رافی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
رافی
Raffi (poet).jpg
نام اصلی هاکوپ ملک-هاکوپیان
زادروز ۲۵ آوریل ۱۸۸۸(۱۸۸۸-04-۲۵)
روستای پایاچوک، سلماس، قاجاریان
مرگ ۵ سپتامبر ۱۸۳۵ میلادی (-۵۳ سال)
تفلیس، گرجستان، امپراتوری روسیه
ملیت ارمنستان ارمنی
لقب پدر رمان تاریخی ارمنی
پیشه نویسنده و شاعر
همسر(ها) Anna Hormouz
Monument to Raffi, Armenian Pantheon of Tbilisi.JPG
Raffi monument Yerevan.jpg
AM 10000 dram Au 2010 Raffi b.png

هاکوپ ملیک-هاکوپیان (ارمنی: Յակոբ Մելիք-Յակոբեան) با نام ادبی رافی (ارمنی: Րաֆֆի); (زاده ۵ سپتامبر ۱۸۳۵ - درگذشته ۲۵ آوریل ۱۸۸۸) رمان‌نویس و داستانسرای بزرگ ارمنی است. رافی را پدر رمان تاریخی ارمنی دانسته‌اند.

نام اصلی وی هاکوپ ملیک-هاکوپیان (به ارمنی: Յակոբ Մելիք-Յակոբեան) و رافی لقب و تخلص اوست. در منابعی که به گویش ارمنی باختری نوشته می‌شوند نام او را گاه به‌صورت هاگوپ هاگوپیان هم می‌نویسند. ۵ سپتامبر ۱۸۳۵ در پایاچوک (Pʿayaǰūk) سلماس ایران به دنیا آمد و در ۲۵ آوریل ۱۸۸۸ در سن در تفلیس درگذشت شکوفایی نویسندگی او در تفلیس بود و در آنجا به مکتب نویسندگی روزنامه میشاگ پیوست. معروفترین رمان رافی، «خِنت» (به معنی ابله) نام دارد که به انگلیسی نیز ترجمه شده‌است.

زندگی‌نامه[ویرایش]

رافی، در ۱۲۱۴ش/ ۱۸۳۵م، در روستای پایاجوک، از توابع سلماس آذربایجان غربی، متولد شد. پدرش از تجار معروف و شناخته شدهٔ زمان خود بود و خانوادهٔ آنها به مهماننوازی معروف بودند. به همین دلیل، خانهٔ آنها همواره محل رفت و آمد اشخاص مختلفی از جاهای دور و نزدیک بود. برخی از این مهمانها وقایع و داستانهای جالبی تعریف می‌کردند که رافی کوچک با علاقه و دقت بسیار به آنها گوش می‌داد و به خاطر می‌سپرد.

رافی تحصیلات ابتدایی را در مدرسهٔ روستای محل تولد خودش گذراند و سپس، برای ادامهٔ تحصیل، رهسپار تفلیس شد. در تفلیس ابتدا، در مدرسهٔ خصوصی کاراپت بلاخیانتسی و سپس، در کالج روسی، ادامهٔ تحصیل داد. در ۱۲۳۵ش/ ۱۸۵۶م به رافی خبر رسید که اوضاع مالی خانوادهاش به شدت رو به وخامت است و او باید برای ادارهٔ امور خانواده به روستای محل تولدش بازگردد. به این ترتیب، رافی، نویسندهٔ بزرگ آینده، با تمام علاقه و آرزو، موفق به کسب تحصیلات عالی نشد.

زندگی در تفلیس و آشنایی با جامعهٔ روشنفکر آن تأثیری شگرف بر افکار جستوجوگر رافی جوان و احساساتی گذاشت. به خصوص اینکه او دریافته بود ملت‌های قفقاز نوعی نوزایی را تجربه کرده و مراحلی از آن را پشت سر گذاشته‌اند و رافی فکر می‌کرد که با سعی و تلاش بسیار می‌تواند روشنفکری و روشنگری را در ایران نیز معرفی کند و مورد توجه مردم قرار دهد. او معتقد بود هر گونه نوآوری را باید با تحقیق در زندگی ملتها شروع کرد و هر روشنفکر نوگرایی باید رنجها و مرارتهای مردم را بشناسد. در پی این اعتقاد او، برای شناخت بیشتر هموطنان گرفتار در یوغ بندگی و اسارت دشمنان، شروع به سفر به نقاط مختلف ارمنستان غربی کرد. در این سفرها اطلاعات گرانبها و دقیقی از اوضاع جغرافیایی و طرز زندگی مردم و آداب و رسوم آنها جمعآوری کرد که بعدها گنجینه‌ای ارزشمند برای آثار ادبی او شد.

