تظاهرات ۱۳۹۶ ایران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
تظاهرات سراسری ۱۳۹۶ ایران
VOA map about 2017–18 Iranian protests.jpg
تظاهرات سراسری در مناطق مختلف ایران، دی ۱۳۹۶
تاریخ ۷ دی ۱۳۹۶/ ۲۸ دسامبر ۲۰۱۷ - مداوم (۵ ماه و ۳ هفته)
مکان
علت‌ها
مسائل اقتصادی و مالی
  • فشار اقتصادی[۲۰]
  • فساد دولتی و حکومتی[۲۰]
  • بیکاری[۲۰]
  • مداخلات در کشورهای خارجی (سوریه، عراق، یمن، لبنان، فلسطین، بحرین)[۲۰]
  • استبداد دینی[۲۱]
هدف‌ها
اعتراض به ظلم و فساد
  • جلوگیری از مداخله در کشورهای دیگر[۲۰]
  • لغو حجاب اجباری
  • پایان استبداد دینی[۲۱]
روش‌ها
طرف‌های درگیری مدنی

معترضان

Emblem of Iran.svg جمهوری اسلامی ایران

چهره‌های شاخص
بدون ساختار رهبری
تلفات
کشته(ها) دست‌کم ۵۰ تن[۳۰]
بیش از ۲۵ تن در خیابان[۳۱][۳۲] ۷ تن در بازداشت[۳۲][۳۳]
جزئیات:
زخمی‌ها ۱۰۰ نفر زخمی در ۱۰ دی[۲۸] و ۶ زخمی در ۹ دی[۲۹]
بازداشت‌شده

۸۰۰۰ تن[۳۰]
۴۵۳۴ تن (رئیس کمیسیون قضایی مجلس)[۴۰]
۳۷۰۰ تن (خبرگزاری رسمی مجلس)[۴۱]
حدود ۲۰۰۰ تن[۴۲]
حدود ۴۰۰ نفر (نقل از صدا و سیما)[۲۸]
بیش از ۱۰۰۰ تن[۴۳][۴۴][۴۵]

جزئیات:
  • ۱۳۸ نفر (مشهد)[۴۶]
  • ۸۰ نفر (اراک)
  • ۱۰۰ نفر در ۹ دی (مرکزی)[۴۷]
  • ۴۵۰ نفر (تهران)[۴۸][۴۹]
  • ۶۰ نفر (کاشان)[۵۰]
  • ۳ نفر (مازندران)[۵۱]
  • ۱۵۰ نفر (همدان)[۴۶]
  • ۱۰ نفر (ارومیه)[۴۶]
  • ۲۰ نفر (کرج)[۴۶]

تظاهرات ۱۳۹۶ ایران مجموعه اعتراضات رهبری‌نشدهٔ مردمی و ضدحکومتی در سراسر ایران است.[۵۲][۵۳] که از ۷ دی ۱۳۹۶ (۲۸ دسامبر ۲۰۱۷) از مشهد و شهرهای بزرگ استان خراسان آغاز شد. فراخوان شرکت در این تظاهرات که در آغاز «نه به گرانی» (پویش اعتراضات و تجمع مردمی) و اعتراض به سیاست‌های دولت حسن روحانی نامیده شد، در شبکه‌های اجتماعی انجام گرفت،[۵۴][۵۵] ابتدا با خواست‌هایی اقتصادی، علیه فساد گستردهٔ دولتی-حکومتی و میزان بالای بیکاری بود؛ اما با فراخوان‌های بیشتر، دامنهٔ همگانی آن فراتر از مشکلات اقتصادی رفت و مخالفت‌ها با نظام سیاسی ایران به‌ویژه علیه ولایت فقیه و مقام‌دار آن، علی خامنه‌ای را نیز دربرگرفت.[۵۶][۵۷][۵۸][۵۹][۶۰]

«تنفر» از جمهوری اسلامی در میان مردم یکی از عوامل اصلی این اعتراضات در نظر گرفته شده و اقدامات و شعارهای ساختارشکن و تخریبگر نشان از وجود «تنفر» دارد.[۶۱][۶۲] «نداشتن مطالبه مشخص»، «شروع حرکت از پیرامون به مرکز» از دیگر خصلت‌های این اعتراضات است.[۶۱][۶۲] از دیگر ویژگی‌های مهم این اعتراضات این است که برخلاف سالهای ۱۳۷۸ و ۱۳۸۸، اصلاح‌طلبان پشت آن نبودند.[۶۱][۶۲] گستردگی و پراکندگی در کشور و ماهیت ضدحکومتی، از ویژگی‌های آن هستند.[۶۳]

این تظاهرات بی‌بهره از ساختار رهبری توصیف شد.[۵۲] نیرویی متوازن‌کننده که بتواند نقش واسطه را میان معترضان و حکومت بازی کند وجود نداشته‌است.[۶۴] بنابراین معترضان در وسط خیابان تصمیم می‌گرفتند که چه شعاری بدهند و تا کجا پیشروی کنند.[۶۴] بعضی از دیدگاه‌ها بیان کردند که دغدغه‌های اصلی تظاهرکنندگان مشکلات روزمرهٔ اقتصادی است اما بنظر می‌رسد از نظر برخی تظاهرکنندگان کوچکترین مسائل هم در چارچوب تنگ سیاسی نظام حاکم قابل حل نیستند.[۶۴]

طبق اعلام برخی رسانه‌ها تعیین شمار معترضان امکان‌پذیر نیست.[۶۵] عبدالرضا رحمانی فضلی، وزیر کشور، بر اساس گزارشی که از سوی شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران تهیه شده و با استناد به گزارش‌های دستگاه‌های اطلاعاتی، امنیتی و انتظامی، عوامل نارضایتی‌ها را داخلی و بدون هیچ‌گونه دخالت از خارج کشور عنوان کرد، او گفت یک جرقه کافی است تا اعتراضات شعله‌ور شود.
رحمانی فضلی تعداد بازداشت شدگان را بیش از ۵ هزار نفر خواند و گفت تظاهرات به سرعت در روزهای ابتدایی به ۱۰۰ شهر رسید و در ۴۲ شهر هم درگیری اتفاق افتاد.[۶۶][۶۷] طی این تظاهرات گسترده ۶۰ دفتر امام جمعه در سراسر کشور تخریب و به آتش کشیده شد.[۶۸]

زمینه‌ها

به‌نظر می‌رسد افرادی از طبقه فرودست و بخشی از طبقه متوسط که نحیف‌تر و ضعیف‌تر شده‌بودند. به ویژه جوانانی که از نظر اقتصادی، اجتماعی و سیاسی چشم‌انداز روشنی پیش روی خود نمی‌دیدند، خسته و ناامید از صورتبندی‌های رایج و غالب، مسیر این اعتراضات را در پیش گرفته‌باشند.[۶۹] به سختی می‌توان دریافت که معترضان به دنبال چه جایگزینی هستند و آینده مطلوب مورد نظر آنان چیست.[۶۹]

معترضین، بر خلاف اعتراضات ۸۸، بیشتر از قشر فقیر جامعه و اقشاری بودند که احساس می‌کنند از طرف نخبگان فاسد نادیده گرفته شده‌اند.[۵۶] در این اعتراضات نظام حاکمه ایران بر خلاف سال ۱۳۸۸ با روشنفکران و قشر متوسط شهرنشین طرف نبود، بلکه این اعتراضات از لایه‌های عمیق‌تر و گسترده‌تری نشئت می‌گرفت.[۵۶]

علیرضا نادر تحلیلگر ارشد مؤسسه «رَند» معتقد است: «این اعتراضات از دل مستضعفین و محرومان برخاسته است، اگرچه حضور طبقه متوسط شهرنشین نیز مشاهده می‌شود».[۵۶]

آصف بیات معقد است که اعتراضات یک خیزش مردمی فوق‌العاده بود. هسته مرکزی آن «طبقه متوسط فرودست» بود. این طبقه برآشفته، محصول دوره‌ای نولیبرال است که در آن رفاه مردم به امان خدایان بازار رها شد. این طبقه از فرصت‌های آموزشی بهره برد، اما در بازار کار ناکام ماند؛ انتظارات آن‌ها بالا است، اما معیشت آن‌ها متزلزل‌تر از قبل است. این طبقه بی‌توهم و بی‌قرار با وضعیتی متمایز از طبقه متوسط و فرودستان، مقامات لاقید را نگران کرده‌است.[۷۰] این اعتراضات توسط گروهی عظیم از جوانانی شکل گرفت که محصول فرصت‌های آموزشی توسعه‌یافته، شهری شدن و آزادسازی‌های اقتصادی وحشیانه بودند. ویژگی که دربارهٔ این طبقه وجود دارد این است که آن‌ها دارای مدارج دانشگاهی هستند، از شبکه‌های اجتماعی به خوبی سر درمی‌آورند، از اوضاع جهان شناخت دارند، و رؤیای یک زندگی طبقه متوسطی را در سر می‌پرورانند. اما محرومیت اقتصادی، آن‌ها را به سمت زندگی فرودستان سنتی در محلات فقیرنشین حاشیه شهر و سکونت‌گاه‌های غیرقانونی، و زیست متکی بر حمایت خانواده و مشاغل دون پایه و تا حد زیادی عاریتی سوق داده‌است.[۷۰]

جامعه‌شناس مجید محمدی ۳ نظریه را پیش‌زمینهٔ این اعتراض مردمی عنوان کرده‌است: ۱. فساد ۲. وضعیت معیشتی ۳. استبداد دینی. به نظر وی اعتراض به استبداد دینی برجسته‌ترین وجه این اعتراض و فریاد نامیدی مردم ایران است؛ زیرا مردم معترض، حکومت ولایت فقیه را مصر بر حفظ وضع موجود می‌دانند، و از اصلاح آن مأیوس شده‌اند.[۲۱]

احمد توکلی اعتراضات را قابل پیش‌بینی و در نتیجه ۳ عامل: اتخاذ سیاست‌های خشن تعدیل صندوق بین‌المللی پول، دوم سستی و رخوت دولتی‌ها در رفع مشکلات معیشتی و نهایتاً بی‌اعتنائی به مردم و فرار از شفافیت و پاسخگوئی در قبال تصمیماتی که گرفته می‌شود می‌داند.[۷۱]

