لوکزامبورگ

برای دیگر کاربردها، لوکزامبورگ (ابهام‌زدایی) را ببینید.

دوک‌نشین بزرگ لوکزامبورگ Groussherzogtum Lëtzebuerg (به آلمانی: Großherzogtum Luxemburg) (به فرانسوی: Grand-Duché de Luxembourg) لوکزامبورگ
پرچم نشان ملی
شعار: Mir wélle bleiwe wat mir sinn می‌خواهیم همان بمانیم که هستیم.
سرود: «Ons Heemecht» (میهن‌مان)
لوکزامبورگ (سبز) اتحادیه اروپا (سبز کم رنگ) اروپا (خاکستری تیره)
پایتخت و بزرگترین شهر	لوکزامبورگ ۴۹°۳۶′ شمالی ۶°۷′ شرقی
زبان(های) رسمی	آلمانی، فرانسوی و لوکزامبورگی
حکومت	پادشاهی مشروطه
• دوک بزرگ • نخست‌وزیر	گیوم پنجم لوک فریدن
بنیان‌گذاری	۹ ژوئن ۱۸۱۵ ۱۹ آوریل ۱۸۳۹ ۱۱ مه ۱۸۶۷ ۲۳ نوامبر ۱۸۹۰
مساحت
• کل	۲٬۵۸۶ کیلومتر مربع (۹۹۸ مایل مربع) (۱۶۹ام)
• آبها (٪)	جزئی
جمعیت
• سرشماری	۶۰۲٬۰۰۵ (۱۶۴ام)
• تراکم	۱۸۶ بر کیلومتر مربع (۴۸۱٫۷ بر مایل مربع) (۵۹ام)
تولید ناخالص داخلی (GDP)  برابری قدرت خرید (PPP)	برآورد ۲۰۰۶
• کل	۳۲ میلیارد دلار (۶۵ام)
• سرانه	۱۱۵هزار دلار (اول)
واحد پول	یورو (€)۱ (EUR)
منطقه زمانی	CET
• تابستان (ساعت تابستانی)	CEST
پیش‌شماره تلفنی	۳۵۲
کد ایزو ۳۱۶۶	LU
دامنه سطح‌بالا	.lu

نقشه لوکزامبورگ، شهرهای بزرگ آن عبارتند از: لوکزامبورگ، اش-سور-الزت، دودلانژ، دیفردانژ

