CDC[ویرایش]

این مجمع در دسامبر ۲۰۰۵ در تحریک اساسی اوکراین و گرجستان شکل گرفت و شامل شش کشور شوروی سابق می‌شد (اکراین، گرجستان، مولداوی و سه کشور بالتیک استونی، لتونی و لیتوانی) و سه کشور دیگر از اروپای مرکزی و شرقی(اسلوونی، رومانی و جمهوری مقدونیه). انجمن دریای سیاه(BSF) یک سازمان تقریباً مرتبط است.

درست شبیه گوام، این انجمن ظاهراً به طور کلی به مقابله با نفوذ روسیه در منطقه تمایل دارد. این تنها انجمن بین‌المللی متمرکز در فضای پس از شوروی ست که کشورهای بالتیک نیز در آن مشارکت می‌کنند. بعلاوه، سه عضو دیگر عضو گوام نیز هستند.

سازمان همکاری شانگهای (SCO)[ویرایش]

سازمان همکاری شانگهای:     کشورهای عضو     کشورهای ناظر     مشارکت کنندگان مذاکرات

این سازمان متشکل از چین و پنج کشور پس از شوروی می‌باشد، روسیه، قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان و ازبکستان. این سازمان در سال ۲۰۰۱ تأسیس شد گرچه سازمان پیش از آن، گروه‌بندی پنج شانگهای از ۱۹۹۶ وجود داشت. این سازمان دربارهٔ مسائل امنیتی فعالیت می‌کند.

برای همکاری اقتصادی[ویرایش]

  • توافقنامه تجارت آزاد اروپای مرکزی (CEFTA) با مولداوی (و شامل کشورهای غیر پساشوروی در یوگوسلاوی سابق و پیش تر همچنین شامل دیگر کشورهای اروپای شرقی که CEFTA را زمانی ترک کردند که به اتحادیه اروپا می‌پیوستند) CEFTA در اروپای مرکزی نقشی شبیه آنچه EFTA در اروپای غربی برای کشورهای غیر عضو اتحادیه اروپا بازی می‌کند را دارد. این پیمان یک سازمان اقتصادی با همکاری مستحکم اتحادیه اروپاست برای کشورهایی که نمی‌خواهند در EurAsEC(مجمع اقتصادی اوراسیا) که در روسیه متمرکز شده شرکت کنند اما در پی روابط و پیمان با غرب هستند. حتی اگر مولداوی تنها کشور CEFTA باشد که هنوز در CIS تضعیف شده حضور دارد، باز هم برای بیشتر سیاست‌های امنیت عمومی بیش از این در CSTO شرکت نمی‌کند (اما به دلیل عدم سازگاری با قواعد ثبات WEU(اتحاد اروپای غربی ‏(en)) و مشکلات حل نشده ترانس‌نیستریا نمی‌تواند به اتحادیه اروپا بپیوندد) اما هنوز می‌تواند از ناحیه تجارت آزاد به ویژه با رومانی و بلغارستان (در اتحادیه اروپا) بهره برد.
  • سازمان همکاری اقتصادی دریای سیاه (BSEC) با روسیه، گرجستان، اوکراین، آذربایجان، مولداوی، ترکیه، آلبانی، یونان، رومانی، بلغارستان، صربستان و ارمنستان (سازمان اقتصادی تقریباً مرتبط با SCO اما به صورت منطقه‌ای بیشتر متمرکز برای شامل شدن ارمنستان و البته توسعه هماهنگ دموکراسی برای رشد بازرگانی در جنوب شرقی اروپا که شامل برخی از اعضای اتحادیه اروپا نیز می‌شود، بنابراین نمی‌تواند یک اتحاد از نوع تجارت آزاد منطقه‌ای باشد)
  • اتحادیه اروپا (EU) با سه کشور بالتیک که اولین کشورهایی بودند که از USSR(اتحاد جماهیر شوروی) جدا شده و اعلام استقلال کردند و پس از جمع شدن USSR هرگز به CIS نپیوستند (که همچنین شامل برخی از کشورهای پس-از-کمونیست اروپای مرکزی نیز می‌شود که CEFTA را زمانی ترک کردند که به اتحادیه اروپا می‌پیوستند: لهستان، جمهوری چک، اسلواکی، مجارستان، رومانی، بلغارستان و اسلوونی).

