ایروان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
ایروان
Երևան
Yerevan

Erebuni
شهر
افق شهر ایروان همراه کوه آرارات • مجتمع کارن دمیرچیانیادمان نسل‌کشی ارامنه •Saint Gregory Cathedralخیابان تامانیان و اپرای ایروان • Yerevan Cascadeمیدان جمهوری
افق شهر ایروان همراه کوه آرارات • مجتمع کارن دمیرچیان
یادمان نسل‌کشی ارامنه •Saint Gregory Cathedral
خیابان تامانیان و اپرای ایروان • Yerevan Cascade
میدان جمهوری
پرچم ایروان
پرچم
Official seal of ایروان
نشان
موقعیت شهر ایروان در کشور ارمنستان
موقعیت شهر ایروان در کشور ارمنستان
ایروان در ارمنستان واقع شده‌است
ایروان
ایروان
موقعیت شهر ایروان در کشور ارمنستان
مختصات: ۴۰°۱۱′ شمالی ۴۴°۳۱′ شرقی / ۴۰.۱۸۳° شمالی ۴۴.۵۱۷° شرقی / 40.183; 44.517مختصات: ۴۰°۱۱′ شمالی ۴۴°۳۱′ شرقی / ۴۰.۱۸۳° شمالی ۴۴.۵۱۷° شرقی / 40.183; 44.517
کشور  ارمنستان
بنیانگذاری ۷۸۲ (پیش از میلاد)
شهر شدن ۱ اکتبر ۱۸۷۹
Founded by آرگیشتی یکم
دولت
 • شهردار تارون مارگاریان
مساحت
 • شهر
۲۲۳ km۲ (۸۶ sq mi)
بلندی
۹۸۹٫۴ m (۳٬۲۴۶٫۱ ft)
جمعیت (۲۰۱۱)
 • شهر ۱٬۰۶۰٬۱۳۸
 • تراکم
۴٬۸۰۰/km۲ (۱۲٬۰۰۰/sq mi)
 • مترو ۱٬۲۴۵٬۷۰۰
منطقه زمانی UTC (یوتی‌سی ۴+)
 • تابستان (DST) DST (یوتی‌سی ۵+)
کد پستی ۰۰۰۱-۰۰۹۹
پیش‌شماره(های) تلفن ۱۰ ۳۷۴
کد ایزو ۳۱۶۶ AM.ER
زبان رسمی ارمنی
مذهب کلیسای حواری ارمنی
وب‌گاه www.yerevan.am/am/

شهر ایرَوان (در ارمنی Երևան: یِرِوان) (/ˌjɛrəˈvɑːn/; [jɛɾɛˈvɑn], دربارهٔ این پرونده listen ) بزرگ‌ترین شهر ارمنستان و پایتخت این کشور است.


موقعیت جغرافیایی[ویرایش]

ایروان در دامنهٔ کوه آرارات و بر کرانهٔ رود هرازدان بنا شده‌است و جمعیت آن در سال ۱۹۸۹، ۱٬۲۰۱٬۵۳۹ نفر سرشماری شده‌است. این شهر در تقسیمات کشور ارمنستان تابع هیچ استانی نیست و در واقع در مرز چهار استان کوتایک در شمال، آرارات در جنوب، آرماویر در جنوب غربی و آراگاتسوتن در شمال غربی قرار دارد. ارتفاع این شهر از سطح دریا از بین ۹۰۰ متر تا ۱۳۰۰ متر می‌باشد.

شهر ایروان از مراکز مهم اصلی صنعتی، فرهنگی، و علمی منطقهٔ قفقاز است. خطوط راه آهن گسترده‌ای از این شهر منشعب شده و شهر مرکز بازرگانی فراورده‌های کشاورزی است. علاوه بر این، کارخانه‌های ایروان در زمینه فراوری فلزات، ماشین‌افزار، لوازم برقی، شیمیایی، بافندگی و غذایی فعالیت دارند.

