قرقیزستان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۴۲°۵۲′ شمالی ۷۴°۳۶′ شرقی / ۴۲.۸۶۷° شمالی ۷۴.۶۰۰° شرقی / 42.867; 74.600

جمهوری قرقیزستان
Kyrgyz Respublikasi
نشان ملی
شعار ملیندارد
سرود ملیسرود ملی جمهوری قرقیزستان
پایتخت
(و بزرگترین شهر)
بیشکک
۴۲°۵۲′ شمالی ۷۴°۳۶′ شرقی / ۴۲.۸۶۷° شمالی ۷۴.۶۰۰° شرقی / 42.867; 74.600
زبان رسمی قرقیزی, روسی
نوع حکومت جمهوری پارلمانی
نام حاکمان 
رئیس جمهور
نخست وزیر

[[ آلماز بيگ آتامبای‌یف]]
Zhantoro Satybaldiyev 
موارد منجر به تشکیل
از اتحاد جماهیر شوروی
۱۹۹۱
مساحت
 -  مساحت ۱۹۹٬۹۰۰کیلومتر مربع (۸۶ام)
 -  آب‌ها (٪) ۳.۶
جمعیت
 -  سرشماری ۵٬۴۸۲٬۰۰۰ 
(۱۱۱ام)
 -  تراکم جمعیت ۲۶‎/km۲‏ (۱۷۶ام)
واحد پول سوم (KGS)
منطقه زمانی KGT (ساعت جهانی+6)
دامنه اینترنتی .kg
پیش‌شماره تلفنی +۹۹۶

جمهوری قرقیزستان معروف به قرقیزستان (به قرقیزی: Киргизия, Кыргызстан — قیرغیزیا، قیرغیزستان) کشوری محصور به خشکی است در آسیای مرکزی. پایتخت آن بیشکک است.

تاریخ[ویرایش]

نوشتار اصلی: تاریخ قرقیزستان

NestorianTombstoneIssykKul1312.jpg

ریشه‌های فرهنگی قرقیزها را در بخش‌های بالایی رود ینی‌سئی در در کوهستان آلتای پیدا کرده‌اند. بنظر می‌رسد آنان در قرن دهم میلادی از آلتای، به جایی که اکنون قرقیزستان نام دارد، مهاجرت کرده اندو در آنجا ساکن شده‌اند. ترکان سلجوقی و مغول‌ها تاثیر زیادی بر فرهنگ این منطقه گذاشته‌اند. قرقیزها اسلام و تیراندازی را از ترکان سلجوقی و اسب‌سواری ماهرانه را از سواران ترک نژاد آسیای میانه یاد گرفتند.هنوز هم سوارکاران چابکی در این کشور یافت می‌شود.

در اوایل سدهٔ ۱۹ میلادی، قرقیزستان تحت حکومت خانات خوقند درآمد. در سال ۱۸۷۶ قرقیزستان به امپراتوری روسیه ضمیمه شد.

پس از انقلاب اکتبر، در سال ۱۹۲۶، جمهوری سوسیالیستی قرقیزستان، به عنوان بخشی از اتحاد جماهیر شوروی، تشکیل شد. پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، در سال ۱۹۹۱، قرقیزستان به استقلال دست یافت.

در دوره‌هایی تنش قومی میان قرقیزها و ازبک‌ها در جلال‌آباد در جنوب قرقیزستان وجود داشته‌است.

انقلاب در آوریل ۲۰۱۲ به سرنگونی حکومت قربان‌بیگ باقی‌یف، رئیس‌جمهور پیشین قرقیزستان انجامید و به تنظیم یک قانون اساسی جدید و برقراری یک دولت انتقالی منجر شد. در نوامبر ۲۰۱۱ در این کشور انتخابات ریاست‌جمهوری برگزار شد.

سیاست[ویرایش]

عسگر آقایف

تا پیروزی کمونیست‌ها در شوروی پیشین، قرقیزستان بخشی از ترکستان روسیه بود. سپس در سال ۱۹۲۶ میلادی، یکی از جمهوری‌های اتحاد جماهیر شوروی شد. قرقیزستان پس از فروپاشی شوروی در سال ۱۹۹۱، مستقل شد و عسگر آقایف، رهبر حزب کمونیست قرقیزستان، به ریاست جمهوری این کشور رسید، آقایف از آغاز استقلال این کشور تا سال ۲۰۰۵ میلادی قدرت را بدست داشت و می‌خواست تا پایان عمر در مقام ریاست جمهوری باشد. از این رو، در اوایل فوریه ۲۰۱۰ به‌دنبال مجموعه‌ای از شورش‌ها قربان‌بیک باقی‌اف رئیس‌جمهور قرقیزستان سرنگون و آشوب‌هایی در این کشور فقیر آسیای میانه به‌وقوع پیوست کخه طی آن مردم پایتخت شورش کردند و به کاخ ریاست جمهوری و مجلس هجوم آوردند.