توماس اردبرینک، خبرنگار نیویورک تایمز در تهران در ۲۹ دسامبر نوشت که «این تظاهرات و اعتراضات علیه کارنامه ناکارآمد دولت حسن روحانی است… ناآرامی‌ها در شهر سه میلیونی مشهد آغاز شد، شهری که اعتراضات علیه شرایط بد اقتصادی به این وسعت در بیست سال اخیر بی‌سابقه است.»[۷۲] سردبیر روزنامهٔ خراسان نوشت که «احساس ناامیدی، تبعیض و بی‌پناهی» عامل اعتراضات بوده.[۷۳]

احمد توکلی بانک مرکزی را در جریان عملکرد صندوق مالی اعتباری ثامن مقصر می‌داند و معتقد است که نگرانی «از سوء استفادهٔ اسراییل و آمریکا از اعتراضات بحق مردم» وجود دارد.[۷۱] ولی بنیامین نتانیاهو برای مردم ایران در «پیکار شرافتمندانه برای آزادی» آرزوی موفقیت کرده و در عین حال ادعای مقامات ایران که اسرائیل را از عوامل پشت پرده به «آشوب و اغتشاش» کشیده شدن تظاهرات عنوان می‌کنند «مضحک» خوانده‌است.[۷۴]

عباس عبدی آغاز اعتراضات را نتیجهٔ «تحریک افرادی که از موسسات مالی و اعتباری غیرمجاز مبالغ هنگفتی وام گرفته و حاضر به پس دادن نبودند» می‌داند.[۷۵]

دیدگاهی از یک اقتصاددان ایرانی نیز بیان می‌دارد که بحران بانکی و ناتوانی موسسات در پس دادن پول‌های دریافت شده از سپرده‌گذاران را که منجر به اعتراضات در ۲ سال گذشته شده بود، عامل رویدادهای دی ماه است.[۷۶] همچنین از تحریم‌های اقتصادی غرب به رهبری آمریکا که از دوران ریاست جمهوری محمود احمدی‌نژاد شدت یافت و آثار آن بر اقتصاد ایران به عنوان یکی از زمینه‌های اعتراضات نام برده شده‌است. در این باره خبرنگار واشینگتن پست نوشته که «ما در تجزیه و تحلیل اعتراضات ایران باید به نتایج مخرب تحریم‌های اقتصادی بر یک جامعه اذعان کنیم.»[۷۷] مکس آبراهامز همسو با این دیدگاه، استاد علوم سیاسی و عضو شورای روابط خارجی آمریکا نیز نوشت که «با توجه به شورش‌های ایران، بعید می‌دانم هیچ‌وقت تا این اندازه به تحریم‌های اقتصادی به چشم راهکاری موفقیت‌آمیز نگریسته شده باشد.»[۷۸]

عبداله گنجی، مدیر مسئول روزنامه جوان نزدیک به سپاه پاسداران، ۱۲ دی در سرمقاله‌ای عوامل متعددی را مورد تحلیل قرار داد از جمله دلیل اقدامات و شعارهای ساختارشکن را «تنفر» مردم ناشی از انباشته شدن احساس تحقیر، تبعیض و فاصله طبقاتی و عملکرد اشتباه دستگاه‌های حاکمیت در رسیدگی به مشکلات عنوان کرد و اینکه رفتارهای اشتباه کسانی که «تابلوی انقلاب» را در دست دارند در کنار «ادراک‌سازی» مخالفان از عملکرد نظام برای جوانان ریشه این موضوع است و نظام باید از این به گفته وی «اغتشاشات» درس مهمی بگیرد که مشکلات و دلیل تنفر را آسیب‌شناسی و ریشه‌یابی کرده و به اصلاح آن بپردازد.[۶۱][۶۲]

با وجود تمام زمینه‌های قبلی به ویژه فساد در نظام ایران، آغاز این اعتراضات وسیع از مشهد و همزمان با دو برابر شدن قیمت تخم مرغ (پس از تنظیم و ارائه بودجه ۱۳۹۷ به مجلس) بود. از این تظاهرات با عنوان شورش گرسنگان نیز یاد شده‌است،[۷۹][۸۰][۸۱] این عنوانی‌ست که بر اساس شرایط مالی مردم یک ماه پیش از آن نیز مطرح شده بود.[۸۲]

محسن رضایی در اظهار نظری هانی طلفاح، برادرزن صدام حسین را به دست داشتن در ناآرامی‌های ایران متهم کرد.[۸۳]

عبدالرضا رحمانی فضلی، وزیر کشور بر خلاف علی خامنه‌ای که بر دخالت و سازماندهی تظاهرات به دشمنان بارها تأکید کرده‌است، بر اساس گزارشی که از سوی شورای امنیت کشور تهیه شده و با استناد به گزارش‌های دستگاه‌های اطلاعاتی، امنیتی و انتظامی، عوامل نارضایتی‌ها را داخلی و بدون هیچ‌گونه دخالت از خارج کشور عنوان کرد و گفت دو عامل باعث ناآرامی‌های دی ماه شده‌است؛ یکی عوامل نزدیک شامل نارضایتی اقتصادی، اجتماعی و سیاسی و دیگر سه عامل دور که از نظر او عمیق‌تر است و جمهوری اسلامی باید به آن توجه کند: تغییر نسل، تغییر سبک زندگی، و تغییرات تکنولوژیکی.
سبک زندگی مردم، سلیقه، تفریح، روابط و پوشش آنها دچار تغییرات اساسی شده‌است: نوع سلیقه و انتخاب آنها به گونه‌ای است که منطق ما (حکومت) را برنمی‌تابد. او گفت یک جرقه کافی است تا اعتراضات شعله‌ور شود.
رحمانی فضلی تعداد بازداشت شدگان را بیش از ۵ هزار نفر خواند و گفت تظاهرات به سرعت در روزهای ابتدایی به ۱۰۰ شهر رسید و در ۴۲ شهر هم درگیری اتفاق افتاد.[۶۶][۶۷]

رویدادهای اعتراضات

۷ و ۸ دی

در ۷ دی تجمع‌های اعتراضی با عنوان «نه به گرانی» گزارش شد. براساس برخی فیلم‌های انتشاریافته در شبکه‌های اجتماعی، تجمع اعتراضی در مشهد به‌دنبال واکنش نیروهای انتظامی به خشونت کشیده‌شد و مأموران برای متفرق کردن تجمع‌کنندگان از ماشین آب‌پاش و گاز اشک‌آور استفاده کردند.[۸۴] برخی از حامیان حسن روحانی می‌گویند فراخوان اولیه تجمع پنجشنبه مشهد را طرفداران ابراهیم رئیسی، رقیب حسن روحانی در انتخابات ریاست جمهوری دوازدهم و متولی آستان قدس رضوی داده‌اند، اما پس از آن قشرهای دیگری به تجمع پیوسته‌اند.[۸۵] گزارش ایسنا از این تجمع بیان می‌کند که مربوط به سپرده‌گذاران برخی مؤسسات مالی و اعتباری و پدیده شاندیز در مشهد بود که «با تحریک برخی عوامل سودجو به ناآرامی کشیده شد که در پی آن نیروی انتظامی اقدام به دستگیری سرکردگان آن کرد. برخی عناصر مخل آرامش قصد سوءاستفاده از این تجمع آرام سپرده‌گذاران را داشتند که با معرفی تجمع‌کنندگان توسط نیروی انتظامی دستگیر شدند. این تجمع سرانجام پایان یافت و شرایط شهر مشهد به روال عادی بازگشت». سعید شیبانی، فرماندار نیشابور به تجمعاتی در نیشابور اشاره کرد و آن را به جنبش «نه به گرانی» وابسته دانست که میدان اصلی نیشابور برگزار شد که «مجوز نداشت و اعلام کردیم تا همشهریان نیز توجه کنند تجمعی که فراخوان آن در شبکه‌های مجازی داده شده بود، غیرقانونی است و مجوزی نگرفته ولی این تجمع شکل گرفت.» و «دستگیری صورت نگرفت و سعی شد علی‌رغم این که اطلاع‌رسانی شده بود که تجمع مجوز ندارد و غیرقانونی است… توصیه شد که متفرق شوند… با تجمع‌کنندگان حداکثر مدارا انجام شود و در کوتاه‌ترین زمان و به شکل مسالمت آمیز متفرق شوند.»[۸۶] در کاشمر، رئیس دادگستری آن دربارهٔ اعتراضات گفت که «به شدت با هنجارشکنان و برهم‌زنندگان نظم عمومی برخورد جدی می‌شود.» او از بازداشت چند نفر در آن شهرستان خبر داد.[۸۷] براساس گزارش‌ها، تجمع‌های اعتراضی روز ۸ دی در تعدادی از شهرهای ایران ازجمله کرمانشاه، همدان، رشت، اصفهان، اهواز، قم، ساری، زاهدان، قزوین، لرستان، قوچان و ساوه پس از تاریک‌شدن هوا نیز ادامه یافته‌است.[۸۸] شعارهایی از قبیل زندانی سیاسی آزاد باید گردد، یا مرگ یا آزادی، رضاشاه روحت شاد[۸۹] از تظاهرات مردم مخابره شد[۹۰][۹۱][۹۲] در ساری و قائمشهر درگیری با نیروی انتظامی مداوم بود.[۹۳]

با آغاز تظاهرات سراسری از ۷ دی برخی از خبرگزاری‌ها از تجمعات ایرانیان خارج از کشور مقابل سفارت‌خانه‌های ایران خبر دادند. برخی از این خبرها حاکی از تجمع معترضان ایرانی ساکن کشورهای اروپایی بود که در روز ۸ دی‌ماه در حمایت از معترضین داخل کشور در جلوی سفارت حکومت ایران در آن کشورها دست به برپایی تظاهرات زدند.[۹۴]

۹ و ۱۰ دی

گروهی از معترضان در چهارراه ولیعصر تهران، ۹ دی

اعتراضات ۹ دی در حالی شدت گرفت که تنها چند ساعت پیش از آن تظاهرات به مناسبت سالگرد راهپیمایی ۹ دی در سال ۸۸ در تهران برگزار شده بود. گزارش‌هایی از درگیری‌ها و اعتراضات در تهران، در خیابان انقلاب و مقابل دانشگاه تهران شده‌است.[۹۵] در ورودی دانشگاه تهران نیروهای امنیتی و دانشجویان درگیر شدند و از ماشین‌های آب‌پاش برای متفرق کردن دانشجویان استفاده شد.[۹۶] و مدیرکل روابط عمومی متروی تهران، محسن محمدیان، گفت ایستگاه‌های مترو در انقلاب و ولیعصر به دلیل تجمع‌های اعتراضی و مسائل امنیتی تعطیل شدند.[۹۷] استانداری استان تهران شایعهٔ منع رفت‌وآمد شبانه را تکذیب کرد.[۹۶]