دانشگاه لوکزامبورگ، تنها دانشگاه کشور

نمایی از طبیعت لوکزامبورگ

لوکزامبورگ، که رسماً «دوک‌نشین بزرگ لوکزامبورگ» نامیده می‌شود، کشوری محصور در خشکی در اروپای غربی است. این کشور از غرب و شمال با بلژیک، از شرق با آلمان، و از جنوب و غرب با فرانسه هم‌مرز است. پایتخت و پرجمعیت‌ترین شهر آن، شهر لوکزامبورگ، یکی از چهار مقر نهادی اتحادیه اروپا محسوب می‌شود و میزبان چندین نهاد این اتحادیه، از جمله «دیوان دادگستری اتحادیه اروپا» — که عالی‌ترین مرجع قضایی در این اتحادیه است — می‌باشد. لوکزامبورگ به عنوان بخشی از «کشورهای پست» (Low Countries)، پیوندهای تاریخی، سیاسی و فرهنگی نزدیکی با بلژیک و هلند دارد. فرهنگ، مردم و زبان‌های لوکزامبورگ به شدت تحت تأثیر فرانسه و آلمان قرار دارند: زبان لوکزامبورگی — که زبانی از خانواده زبان‌های ژرمنی است — تنها زبان ملی رسمی مردم لوکزامبورگ و دوک‌نشین بزرگ لوکزامبورگ به شمار می‌رود؛ زبان فرانسوی تنها زبان مورد استفاده در قانون‌گذاری است؛ و هر دو زبان به همراه آلمانی در امور اداری به کار گرفته می‌شوند. لوکزامبورگ با مساحتی بالغ بر ۲۵۸۶ کیلومتر مربع، هفتمین کشور کوچک اروپا است. در سال ۲۰۲۶، جمعیت این کشور ۶۹۶,۲۶۸ نفر بود که آن را به یکی از کم‌جمعیت‌ترین کشورهای اروپا تبدیل می‌کند؛ هرچند این کشور بالاترین نرخ رشد جمعیت را داراست و اتباع خارجی تقریباً نیمی از جمعیت آن را تشکیل می‌دهند. نظام سیاسی لوکزامبورگ یک دموکراسی نیابتی است که تحت حاکمیت یک پادشاه مشروطه — یعنی دوک بزرگ «گیوم پنجم» — اداره می‌شود؛ این ویژگی، لوکزامبورگ را به تنها «دوک‌نشین بزرگ» مستقل و باقی‌مانده در جهان تبدیل کرده است. «کنت‌نشین لوکزامبورگ» در قرن یازدهم میلادی به عنوان ایالتی در درون «امپراتوری مقدس روم» تأسیس شد. اوج قدرت این سرزمین زمانی بود که حاکم آن، «هنری هفتم»، در قرن چهاردهم به مقام امپراتور مقدس روم رسید. لوکزامبورگ در قرن پانزدهم تحت سلطه خاندان هابسبورگ درآمد و در قرن هجدهم توسط فرانسه ضمیمه شد. این کشور سه بار تجزیه شد که منجر به کاهش وسعت آن گردید. پس از شکست ناپلئون در سال ۱۸۱۵، لوکزامبورگ احیا شد و سرانجام در سال ۱۸۶۷، در پی «بحران لوکزامبورگ»، استقلال خود را بازیافت. لوکزامبورگ کشوری توسعه‌یافته با اقتصادی پیشرفته است و بر اساس داده‌های صندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی، یکی از بالاترین سرانه‌های تولید ناخالص داخلی (بر اساس برابری قدرت خرید) را در جهان دارد. این کشور همچنین از نظر امید به زندگی، توسعه انسانی و حقوق بشر، در رتبه‌های بالایی قرار دارد. شهر تاریخی لوکزامبورگ در سال ۱۹۹۴، به دلیل حفظِ فوق‌العاده‌ی استحکامات گسترده و محله‌های تاریخی‌اش، به عنوان میراث جهانی یونسکو ثبت شد. لوکزامبورگ یکی از اعضای بنیان‌گذار اتحادیه اروپا، سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD)، سازمان ملل متحد، ناتو و «بنلوکس» است. این کشور در سال‌های ۲۰۱۳ و ۲۰۱۴ برای نخستین بار به عضویت شورای امنیت سازمان ملل متحد درآمد.

تاریخ

به‌خاطر موقعیت لوکزامبورگ، این کشور باستانی قرن‌ها را در جنگ گذرانده است. خاندان سلطنتی لوکزامبورگ که در سال ۹۶۳ (میلادی) به‌وسیله زیگفری تأسیس شد، چهار امپراتوری مقدس روم را شامل می‌شد. یکی از آنها، کارل چهارم بود که در ۱۳۵۴، لوکزامبورگ را به سطح دوک‌نشین ارتقا داد. این دوک‌نشین در نهایت در ۱۴۴۳ بخشی از ایالت بورگونی و سپس یکی از هفده استان هلند هابسبورگ شد.

در طول قرن‌ها، شهر و قلعه لوکزامبورگ - که به دلیل موقعیت آن بین پادشاهی فرانسه و قلمرو هابسبورگ از اهمیت استراتژیک زیادی برخوردار بود و در رقابت فرانسه و هابسبورگ نقش به سزایی داشت- به تدریج ساخته شد تا یکی از مشهورترین استحکامات در اروپا باشد. بعد از ۳۰۰ سال نبردهای خونین، بعد از تصرف توسط لوئی چهاردهم، دژ لوکزامبورگ بر اساس پیمان اوترخت در سال ۱۷۱۳ به امپراتوری مقدس روم بازگردانده و پس از آن بر اساس پیمان کامپو فورمیو (۱۷۹۷) بخشی از جمهوری نخست فرانسه و امپراتوری تحت رهبری ناپلئون شد.

