نظام پارلمانی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
دولت‌های جهان بر پایهٔ شیوه‌های حکومت*
     جمهوری تمام‌ریاستی      جمهوری با رییس قوهٔ مجریهٔ وابسته به مجلس
     جمهوری نیمه‌ریاستی      جمهوری مجلس‌محور
     پادشاهی مشروطهٔ مجلس‌محور با پادشاه تشریفاتی      پادشاهی مشروطهٔ مجلس‌محور با دخالت پادشاه (اغلب مجلس تشریفاتی)
     پادشاهی مطلقه      جمهوری تک‌حزبی
     استبداد نظامی      هیچ کدام
این نمودار بر پایهٔ قانون کشورها است نه واقعیت، برای همین برخی کشورها که جمهوری‌های چندحزبی مطرح شده‌است معمولاً حکومت‌هایی خودکامه و اقتدارگرا مطرح می‌شود.

نظام پارلمانی یا مجلس‌ محوری [۱] (به انگلیسی: Parliamentary system) نوعی حکمرانی مردم سالارانه است که در آن قوه مجریه مشروعیت مردم سالارانه خود را از قوه مقننه اقتباس کرده و در برابر آن پاسخگو است. نظام پارلمانی نوعی نظام حکومتی است که از تفکیک نسبی قوا ایجاد می‌شود. در رژیم‌های پارلمانی قوه مجریه و قوه مقننه از ابزارهایی برای تأثیرگذاری و نفوذ بر یکدیگر برخوردارند.

در نظام‌های پارلمانی رئیس کشور و رئیس قوه مجریه دو شخص متفاوت هستند. رئیس کشور که ممکن است رئیس‌جمهور (در نظام‌های جمهوری پارلمانی) (مثل ایرلند، آلمان، هندوستان و ایتالیا) و یا پادشاه (در نظام‌های مشروطه سلطنتی) (مثل انگلیس و ژاپن) باشد، نقش مهمی ندارد و از مسئولیت مبراست. رئیس قوه مجریه که معمولاً نخست وزیر نامیده می‌شود به پیشنهاد رئیس کشور و انتخاب پارلمان مشخص می‌شود. اعضای هیئت وزیران در این سیستم حق پیشنهاد قانون به مجلس و شرکت در مذاکرات و مباحثات مجلس نمایندگان و یا انحلال پارلمان را دارند و از سوی دیگر پارلمان نیز حق سؤال، استیضاح و دادن رأی عدم اعتماد به آنان را دارد. در تعداد کمی از جمهوری های پارلمانی مانند بوتسوانا، آفریقای جنوبی، سورینام و آلمان، حکمران حکمران همزمان رئیس حکومت نیز می باشد ولی توسط قوه مقننه انتخاب شده و به آن پاسخگو است.

این بر خلاف نظام جمهوری است که رئیس کشور همان رئیس حکومت بوده و مهمتر از آن قوه مجریه مشروعیت خود را از قوه مقننه نمی گیرد.

تاریخچه[ویرایش]

شکل امروزی نظام حکم رانی صدر اعظم در سده ۱۸ میلادی در پادشاهی بریتانیای کبیر و سوئد رخ داده است.

لیست کشورها[ویرایش]

آفریقا[ویرایش]

کشور ارتباط بین قوه مقننه و مجریه
 بوتسوانا پارلمان رئیس جمهور را برمی گزیند که وی کابینه را تعیین می کند
 اتیوپی مجمع فدرال پارلمان هیئت وزیران را برمی گزیند
 موریس مجمع ملی کابینه را برمی گزیند
 سومالی پارلمان قدرال هم رئیس جمهور و هم نخست وزیر را برمی گزیند
 آفریقای جنوبی پارلمان رئیس جمهور را انتخاب می کند که وی کابینه را برمی گزیند

آمریکا و کارائیب[ویرایش]

کشور ارتباط بین قوه مقننه و مجریه
 آنتیگوا و باربودا پارلمان کابینه را تایید می کند
 باهاما پارلمان کابینه را تایید می کند
 باربادوس پارلمان کابینه را تایید می کند
 بلیز پارلمان کابینه را تایید می کند
 کانادا رهبر حزب اکثریت مجلس عوام نخست وزیر را توسط حاکم کل کانادا نصب می کند که وی سپس کابینه را با مشورت نخست وزیر نصب می کند
 دومینیکا پارلمان کابینه را تایید می کند
 گرنادا رهبر حزب اکثریت مجلس نمایندگان نخست وزیر را توسط حاکم کل کانادا نصب می کند که وی سپس کابینه را با مشورت نخست وزیر نصب می کند
 جامائیکا [پارلمان کابینه را منصوب می کند
 سنت کیتس و نویس مجمع ملی نخست وزیر را انتخاب می کند
 سنت لوسیا پارلمان نخست وزیر را منصوب می کند
 سنت وینسنت و گرنادین‌ها مجمع نخست وزیر را منصوب می کند
 سورینام مجمع ملی رئیس جمهور را انتخاب می کند که وی کابینه را منصوب می نماید
 ترینیداد و توباگو پارلمان نخست وزیر را تایید می کند


آسیا[ویرایش]