اعتراضات در دیگر شهرها نیز افزایش یافت؛ در ابهر تصویر سید علی خامنه‌ای پایین کشیده شد. بی‌بی‌سی فارسی گزارش‌هایی مبنی بر شلیک به معترضان و اصابت گلوله به شش تن و زخمی شدن ده‌ها تن از معترضان روبروی فرمانداری در شهرستان دورود استان لرستان خبر داد. گزارش‌ها از حمله به برخی بانک‌ها، نیروهای انتظامی و ساختمان‌های دولتی[۹۷] و به آتش کشیدن شهرداری ناحیهٔ ۲ تهران و سطل‌های زباله خبر می‌دهند.[۹۵] العربیه از تجمعات در شهر اهواز، در این روز خبر داد[۹۸] که در آن معترضین یک خودروی یگان ویژه را در اختیار گرفتند. در ملایر به دفتر امام جمعه حمله شد.[۹۹]

کانال آمد نیوز که در راس اطلاع‌رسانی تجمعات بود در تلگرام مسدود شد، پس از درخواست وزیر ارتباطات ایران از پاول دورف مدیر پیام‌رسان تلگرام مبنی بر اینکه که کانال‌های دعوت‌کننده به ناآرامی‌ها را ببندد و پاول دورف در پاسخ گفت که گسترش خشونت در تلگرام جرم است و کانال‌هایی که ساخت بمب دست‌ساز و استفاده از اسلحه را رواج می‌دهند، بدون در نظر گرفتن محبوبیتشان، مسدود خواهند شد.[۱۰۰] رحمانی فضلی، وزیر کشور نیز از معترضان خواست تا اقدام به درخواست مجوز کنند و از حضور در تجمعات بدون مجوز قانونی خودداری کنند.[۱۰۱]

فرمانداری تهران از دستگیری ۲۰۰ نفر در روز ۹ دی در این شهر خبر داد و معترضین را «عوامل بیگانه» معرفی کرد[۱۰۲] که به مراجع قضایی سپرده شدند. دادستان تهران نیز به نقل از دستگیرشدگان گفت که آن‌ها اعلام کردند «احساساتی» شده‌اند. وی افزود: «این که مسجد یا حسینیه را که نه نگهبان دارد و نه حفاظ؛ آن هم در ساعات نیمه شب آتش بزنند؛ یا به افراد بسیجی حمله کنند، کاملاً موید دخالت عوامل بیگانه در این وقایع و مجرمانه بودن آن است.»[۱۰۳]

در ادامه اعتراضات ایرانیان ساکن اروپا در تاریخ ۸ دی ۱۳۹۶، هم چنین در روزهای ۹ و ۱۰ دی‌ماه در ایالتهای مختلف ایالات متحده آمریکا، ایرانیان برای آنچه که «حمایت از هموطنانشان در داخل کشور» خوانده شد، دست به برپایی تظاهرات در داخل آن کشور زدند.[۹۴]

خبرگزاری‌ها گزارش کرده‌اند که ایرانیان مقیم هامبورگ آلمان از تظاهرات سراسری مردم ایران، با شعار «مرگ بر دیکتاتور» حمایت کرده‌اند. این تجمع در مقابل کنسولگری ایران صورت پذیرفته‌است. این اخبار حاکی از برگزاری تظاهرات ایرانیان مقیم خارج در چند کشور دیگر از جمله در سوئد، آمریکا، بریتانیا، ترکیه، آلمان و فرانسه بوده‌است. سرویس فارسی رسانه خبری ترکیه‌ای میکروفون‌نیوز، هدف از برگزاری این اعتراضات خارج از ایران را «حمایت از حوادث روزهای جاری در داخل ایران» گزارش کرد.[۱۰۴]

در ۱۰ دی شبکه‌های اجتماعی تلگرام و اینستاگرام به صورت موقت روی شبکه‌های تلفن همراه بسته شدند.[۱۰۵] در صبح یکشنبه ۱۰ دی برخی از رسانه‌های ایران ویدئوها و تصاویری از تجمع «علیه سیاست‌های اقتصادی دولت» در دانشگاه تهران منتشر کرده‌اند.[۱۰۶]

دامنهٔ اعتراضات ضدحکومتی روز پیش تا شب ۱۰ دی (۳۱ دسامبر) نیز ادامه داشت. در برخی شهرها از جمله تهران (نزدیکی پل کالج - تقاطع خیابان انقلاب و خیابان حافظ - گوی دانشگاه)، کرج، گوهردشت، اراک، بندرعباس، اهواز و دورود درگیری‌های پیوستهٔ روز پیش ادامه داشته و آتش زدن و حمله به بانک‌ها، ساختمان‌های دولتی و خودروهای نیروی انتظامی گزارش شد.[۱۰۷] در تویسرکان نیروهای نظامی به مردم تیراندازی کردند.[۱۰۸]

طبق گفته‌های صدا و سیمای ایران، تنها در روز یکشنبه ۱۰ تن از معترضین کشته شدند. به گفتهٔ صدا و سیما عده‌ای از تظاهرکننده‌ها قصد تصرف مسلحانه برخی ایستگاه‌های پلیس و پایگاه‌های نظامی را داشتند که مأموران مقاومت نمودند.[۱۰۹] به گفتهٔ فرماندار دورود یکی از جانباختگان ۱۲ الی ۱۵ سال سن داشت و زیر ماشین آتش‌نشانی رفته. او افزود که این ماشین برای خاموش کردن حریق بانک اعزام شده بود و توسط معترضان به زور گرفته شده‌بود. فرماندار ایذه، از شهرهای بختیاری‌نشین خوزستان، نیز در این روز گفت که دو نفر کشته و شماری زخمی شده‌اند. وی گفت مشخص نیست که تیرانداز نیروی انتظامی بوده یا از تظاهر کنندگان است.[۱۱۰] هدایت‌الله خادمی، نماینده ایذه، «سقوط» شهر را تکذیب نمود.[۱۱۱] نماینده ایذه، همچنین افزود که اسلحه داشتن مردم در منطقه برای مأموران از قبل هم مشکل‌آفرین بوده‌است و در خانهٔ برخی از دستگیرشدگان اسلحه‌ها و بمب‌های دست‌سازی یافته‌اند.[۲۸] محمد علی نجفی شهردار تهران ضمن ابراز تاسف از رویدادها گفت خسارات اندکی به تأسیسات شهری وارد شده‌است.[۱۱۲]

۱۱ و ۱۲ دی

اعتراضات ۱۱ دی/ ۱ ژانویه در برابر سفارت ایران در سوئیس.
گروهی از معترضان در شادگان، ۱۱ دی.

در ۱۱ دی پس از پخش سخنان حسن روحانی دربارهٔ اعتراضات (پس از چهار روز سکوت) خبرگزاری‌های مختلف داخلی و خارجی از ادامه ناآرامی‌ها در شهرهای مختلف ایران خبر دادند.[۱۱۳]

بیشتر خبرگزاری‌های داخل ایران گزارش‌های مشابهی از شهرهای مختلف ایران اعم از کرج، تویسرکان، همدان، اراک، ساوه، آمل، ساری، بهشهر، شهرکرد، کرمانشاه، باغملک، قزوین، آبیک، محمدیه و نیز خرم‌دره در استان زنجان مخابره کردند که حاکی از ادامه تظاهرات در اقصی نقاط ایران بود.[۱۱۳]

خبرگزاری فارس ویدئویی از آتش‌زدن خودرویی توسط یک نفر در میدان فردوسی منتشر کرد؛[۱۱۴] همچنین گزارش کرده که در کرج، تجمعات که از ساعات اولیه شب آغاز شده بود به مواجهه با نیروهای یگان ویژه انجامید. همین خبرگزاری گزارش کرده که در تویسرکان تجمعات به درگیری و شکستن شیشه‌های برخی ادارات دولتی انجامید. گزارش‌های ضد و نقیضی هم از شهر ایذه در استان خوزستان مخابره شده. معترضان در شهرهای مختلف ایران تقریباً شعارهای یکسانی علیه شخص اول مملکت و کلیت نظام می‌دادند. در برخی از شهرها از جمله در کرمانشاه معترضان، شب گذشته با مأموران درگیر شدند. در شبکه‌های اجتماعی از تظاهرات در دماوند نور آباد لرستان، شاهین شهر و لاهیجان هم تصاویری منتشر شده‌است.[۱۱۵] همچنین امامزاده‌هایی در قائمشهر،[۱۱۶] دفتر امام جمعه و حسینیه بیت العباس در کرمانشاه توسط معترضان به آتش کشیده شد.[۱۱۷]

علی‌رغم سخنان رئیس‌جمهور حسن روحانی و تلاش سران بلندپایه جمهوری اسلامی برای آرام کردن مردم معترض، درگیری‌ها میان مأموران حکومتی-نظامی و مردم معترض ادامه داشته‌است. خبرگزاری‌های داخلی و خارجی خبر از افزایش کشته‌شدگان مختلف در شهرهای ایران داده‌اند. تویسرکان در استان همدان، یکی از شهرهایی است که درگیری‌های معترضان با نظامیان در تاریخ ۱۱ دی ۱۳۹۶ منجر به کشته شدن دست‌کم ۶ شهروند معترض شده‌است. براساس آمارهای صدا و سیما، این رسانه کشته شدن دست‌کم ۱۵ شهروند معترض در تظاهرات را تا شامگاه دوشنبه ۱۱ دی ۱۳۹۶، تأیید کرده‌است.[۱۱۸] در ساعات پایانی ۱۱ دی ۱۳۹۶، گزارش‌هایی از درگیری‌ها و کشته و زخمی‌های بیشتر در سایر شهرستانها مخابره شد. بر اساس این گزارش‌ها از استان اصفهان، در نجف آباد، ۲ کشته و ۲ زخمی دربین نیروهای امنیتی و نظامی روی داده‌است.[۱۱۹] همچنین دست کم ۶ کشته و تعداد زیادی زخمی در شهرستان قهدریجان در پی تلاش تظاهرکنندگان برای تصرف فرمانداری این شهر گزارش شده‌است.[۱۱۸][۱۲۰] در خمینی شهر نیز ۲ تن از تظاهرکنندگان به دست نیروهای امنیتی کشته شدند.[۱۲۱]