پس از شکست ناپلئون در سال ۱۸۱۵، دوک‌نشین لوکزامبورگ احیا شد. با این حال، از آنجایی که این قلمرو در گذشته بخشی از امپراتوری مقدس روم و همچنین هلند هابسبورگ بوده است، پادشاهی پروس و پادشاهی متحد هلند اکنون ادعای مالکیت این قلمرو را داشتند. در کنگره وین، قدرت‌های بزرگ تصمیم گرفتند که لوکزامبورگ به عضویت کنفدراسیون تازه تأسیس آلمان درآید، اما در همان زمان ویلم یکم، پادشاه هلند، در اتحاد شخصی، رئیس کشور هلند شد. در عین حال برای جلب رضایت پروس، تصمیم گرفته شد که نه تنها قلعه لوکزامبورگ توسط نیروهای پروس اداره شود، بلکه بخش‌های وسیعی از قلمرو لوکزامبورگ (عمدتاً مناطق اطراف بیتبورگ و سنت ویت) به متصرفات پروس تبدیل شود. این دومین بار بود که دوک‌نشین لوکزامبورگ از نظر وسعت کاهش یافت و به‌طور کلی به عنوان تقسیم دوم لوکزامبورگ شناخته می‌شود. برای جبران این ضرر، تصمیم گرفته شد که دوک‌نشین به دوک‌نشین بزرگ ارتقا یابد، بنابراین به پادشاهان هلندی عنوان اضافی دوک بزرگ لوکزامبورگ داده شد. بعد از کنگره وین (۱۸۱۵ میلادی)، لوکزامبورگ به‌عنوان ملک شخصی به ویلم یکم، پادشاه هلند، واگذار شد.

پس از اینکه بلژیک به دنبال انقلاب پیروزمندانه ۱۸۳۱–۱۸۳۰ به یک کشور مستقل تبدیل شد، ادعا کرد که کل دوک‌نشین بزرگ لوکزامبورگ بخشی از بلژیک است، اما پادشاه هلند که دوک بزرگ لوکزامبورگ بود و همچنین پروس، این ادعا را رد کردند. آنها نمی‌خواستند کنترل خود را بر قلعه قدرتمند لوکزامبورگ از دست بدهند و با ادعاهای بلژیک موافق نبودند. این اختلاف در معاهده ۱۸۳۹ لندن که در آن تصمیم تقسیم سوم لوکزامبورگ اتخاذ شد، حل خواهد شد. این بار قلمرو بیش از نصف کاهش یافت، زیرا بخش غربی کشور عمدتاً فرانسوی زبان (اما همچنین بخش آرلرلند که در آن زمان به لوگزامبورگ زبان بود) به کشور جدید بلژیک منتقل شد و با آن مرزهای امروزی به لوکزامبورگ داده شد. . معاهده ۱۸۳۹ همچنین استقلال کامل باقی مانده دوک بزرگ لوکزامبورگ آلمانی‌زبان را ایجاد کرد. در سال ۱۸۴۲ لوکزامبورگ به اتحادیه گمرکی آلمان (Zolverein) پیوست. این منجر به باز شدن بازار آلمان، توسعه صنعت فولاد لوکزامبورگ و گسترش شبکه راه‌آهن لوکزامبورگ از ۱۸۵۵ تا ۱۸۷۵ شد. از سوی دیگر با نفوذ بر لوکزامبورگ و قلعه قدرتمند آن، استقلال و بی‌طرفی دوک بزرگ با معاهده دوم لندن مجدداً تأیید شد و پروس در نهایت حاضر شد نیروهای خود را از قلعه لوکزامبورگ خارج کند به شرطی که استحکامات برچیده شود که در همان سال اتفاق افتاد. در زمان جنگ فرانسه و پروس در سال ۱۸۷۰، بی‌طرفی لوکزامبورگ مورد احترام کنفدراسیون آلمان شمالی قرار گرفت و نه فرانسه و نه آلمان به این کشور حمله نکردند. در نتیجه اختلافات مکرر بین قدرت‌های بزرگ اروپایی، مردم لوکزامبورگ به تدریج آگاهی استقلال یافتند و بیداری ملی در قرن نوزدهم رخ داد. مردم لوکزامبورگ به جای اینکه بخشی از یکی از کشورهای بزرگ اطراف باشند، شروع به معرفی خود به عنوان لوکزامبورگ کردند. این آگاهی Mir wëlle bleiwe wat mir sinn در سال ۱۸۹۰ به اوج خود رسید، زمانی که سرانجام آخرین گام به سوی استقلال کامل برداشته شد: به دلیل یک بحران جانشینی، سلطنت هلند از داشتن عنوان دوک بزرگ لوکزامبورگ دست کشید. با آغاز حکمرانی آدولف ناسائو-ویلبورگ، دوک بزرگ سلطنت خود را داشت، بنابراین استقلال کامل خود را مجدداً تأیید کرد.