برای اتحادهای امنیتی و ائتلاف سیاسی[ویرایش]

  • قرارداد ثبات اروپای جنوب شرقی (SPforSEE) با مولداوی (مشابه ساختار CEFTA، اما به جای اقتصاد روی امنیت متمرکز است برای کشورهایی که عضو ناتو نیستند) این سازمان به شکل به طور کلی با ناتو همکاری می‌کند و با گروه ناظران اتحادیه اروپای غربی(WEU) مرتبط است.
  • سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) برای کشورهای بالتیک، لهستان و کشورهای اروپای مرکزی که به اتحادیه اروپا پیوسته‌اند. عضویت اتحادیه اروپا شامل اعضای WEU نیز می‌شود زیرا آنها از سیاست‌های سیاست امنیتی و خارجی مشترک(CFSP) و سیاست دفاع و امنیت مشترک اروپا(CSDP) که هم اکنون بین اتحادیه اروپا، WEU و همه اعضای ناتو مشترک است پیروی می‌کنند.
  • دیگر کشورهای باقی‌مانده آنهایی هستند که قسمتی از یوگسلاوی سابق هستند، اما درگیری اخیر آنها و تنش‌های سیاسی به آنها هنوز اجازه همکاری مؤثر را برای ائتلاف سیاسی و امنیت متقابل نمی‌دهد. به علاوه، آنها هنوز قدرت دولتی محلی کامل را در این دامنه ندارند (برخی از آنها همان‌طور که توسط سازمان ملل متحد تصویب شده هنوز تحت سرپرستی اتحادیه اروپا یا ناتو هستند). آنها هنوز نیاز به دست یافتن به یک ثبات داخلی دارند و می‌توانند با کمک دیگر سازمان‌های متمرکز روی حوزه همکاری و توسعه اقتصادی یا سیاسی همکاری اقتصادی داشته باشند. گرچه همکاری محدودتر برای امنیت در عضویت آن‌ها در سازمان بزرگتر امنیت و همکاری اروپا (OSCE).
  • تنها استثناء بلاروس است (کشوری که گذر دموکراتیک پس از شوروی در آن رخ نداد) که هنوز ائتلاف سیاسی، و همه اتحادهای امنیتی با NATO، OSCE، WEU یا دیگر کشورها در اروپا به غیر از روسیه را رد می‌کند (که فرایند ائتلاف مجدد با بلاروس تقریباً در همه زمینه‌ها را به شدت محدود کرده است).

در دیگر زمینه‌ها[ویرایش]