سرویس فارسی بی‌بی‌سی، از کشته شدن دست‌کم «۹ تن» تنها در روز دوشنبه ۱۱ دی ۱۳۹۶ خبر داد. این رسانه به نقل از شبکه خبر تلویزیون حکومت ایران (صدا و سیما)، خبر داد که «۶ تن» از این کشته‌شدگان تنها در شهر قهدریجان استان اصفهان بوده‌اند. خبرگزاری‌های داخل ایران به آتش کشیده‌شدن یک پاسگاه پلیس در قهدریجان توسط معترضان را تأیید کرده‌اند.[۱۲۲]

بر اساس آمار اعلام شده توسط فرمانداری تهران، تنها در روز یکشنبه حدود ۲۰۰ تن در پایتخت بازداشت شده‌اند و معاون امنیتی انتظامی فرمانداری تهران مدعی است که ۴۰ تن از بازداشت‌شدگان در روز یکشنبه «لیدر اعتراضات» بوده‌اند.[۱۱۸]

تهران به‌عنوان پایتخت سیاسی ایران، دارای فضای امنیتی شد و مأموران پلیس ضد شورش در میدان‌ها و خیابان‌های مرکز شهر حضور یافتند.[۱۲۳] در بسیاری از شهرها از جمله اصفهان، تهران، تویسرکان، شهرضا و کرمانشاه معترضان با مأموران درگیر شدند.[۱۲۴][۱۲۵][۱۲۶]

تظاهرات ۱۲ دی در اکثر شهرهای ایران ادامه یافت. ویدئوهایی از تظاهراتی بدون خشونت و تنها با سردادن شعارهایی در شهر اهواز و ویدئوهایی از تظاهرات همراه با خشونت در شهر همدان و مسجد سلیمان، در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد.[۱۲۷] تظاهرات در بیشتر شهرهای استان اصفهان و نقاط مختلف تهران از جمله جردن، میدان انقلاب، خیابان جمهوری و امیرآباد تا نیمه شب[۱۲۸] امتداد داشت.[۱۲۹] در این روز دادگستری کرج،[۱۳۰] و پایگاه بسیج و حوزه علمیه امام علی در تهران به آتش کشیده‌شد.[۱۳۱] و در تویسرکان و شیراز نیز درگیری بین مردم معترض و نیوری انتظامی بالا گرفت[۱۳۲] و در شاهین شهر نیروی انتظامی بر روی معترضان اقدام به تیراندازی نمود.[۱۳۳][۱۳۴]

در روز ۱۲ دی ۱۳۹۶ گروهی از ایرانیان مقیم هامبورگ در حمایت از تجمعات اعتراضی در ایران، دست به تجمع زدند.[۱۳۵] مجوز تجمع اعتراضی در مقابل سفارت ایران در آلمان صادر شده‌است.[۱۳۶]
مردم همچنین در مقابل سفارت‌ها و کنسول‌گری‌های جمهوری اسلامی ایران در بسیاری از نقاط دیگر چون پاریس، لندن، رم، برلین، آمستردام و واشینگتن تجمع و از تظاهرات حمایت کردند.[۱۳۷][۱۳۸][۱۳۹]

برخی ویدئوهای منتشر شده ۱۲ دی حاکی از آن است که یگان ویژه پلیس در مواردی در برابر مردم مقاومت نکرده‌است و گفته: «سرباز مملکتیم، با اجنبی می‌جنگیم، نه با شما» و مردم شعار «کنار ما باش» سر داده‌اند.[۱۴۰]

۱۳ و ۱۴ دی

نقشهٔ گسترهٔ سراسری اعتراض‌ها برپایه شهرها در هفت روز اولیهٔ آن، (تا ۱۳ دی، برپایه بررسی صدای آمریکا)

ایالات متحده آمریکا خواستار تشکیل جلسه فوری شورای امنیت سازمان ملل متحد در رابطه با تظاهرات مردم ایران شد. نیکی هیلی، سفیر ایالات متحده آمریکا در سازمان ملل متحد، گفت که جامعه بین‌الملل باید دربارهٔ اتفاق‌های ایران واکنش نشان دهد. وی خواستار تشکیل جلسه فوری شورای امنیت سازمان ملل برای «واکنش» به این تحولات شد. همچنین سارا هاکبی سندرز سخنگوی کاخ سفید با صدور بیانیه‌ای از رهبران ایران خواست «به حقوق اساسی شهروندان خود برای بیان مسالمت آمیز خواست خود برای تغییر احترام بگذارند».[۱۴۱]

سخنگوی وزارت امور خارجه آمریکا که با محکوم کردن بازداشت تظاهرات کنندگان اعلام کرده بود که از اعتراضات مردم در ایران حمایت می‌کند، در این روز خواستار رفع فیلتر شبکه‌های اجتماعی در ایران شده‌است.[۱۴۱]

گزارش‌هایی که وبگاه رادیو زمانه دربارهٔ این روز منتشر کرده که از تظاهرات در ملایر، نوشهر، اهواز، دزفول، گوهردشت کرج، کازرون، سبزوار، مسجد سلیمان و جوق‌آباد اصفهان خبر می‌دهد. در ادامه ذکر می‌کند که نیز «خبرهای تأیید نشده‌ای از تجمع معترضان در میدان انقلاب تهران منتشر شده‌است… در همان حال بستگان شماری از بازداشت‌شدگان مقابل زندان اوین تجمع کردند.»[۱۴۲] گزارش‌های ۳ ژانویه/۱۳ دی از تجمع‌های همبستگی با معترضان از سوی ایرانیان آلمان در برلین برابر دروازه براندنبورگ نیز خبر داده‌اند.[۱۴۳] گزارش‌های دیگر از برگزاری اعتراضات ضدحکومتی در کلن، استکهلم، برن و آتن، لندن (مقابل ساختمان بی‌بی‌سی) و ملبورن خبر می‌دهد.[۱۴۴]

رضا پهلوی در این روز در مصاحبه‌ای تلویزیونی تأکید کرد که «حکومت کنونی ایران باید سرنگون شود» و از نیروهای نظامی و امنیتی در ایران خواست به معترضان بپیوندند.[۱۴۵][۱۴۶]

در ۱۳ دی حامیان حکومت جمهوری اسلامی ایران با دعوت نهادهای دولتی، در شهرهای مشهد، ارومیه، اردبیل، اصفهان، اهواز، خرم‌آباد، آبادان، بوشهر، گرگان، اراک و بیرجند، قوچان، کاشمر، سبزوار و نیشابور، ده‌ها هزار نفر برای محکوم کردن معترضان، تظاهرات برگزار کردند.[۱۴۷][۱۴۸]محمد علی جعفری فرمانده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی این روز را «روز پایان فتنه ۹۶» خواند.[۱۴۹][۱۵۰] در ۱۴ دی شیرین عبادی از معترضان خواست تا به نافرمانی مدنی خود و اعتراضات علیه دولت و حکومت جمهوری اسلامی ایران ادامه دهند، او گفت «وقتی حکومت ۳۸ سال به حرف شما گوش نداد، اکنون وظیفه شماست که به حرف حکومت توجه نکنید.»[۱۵۱]

خبرگزاری صدا و سیما گزارش‌هایی از برپایی تظاهرات حامیان حکومت در شهرهای مشهد، اصفهان، زابل، شیراز، شاهین شهر، فلاورجان، اردبیل، بیرجند، چالوس و بابل در ۱۴ دی خبر داده‌است؛ شرکت کنندگان در این تظاهرات، به حمایت از نظام جمهوری اسلامی و رهبر آن علی خامنه‌ای پرداختند.[۱۵۲] اعتراضات ضدحکومتی خارج از کشور در ۱۴ دی نیز به‌ویژه در فرانکفورت ادامه داشت.[۱۵۳]

در تظاهرات حامیان حکومت، گزارش‌هایی مبنی بر وادار کردن دانش آموزان و کارکنان دولتی[۱۵۴] برای حضور در تظاهرات مخابره شده‌است.[۱۵۵]

باوجود تظاهرات حامیان حکومت، در هشتمین روز تظاهرات سراسری مردم ایران ویدئوهای ارسالی به بخش شهروند خبرنگاران رسانه‌ای همچون صدای آمریکا حاکی از ادامه تظاهرات و اعتراضات در شامگاه ۱۴ دی‌ماه در اقصی نقاط ایران بوده‌است. از شهرهایی که در آن اعتراضات گزارش شده‌است می‌توان از الیگودرز،[۱۵۶] دزفول،[۱۵۷] قزوین،[۱۵۸] کرج،[۱۵۹] شیراز،[۱۶۰] شاهین‌شهر،[۱۶۱] سنندج[۱۶۲] و بوکان[۱۶۳] نام‌برد. طبق این گزارش‌های ویدئویی مردم شعارهایی همچون «مرگ بر خامنه‌ای»، «خامنه‌ای حیا کن، مملکت و رها کن» و «نترسید، نترسید، ما همه باهم هستیم» سرداده‌اند. همچنین در این رسانه ویدئویی بارگذاری شد که نشان‌دهنده تخریب یک اتومبیل شخصی توسط یک افسر درجه‌دار سپاه در خیابان به وسیله باتوم بوده‌است.[۱۶۴]

۱۵ و ۱۶ دی

تظاهرات حامیان حکومت در ۱۵ دی پس از نماز جمعه برگزار شد، در شهرهای تهران، کرمان، اصفهان، تبریز، شیراز، مازندران، بوشهر، گیلان، مشهد و برخی شهرهای دیگر؛ آنان شعارهای «مرگ بر آمریکا»، «مرگ بر اسرائیل»، «مرگ بر ضد ولایت فقیه»، «مرگ بر فتنه‌گر» و «ما همه با هم هستیم پشت ولایت هستیم» سر دادند.[۱۶۵] در خطبه‌های نمازجمعه، اتهاماتی علیه معترضان بیان شد؛ احمد خاتمی در تهران گفت که «در فتنهٔ اخیر، پول را عربستان داد و آمریکا طراحی کرد، قرار بود از اتاق آمریکا در اربیل کم‌کم سلاح به ایران بیاید و در بهمن کار را در ایران تمام کنند.» او افزود «در طول حدود دو دهه انقلاب، ۷۸، ۸۸ تا ۹۶، سه فتنه داشتیم. فتنه اول فتنه کوی دانشگاه، فتنه دوم سال ۸۸ و فتنه سوم این فتنه چند روزه سال ۹۶ بود.»[۱۶۶][۱۶۷] برخلاف او، یک امام جمعهٔ دیگر، عبدالحمید اسماعیل‌زهی از اصطلاح فتنه برای اشاره به اعتراضات استفاده نکرد، او با اشاره به «تجمعات» و «راهپیمایی‌های اعتراض‌آمیز» گفت «مسئولین امر باید به تجمعات و راهپیمایی‌های اعتراض‌آمیزی که این‌روزها در کشور در جریان است توجه کنند و حرف معترضین را بشنوند. باید تا جایی که دین اسلام و قانون اساسی آزادی داده‌است به مردم آزادی داده شود و فشارها برداشته شوند.» او تأکید کرد «باید یکسری تغییرات در سیاست‌ها و قوانین کشور ایجاد شود تا مشکلات مردم حل شوند و رضایت ملت حاصل شود.»[۱۶۸][۱۶۹]