تاریخ[ویرایش]

از ۴۰۰۰ سال پیش از میلاد، انسان ها در محدوده ایروان زندگی می‌کرده‌اند. استحکامات عصر برنز شامل شنگاویت، کارمیربلور، کارمیربرد و بردادزور در این منطقه یافت شده‌اند. کاوش‌های باستان‌شناسی قلعهٔ اورارتویی به نام اربونی را که در ۷۸۲ (پیش از میلاد) و بنا به امر شاه آرگیشتی یکم بنا شده بود را نمایان ساخت که در محل ایروان فعلی و برای محافظت از حملات قفقازیان شمالی قرار داشت. کانال‌های آبیاری و مخرن آب اورارتویی نیز در این محل کشف شده‌است. قلعه تیش‌ابیانی (کارامیربلور) به دست سیت‌ها در ۵۸۵ پیش از میلاد تخریب شد.

بین سده‌های ۶ و ۴ پیش از میلاد، ایروان یکی از مراکز مهم قلمرو ساتراپ ارمنی در امپراتوری هخامنشی بود. دوره زمانی بین سده‌های ۴ و ۳ پیش از میلاد نیز به عصر سیاه ایروان معروف است چراکه دانش تاریخی درباره آنچه در این دوره بر ایروان گذشت در دسترس نیست. نخستین کلیسا در ایروان، کلیسای سنت پیتر و پاول در سده پنجم ساخته شد که در ۱۹۳۱ فروریخت.

در دوران عظمت اعراب، ایروان در ۶۵۸ به دست آنها افتاد. از آن زمان به مرکزی استراتژیک به عنوان گذرگاه کاروان‌های بازرگانی اروپا و هند مبدل شد. از سده هفتم به بعد نام ایروان به این شهر اطلاق شد و بین سده‌های ۹ و ۱۱ و بیش از حمله سلجوقیان، ایروان بخش امنی در دودمان باگراتونی بود.

ایروان در ۱۳۸۷ به چنگ تیمور درآمد و به تاراج رفت. شهر به عنوان مرکز اجرایی ایلخانیان درآمد، و به لحاظ اهمیت راهبردی خود در طی قرن‌ها، بارها میان عثمانی‌ها و ایرانیان رد و بدل شد. در اوج جنگ‌های میان ایران و عثمانی در ۱۵۱۳ تا ۱۷۳۷، شهر ۱۴ بار دست به دست شد. در دوران شاه عباس اول و در ۱۶۰۴، ده‌ها هزار ارمنی به ایران کوچانده شدند. نخستین نتایج این کوچ‌ها این بود که درصد مسلمین ساکن در این شهر به ۸۰ درصد رسید در حالیکه جمعیت ارمنیان محلی باقی‌مانده در سرزمین به ۲۰ درصد هم نمی‌رسید.

شاردن، جهانگرد فرانسوی، از ایروان بازدید کرد و در کتابش، شرحی از این شهر را ذکر کرده‌است. در ۷ ژوئن ۱۶۷۹ یک زمین‌لرزه سهمگین شهر را به خاک نشاند.

در طی جنگ ایران و روس، و در تاریخ ۱ اکتبر ۱۸۲۷ شهر ایروان به دست ارتش روس (تحت ریاست ایوان پاسکویچ) افتاد و در ۱۸۲۸ و بر اساس عهدنامه ترکمانچای رسماً از تسلط ایرانیان خارج شد.[۱][پیوند مرده]

حاجی سیاح در سفرنامه خود می‌نویسد:

«شهری است در نهایت پاکیزگی. روی بازارها نپوشیده. میدان بسیار وسیع. باغچه‌های متعدد به اطراف میدان که برای تفرج مردم ساخته‌اند... روانه قلعه شدم خندق و باره بسیار محکم. داخل شده نزدیکی مسجدی بسیار خوبی بود. در آن قلعه چند سربازخانه برای سربازان و مجلسی برای مقصرین بود. از آنجا گذشتم گفتند جای سیاحت باغ حسن خان است، روانه گشتم باغی دیدم در نهایت صفا و طراوت. در وسط آن کلاه فرنگی به وضع ایران داشت...»[۲]