  • فرایند همکاری جنوب شرقی اروپا (SEECP) با مولداوی (شبیه SPforSEE اما به جای امنیت روی ائتلاف سیاسی متمرکز است و شبیه CEFTA اما روی اقتصاد متمرکز نیست)
  • طرح ابتکاری همکاری اروپای جنوب شرقی (SECI) با مولداوی (تقریبا با SEECP مرتبط با وابسته است)
  • طرح ابتکاری اروپای مرکزی (CEI) با مولداوی، اوکراین و بلاروس (وهمچنین کشورهای اروپای مرکزی و اروپای جنوب غربی در اتحادیه اروپا) این طرح به کشورهای اروپای شرقی کمک می‌کند تا به استانداردهای اتحادیه اروپا دست یابند و به صورت سیاسی همکاری داشته باشند و یک توسعه اقتصادی بهتر و یک سیستم قانونی قوی، کارآمد اما دموکراتیک تر را دریابند. این تنها سازمان منطقه ایست که بلاروس نیز هنوز عضو آن است (اما از آنجایی که بلاروس تنها کشوری از بلوک کمونیست سابق است که بین همکاری قوی با روسیه و در مقابلش ائتلاف با اتحادیه اروپا و ناتو موازنه و بالانس دارد، همکاری سیاسی با بلاروس تقریباً متوقف شده است اگر چه بلاروس به منزوی بودن ادامه می‌دهد و خیلی در گروه SCO به رهبری روسیه و چین همکاری نمی‌کند)
  • انجمن مشارکت و گفتگوی دریای سیاه (BSF) با گرجستان، اوکراین، آذربایجان، مولداوی و ارمنستان (همچنین کشورهای غیر پساشوروی که عضو ناتو هستند و تمایل به حفظ ثبات سیاسی و دوری از درگیری‌های منطقه دارند: رومانی، بلغارستان و ترکیه که دو مورد اول که هم اکنون اعضای اتحادیه اروپا و CEI هستند از قواعد اتحادیه اروپا برای توسعه سیاسی شان استفاده می‌کنند) اگر چه این سازمان روی کمک کردن به کشورها برای پیوستن به اتحادیه اروپا متمرکز نیست، اما در دستیابی به استانداردهای مشترک و مدیریت کالا(good governance) و ثبات و دموکراسی داخلی شبیه CEI است.
  • هیچ‌یک از این سازمان‌ها با سیاست لازم برای دسترسی به عضویت اتحادیه اروپا در زمینه همکاری و توسعه سیاسی ناسازگاری ندارند.
  • یکی شدن (الحاق) CEI و BSF خواسته کشورهای اروپای مرکزی ست، که عضو هر دو هستند (اغلب در کنار اتحادیه اروپا با اهداف بلندتر) که باعث ساده‌تر شدن فرایند توسعه خواهد شد، و همچنین اعضای شورای اروپا که در همه فعالیت‌های اروپایی در توسعه و همکاری سیاسی بین سازمان‌های منطقه‌ای مختلف هم‌پیمان هستند (اما در قدم‌های بسیار آهسته).
  • کشورهای شناخته نشده همسود (مجمع دموکراسی و حقوق کشورها)
  • مجمع دموکراسی و حقوق بشر (مجمع دموکراسی و حقوق کشورها)

مسائل سیاسی[ویرایش]

دربارهٔ وضعیت آزادی سیاسی در جماهیر شوروی سابق، گزارش سال ۲۰۱۵ خانه آزادی موارد زیر را فهرست کرد:[۴۰][۴۱]

به شکل مشابه، شاخص آزادی مطبوعات جهانی نشر شده توسط گزارشگران بدون مرز در سال ۲۰۱۵، موارد زیر را برای آزادی مطبوعات فهرست کرد:[۴۲]

همچنین متذکر شده است که کشورهای پساشوروی متعدد فرماندهی و رهبر خود را از زمان استقلال شان تغییر نداده‌اند، همچون نورسلطان نظربایف در قزاقستان و اسلام کریموف در ازبکستان. همه اینها در اصل دوره‌های محدودتری داشتند اما از طریق حکم یا رفراندوم دوره برر سر قدرت بودن خودشان را طولانی کردند (همین‌طور رئیس جمهورها الکساندر لوکاشنکو بلاروس، امامعلی رحمان تاجیکستان و دیمیتری مدودف روسیه).[۴۳] همچنین عسکر آکایو ‏(en) در قرقیزستان از زمان استقلال آن کشور رئیس جمهور ‏(en) بود تا اینکه در نتیجه انقلاب تولیپ ۲۰۰۵ قرقیزستان ‏(en) مجبور به استعفاء شد. صفرمراد نیازف در ترکمنستان از زمان استقلال آن کشور تا زمان مرگ او در سال ۲۰۰۶ فرمان روایی کرد و یک کیش شخصیت برای خودش ساخت.