در این روز جلسهٔ اضطراری شورای امنیت سازمان ملل متحد دربارهٔ ایران، که توسط آمریکا درخواست شده بود، برگزار شد.[۱۷۰] با اینکه سه عضو دائم این شورا یعنی چین، روسیه و فرانسه در این جلسه از آمریکا به دلیل طرح این موضوع در شورای امنیت انتقاد کردند، اکثر نمایندگان شرکت‌کننده در جلسه بر اهمیت رعایت حقوق بشر توسط ایران تأکید کردند. نماینده ایران نیز در این جلسه سخنرانی کرد و از عملکرد ایران دفاع کرد. محمدجواد ظریف در واکنش به این جلسه در توییتر نوشت: «شورای امنیت به تلاش آشکار آمریکا برای دست‌کاری و ربودن مأموریت این شورا نه گفت. اکثریت بر لزوم پایبندی به برجام تأکید کردند و بر پرهیز از دخالت در امور داخلی دیگر کشورها سخن گفتند. یک اشتباه بزرگ دیگر از سوی دولت ترامپ در صحنه سیاست خارجی[۱۷۱]

اعتراضات پراکندهٔ ۱۶ دی در شهرهای ایران همچون خمین، جوی‌آباد اصفهان، مسجد سلیمان، تبریز، تهران، لاهیجان، تاکستان، مشهد و اراک ادامه داشت. در ۶ ژانویه/ ۱۶ دی تظاهرات به دعوت جمعیت پشتیبانی از مردم ایران در سوئد در استکهلم برگزار شد که در آن نمایندگان پارلمانی احزاب سوسیال دمکرات، چپ و سبز سوئد و نماینده اتحادیه کارگری فلزکاران سوئد، علیرضا مجلل و مهرداد درویش‌پور در همبستگی با اعتراضات اخیر در ایران سخنرانی داشتند.[۱۷۲]

روز ۶ ژانویه/ ۱۶ دی گروهی از مخالفان جمهوری اسلامی با تجمع در برابر مرکز علوم اعصاب هانوفر آلمان، نسبت به مداوای هاشمی شاهرودی، مقام عالی‌رتبه ایرانی، اعتراض کردند. منتقدان گفته‌اند وی به‌عنوان یک ایرانی، نباید از امکاناتی بیش از سایر شهروندان برخوردار باشد. مجید سمیعی رئیس این مرکز پاسخ داد که «هر پزشکی که در معالجهٔ بیمارش جنس، نژاد، گرایش جنسی، سیاسی یا هر مؤلفهٔ دیگری را لحاظ کند، می‌باید کار طبابت را کنار بگذارد.»[۱۷۳]

همچنین در ۱۶ دی ماه /۶ ژانویه، دو تظاهرات در واشینگتن در حمایت از اعتراضات ایران با شعارهای ضدحکومتی برگزار شد. اعضای سازمان همبستگی جمهوری‌خواهان ایران در برابر دفتر نمایندگی سازمان ملل متحد، و سازمان جوامع ایرانیان آمریکایی در برابر کاخ سفید تجمع کردند.[۱۷۴]

در ۱۶ دی ماه، کارگران سد شفارود به دلیل عدم پرداخت ۶ ماهه حقوق و بیمه دست به اعتصاب زدند.[۱۷۵]

۱۷ و ۱۸ دی

ویدئوی اعتراضات ایرانیان نیوزلند در همسبتگی با معترضان، ۷ ژانویه/۱۷ دی.
هیچ استثنایی در کشور برای انتقاد کردن وجود ندارد و در کشور، ما معصوم نداریم.

—حسن روحانی، ۱۸ دی ۱۳۹۶

راهپیمایی‌های حامیان حکومت در ۱۷ دی در شهرهای گوناگون در استان‌های گیلان، یزد، قزوین، چهارمحال و بختیاری و گلستان برگزار شد.[۱۷۶] سخنگوی ناجا تأیید کرد که ۲۰ نفر از جمله یک پلیس تا ۱۷ دی کشته شده‌اند، او گفت که «نحوه جان باختن تعدادی نیز در طی یورش، حمله مسلحانه و تیراندازی به مقرهای نیروهای مسلح» بوده‌است. سپاه پاسداران در بیانیه ۱۷ دی نیز گفت که «آمریکا، انگلیس، اسرائیل، سازمان مجاهدین و سلطنت‌طلبان» با این اعتراضات ارتباط دارند، همچنین از «ده‌ها هزار بسیجی» برای مقابله و «آرام‌سازی آشوب‌ها» قدردانی کرد. با این حال در شامگاه ۱۷ دی، محمود صادقی نماینده تهران در مجلس شورای اسلامی در توییتی از استعلام از نهادهای اطلاعاتی کشور خبر داد و بیان کرد که «بنابر گفته مقامات اطلاعاتی در ناآرامی‌های اخیر تاکنون هیچ عامل بیگانه‌ای مباشرت نداشته‌است».[۱۷۷] کارگران شرکت نیشکر هفت‌تپه نیز در ۱۷ دی از ساعت ۹ صبح در «همه قسمت‌های کارخانه» دست به اعتصاب زده‌اند.[۱۷۸]

حسن روحانی در ۱۸ دی در برنامهٔ دیدارش با وزیر و معاونان وزارت امور اقتصادی و دارایی با اشاره به اینکه هیچ استثنایی در «کشور برای انتقاد کردن وجود ندارد و در کشور ما معصوم نداریم» گفت «مذهب شیعه همان‌طور که مرحوم شریعتی نیز به آن اشاره کرده‌است، مذهب نقد و اعتراض است.» او افزود که «اینکه خواسته مردم فقط به اقتصاد محدود شود، آدرس غلط و توهین به مردم است.»[۱۷۹][۱۸۰] در این روز، درگذشت سینا قنبری در قرنطینهٔ زندان اوین تأیید شد، او جوان ۲۲ ساله تهرانی بود که در اعتراضات تهران دستگیر شد.[۱۸۱] سپس محمود صادقی، نماینده مجلس از تهران، در توییتی با اشاره به مرگ سینا قنبری، نسبت به تکرار وقوع آنچه «کهریزک دوم» نامید، به رئیس‌جمهور هشدار داد.[۱۸۲]

زندانیان سیاسی رجایی‌شهر در بیانیه‌ای در این روز از ادامهٔ اعتصاب غذایی خود سخن گفتند که ۱۰ روز است «در قبال رفتارهای غیرانسانی و عدم توجه مسوولین زندان به خواسته‌های به حق» جاری است و «از پذیرش جیرهٔ غذای زندان (صبحانه، نهار، شام)» خودداری می‌نمایند؛ «همچنان به روش‌های اعتراض خود تا برآورده شدن خواسته‌های قانونی خویش ادامه خواهیم داد.»[۱۸۳] آتنا دائمی نیز طی نامه‌ای سرگشاده زندان‌نگاشته بیان کرد که «ما مردم ایران طلبکار حقوقی هستیم که آگاهانه از ما سلب شده‌است و معترض به شرایطی هستیم که هوشیارانه بر ما تحمیل شده‌است.»[۱۸۴]

سخنگوی وزارت کشور ایران در ۱۸ دی گفت که نمی‌تواند آمار دقیقی از بازداشت‌شدگان این اعتراضات ارائه کند و افزود بسیاری از تجمع‌کنندگان انگیزه ضدامنیتی نداشتند و تأکید کرد که بازداشت‌ها توسط دادستانی و با حکم آن و بر اساس ضابط قضایی انجام می‌شود و در این مورد وزارت کشور مرجع نیست.[۱۸۵]

در روز ۱۷ دی ۱۳۹۶، کارگران حمل و نقل خلیج فارس برای چندمین بار در ماه گذشته به دلیل مشکلات صنفی متعدد در اسلام شهر اقدام به تجمع اعتراضی کردند.[۱۸۶]

۱۹ و ۲۰ دی

در ۱۹ دی/۹ ژانویه قطعنامهٔ حمایت مجلس نمایندگان آمریکا از شرکت‌کنندگان در این اعتراضات با ۴۱۲ رأی موافق تصویب شد. در این قطعنامه، کنگره با محکومیت «نقض فاحش حقوق بشر، فساد و اقدامات مخرب و برهم‌زنندهٔ ثبات در خارج از کشور توسط رژیم ایران» از «مردم ایران که به صورت متعهدانه در تظاهرات مشروع و مسالمت‌آمیز بر ضد رژیم فاسد و سرکوبگر شرکت کردند» حمایت کرده‌است.[۱۸۷]

علی خامنه‌ای در یک دیدار عمومی در ۱۹ دی با متهم کردن آمریکا، بریتانیا و اسرائیل، گفت از چند ماه پیش برای اعتراض در شهرهای کوچک ایران نقشه کشیده‌اند، «نقشه مال آمریکایی‌ها و عوامل رژیم صهیونیستی است. پول مال یکی از این دولت‌های خرپول اطراف خلیج فارس است… این دو ضلع. ضلع سوّم پادویی‌اش است؛ پادویی‌اش هم مربوط به سازمان منافقین بود، سازمان آدمکش منافقین؛ پادو، آن‌ها بودند.»[۱۸۸] گمان‌زده شده که مقصود او از «دولت خرپول» عربستان سعودی باشد.[۱۸۹] همچنین او بیان کرد که باید «بین مطالبات صادقانه و بحق مردم و حرکات وحشیانه و تخریب‌گرانه یک گروه» تفکیک قائل شد و به دولت آمریکا هشدار داد که این حرکت را بی‌جواب نخواهد گذاشت.[۱۹۰]

اعتراضاتی در برابر زندان اوین تهران در در ۱۹ دی برپا شد، حاضران در شعارهای خود خواستار آزادی دانشجویان و دراویش زندانی شده‌اند.[۱۹۱] وزارت اطلاعات در بیانیهٔ ۲۰ دی خود از شناسایی و بازداشت شمار دیگری از معترضان خبر داد.[۱۹۲]