آموزش[ویرایش]

تسهیلات آموزشی و فرهنگی ایروان شامل هشت دانشگاه، فرهنگستان ملی علوم ارمنستان، موزهٔ دولتی و چندین کتابخانه از جمله یک مرکز بزرگ دستنویس‌ها به نام ماتناداران است. از جاذبه‌های گردشگری شهر می‌توان از کاسکاد (پلکان مشرف بر شهر)، مسجد کبود ایروان، تنها مسجد ایرانی بازمانده در شهر، بازمانده‌های یک دژ عثمانی از سده ۱۶ میلادی، صومعه داتِو و نوراوانک سده ۱۳ میلادی نام برد. نام فرودگاه شهر ایروان زوارتنوتس است.

دانشگاه دولتی ایروان در سال ۱۹۱۹ پایه‌گذاری شد. پس از دو سال در ۱۹۲۱ دانشگاه معماری و شهرسازی ایروان در غالب یک مدرسه فنی شروع به فعالیت کرد. دانشگاه پزشکی دولتی ایروان نیز یکی از قدیمی‌ترین دانشگاه های کشور ارمنستان است که در مقاطع دکترای عمومی، تخصص‌های پزشکی و دکترای تخصصی در رشته‌های مختلف دانشجو دارد.

ساختار جمعیتی[ویرایش]

ترکیب تاریخی جمعیت ایروان
(بجز دژ ایروان)[۳]
سال
ارمنی
آذربایجانیa
روس
دیگر
کل
ح. ۱۶۵۰[۳]
اکثریت مطلق
ح. ۱۷۲۵[۴]
اکثریت مطلق
~۲۰٬۰۰۰
۱۸۳۰[۵]
۳٬۹۳۷
۳۴٬۳٪
۷٬۳۳۱
۶۳٫۹٪
۱۹۵ ۱٫۷٪
۱۱٬۴۶۳
۱۸۷۳[۶]
۵٬۹۵۹
۴۹٫۹٪
۵٬۸۰۵
۴۸٫۶٪
۱۵۰
۱٫۳٪
۲۴
۰٫۲٪
۱۱٬۹۳۸
۱۸۹۷[۷]
۱۲٬۵۲۳
۴۳٫۲٪
۱۲٬۳۵۹
۴۲٫۶٪
۲٬۷۶۵
۹٫۵٪
۱٬۳۵۹
۴٫۷٪
۲۹٬۰۰۶
۱۹۲۶[۸]
۵۹٬۸۳۸
۸۹٫۲٪
۵٬۲۱۶
۷٫۸٪
۱٬۴۰۱
۲٫۱٪
۶۶۶
۱٪
۶۷٬۱۲۱
۱۹۳۹[۸]
۱۷۴٬۴۸۴
۸۷٫۱٪
۶٬۵۶۹
۳٫۳٪
۱۵٬۰۴۳
۷٫۵٪
۴٬۳۰۰
۲٫۱٪
۲۰۰٬۳۹۶
۱۹۵۹[۸]
۴۷۳٬۷۴۲
۹۳٪
۳٬۴۱۳
۰٫۷٪
۲۲٬۵۷۲
۴٫۴٪
۹٬۶۱۳
۱٫۹٪
۵۰۹٬۳۴۰
۱۹۷۹[۸]
۹۷۴٬۱۲۶
۹۵٫۸٪
۲٬۳۴۱
۰٫۲٪
۲۶٬۱۴۱
۲٫۶٪
۱۴٬۶۸۱
۱٫۴٪
۱٬۰۱۷٬۲۸۹
۲۰۰۱[۹]
۱٬۰۸۸٬۳۸۹
۹۸٫۶٪
۶٬۶۸۴
۰٫۶٪
۸٬۴۱۵
۰٫۸٪
۱٬۱۰۳٬۴۸۸
^ 