مسئله پادشاهی سلسله‌ای موروثی عنصر دیگری تأثیر گذار بر برخی از کشورهای پساشوروی شده است. حیدر علی‌اف، پس از ساخت یک کیش شخصیتی گسترده و درازمدت مخصوص خودش ‏(en) ریاست جمهوری آذربایجان را به پسرش محول کرد، یعنی الهام علی‌اف. نظریه‌ها دربارهٔ فرزندان رهبران دیگر در آسیای مرکزی برای حاکمیت موروثی به شکل روشن و آشکارا در جریان است. مشارکت پسر و دختر آکایو در انتخابات ۲۰۰۵ مجلس قرقیزستان نگرانی‌ها دربارهٔ حاکمیت موروثی به کار رفته در قرقیزستان را بسیار افزایش داد، و ممکن است باعث جوی ضد آکایو شود که به براندازی او بینجامد.

درگیری‌های جدایی خواهی[ویرایش]

مشکلات اقتصادی، سیاسی، ملی، نظامی و اجتماعی عوامل جدایی خواهی در فضای شوروی سابق بوده‌اند. در بسیار از موارد، مشکلات به دلیل فاکتورهایی همچون تقسیم بندی‌های نژادی موجود پیش از شوروی بودند که در سقوط اتحاد شکوفا شدند.[۴۴] قلمروها و درگیری‌های نظامی ناشی از آن تا کنون به شرح زیر است:

کشورهای اعلام شده کنونی[ویرایش]

  •  آبخاز که در واقع از گرجستان مستقل شده است. تنش‌های این منطقه وقتی بروز کرد که گرجستان در ۱۹۹۲ ارتش را برای کنترل گروهای جدایی خواه به آنجا فرستاد. ارتش و بیشتر جامعه گرجی و مگرلی زبان در سال ۱۹۹۳ بیرون رانده شد و منطقه در سال ۱۹۹۹ اعلام استقلال کرد. جنگ سال ۲۰۰۸ بین نیروهای گرجستانو جدایی خواهان و نیروهای روسیه در نتیجه به به رسمیت شناختن استقلال آبخازیا توسط روسیه منجر شد.[۴۵]
  •  جمهوری قره‌باغ که در واقع از آذربایجان مستقل شده است. درگیری نژادی بین ارمنیان و آذربایجانیان در سال ۱۹۸۸ شروع شد، و به جنگی تبدیل شد که تا یک آتش‌بس در ۱۹۹۴ ادامه پیدا کرد. تلاش‌های پراکنده برای یک صلح نهایی و تنش‌های مجدد هنوز ادامه دارد.[۴۶]
  •  نووروسیا (کنفدراسیون) یک کنفدراسیون از دو کشور به رسمیت شناخته نشده است که در سال ۲۰۱۴ از اوکراین اعلام استقلال کرد شامل:
  •  اوستیای جنوبی که در واقع از گرجستان مستقل شده است. این منطقه در سال ۱۹۹۰ اعلام کرد که قصد استقلال دارد، که به درگیری ای انجامید که در سال ۱۹۹۲ با آتش‌بس پایان یافت. جدایی خواهی بعد از انتخابات ریاست جمهوری ۲۰۰۴ میخیل ساآکاشویلی در گرجستان شدت گرفت و یک رفراندوم در سال ۲۰۰۶ طرفدار اعلام استقلال بود. جنگ ۲۰۰۸ بین نیروهای گرجستان، جدایی خواهان و نیروهای روسی به به رسمیت شناختن استقلال اوستیای جنوبی توسط روسیه ختم شد.[۴۷]
  •  ترانسنیستریا که در واقع از مولداوی مستقل شده است. این منطقه به دلیل جمعیت بیشتر روسی زبانش که از اتحاد با رومانی نگران بودند استقلال خود را در سال ۱۹۹۰ اعلام کرد. آتش‌بس بین نیروهای ترانسنیستریا و مولداوی با فشار ناشی از حضور نیروهای روسی در این منطقه از ۱۹۹۲ برقرار شد.[۴۸]

کشورهای اعلام شده پیشین[ویرایش]

جنگ‌های داخلی[ویرایش]

جنگ‌های داخلی ای که به حرکت‌های جدایی خواهانه مرتبط نبودند نیز دو بار در منطقه رخ داده است:

انقلاب‌های رنگین[ویرایش]

از سال ۲۰۰۳ در برخی از کشورهای پساشوروی، پس از انتخابات‌های بحث برانگیز، تعدادی انقلاب‌های رنگین (عمدتا صلح آمیز) رخ داده است، همراه با اعتراضات مردمی ای که جبهه مخالف پیشین را به قدرت می‌رساند.