در ۲۰ دی بیانیه‌ای با امضای ۱۴۶ چهرهٔ فرهنگی ایرانی در همبستگی با معترضان منتشر شد، امضاکنندگان خواستار تغییرات ساختاری در کشور شده‌اند تا موجب رفع مشکلات معیشتی، بی‌عدالتی اجتماعی، تبعیض قومی-مذهبی، تبعیض جنسیتی و اعمال خشونت بر مردم شود.[۱۹۳]

در ۲۰ دی ماه ۱۳۹۶ کارگران هپکو در اعتراض به نداشتن امنیت شغلی برای چندمین بار در مقابل استانداری اراک تجمع کردند. کارگران معترض هپکو اراک برای سومین هفته متوالی اعتصاباشان را ادامه می‌دهند.[۱۹۴] همچنین با اعتصاب کامیونداران حمل سوخت پالایشگاه اصفهان در این روز، در حدود ۹۰ درصد جایگاه‌های سوخت این استان تعطیل شدند.[۱۹۵]

۲۱ و ۲۲ دی

کاظم صدیقی در نماز جمعهٔ ۲۲ دی تهران دربارهٔ این اعتراضات و راهپیمایی طرفداران حکومت برای پایان دادن به آن گفت: «اجتماع ملت، دریایی را ایجاد کرد و آشغال‌ها را شست و تمیز کرد.» سپس ناصر قوامی، محمد کیانوش‌راد و مصطفی تاجزاد به خطبه‌های او واکنش نشان دادند.[۱۹۶]

۲۳ و ۲۴ دی

یک گردهمایی همبستگی با معترضان در میدان یونیون، منتهن از سوی فعالان ایرانی-آمریکایی در ۲۳ دی/۱۳ژانویه برگزار شد، از جمله سخنرانان آن مسیح علی‌نژاد، منصور فرهنگ مهرانگیز کار، شیرین نشاط بودند که با تصویب قطعنامه‌ای همراه بود.[۱۹۷] عباس آخوندی، از وزیران دولت حسن روحانی در یادداشتی در ۲۳ دی با عنوان «مرگ بر گرانی یا درود بر فساد» به انتقاد از موضع‌گیری برخی مقامات حکومت ایران دربارهٔ این اعتراض‌ها، به خصوص سخنان احمد خاتمی در خطبه‌های نماز جمعه دو هفته پیش پرداخت.[۱۹۸] در ۲۴ دی، در پی ابهام دربارهٔ مرگ شماری از بازداشت‌شدگان، ده‌ها نماینده مجلس ایران با امضای نامه‌ای خواستار تشکیل هیاتی مستقل برای رسیدگی به این موضوع شدند.[۱۹۹]

غلامحسین محسنی اژه‌ای، سخنگوی قوه قضائیه در ۲۴ دی اعلام کرد که ۲۵ تن در این اعتراضات در خیابان کشته شده‌اند.[۲۰۰]

حسن روحانی در ۲۴ دی به «آشغال» نامیدن معترضان از تریبون نماز جمعه تهران واکنش نشان داد، او گفت «هر کسی می‌آید خیابان یا خس و خاشاک است یا گوساله و آشغال؟ چرا به مردم بی‌احترامی می‌کنیم؟ همه را به یک چوپ نرانیم. دقیق حرف بزنیم. مخصوصاً در تریبون‌های مقدس، دقیق‌تر حرف بزنیم.»[۲۰۱]

در روز شنبه ۲۳ دی ماه ۱۳۹۶، مال باختگان بدر توس خراسان در مقابل مؤسسه کاسپین در بلوار خیام تجمع کردند.[۲۰۲] همچنین در پی اعتصاب کارگران شرکت هفت تپه، کارگران مانع ورود تراکتورهای حامل شکر به کارخانه شدند.[۲۰۳] در زاهدان مال باختگان کیشکور خودرو به تجمع اعتراضی در مقابل فرمانداری و دادگستری شهرستان سرباز دست زدند. همچنین کارگران شیفت شب شرکت هفت تپه نیز به اعتصابات این کارخانه پیوستند.[۲۰۴]

در روز یکشنبه ۲۴ دی ماه ۱۳۹۶، در تهران طلبکاران شهرداری مقابل شورای شهر تهران تجمع اعتراضی برگزار کردند.[۲۰۵]

۲۵ و ۲۶ دی

محمد خاتمی در اولین واکنش شخصی به این اعتراضات در پیام تسلیت حادثه نفت‌کش سانچی در ۲۵ دی گفت که همه دستگاه‌های حکومتی باید سهم خود را در «قصور و تقصیر» منجر به نارضایتی‌ها بپذیرند و باید فضایی فراهم شود تا «مردم بتوانند خواست‌ها و مطالبات خود را با امنیت و حتی بدون لکنت به زبان آورند».[۲۰۶][۲۰۷]

در روز دوشنبه، ۲۵ دی‌ماه ۱۳۹۶ سایر بخش‌های شرکت کشت و صنعت نیشکر هفت‌تپه نیز به اعتصابات این کارخانه پیوستند. پس از آن، دو تن از کارگران این شرکت به نام‌های علیپور و اسماعیل بخشی دربین سایر کارگران به سخنرانی اعتراضی پرداختند. اسماعیل بخشی به اینکه معترضان توسط کاظم صدیقی امام جمعه تهران آشغال خوانده شده بودند اعتراض کرد. پس از آن در بعد از ظهر همان روز و در راه برگشت وی به خانه، گروهی با قمه و اسلحه گرم درحالیکه پلاک خودروهایشان را مخدوش کرده بودند، به وی حمله‌ور شده و آسیب‌های جدی با قمه به وی رساندند که با دخالت مردم محلی جان اسماعیل بخشی نجات پیدا کرد.[۲۰۸][۲۰۹][۲۱۰] در مشهد نیز مال باختگان بدر توس مقابل صدا و سیمای مشهد تجمع کردند.[۲۱۱]

در روز سه‌شنبه، ۲۶دی‌ماه۹۶ جمعی از کارگران گشت راهداری استان خوزستان در اعتراض به عدم پرداخت ماه‌ها مطالبات خود دست از کار کشیده و اعتصاب کردند.[۲۱۲] همچنین در ابهر، غارت شدگان کاسپین در مقابل این مؤسسه تجمع اعتراضی برگزار کردند و این تجمع باعث بسته شدن خیابان طالقانی شد.[۲۱۳] در تهران نیز جمعی از پرسنل شرکت حمل و نقل بین‌المللی خلیج فارس مقابل ساختمان سازمان بورس و اوراق بهادار به علت تعیین تکلیف نکردن وضعیت بحرانی این شرکت تجمع اعتراضی برگزار کردند. در قزوین نیز کارگران ایران قوطی مقابل اداره کل تأمین اجتماعی استان قزوین شعبه شهرک صنعتی البرز به دلیل عدم دریافت ۹ماه حقوق و مزایا تجمع کردند. در تبریز نیز اعتراضات ۲۲۰تن از کارگران ماشین‌آلات تراکتورسازی تبریز پس از گذشت بیش از یک ماه هم‌چنان ادامه دارد. آن‌ها در اعتراض به پرداخت نشدن ۱۰ماه حقوق عقب‌افتاده و پلمپ کارخانه از روز پنجشنبه ۲۳ آذر اعتراض خود را شروع کردند.[۲۱۴]

۲۷ و ۲۸ دی

اعتراضات کارگری در ۲۷ دی در قزوین مقابل استانداری برگزار شد.[۲۱۵] در ۲۷ و ۲۸ دی تجمعاتی اعتراضی نیز دربرابر موسسات کاسپین و ثامن در تهران و بدر توس در مشهد برگزار شد. در تهران مردم با حمله با تخم مرغ به مؤسسه کاسپین سعادت آباد، این شعبه را به تعطیلی در این روز کشیدند.[۲۱۶][۲۱۷][۲۱۸]

در ۲۷ دی همچنین رانندگان بخش خصوصی شرکت واحد در مقابل ساختمان شورای شهرتهران تجمع کردند.[۲۱۲]

۲۹ و ۳۰ دی

در روز شنبه ۳۰ دی ۱۳۹۶، تجمع اعتراضی مالباختگان مؤسسه مالی ولیعصر در شهرستان رباط کریم برگزار شد. در این تجمع مردم شعارهایی از قبیل «حسین حسین شعارشون دزدی افتخارشون» و «عزا عزاست امروز روز عزاست امروز زندگی مال باخته روی هواست امروز» سر دادند. در خلال برگزاری این تجمع، خودروی نیروی انتظامی به میان جمعیت آمد و یکی از تجمع کنندگان زن را زیر گرفت.[۲۱۹] همچنین شماری از کارگران کارخانه کاغذسازی پارس در استان خوزستان در اعتراض به شیوه اجرای قانون طرح طبقه‌بندی مشاغل در این واحد صنعتی دست به برگزاری تجمع زدند.[۲۲۰] در شهرستان ملایر نیز جمعی از کارگران کارخانه کیان کُرد در اعتراض به تعویق حقوق و سایر مطالبات صنفی خود در مقابل این کارخانه تجمع کردند.[۲۲۱] در شهرستان کنگان بوشهر نیز کارگران کنگان فاز ۱۴ شرکت احداث در اعتراض به عدم پرداخت ۶ماه حقوق پرداخت نشده خود دست از کار کشیده و درمحوطه شرکت تجمع اعتراضی برگزار کردند.[۲۲۲]

معترضان

«در این تظاهرات هیچ نیروی متوازن‌کننده که بتواند نقش واسطه را میان معترضان و حکومت بازی کند وجود نداشته و بنابراین معترضان در وسط خیابان تصمیم می‌گیرند که چه شعاری بدهند و تا کجا پیشروی کنند.»[۶۴] بعضی از دیدگاه‌ها بیان می‌کنند که «دغدغه‌های اصلی تظاهرکنندگان مشکلات روزمرهٔ اقتصادی است» اما بنظر می‌رسد از نظر برخی تظاهرکنندگان «کوچکترین مسائل هم در چارچوب تنگ سیاسی نظام حاکم قابل حل نیستند.»[۶۴]