لوکزامبورگ در ۱۸۳۹ استقلال یافت و بخش غربی و صرفاً فرانسوی‌زبان این کشور باستانی به بلژیک داده شد. عهدنامه لندن (۱۸۶۷) بی‌طرفی دائمی دوک‌نشین را اعلام کرد. ارتش آلمان نازی در ۱۹۱۴ و ۱۹۴۰، این بی‌طرفی را نقض کرد. بعد از جنگ جهانی دوم لوکزامبورگ نقش مهمی در تأسیس بنلوکس، ناتو و اتحادیه اروپا داشت.

سیاست

براساس قانون اساسی سال ۱۸۶۸، قدرت اجرایی در دست دوک بزرگ و کابینه است. دوک بزرگ می‌تواند قوه قانون‌گذاری را منحل کند که در آن صورت باید در طول سه ماه انتخابات برگزار شود. مجلس نمایندگان لوکزامبورگ از شصت نماینده تشکیل شده است که مستقیماً از طریق انتخابات برای یک دورهٔ پنج ساله انتخاب می‌شوند.

لوکزامبورگ از اعضای مؤسس اتحادیه اقتصادی اروپا (اکنون اتحادیه اروپا) بود. این کشور همچنین در پیمان شنگن شرکت داشت که نام آن از روستای شنگن لوکزامبورگ گرفته شده است و هدف آن آزادسازی جابجایی شهروندان در کشورهای عضو است.

مجلس نمایندگان لوکزامبورگ در سال ۲۰۱۴ ازدواج همجنس‌گرایان را در این کشور قانونی کرد.

یک لوکزامبورگی ایرانی‌تبار، بنام امیر وصالی، در سال ۲۰۱۶–۲۰۱۷ رئیس مجلس جوانان این کشور شد.

جغرافیا

مناطق پست این کشور در گوت‌لاند (Gutland) واقع است که دو سوم مساحت این کشور را در برمی‌گیرند و دارای جمعیت بیشتری هستند و مناطق مرتفع در یک سوم شمالی کشور که اوسلینگ (Osling) نام دارد و دارای جمعیت محدودی است.

سردترین و مرتفع‌ترین شهر در لوکزامبورگ وایسوامپاخ است.

تقسیمات کشوری

لوکزامبورگ به سه بخش تقسیم می‌شود:

1. دیکیرش (Diekirch)
2. گرونماخر (Grevenmacher)
3. لوکزامبورگ (Luxembourg)

در ادامه این سه بخش به ۱۲ ناحیه (کانتون) تقسیم شده‌اند که شامل ۱۰۶ کمون می‌شوند.

• 
  سه بخش جدا شده از لوکزامبورگ در طول تاریخ.
• 
  سه بخش کنونی لوکزامبورگ

اقتصاد

این کشور بیشترین درآمد سالانه بین کشورهای جهان را دارا می‌باشد.

بخش صنعتی این کشور در حوزه‌هایی همچون فولاد، مواد شیمیایی و لاستیک فعال است. بخش زیادی از اقتصاد لوکزامبورگ به خدمات، به ویژه بانکداری و امور مالی متکی است. لوکزامبورگ مهم‌ترین مرکز بانکداری خصوصی در ناحیه یورو است.

واحد پول

واحد پول لوکزامبورگ از سال ۲۰۰۲ یورو است. پیش از سال ۲۰۰۲ و در تمام طول قرن بیستم واحد پول این کشور فرانک لوکزامبورگ بود.

ترابری

در سال ۲۰۲۰ میلادی لوکزامبورگ به عنوان اولین کشور در جهان برای مقابله با آلودگی هوا تمام حمل و نقل عمومی را رایگان اعلام کرد.

مردم

تعداد ساکنان این کشور طبق سرشماری سال ۲۰۰۴، ۶۰۲ هزار نفر بوده است. از این تعداد افراد ۴۰٪ غیر بومی بودند.

زبان

سه زبان رسمی این کشور آلمانی، فرانسوی و لوکزامبورگی هستند.

دین

کلیسای جامع لوکزامبورگ

غالب ساکنان این کشور کاتولیک هستند. در این میان مسیحیان پروتستان و لوتری در این کشور نیز وجود دارند.

سطح فرهنگی بالای کشور باعث رشد لوکزامبورگ شده است.

جستارهای وابسته

• فهرست شهرهای لوکزامبورگ

منابع

• - Wikipedia contributors, "Luxembourg," Wikipedia, The Free Encyclopedia, (accessed February ۱۹، ۲۰۰۸).
• کتاب جغرافیا لوکزامبورگ ص ۱۳۵–۱۳۳
• https://web.archive.org/web/20100208180826/http://www.success-and-culture.net/articles/percapitaincome.shtml