جامعه روسی در کشورهای پس از شوروی[ویرایش]

جامعه روسی‌زبان قابل توجهی در بیشتر کشورهای پساشوروی هست که موقعیت سیاسی شان به عنوان اقلیت نژادی از کشور تا کشور متفاوت است.[۵۸] در حالی که بلاروس، قزاقستان و قرقیزستان بعلاوه روسیه، زبان روسی را به عنوان زبان رسمی حفظ کرده‌اند، اما این زبان در دیگر کشورها موقعیت خود را پس از فروپاشی شوروی از دست داده است. در همه کشورهای عضو CIS این زبان موقعیت نیمه رسمی دارد زیرا زبان رسمی کار در این سازمان است اما در کشورهای بالتیک به هیچ عنوان زبان رسمی شناخته نشده است. گرجستان، از زمان استقلالش از CIS در سال ۲۰۰۹، دولت به صورت انحصاری به زبان گرجی اداره می‌کند.

دین و مذهب[ویرایش]

در حالی که سیستم شوروی محدودیت‌های سختی برای زندگی مذهبی قرار داد، سنت‌ها خود را همچنان حفظ کردند. بعد از فروپاشی، حرکت‌های اسلامی در کنار حرکت‌های سکولار و نژادی نمایان گشتند. ویتالی ناومکین اینگونه ارزیابی کرد که: «در طول زمان تغییر، اسلام به عنوان سمبل یگانگی خدمت کرد، نیرویی برای تحرک و بسیج، و فشاری برای دموکراسی. این یکی از اندک مصیبت‌های اجتماعی ست که کلیسا خود را در آن حفظ کرد و عامل آن نبود. اما (حتی) اگر از لحاظ سیاسی موفق باشد، با چالش‌های اقتصادی فراتر از درکش مواجه خواهد شد.»

کشورهای آسیای مرکزی (قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان، ترکمنستان و ازبکستان)، در کنار آذربایجان به استثنای مهاجرنشینان روسی و دیگر اقلیت‌های اروپایی شان، مسلمان هستند. کشورهای بالتیک به صورت تاریخی مسیحی غربی هستند (کاتولیک رومی و پروتستان) که لایه دیگری از جهت گیری غربی را به آن کشورهای می‌افزاید، گرچه بیشتر چیزی که جامعه پروتستان را تشکیل می‌داد الان بی‌دین است. مذهب غالب در کشورهای بازمانده از شوروی سابق (ارمنستان، بلاروس، گرجستان، مولداوی، روسیه و اوکراین) مسیحی ارتدکس است. در بیشتر کشورها، مذهب گرایی پس از جمع شدن شوروی افزایش یافته است.

نوستالژی پساشوروی[ویرایش]

نوشتار(های) وابسته: اوستالگی
روز پیروزی در دونتسک اوکراین، ۹ ماه مه ۲۰۱۰

حتی از زمان جمع شدن شوروی تعداد خاصی از مردم برای دوره شوروی و ارزش‌های آن ابراز اشتیاق می‌کنند. سطح نوستالژی در سراسر جماهیر سابق متفاوت است. برای مثال، گروه خاصی ممکن است تجربه شوروی و پس از آن را در زندگی شان ترکیب کنند.[نیازمند شفاف‌سازی][۵۹]

طبق رای گیری ژوئیه ۲۰۱۲ در اوکراین توسط گروه جامعه‌شناسی ریتینگ(RATING) اوکراین، ۴۲ درصد از شرکت کنندگان از ساختار ایالتی متحد اوکراین، روسیه و بلاروس حمایت کردند، پیش از ۲۰۱۲ این میزان ۴۸ درصد بود.[۶۰]

جستارهای وابسته[ویرایش]

