زراعت

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
یک مزرعه کشاورزی در چین

زراعت فرایند کاشت، داشت و برداشت گیاهانی است که بعد از کاشت دانه ، حداکثر تا یک سال محصول می دهند. گندم، جو، گوجه فرنگی و هویج از جمله گیاهان زراعی هستند. زراعت در مقابل باغداری است که هدف آن کشت و پرورش درختان است.
زراعت با هدف‌های زیر انجام می شود:

  1. تولید دانه به منظور تغذیه انسان و دام مانند گندم، جو، ذرت و غیره.
  2. تولید و شاخ و برگ سبز برای تغذیه دام مانند یونجه، شبدر، اسپرس.
  3. بدست آوردن ریشه، غده، برگ و گل گیاه به منظور تغذیه مانند چغندر قند هویج، کاهو و گل کلم.
  4. تولید غده سیب زمینی برای تهیه نشاسته و ساقه نیشکر برای تولید شکر.
  5. تولید گیاهان روغنی و لیفی برای تهیه مواد خام صنایع تبدیلی در کشاورزی، در هر صورت عملیات برداشت از چیدن محصول تا نگهداری و انبار و ذخیره کردن محصولات را در بر می گیرد.[۱]

به طور كلی گیاهان زراعی را می توان به صورت های مختلفی از جمله بر اساس خصوصیات گیاه‌شناسی و تكاملی ، هدف تولید و مورد مصرف ، طول عمر گیاه ، نیازهای محیطی و شرایط مطلوب رشد، عملیات زراعی و غیره گروه‌بندی نمود. محصولات زراعی به دلیل دارا بودن خصوصیات مختلف و چند هدفی بودن تولید، ممكن است در دو یا چند گروه مختلف قرار گیرند.[۲]

کاشت[ویرایش]

کاشت شامل فرآیندهای مختلفی می‌باشد که رعایت فرآیندهای مورد نظر موفقیت در کاشت را در پی خواهد داشت این فرآیندها شامل :

  1. شخم و آماده سازی مکانیکی و فیزیکی
  2. بذرپاشی یا کاشت و استقرار اولیه گیاهان
  3. آبیاری و زه‌کشی یا مدیریت آب و هوا در خاک
  4. مصرف کود و نهاده‌های غذایی مورد نیاز گیاهان

پس تهیه فیزیکی خوب خاک جزء اولین عوامل مدیریت متناسب آن به شمار می رود، انتخاب و توالی گیاهان سازگار یا کشت تناوبی از جنبه‌های مهم دیگر هستند. مهمترین عملیات تهیه فیزیکی خاک توسط شخم صورت می گیرد.

شخم مشتمل بر عملیاتی است که منجر به زیرورو کردن، خرد کردن کلوخه‌ها و نرم کردن خاک می گردد. اهداف شخم عبارتند از :

  1. ایجاد شرایطی درخاک که جوانه زنی بذر، سبز شدن گیاهچه و توسعه ریشه را فراهم نماید.
  2. بالا بردن نفوذ پذیری خاک نسبت به هوا، حرارت، و رطوبت و ایجاد شرایط لازم برای ذخیره بیشتر آب در خاک
  3. فراهم کردن محیط مناسب برای فعالیت موجودات زنده و مفید خاک و از بین بردن موجودات رقابت کننده مثل علف‌های هرز، آفات و عوامل بیماری زا
  4. زیر خاک کردن بقایای گیاهی یا کودهای مختلف (آلی و معدنی) مورد مصرف با خاک مزرعه و به رو آوردن مواد غذایی موجود در خاک که در اثر شستشو به قسمتهای زیرین خاک منتقل و از دسترس گیاه خارج شده اند.[۳]

داشت[ویرایش]

به کلیه عملیاتی که در فاصله جوانه زنی بذر تا برداشت محصول انجام می‌گیرد عملیات داشت گویند.

این عملیات، به عملیات آبیاری، تنک کردن، وجین کردن، سله شکنی، خاک دادن پای بوته‌ها، کود دادن، مبارزه با حشرات و آفات، کنترل آفات و بیماری‌ها، مبارزه با علف‌های هرز تقسیم بندی می‌شوند.

برداشت[ویرایش]

پس از اتمام دوره رشد و نمو گیاه، هنگام برداشت محصول فرا می‌رسد.

البته گیاهان را همیشه پس از پایان دوره رشد و رسیدگی کامل برداشت نمی‌کنند و زمان برداشت موقعی خواهد بود که گیاه حداکثر ارزش کیفی و کمی را حاصل نموده یا به عبارت دیگر مرحله رسیدن فیزیولوژیک فرا رسیده باشد.

چنانچه برداشت محصول دیرتر انجام شود و دقت کافی در طی عملیات برداشت صورت نگیرد معمولاً میزان محصول کاهش می‌یابد. پس از چیدن (برداشت) محصول نیز به علت ادامه برخی فعالیت‌های حیاتی در اندام‌های برداشت شده مثل تنفس یا تبخیر آب چنانچه محصول در شرایط نامناسبی نگهداری یا انبار شود مقداری از مواد ذخیره (مواد آلی) خود را از دست خواهد داد و حتی ممکن است مورد حمله آفات انباری و برخی بیماری‌های قارچی گیاهی قرار گرفته و کمیت و کیفیت محصول دچار نقصان شود.

گروه‌بندی محصولات زراعی بر پایه مصرف[ویرایش]

در این گروه‌بندی نوع محصول تولید شده و نحوهٔ مصرف آن مورد نظر است و چون یک محصول با اهداف مختلفی تولید می‌شود ممکن است در چند گروه قرار گیرد.

  • غلات - غلات برای استفاده از دانه گیاهان کشت می‌شود. غلات از نظر نشاسته بالا و به لحاظ پروتئین ارزش غذایی اندکی دارد. گندم و جو از جمله‌ی غلات هستند.
  • حبوبات - گیاهانی از تیرهٔ بقولات که برای تولید دانه کشت می‌شوند. دانه‌ها از نظر پروتئین غنی هستند.
  • گیاهان روغنی - گیاهان روغنی برای گرفتن روغن از دانه آنها کشت می‌شوند مانند کلزا، سویا، کنجد، برزک و کرچک
  • گیاهان علوفه‌ای: گیاهانی که برای تغذیه دام کشت می‌شوند مانند ذرت علوفه‌ای.
  • گیاهان ریشه‌ای: گیاهانی از تیره‌های مختلف هستند که برای استفاده از ریشهٔ غده‌ای آنها کشت می‌گردند، مانند چغندر، شلغم و …
  • گیاهان لیفی: گیاهانی از تیره‌های مختلف هستند که برای استفاده از الیاف آنها کشت می‌گردند. این الیاف ممکن است از پوست دانه منشأ یافته (مانند پنبه) یا از فیبرهای آوند آبکشی اولیه تشکیل یلفته با شند (مانند کتان و کنف)
  • گیاهان غده‌ای: گیاهانی از تیره‌های مختلف هستند که برای استفاده از ساقه ضخیم شده و زیرزمینی آنها کشت می‌گردند مانند سیب زمینی
  • گیاهان قندی: گیاهانی از تیره‌های مختلف هستند که برای قندگیری از عصارهٔ شیرین آنها کشت می‌گردند مثل نیشکر و چغندر قند.
  • گیاهان دارویی: گیاهانی از تیره‌های مختلف هستند که به منظور استفاده از مواد مخدر آنها یا تهیه ادویه کشت می‌شوند مانند توتون، قهوه، چای و …[۴]

منبع[ویرایش]