خواسته‌ها

دیدگاهی بیان می‌کند که «دغدغه‌های اصلی تظاهرکنندگان مشکلات روزمرهٔ اقتصادی است اما انگار دریافته‌اند کوچکترین مسائل هم در چارچوب تنگ سیاسی نظام حاکم قابل حل نیستند.»[۶۴]محسن کدیور در ۱۱ دی ۱۳۹۶ در یادداشتی در وبگاهش با عنوان «آسیب‌شناسی اعتراضات خیابانی ۹۶» به «هفت درخواست برحق» معترضان اشاره می‌کند: «۱) آزادی، ۲) استقلال (نه فقط از آمریکا بلکه از روسیه و چین نیز)، ۳) نفی حکومت آخوندی، دخالت روحانیون در همه جا و همه چیز، قیم بودن روحانیون و محجور بودن ملت که لازمه آن نفی اصل ولایت فقیه از بنیاد است، ۴) نفی جمهوری اسلامی و حکومت دینی و دفاع از جمهوری دموکراتیک سکولار و برگزاری رفراندم، ۵) دفاع از هویت و فرهنگ ایرانی، و مقابله با غرب‌زدگی و نادیده گرفتن مفاخر ملی ایران قبل از اسلام، ۶) دفاع از حقوق اساسی و حقوق پایه و حقوق شهروندی، ۷) انتقاد شدید از سوء تدبیر و بی‌کفایتی مقامات ارشد کشور خصوصاً مقام رهبری و در درجات بعدی رؤسای قوای سه‌گانه.»[۲۲۳]

شعارها

اغلب شعارهای معترضان، ضدحکومتی و اقتصادی-معیشتی است.[۲۲۴][۲۲۵] شعار برگزاری رفراندوم («رفراندوم، رفراندوم، این است شعار مردم») به یکی از شعارهای این تظاهرات سراسری تبدیل شده‌است.[۲۲۶][۲۲۷]«مرگ بر خامنه‌ای»، «مرگ بر روحانی»، «تا حقمو نگیرم هر شب همین بساطه»، «الله اکبر» و «نترسید نترسید ما همه با هم هستیم» از شعارهای برجستهٔ دیگر اعتراضات ۱۳۹۶ ایران است، همچنین شعارنویسی علیه علی خامنه‌ای روی دیوارها بخش برجستهٔ دیگری از اعتراضات است.[۲۲۸]

فهرست اجمالی شعارها

  • مرگ بر دیکتاتور (رادیو فردا)[۸۴]
  • مرگ بر خامنه ای (رادیوفردا)[۲۲۹]
  • مرگ بر روحانی (رادیو فردا)[۸۴]
  • مرگ بر روسیه (دویچه وله)[۲۳۰]
  • مرگ بر حزب‌الله (دویچه وله)[۲۳۰]
  • استقلال، آزادی، جمهوری ایرانی (یورو نیوز)[۲۳۱]
  • اصلاح‌طلب، اصولگرا، دیگه تمومه ماجرا (بی‌بی‌سی)[۲۳۲][۲۳۳]
  • رهبر فدای ملت (رادیو فردا)[۸۴]
  • می‌جنگیم، می‌میریم، ایران رو پس می‌گیریم (گویا)[۲۳۴]
  • ما آریایی هستیم، عرب نمی‌پرستیم (بی‌بی‌سی)[۹۷]
  • این است شعار مردم، رفراندوم، رفراندوم (صدای آمریکا)[۲۳۵]
  • این‌همه لشکر آمده، علیه رهبر آمده (یورونیوز)[۲۳۶][۲۳۷]
  • ای شاه ایران برگرد به ایران. (بی‌بی‌سی)[۹۷](وبسایت ایرانیان انگلستان)[۲۳۸]
  • ایران که شاه نداره حساب کتاب نداره. (بی‌بی‌سی)[۹۷]
  • سوریه را رها کن، فکری به حال ما کن (رادیو فردا)[۲۳۹]
  • نه غزه، نه لبنان، جانم فدای ایران (رادیو آزادی)[۲۴۰]
  • رضاشاه روحت شاد (رادیو آزادی)[۲۴۰]
  • شاهنشاه روحت شاد (گویا)[۲۳۴]
  • چه اشتباهی کردم که انقلاب کردم (رادیو آزادی)[۲۴۰]
  • زندانی سیاسی آزاد باید گردد (رادیو آزادی)[۲۴۰]
  • ملت گدایی می‌کند، آقا خدایی می‌کند (رادیو آزادی)[۲۴۰]
  • سیدعلی حیا کن، مملکتو رها کن (رادیو فردا)[۲۴۱]
  • سید علی ببخشین، دیگه باید بلند شین (رادیو فردا)[۲۴۲][۲۴۳]
  • پلیس برو دزد رو بگیر (رادیو فردا)[۸۴]
  • اسلام رو پله کردید، مردم رو ذله کردید (رادیو فردا)[۸۴]
  • چه اشتباهی کردیم که انقلاب کردیم (رادیو فردا)[۸۴]
  • نترسید نترسید ما همه با هم هستیم
  • خامنه‌ای قاتله، ولایتش باطله، سید علی بدونه، به زودی سر نگونه (رادیو فردا)[۸۴]
  • نان، کار و آزادی (الریاض)[۲۴۴]
  • آخوندها حیا کنید، مملکت رو رها کنید (گویا)[۲۳۴]
  • کشور ما دزدخونه است، توی جهان نمونه است (گویا)[۲۳۴]
  • عزا عزاست امروز، حقوق ملت ما زیر عباست امروز (گویا)[۲۳۴]
  • توپ تانک فشفشه، آخوند باید گم بشه (یورونیوز)[۲۳۱]
  • جوون بیکار نشسته، آخوند تو کاخ نشسته (یورونیوز)[۲۳۱]

پس‌لرزه‌ها

  • ۶ اسفند ۱۳۹۶، با گذشت بیش از یک‌ماه کارگران اهواز از جمله کارگران فولاد اهواز شعار «مرگ بر کارگر، درود بر ستمگر» سر دادند[۲۴۵] شعاری که پیش از این کارگران هپکو اراک در پاسخ وعده مقاماتی مانند علی ربیعی، وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی داده بودند دربارهٔ پرداخت مطالبات تا پایان مهرماه.[۲۴۶] همزمان به صورت پراکنده همچون در کرج از شعار «مرگ بر دستفروش، درود بر شهرداری» در راهپیمایی دستفروشان استفاده شده بود.[۲۴۷]
  • ۷ اسفند ۱۳۹۶، در منابع خبری اعلام شد که ۳ روز از اعتصابات در بانه و پیرانشهر در نتیجه بسته شدن مرز با عراق می‌گذرد[۲۴۸] و خبرهایی از اعتصاب در مریوان و سردشت و پیوستن شهرهایی دیگر منتشر شد.[۲۴۹]
  • ۱۸ اسفند ۱۳۹۶، چند صد تا چندهزار کشاورز اصفهانی که به بی‌آبی معترض بودند، اقدام به تخریب خط لوله آب زاینده رود به یزد کردند که با برخورد نیروهای پلیس مواجه شدند.[۲۵۰]

خشونت‌ها

طبق گزارش رسانه‌های ایران، تا یازدهم دی ماه، در کل ۱۲ تن در جریان اعتراض‌ها کشته شده‌اند.[۲۵۱] به گفته وبگاهی که مسائل حقوق بشر در شرق کردستان را پوشش می‌دهد در تظاهرات ۹ دی ۱۳۹۶ دورود استان لرستان بر اثر تیراندازی نیروهای امنیتی لرستان ۵ نفر کشته شدند؛[۲۵۲] با این حال معاون سیاسی امنیتی استانداری لرستان بدون تأیید این تیراندازی آمار کشته شدگان در شهرستان دورود را ۲ نفر اعلام کرد و آن را با گروه‌های تکفیری و سرویس‌های اطلاعاتی خارجی مرتبط دانست[۲۵۳] اما سید حمیدرضا کاظمی، نمایندهٔ پل‌دختر لرستان تیراندازی پلیس به متعرضان را تأیید کرد.[۱۰۳][۲۵۴]

هدایت‌الله خادمی نماینده ایذه استان خوزستان کشته شدن دونفر از متعرضان و زخمی شدن تعدادی خوزستانی در شب ۱۰ دی ۱۳۹۶ را تأیید کرد اما از هویت تیراندازان ابراز بی‌اطلاعی کرد.[۲۵۵]

  • اصغر هدایت فرماندار فلاورجان کشته شدن ۶ نفر از متعرضان که به کلانتری قهدریجان در استان اصفهان حمله کرده بودند را تأیید کرد، به گفته او «اغتشاش‌گران تا زمانی که وارد حیاط کلانتری شهر قهدریجان شدند، عوامل کلانتری رأفت خود را نشان دادند اما زمانی که قصد خلع سلاح آن‌ها را داشتند با قاطعیت با اغتشاش‌گران برخورد به عمل آمد.»[۲۵۶] و حسین حسین‌زاده جانشین فرمانده انتظامی استان اصفهان تأیید کرد که در قهدریجان هیچ پلیسی کشته نشده‌است.[۲۵۷]

قربانیان

قربانیان خیابانی

هنوز اطلاعات دقیقی از تعداد و مشخصات دقیق قربانیانی که در تظاهرات کشته شدند وجود ندارد. اسامی برخی از آن‌ها بدین شرح است:

  • محمد چوباک در دورود[۲۵۸]
  • محسن ویرایشی در دورود[۲۵۸]
  • حسین رشنو در دورود[۲۵۸]
  • حمزه لشنی در دورود[۲۵۸]
  • احسان خیری در دورود[۲۵۹]
  • مهدی کهزادی در دورود
  • محسن عادلی در دزفول[۲۶۰]
  • آرش خدری در مسجد سلیمان[۲۵۹]
  • امین رمضانی در مسجد سلیمان[۲۵۹]
  • غلام‌حسین شهاب در قهدریجان[۲۵۹]
  • نعمت‌الله‌شفیعی در قهدریجان[۲۵۹]
  • حسین‌شفیع‌زاده در قهدریجان[۲۵۹]
  • محمد ابراهیمی در قهدریجان[۲۵۹]
  • احمد حیدری در قهدریجان
  • نعمت‌الله صالحی در خمینی شهر[۲۵۹]
  • اصغر هارون رشیدی در خمینی شهر[۲۵۹]
  • شهاب امان‌اللهی در خمینی شهر[۲۵۹]
  • حسن (شاهین) ترکاشوند در کرج که در ۹ دی در اثر اصابت گلوله زخمی شد و در ۲۶ دی ماه جان خود را در بیمارستان باهنر کرج از دست داد.[۲۶۱][۲۶۲]

دانش آموزان

روزنامه ایران به نقل از توییتی از وزیر آموزش و پرورش نوشت دو نفر از قربانیان دانش‌آموز بوده‌اند آرمین و شایان که آرمین ساکن خمینی شهر بوده که به ضرب گلوله کشته شد.[۶۲][۲۶۳]