نکات[ویرایش]

  1. Economy of Russia، ویکی‌پدیای انگلیسی
  2. Real versus nominal value (economics)

منابع[ویرایش]

  1. Alexei G. Arbatov, Abram Chayes, Lara Olson, Antonia Chayes. «Managing Conflict in the Former Soviet Union: Russian and American Perspectives». هاروارد - Belfer center for science and international affairs، 30 اکتبر 1997. 
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ Van Elsuwege, Peter. From Soviet Republics to Eu Member States: A Legal and Political Assessment of the Baltic States' Accession to the EU. ج. 1. BRILL، 2008. xxii. شابک ‎۹۷۸۹۰۰۴۱۶۹۴۵۶. 
  3. Smith, David James. Estonia. Routledge، 2001. 20. شابک ‎۰-۴۱۵-۲۶۷۲۸-۵. 
  4. Transition: The First Ten Years – Analysis and Lessons for Eastern Europe and the Former Soviet Union. Washington, DC: بانک جهانی، 2002. 4. شابک ‎۰-۸۲۱۳-۵۰۳۸-۲. 
  5. «GDP decline: transition and Great Depression compared». Kalikova and Associates Law Firm, Kyrgyzstan. بازبینی‌شده در 13 ژانویه 2009. [پیوند مرده]
  6. «Study Finds Poverty Deepening in Former Communist Countries». نیویورک تایمز، 12 اکتبر 2000. 
  7. «Death surge linked with mass privatisation». دانشگاه آکسفورد، 15 ژانویه 2009. بازبینی‌شده در 28 ژوئن 2014. [پیوند مرده]
  8. «Privatisation 'raised death rate». بی‌بی‌سی، 15 ژانویه 2009. بازبینی‌شده در 19 نوامبر 2014. 
  9. «IMF online database». 
  10. World Bank data «World Bank data». 
  11. «(nominal) GDP (official exchange rate)». اطلاعات‌نامه جهان. آژانس اطلاعات مرکزی آمریکا. بازبینی‌شده در 19 مارس 2014. . داده‌های جمعیت از جمعیت کلی نیمه سال، اداره آمار آمریکا و پایگاه داده بین‌المللی، بازبینی در 19 مارس 2014. نکته: مقادیر سرانه بواسطه تقسیم داده‌های GDP (رتبه تبادل رسمی) بر داده‌های جمعیت به دست آمد. رقم‌ها به نزدیکترین صدگان اطلاعات‌نامه گرد شدند.
  12. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2001.html
  13. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2004.html
  14. ۱۴٫۰ ۱۴٫۱ «Ratification status of CIS documents as of 15 January 2008»(روسی)‎. 
  15. «Turkmenistan reduces CIS ties to "Associate Member"». Radio Free Europe/Radio Liberty، 29 اوت 2005. 
  16. «Georgian parliament votes to withdraw from CIS». بی‌بی‌سی، 14 اوت 2008. 
  17. «Statement of the Ministry of Foreign Affairs of Georgia on Georgia's withdrawal from CIS». 18 اوت 2008. 
  18. «CIS Charter». 22 ژانویه 1993. ترجمه انگلیسی غیررسمی
  19. «Ukraine Says It Could Quit Russia-Led Bloc». رویترز، 19 مارس 2014. بازبینی‌شده در 16 ژوئیه 2015. 
  20. «Most CIS Countries Sign Up To Free-Trade Zone». RFE/RL، 19 اکتبر 2011. بازبینی‌شده در 14 ژانویه 2015. 
  21. Ian Carver. «Implications of CIS Free Trade Zone Expansion in Central Asia». New Eastern Outlook، 18 ژانویه 2014. بازبینی‌شده در 14 ژانویه 2015. 
  22. «Working group discusses Uzbekistan's accession to EurAsEC». en.rian.ru، 11 اکتبر 2005. بازبینی‌شده در 16 ژوئیه 2015. 
  23. «Uzbekistan suspends Eurasec membership, Moscow unruffled». 
  24. «Eurasian Economic Community Leaders Sign Group Abolition Agreement». putniknews.com. بازبینی‌شده در 16 ژوئیه 2015. 