به این ترتیب، عسگر آقایف به روسیه پناهنده شد و قربان‌بیگ باقی‌یف به جای او به ریاست جمهوری رسید و انقلاب لاله‌ای قرقیزستان به وقوع پیوست. ۵ سال بعد در سال ۲۰۱۰ میلادی مردم قرقیزستان در اعتراض به فساد مالی و گرانی قیمت برق به خیابان‌ها ریختند و دولت قربان بیگ باقی‌یف را سرنگون کردند. سپس رهبر مخالفان رزا آتونبایوا یک دولت موقت در پایتخت تشکیل داد و خواستار استعفای قربان بیگ باقی‌یف شد.

Atambayev.jpg

روسیه اولین کشوری بود که تغییر رژیم قرقیزستان در ۷ آوریل ۲۰۱۰ را به‌رسمیت شناخته و با توجه به موضع‌گیری‌های رسانه‌ای این کشور علیه قربان‌بیک باقی‌یف، مظنون به دامن زدن به آشوب‌های ماه آوریل و تحولات در قرقیزستان شد.[۱]

پس از ناآرامی‌های خشونت‌بار قرقیزستان که موجی از نگرانی را در کشورهای منطقه از نضج‌گیری جریان‌های خشونت‌بار قومی و قبیله‌ای در آسیای مرکزی پدید آورده بود، کمتر کسی گمان می‌برد که به فاصله‌ای اندک از این رویدادهای در نوع خود خشن و پرتلفات، در سازوکاری دموکراتیک، اولین و تنها نظام پارلمانیستی در آسیای میانه شکل گیرد اما چنین نظامی در این کشور شکل گرفت.

نظام سیاسی قرقیزستان دموکراسی پارلمانی است

جغرافیا[ویرایش]

نقشه قرقیزستان سال ۱۹۹۶

جمهوری قرقیزستان با ۱۹۸٬۵۰۰ کیلومتر مربع مساحت در قسمت شمال شرقی آسیای مرکزی واقع شده‌است. این کشور در شرق و جنوب شرقی با چین، در شمال با قزاقستان و در جنوب با تاجیکستان و از غرب با جمهوری ازبکستان همسایه و هم مرز است.

قرقیزستان با چین، تاجیکستان، ازبکستان و قزاقستان همسایه‌است. قرقیزستان ۱۹۸٬۵۰۰ کیلومتر مربع مساحت و ۵٬۱۴۶٬۰۰۰ تن جمعیت دارد[۲]

جمعیت این کشور ۵ میلیون و پایتخت آن شهر بیشکک است که جمعیت پایتخت ۲/۱ میلیون نفر می‌باشد.

این کشور دارای آب و هوای معتدل کوهستانی، بهار و تابستان معتدل و زمستانی سرد است.

تقسیمات کشوری[ویرایش]

شهر بیشکک

قرقیزستان دارای ۷ استان است

این کشور شامل ۷ استان (ولایت) بنامهای چوی، ایسیق کول، نارین، تراز، باتکن، اوش و جلال آباد است. (شهر بیشکک به‌طور مستقل اداره می‌شود):

زبان اصلی مردم روسی و قرقیزی، مذهب آنان اسلام، ۷۵ درصد مردم مسلمان و ۲۰ درصد آنان مسیحی و ۵ درصد آنان پیرو سایر ادیان می‌باشند.

Kyrgyzstan provinces.png
  1. شهر بیشکک
  2. استان باتکن
  3. استان چوئی
  4. استان جلال‌آباد
  5. استان نارین
  6. استان اوش
  7. استان تراز
  8. استان ایسیک‌کل

اقتصاد[ویرایش]

مردم[ویرایش]

Pyramide Kirghizistan.PNG

جمعیت این کشور حدود ۵.۵ میلیون نفر است که حدود ۶۹ درصد آن را قرقیزها، ۱۴ درصد را ازبک‌ها و ۹ درصد را روس‌ها تشکیل می‌دهند.

۶۴٫۹ ٪ قرقیز، ۱۲٫۵ ٪ روس و ۱۳٫۸ ٪ ازبک هستند.[۳] اقلیتهای کوچک دیگری نیز از قبیل ۲.۸ درصد اوکراینی، ۲ % تاتار، ۱.۱ % آلمانی و جمعیت کوچکی از قزاق‌ها، آذربایجانی‌ها، تاجیکها و اویغورها هم در این کشور زندگی می‌کنند.[۴].