ایروان در اصل شهر کوچکی بود تا آنکه پایتخت ارمنستان شد و به جمیعیت یک میلیونی رسید.تا زمان فروپاشی شوروی ایروان شهری با بیشینه جمعیت ارمنی و کمینه جمعیت روسی ، آذری ، کرد و ایرانی بود.ولی پس از فروپاشی شوروی و جنگ قره باغ ، جمعیت آذری این شهر در تبادل جمعیت میان آذربایجان و ارمنستان در میانه سالهای ۱۹۸۸ تا ۱۹۹۴ از کشور رانده شدند.همچنین بخش بزرگی از روسها نیز در بحران اقتصادی سال ۱۹۹۰ از کشور مهاجرت کشور و هم اکنون اکثریت جمعیت شهر ارمنی است.

پس از فروپاشی اتحادیه جمهایر شوروی به دلیل مشکلات و بحرانهای اقتصادی هزاران نفر اغلب به روسیه ، آمریکای شمالی و اروپا مهاجرت کرده‌اند.جمعیت ایروان از ۱٬۲۵۰٬۰۰۰ در سال ۱۹۸۹ به ۱٬۱۰۳٬۴۸۸ در سال ۲۰۰۱ [۱۰] [۱۱]و ۱٬۰۹۱٬۲۳۵ در سال ۲۰۰۳ کاهش پیدا کرد.[۱۲]با این حال جمعیت ایروان از سال ۲۰۰۷ رشد داشته است و هم اکنون به ۱٬۱۰۷٬۸۰۰ رسیده است.

گروههای قومی[ویرایش]

ایروان نخستین بار توسط ارامنه مورد سکونت قرار گرفت و تا قرن ۱۵ میلادی مردم از لحاظ ژنتیکی همسان بودند.[۳][۴][۱۳]مردم دژ ایروان که در سال ۱۵۸۰ میلادی ایجاد شد سربازهای مسلمان بودند که تقریبا دو تا سه هزار نفر را شامل میشدند.[۳]جهانگرد فرانسوی ژان باتیست تاورنیه که احتمالا شش بار در میان سالهای ۱۶۳۱ تا ۱۶۶۸ میلادی از ایروان بازدید کرده است میگوید که شهر انحصارا از جمعیت ارمنی است.[۱۴]در میان جنگهای ایران و عثمانی در سال ۱۷۲۰ اکثریت مطلق جمعیت ارمنی بودند.[۴]ترکیب جمعیتی ایراوان به خاطر مجموعه ای از رویدادهای میان ایران و روسیه و عثمانی دگرگون شد و در سده ۱۹ میلادی اکثریت جمعیت مسلمانان شدند.

تا زمان پیوستن ارمنستان به شوروی ، ایروان یک شهر چند فرهنگی و ترکیبی از ارامنه و تاتارهای قفقاز (آذربایجانیهای امروز) بود. پس از نسل کشی ارامنه ، بسیاری از ارامنه آواره از ارمنستان غربی (ترکیه امروزی) به ارمنستان شرقی گریختند. در ۱۹۱۹ حدود ۷۵۰۰۰ ارمنی عمدتا از واسپوراکان ار امپراتوری عثمانی به ایروان رسیدند. بخش قابل توجهی از این آورگان به خاطر تیفوس و دیگر بیماریها جان خود را از دست دادند.[۱۵]

از ۱۹۲۱–۱۹۳۶ حدود ۴۲۰۰۰ هزار نفر از ارامنه عراق، ترکیه، ایران، یونان، سوریه، فرانسه، بلغارستان و غیره به ارمنستان شوروی آمدند و در ایروان ساکن شدند.موج دوم بازگشتها از ۱۹۴۶–۱۹۴۸ با بازگشت ۱۰۰ هزار تن از ارامنه کشورهای ایران، سوریه، لبنان، یونان، بلغارستان، رومانی، قبرس، فلسطین، عراق، مصر، فرانسه، ایالات متحده و غیره به ارمنستان شوروی بازگشتند و دوباره در ایروان ساکن شدند.بنابراین در طول سه دهه در شوروی برای نخستین بار ایروان از نظر قومی همگن تر شد.در اواخر دهه ۸۰ و اوایل دهه ۹۰ میلادی ۲۰۰۰ تن آذری باقی مانده در ایراوان نیز به دلیل جنگهای قره باغ ایروان را ترک کردند.