  25. «RIA Novosti report, 6 July 2010, "Customs Union of Russia, Belarus, Kazakhstan to become fully operational"». بازبینی‌شده در 22 دسامبر 2010. 
  26. «RIA Novosti report, 26 November 2010, "Ukraine eyes customs union with Russia, Kazakhstan, Belarus"». بازبینی‌شده در 22 دسامبر 2010. 
  27. «Radio Liberty, 3 February 2014, "Gagauzia Voters Reject Closer EU Ties For Moldova," retrieved 4 March 2014.». 
  28. ۲۸٫۰ ۲۸٫۱ «Ukraine cannot get observer status at Eurasian Econ Union due to Association Agreement with EU, Russia». خبرگزاری اینترفکس-اوکراین، 14 ژوئن 2013. 
  29. Barron, Lisa. «Belarus eases current account deficit with Customs Union, Common Economic Space». Cistran Finance، 1 اکتبر 2013. بازبینی‌شده در 25 اکتبر 2013. 
  30. «Евразийские комиссары получат статус федеральных министров». توت.بای(Tut.By: روسی)، 17 نوامبر 2011. بازبینی‌شده در 19 نوامبر 2011. 
  31. «Договор о Евразийском экономическом союзе». 
  32. «ДОГОВОР О ПРИСОЕДИНЕНИИ РЕСПУБЛИКИ АРМЕНИЯ К ДОГОВОРУ О ЕВРАЗИЙСКОМ ЭКОНОМИЧЕСКОМ СОЮЗЕ ОТ 29 МАЯ 2014 ГОДА». 
  33. «Finalisation of ratification procedures on Armenia’s accession to EEU to be declared in Moscow today». 
  34. «Kyrgyzstan, Armenia officially enter Eurasian Economic Union». World Bulletin. 24 دسامبر 2014. بازبینی‌شده در 26 دسامبر 2014. «Signed agreement opens up new possibilities for Kyrgyzstan and Armenia, starting from 1st January 2015» 
  35. «Putin said the accession of Kyrgyzstan to the EAEC»(روسی)‎. Life News. 23 دسامبر 2014. بازبینی‌شده در 26 دسامبر 2014. «Kyrgyzstan is among the member countries of the Eurasian Economic Union (EAEC). Kyrgyzstan will participate in the governing bodies of the EAEC since the start of the Union - from 1 January 2015» 
  36. «EAEC: stillborn union?»(روسی)‎. Deutsche Welle. بازبینی‌شده در 26 دسامبر 2014. «Eurasian Economic Union added December 23 Armenia and Kyrgyzstan» 
  37. Farchy, Jack. «Eurasian unity under strain even as bloc expands». The Financial Times. 23 دسامبر 2014. بازبینی‌شده در 26 دسامبر 2014. «Kyrgyzstan on Tuesday a signed a treaty to join the Eurasian Economic Union, expanding the membership of Moscow-led project to five even as its unity is strained by the market turmoil gripping Russia» 
  38. «Eurasian Economic Union to Launch on January 1». The Trumpet. 24 دسامبر 2014. بازبینی‌شده در 26 دسامبر 2014. «Russia, Belarus, Kazakhstan, Armenia and Kyrgyzstan agreed to a January 1 inauguration» 
  39. «Uzbekistan Suspends Its Membership in CSTO». مجله آسیای مرکزی، 29 ژوئن 2012. بازبینی‌شده در 29 ژوئن 2012. 
  40. «Freedom in the World 2015». خانه آزادی. بازبینی‌شده در 17 ژوئیه 2015. 
  41. «Discarding Democracy: A Return to the Iron Fist». خانه آزادی. بازبینی‌شده در 17 ژوئیه 2015. 
  42. «World Press Freedom Index 2015: decline on all fronts». گزارشگران بدون مرز، 12 فوریه 2015. بازبینی‌شده در 17 ژوئیه 2015. 
  43. Артем Кречетников. «Медведев решил продлить президентские полномочия»(روسی)‎. بی‌بی‌سی روسی، 5 نوامبر 2008. بازبینی‌شده در 17 ژوئیه 2015. 