بنابر آمار سال ۱۹۹۹ درصد جمعیت ازبکها از جمعیت روسها فزونی یافته‌است و ازبکها ۱۳.۸ % و روسها ۱۲.۵ % جمعیت کل قرقیزستان رادر آن سال تشکیل می‌دادند.[۵] باشندگان در آسیای میانه بیشتر از 70 قوم و ملیت هستند و این منطقه پتانسیل لازم برای درگیری های قومی و نژادی دارد. [۶][۷]

دین[ویرایش]

Karakol-Dungan-Mosque-Exterior-1.jpg

اکثریت جمعیت قرقیزستان را مسلمانان تشکیل می‌دهند. در این کشور ترکان به طور سنتی مسلمان هستند و اقلیت روس دارای دین مسیحی‌اند:[۸]

  1. مسلمان (عمدتاً سنی): ۸۰٪؛
  2. مسیحی: ۱۷٪؛
  3. بقیه: ۳٪.

بیش از ۸۰ ملیت و قوم در قرقیزستان ساکن‌اند. قرقیزها مخلوطی از نژادهای ترک و مغول بوده و احتمال می‌رود که مسکن اولیهٔ آنان سیبری جنوبی باشد. آنان قرابت نژادی نزدیکی با قزاق‌های قزاقستان دارند و سابقاً که قزاق‌ها را قرقیز می‌خواندند به ایشان قراقریز می‌گفتند.[۹]

فرهنگ[ویرایش]

Kyrgyz Musicians in Karakol.jpg

زبان‌های قرقیزی و روسی زبان‌های رسمی این کشورند.

زبان قرقیزی: زبان قرقیزی شاخه‌ای از زبانهای ترکی- شرقی مرکزی است.این زبان دارای سه گویش شمالی، شرقی و جنوب غربی است. زبان ادبی جدید قرقیزی که در دوران حکومت شوروی توسعه یافته ترکیبی از ویژگیهای تمام گویشهای قرقیزی است. واژگان زبان قرقیزی دارای ریشه ترکی ومغولی بوده و همچنین تعدادی از لغات فارسی، عربی و روسی در این زبان وجود دارد. خط رایج سیریلی است که از سال ۱۹۴۰ م. جایگزین خط لاتین گردیده، قبل از آن تا سال ۱۹۲۸ خط عربی به کار می‌رفت و از سال ۱۹۲۸ تا ۱۹۴۰ خط لاتین به عنوان واسط میان عربی و سیریلی رایج شد.[۱۰]

درصد باسوادی در قرقیزستان ۹۸.۷ درصد است.[۱۱]

ارتش[ویرایش]

قرقیزستان مانند سایر کشورهای آسیای میانه، از ارتش چندان بزرگ و قدرتمندی برخوردار نیست. کل نیروهای مسلح و نیروهای شبه نظامی و امنیتی این کشور در حدود ۲۰۰۰۰ نفر است که آنها نیز با مشکل پایین بودن سطح آموزش‌ها و همچنین جنگ‌افزار و تجهیزات لازم مواجه هستند. افزون بر این، قرقیزستان بودجه بسیار محدود نظامی دارد که هیچ گاه به بالای یک میلیارد دلار نرسیده‌است. در نتیجه در سال‌های اخیر، طرحی از سوی وزارت دفاع این کشور آماده شده که هدف آن، انجام اصلاحات ساختاری در نیروهای دفاعی عنوان شده‌است. در عرصه روابط نظامی، قرقیزها بیشترین روابط را با روسیه دارند. علت این امر تا اندازه‌ای در نتیجه وابستگی امنیتی و نظامی به روسیه‌است.[۱۲]

تصاویر[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. Russia's Position on the Events in Kyrgyzstan / Center for Eastern Studies. تیر ۱۳۸۹
  2. آمار سیا
  3. آمار سازمان سیا
  4. (کشورهای مستقل مشترک‌المنافع و جمهوریهای بالتیک، 1379، ص97)
  5. (اطلس جامع گیتاشناسی، 1386، ص90)
  6. مدارا و تساهل در آسیای میانه [۱] -1375 -IN -x
  7. [۲]
  8. Kyrgyzstan
  9. (کشورهای مستقل مشترک‌المنافع و جمهوریهای بالتیک، ۱۳۷۹، ص۹۶ ـ ۹۷)
  10. (کشورهای مستقل مشترک‌المنافع و جمهوری‌های بالتیک، گیتاشناسی، ۱۳۸۷، ص۹۷)
  11. (CIA The World Factbook)
  12. ساختار و توانمندی نظامی کشورها: قرقیزستان، در: ماهنامه اطلاعات راهبردی. مهر ۱۳۸۹

پیوند به بیرون[ویرایش]