کشور ارتباط بین قوه مقننه و مجریه
 بنگلادش جاتیو سانگشاد کابینه را تایید می کند
 پادشاهی بوتان پارلمان هیئت وزیران را تایید می کند
 کامبوج پارلمان هیئت وزیران را تایید می کند
 هند مجلس عوام نخست وزیر را تایید می کند که وی کابینه را تشکیل می دهد
 عراق مجلس نمایندگان کابینه را تایید می کند
 اسرائیل کنشت کابینه را تایید می کند
 ژاپن هر دو مجلس عوام و اعیان نخست وزیر را منصوب می کنند که وی کابینه را منصوب می نماید
 کویت مجمع ملی ولیعهد را تایید می کند که وی نخست وزیر را منصوب می نماید که وی کابینه را مصوب می کند
 قرقیزستان مجمع اعلا کابینه را تایید می کند
 لبنان پارلمان کابینه را تایید می کند
 مالزی پارلمان کابینه را منصوب می کند
 میانمار مجمع اتحادیه توسط کالج الکتورال رئیس جمهور را انتخاب می کند که کابینه را تشکیل می دهد
 نپال پارلمان نخست وزیر را انتخاب می کند که وی کابینه را منصوب می نماید
 پاکستان پارلمان کابینه را منصوب می کند
 سنگاپور پارلمان کابینه را تایید می کند
 تایلند خانه نمایندگان نخست وزیر را منصوب می کند که وی کابینه را منصوب می نماید

اروپا[ویرایش]

کشور ارتباط بین قوه مقننه و مجریه
 آلبانی پارلمان کابینه را تایید می کند
 اتریش مجمع ملی می تواند کابینه را با رای عدم اعتماد منحل کند
 بلژیک پارلمان کابینه را تایید می کند
 بلغارستان پارلمان هیئت وزیران را منصوب می کند
 کرواسی پارلمان نخست وزیر و کابینه منصوب شده توسط وی را تایید می کند
 جمهوری چک رئیس جمهور رهبر بزرگتری حزب یا ائتلاف داخل پارلمان را به عنوان نخست وزیر منصوب کرده تا وی کابینه را تشکیل دهد
 دانمارک پادشاه بر اساس توصیه های رهبران احزاب مجلس رهبر کابینه را منصوب می کند که وی به احتمال زیاد موفق به تشکیل کابینه می شود که توسط اکثریت مجلس رد نشود
 استونی پارلمان کابینه را منصوب می کند
 فنلاند پارلمان کابینه را منصوب می کند
 آلمان مجلس نمایندگان صدر اعظم را منصوب می کند که وی کابینه را تشکیل می دهد
 یونان پارلمان کابینه را تایید می کند
 مجارستان پارلمان کابینه را تایید می کند
 ایسلند پارلمان کابینه را منصوب می کند
 جمهوری ایرلند پارلمان کابینه را منصوب می کند
 ایتالیا پارلمان به کابینه منصوب شده توسط رئیس جمهور رای اعتماد می دهد
 کوزوو پارلمان کابینه را تایید می کند
 لتونی پارلمان کابینه وزیران را منصوب می کند
 لوکزامبورگ مجلس معاونان کابینه را منصوب می کند
 جمهوری مقدونیه مجمع دولت را تایید می کند
 مالت مجلس نمایندگان کابینه را منصوب می کند
 مولداوی پارلمان کابینه را منصوب می کند
 مونته‌نگرو پارلمان دولت را منصوب می کند
 هلند مجلس ملی می تواند کابینه را طی رای عدم اعتماد منحل کند
 نروژ پادشاه نماینده مجلس را که بزرگتری حزب را رهبری می کند به عنوان نخست وزیر منصوب می کندکه وی کابینه را تشکیل می دهد
 لهستان پارلمان کابینه را تایید می کند
 صربستان مجمع ملی دولت را منصوب می کند
 اسلواکی مجمع ملی دولت را تایید می کند
 اسلوونی مجمع ملی دولت را منصوب می کند
 اسپانیا کنگره معاونین رئیس دولت را انتخاب می کند که وی کابینه را تشکیل میدهد
 سوئد پارلمان نخست وزیر را انتخاب می کند که وی اعضای دیگر دولت را منصوب می نماید
 ترکیه مجلس اعلای ملی کابینه را تایید می کند
 بریتانیا پادشاه نماینده مجلسی که رهبر بزرگترین ائتلاف مجلس عوام است را به عنوان نخست وزیر منصوب می کند که وی کابینه را تشکیل میدهد

اقیانوسیه[ویرایش]

کشور ارتباط بین قوه مقننه و مجریه
 استرالیا رهبر حرب سیاسی که دارای پشتیبانی اکثریت مجلس نمایندگان است توسط حاکم کل به عنوان نخست وزیر منصوب می شود که وی سپس کابینه را منصوب می نماید
 نیوزیلند پارلمان کابینه را منصوب می کند
 پاپوآ گینه نو پارلمان ملی کابینه را منصوب می کند
 ساموآ مجمع قانونگذاری کابینه را منصوب می کند
 وانواتو پارلمان کابینه را منصوب می کند

منابع[ویرایش]

  1. واژهٔ مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی، دفتر نخست تا چهارم، 1376 تا 85