  44. John O’Loughlin، Vladimir Kolossov و Andrei Tchepalyga. «National Construction, Territorial Separatism and Post-Soviet Geopolitics: The Example of the Transdniester Moldovan Republic». دانشگاه کلرادو در بولدر. 
  45. «Regions and territories: Abkhazia». اخبار بی‌بی‌سی، 12 مارس 2012. 
  46. «Regions and territories: Nagorno-Karabakh». اخبار بی‌بی‌سی، 10 ژانویه 2012. 
  47. «Regions and territories: South Ossetia». اخبار بی‌بی‌سی، 25 آوریل 2012. 
  48. «Trans-Dniester profile». بی‌بی‌سی، 26 دسامبر 2011. 
  49. Chinn, Jeff; Roper, Steven. «Territorial autonomy in Gagauzia». کاغذها یا روزنامه‌های ملیت 26، ش. 1 (1998): 87–101. doi:10.1080/00905999808408552. «But on 19 August 1990, the Gagauz elite, led by President Stepan Topal and Supreme Soviet Chairperson Mihail Kendighelean, quickly took the next step, declaring Gagauzia to be independent of Moldova and subject only to central Soviet authority» 
  50. Claus, Neukirch. Autonomy And Conflict Transformation: The Case Of The Gagauz Territorial Autonomy In The Republic Of Moldova. مرکز اروپایی مسائل اقلیت (ECMI). «On 12 November 1989, a “Gagauz Autonomous Soviet Socialist Republic” was proclaimed by an assembly in Comrat ... In reaction to the Moldovan declaration of sovereignty, on 19 August 1990 the Gagauz leadership proclaimed a “Gagauz Soviet Socialist Republic”, which would be independent from Moldova, but part of the Soviet Union ... on 23 December 1994 the Moldovan Parliament passed the “Law on the Special Juridical Status of Gagauzia (Gagauz-Yeri)”» 
  51. Zabarah, Dareg. «Opportunity structures and group building processes: An institutional analysis of the secession processes in Pridnestrovie and Gagauzia between 1989 and 1991». Soviet and Communist studies 45، ش. 1-2 (2012). «According to the first point of its declaration, the Gagauz Republic “is a sovereign, socialist, soviet and multinational state» 
  52. «Regions and territories: Chechnya». بی‌بی‌سی، 22 نوامبر 2011. 
  53. Herszenhorn, David; Kramer, Andrew. «Ukraine Plans to Withdraw Troops From Russia-Occupied Crimea». نیویورک تایمز، 19 مارس 2014. بازبینی‌شده در 18 ژوئیه 2015. 
  54. «Putin acknowledges Russian military serviceman were in Crimea». آرتی، 17 آوریل 2014. بازبینی‌شده در 13 اوت 2014. 
  55. «Vladimir Putin in TV denial that Russian special forces are in eastern Ukraine». دیلی تلگراف، 17 آوریل 2014. بازبینی‌شده در 13 اوت 2014. 
  56. «Russian Special Forces Storm Crimea Base». اسکای نیوز، 23 مارس 2014. بازبینی‌شده در 13 اوت 2014. 
  57. «Ukraine PM rejects Crimea referendum, vows to defend country». سی‌بی‌سی نیوز، 6 مارس 2014. بازبینی‌شده در 6 اوت 2014. 
  58. Robert Greenall. «Russians left behind in Central Asia». بی‌بی‌سی، 23 نوامبر 2005. 
  59. Kaprans, M.. «Then and now: Comparing the Soviet and Post-Soviet experience in Latvian autobiographies». 2009. Keywords 2
  60. «The language question, the results of recent research in 2012». RATING، 25 مه 2012. 
  • مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Post-Soviet states»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۱۸ ژوئیه ۲۰۱۵).

پیوند به بیرون[ویرایش]