اوضاع مالی خانوادهٔ ملیک هاکوپیان اجازه نداد تا رافی به تحقیق و تکاپوی بیشتر بپردازد به خصوص اینکه پدرش نیز فوت کرد و او می‌بایست برای ادارهٔ خانوادهٔ پرجمعیت خود کار و حرفهای را برمیگزید. رافی دریافت که در این شرایط سخت و دشوار فقط باید به ادبیات پناه برد و تنها به کمک ادبیات خواهد توانست هم زندگی خانواده را سر و سامان دهد و هم به خواست قلبی خود عمل کند و رنج و مرارتهای هموطنانش را به گوش جهانیان برساند.

رافی مدتی در ایران به کار معلمی پرداخت اما موفقیتی کسب نکرد و ناچار دوباره به تفلیس بازگشت. در تفلیس، با جوانان تحصیلکرده و روشنفکر بسیاری آشنا شد و طی همین دوستیها و رفت و آمد با آنها بود که گریگور آرتزرونی او را مورد توجه خود قرار داد و از وی برای همکاری با «مجلهٔ مْشاک» دعوت به عمل آورد، فرصت بسیار خوبی که رافی از آن برای نشان دادن دردها و آلام مردم بهره برد. در مْشاک، رافی زندگی ارمنیان ایران و آگولیس و اوضاع تحصیلی این مناطق را با تأثر بسیار منتشر کرد. در واقع، او که در ۱۲۵۴ش/ ۱۸۷۵م، در آگولیس و ایران به کار معلمی پرداخته بود خاطرات تلخ این دوران را در مجله می‌نوشت.

رافی آثاری گرانبها و پرارزش به گنجینهٔ ادبیات ارمنی افزود و برای آیندگان میراثی گرانقدر به یادگار گذاشت. او، که از بزرگان رمانتیسم ارمنی به شمار می‌آید با دیدی موشکافانه به تمام زوایای زندگی می‌نگرد و با افکار روشنبینانه، رمانتیک و میهنپرستانهٔ خود خوانندگان آثارش را به شناخت زیبایی، آزادی و عدالت اجتماعی راهنمایی می‌کند. قلم رافی بسیار شیوا و توان تصویرگری او بسیار قوی است. خواننده با علاقه و اشتیاق بسیار آثار او را، که از دهها جلد تجاوز می‌کند، می‌خواند. داشتن تمام آثار رافی برای هر خانوادهٔ ارمنی گنجینهای پرارزش و مایهٔ افتخار است. خواننده، در نوشتههای رافی، پس از هربار خواندن مفاهیم و معانیای تازه می‌یابد.

رافی در ۲۵ آوریل ۱۸۸۸م برابر با ۱۲۶۷ش، در تفلیس، درگذشت. پیامهای انساندوستانه و میهنپرستانهٔ رافی همواره از ویژگی نو بودن و تازگی برخوردار بوده و سبک او نوآوری‌های جالبی دارد که حتی با گذشت صدها سال تازگی و جذابیت خود را از دست نمی‌دهد.

آثار[ویرایش]

برگزیده‌ای از رمان‌های او:

سال انتشار نام اثر تلفظ ارمنی به انگلیسی یادداشت
۱۸۷۸ «جلال‌الدین» Jallaleddin
۱۸۷۴ Salpi
Harem چاپ بخش اول ۱۸۷۴–۷۵ بخش پایانی پس از مرگ
توسط همسرش
۱۸۸۰ «ابله» Khentə The Fool
۱۸۸۰–۸۲ «داوید بیگ» Davit Bek
۱۸۸۲ «خروس طلایی» Voski Akaghagh The Golden Rooster
۱۸۸۲–۸۳ «یادداشت‌های دزد صلیب» Khatchakoghí Hishadakaranə The Memoir of A Cross-Stealer ISBN 978-1-4343-5672-7
۱۸۸۳–۸۴ «جرقه‌ها» Kaytzer Sparks
۱۸۸۶ «ساموِل» Samvel
۱۸۸۸ «ملوک خمسه، قره باغ و پنج ملیک ارمنی آن
از فروپاشی صفویه تا جنگ‌های ایران و روس
»
Khamsayi Melikoutiunerə The Five Melikdoms of Karabagh ترجمه:آرا دراستپانیان. تهران. پردیس دانش ۱۳۸۴.
شابک:۴–۰–۹۶۷۷۷–۹۶۴

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]