آب و هوا[ویرایش]

داده‌های اقلیم ایروان
ماه ژانویه فوریه مارس آوریل مه ژوئن ژوئیه اوت سپتامبر اکتبر نوامبر دسامبر سال
سابقهٔ بیش‌ترین °C (°F) ۱۹٫۵
(۶۷)
۱۹٫۶
(۶۷)
۲۶٫۰
(۷۹)
۳۵٫۰
(۹۵)
۳۴٫۲
(۹۴)
۳۸٫۶
(۱۰۱)
۴۱٫۶
(۱۰۷)
۴۱٫۸
(۱۰۷)
۴۰٫۰
(۱۰۴)
۳۴٫۱
(۹۳)
۲۸٫۵
(۸۳)
۱۸٫۱
(۶۵)
۴۱٫۸
(۱۰۷)
میانگین بیش‌ترین °C (°F) ۰٫۶
(۳۳)
۳٫۷
(۳۹)
۱۱٫۷
(۵۳)
۱۹٫۵
(۶۷)
۲۴٫۳
(۷۶)
۲۹٫۶
(۸۵)
۳۴٫۰
(۹۳)
۳۳٫۰
(۹۱)
۲۹٫۰
(۸۴)
۲۰٫۷
(۶۹)
۱۲٫۱
(۵۴)
۴٫۵
(۴۰)
۱۸٫۵
(۶۵)
میانگین روزانه °C (°F) −۴٫۱
(۲۵)
−۱٫۳
(۳۰)
۵٫۶
(۴۲)
۱۲٫۹
(۵۵)
۱۷٫۲
(۶۳)
۲۲٫۰
(۷۲)
۲۶٫۲
(۷۹)
۲۵٫۳
(۷۸)
۲۱٫۱
(۷۰)
۱۳٫۲
(۵۶)
۶٫۰
(۴۳)
−۰٫۲
(۳۲)
۱۲٫۰
(۵۴)
میانگین کم‌ترین °C (°F) −۷٫۸
(۱۸)
−۵٫۳
(۲۲)
۰٫۳
(۳۳)
۶٫۹
(۴۴)
۱۰٫۸
(۵۱)
۱۴٫۷
(۵۸)
۱۸٫۸
(۶۶)
۱۷٫۸
(۶۴)
۱۳٫۳
(۵۶)
۷٫۰
(۴۵)
۱٫۴
(۳۵)
−۳٫۶
(۲۶)
۶٫۲
(۴۳)
سابقهٔ کم‌ترین °C (°F) −۲۷٫۶
(−۱۸)
−۲۶
(−۱۵)
−۱۹٫۱
(−۲)
−۶٫۸
(۲۰)
−۰٫۶
(۳۱)
۳٫۷
(۳۹)
۷٫۵
(۴۶)
۷٫۹
(۴۶)
۰٫۱
(۳۲)
−۶٫۵
(۲۰)
−۱۴٫۴
(۶)
−۲۷٫۱
(−۱۷)
−۲۷٫۶
(−۱۸)
بارندگی میلی‌متر (اینچ) ۲۲
(۰٫۸۷)
۲۵
(۰٫۹۸)
۳۰
(۱٫۱۸)
۳۷
(۱٫۴۶)
۴۴
(۱٫۷۳)
۲۱
(۰٫۸۳)
۹
(۰٫۳۵)
۸
(۰٫۳۱)
۸
(۰٫۳۱)
۲۷
(۱٫۰۶)
۲۳
(۰٫۹۱)
۲۳
(۰٫۹۱)
۲۷۷
(۱۰٫۹۱)
میانگین روزهای بارندگی (≥ ۹۲) ۹ ۹ ۸ ۱۱ ۱۳ ۸ ۵ ۳ ۴ ۷ ۷ ۸ ۹۲
میانگین روزانه ساعت‌های تابش آفتاب ۹۳٫۰ ۱۱۳٫۱ ۱۶۱٫۲ ۱۷۷٫۰ ۲۴۱٫۸ ۲۹۷٫۰ ۳۴۴٫۱ ۳۳۱٫۷ ۲۷۹٫۰ ۲۱۰٫۸ ۱۳۸٫۰ ۹۳٫۰ ۲٬۴۷۹٫۷
منبع: سازمان جهانی هواشناسی (UN),[۱۶][۱۷]

نگارخانه[ویرایش]

شاعران ایرانی اهل ایروان[ویرایش]

از شاعران پارسی‌گوی این شهر می‌توان به این شاعران اشاره کرد[۲]:

آشفته ایروانی، آشوب ایروانی، بیدل ایروانی، چشمه ایروانی، حجت ایروانی، حریف ایروانی، دلیل ایروانی، شاکر ایروانی، شهاب ایروانی، فخری ایروانی، قابل ایروانی، قدسی ایروانی، ناظم ایروانی

جستارهای ویژه[ویرایش]

تصور پانوروما (تابستان)


تصور پانوروما (زمستان)

پیوند به بیرون[ویرایش]

* گزارش اختصاصی رادیو زمانه از ایروان: ارمنستان و چالش فساد

منابع[ویرایش]

  1. گردشگر - تاریخچه شهر ایروان
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ آذرپادگان
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ (ارمنی ) M. Karapetyan (1986) "The Dynamics of the Number and Ethnic Structure of the Population of Yerevan in 1600—1724" Patma-Banasirakan Handes. pp. 95-109. ISSN 0135-0536
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ (ارمنی ) M. Karapetyan, Բնակչության էթնիկ կազմը և էթնիկ պրոցեսները Երևանում 1724-1800 թվականներին (Ethnic composition of the population of Yerevan and ethnographic processes in Yerevan from 1724 to 1800), Patma-Banasirakan Handes, 1987, Yerevan, فرهنگستان ملی علوم ارمنستان, ISSN 0135-0536
  5. (ارمنی ) Երևան քաղաքի բնակչության շարժընթացը 1824-1914թթ. Yerevan History Museum
  6. (روسی) Эривань // Географическо-статистический словарь Российской империи. Сост. по поручению Русского географического общества действ. член Общества П. Семёнов, при содействии действ. члена В. Зверинского. Т. V. Спб., 1885, с. 870.
  7. (روسی) Демоскоп Weekly – г. Эривань
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ ۸٫۲ ۸٫۳ (روسی) Ethno-Caucasus: Армения
  9. Yerevan city: Ethnic Structure of De Jure Population National Statistical Service of the Republic of Armenia
  10. (ارمنی ) (روسی) V. Azatian et T. Hakopian, Երևան Ереван Yerevan, ИПО Parberakan, Erevan, 1989, p. 284.
  11. 2001 Census : ArmStat.
  12. "ArmStat, 2003 Census". Retrieved 21 March 2008. 
  13. Ramirez-Faria, Carlos (2007). Concise Encyclopaedia of World History. Atlantic. pp. 42–44. ISBN 81-269-0775-4. 
  14. Tavernier, Jean-Baptiste. Les six voyages en Turquie, en Perse et aux Indes, Volume 1, p. 623
  15. Richard G. Hovannisian, The Republic of Armenia: The first year, 1918–1919, Universito of California, Los Angeles, 1971
  16. "Pogoda.ru.net". 
  17. "Climatological Information for Yerevan, Armenia" – pogoda.ru.net