بازداشت شدگان

  • سینا قنبری جوان ۲۳ ساله دستگیرشده در قرنطینه زندان اوین درگذشت. «مراجع اطلاعاتی» مدعی شدند که خودکشی بوده، محمود صادقی با اشاره به تماس دانشجویان و خانواده‌ها تأکید کرد که «مجلس باید» این موضوع را به صورت رسمی بررسی کند، اگرچه تعطیل است و انفرادی پیگیری می‌شود.[۲۶۴]
  • وحید حیدری جوان ۲۳ ساله اهل اراک، در زندان این شهر درگذشت. در سه‌شنبه ۱۹ دی، دادستان عمومی و انقلاب استان مرکزی، مرگ دومین بازداشتی اعتراض‌ها در ایران را تأیید و ادعا کرد او نیز خودکشی کرده‌است.[۲۶۵] کمپین حقوق بشر در ایران به نقل از نزدیکان وحید حیدری گزارش داد که در زمان رویت جنازه، روی سر او آثار ضرب و شتم و کبودی دیده شده‌است.[۲۶۶]
  • آریا روزبهی بابادی، جوانی از طایفه بابادی ایل بختیاری که جنازه وی در ۱۹ دی در رود کارون پیدا شد. وی درطی تظاهرات دی ماه مفقود شده بود.[۲۶۷][۲۶۸]
  • سارو قهرمانی جوان ۲۴ ساله اهل سنندج که در ۱۲ دی دستگیر شد و در تاریخ ۲۳ دی ماه جنازه وی برای دفن سریع به خانواده اش تحویل شد. مادر سارو قهرمانی تأکید کرد که بر روی جنازه او آثار ضرب و شتم وجود داشته‌است.[۲۶۹]
  • کیانوش زندی جوان ۲۴ ساله اهل سنندج که بعد از اعلام خبر کشته شدن سارو قهرمانی، توسط اقوام سارو اعلام شد فردی به نام کیانوش زند نیز همانند سارو در زندان و تحت شکنجه کشته شده‌است.[۲۷۰] در ۳۰ دی ۱۳۹۶ و ۶ روز پس از آنکه سرهنگ بازنشسته نیروی انتظامی و شوهرخاله سارو قهرمانی یعنی محمدرضا آرین، به فرد دیگری به نام کیانوش زند اشاره کرد که همراه با سارو در زندان سنندج جان خود را از دست داده‌بود، کمپین حقوق بشر در ایران اعلام کرد که در گفتگو با خانواده کیانوش زندی، به آن‌ها اعلام شده‌است که در ۲۳ دی ماه مأموران وزارت اطلاعات با مراجعه به خانه کیانوش زندی، مادر او را برای دفن جسد در قبری که از پیش در در بهشت محمدی سنندج آماده کرده بودند برده و او را دفن کرده‌اند. براساس گفتهٔ خانواده وی، کیانوش در ۱۲ دی مفقود شده بود.[۲۷۱]
  • علی پولادی جوان ۲۶ ساله اهل روستای گویتر از توابع بخش مرزن آباد شهرستان چالوس، به ظن تیراندازی توسط نیروی انتظامی دستگیر و در ۲۳ دی ماه به خانواده وی اعلام شد که برای تحویل جنازه وی مراجعه کنند.[۲۷۲]
  • سید شهاب الدین ابطحی زاده جوان ۲۰ ساله اهل اراک که در ۱۲ دی دستگیر شد و جنازه وی در ۲۲ دی درمقابل منزلش رها شد. قاسم عبداللهی رئیس کل دادگستری استان مرکزی در ۲۷ دی ماه ضمن تأیید پیدا شدن جنازه این فرد در جمعه ۲۲ دی در یک منزل متروکه در حاشیه شهر اراک، اعلام کردکه با بررسی‌های انجام شده، این فرد به دلیل تزریق مواد مخدر جان خود را از دست داده‌است.[۲۷۳] بر روی بدن شهاب ابطحی، جراحاتی دیده می‌شد که به نظر می‌رسید بر اثر جراحات باتوم ایجاد شده بود.[۲۷۴]
  • مریم (فروزان) جعفرپور جوان ۲۷ ساله دانشجوی مهندسی برق که به نقل از پدرش، در یکی از تجمع‌های اعتراضات سراسری بازداشت می‌شود و سپس جسد او را پس از کالبدشکافی تحویل خانواده می‌دهند.[۲۷۵] فعلاً جزییات بیشتری از این فرد دردسترس نیست.
  • طالب بساطی، کارمند اورژانس شهرستان ملکشاهی و دانشجوی رشته پزشکی دانشگاه ایلام که جنازه وی هشت روز پس از بازداشت در یک‌شنبه ششم اسفند به خانواده وی تحویل شد. به گفته خانوادی وی، در گواهی فوت آقای بساطی ذکر شده بود که وی به دلیل «ترومای مغزی» فوت کرده‌است.[۲۷۶] پس از انتشار اخبار درگذشت وی در رسانه‌ها، نماینده وقت ایلام اعلام کرد که طالب بساطی بعد از ناآرامی‌های دی ماه بازداشت شده و بر اثر سکته در زندان فوت کرده‌است.[۲۷۷]

رسانه‌ها

شبکه‌های اجتماعی

شبکه‌های اجتماعی به‌ویژه تلگرام و توییتر به ابزار اساسی برای تظاهرات ۱۳۹۶ ایران تبدیل شده‌اند.[۲۷۸][۲۷۹] فراخوان‌های شبکه‌های اجتماعی برای اعتراضات در شهرهای گوناگون ایران پخش شده‌است.[۲۸۰] مخالفان معترضان به کشورهای مبدأ ارسال توییت‌های هشتگ #تظاهرات سراسری اشاره کرده‌اند[۲۸۱] که برپایهٔ تحلیل‌های trendsmap تا دی ۱۰ دی ۱۳۹۶، ۲۷ درصد هشتگ توییت‌کنندگان این هشتگ از عربستان سعودی، ۲۶ درصد ایران، بریتانیا ۷ درصد، فرانسه ۵ درصد، آلمان ۵ درصد و امارات ۴درصد بوده‌اند.[۲۸۲]

محمدجواد آذری جهرمی، وزیر ارتباطات ایران، در پی این رویدادها از پاول دورف، مؤسس تلگرام، خواستار مسدودیت کانال آمد نیوز به دلیل «اغتشاش و ترویج مردم به استفاده از سلاح و نارنجک‌های دستی و ایجاد آشوب در تلگرام» شد،[۲۸۳][۲۸۴] درخواست وزیر مورد موافقت تلگرام قرار گرفت[۲۸۵] و دورف در توییتر خود نوشت که این کانال «اعضای خود را به استفاده از کوکتل مولوتف علیه پلیس تشویق کرد و با استناد به قانون ممنوعیت اشاعه خشونت این کانال مسدود شد.»[۲۸۶]

در ۱۰ دی رئیس‌جمهور ایران، حسن روحانی، اقدام به ضبط گفتگویی تلویزیونی نمود تا از صدا و سیمای ایران پخش شود و در آن با مردم سخن گوید.[۱۰۲] وی گفت مردم علاوه بر حل مشکلات اقتصادی خواسته‌های دیگری چون مبارزه با فساد و عدم شفافیت هم دارند و به جز دولت، به دیگر قوا نیز معترضند. وی اعتراض و تظاهرات را حق مردم دانست ولی افزود که دولت تخریب اموال عمومی را تحمل نخواهد کرد.[۱۰۸]

سانسور و فیلترینگ

جستارهای وابسته: فیلترینگ اینترنت در ایران و تلگرام در ایران#مسدود شدن تلگرام در پی اعتراضات سراسری

سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران اعلام کرد «با تصمیم سطوح عالی امنیتی فعالیت تلگرام و اینستاگرام به‌طور موقت محدود می‌شود» و تلگرام و اینستاگرام از دسترس خارج شد.[۲۸۷]

پاول دورف پس از مسدود شدن تلگرام در ایران، این مسدودیت را از سوی حکومت ایران دانسته و اعلام کرد دلیل این اقدام چنین بود که از او خواستند برخی کانال‌ها که اعتراضات مسالمت‌جویانه را ترویج می‌کردند، مسدود کند ولی تلگرام به چنین کاری تن نداده‌است.[۲۸۸] پاول دورف سپس از کار بر روی فیلترشکنی قوی بر روی تلگرام خبر داد. در عین حال شایعاتی مبنی بر فیلتر دائمی تلگرام در ایران توسط ایلنا پخش شد.[۲۸]

خبرنگاران

معترضان می‌کوشند تا اخبار را مستقیماً با عکس‌برداری و فیلم‌برداری در خیابان‌ها نشان دهند، که برخلاف بیشتر اخبار رسمی خبرگزاری‌ها و مخالفان معترضان است. حساسیت روی خبرگزاری‌های رسمی داخلی بسیار بیشتر از سایر رسانه‌های داخلی است و گزارشی از ابلاغیهٔ مقامات به آنان دربارهٔ عدم پوشش داده شده‌است.[۲۸۹] یک گزارشگر شبکه اول تلویزیون سراسری آلمان (ARD) در تهران در ۱۱ دی / ۱ ژانویه بیان کرده که «او و دیگر خبرنگاران خارجی با تضییقات وسیعی برای خبررسانی مواجه هستند و حق نزدیک شدن به مرکز شهر و تجمع‌های اعتراضی را ندارد.» و «او باید اطلاعات خود را از ویدیوهایی به دست آورد که دیگران از محل تهیه کرده‌اند، یا در شبکه‌های اجتماعی موجود است.»[۲۹۰]

رسانه‌های خارجی

الیت ایبرامز در مقاله‌ای با عنوان چرا نیویورک‌تایمز از ارزش اعتراضات ایران می‌کاهد؟ به تاریخ ۲۹ دسامبر ۲۰۱۷ گفت که «نیویورک‌تایمز به شکل گمراه‌کننده اعتراضات ایران را پوشش می‌دهد و این شیوه پوشش خبری، از ارزش اعتراضات ایران کاسته و آن را محدود به حوزه اقتصادی می‌کند.» در حالی که از دید او، با توجه با شعارها، بُعد سیاسی این تظاهرات نیز قابل توجه است.[۲۹۱]

۳۰ دسامبر، خبرگزاری دانشجو با انتشار لوگوی آمدنیوز گفت که عکسی متعلق به سال‌های قبل و حمل یک تانک در یکی از خیابانهای تهران توسط رسانه‌های معاند منتشر و مدعی انتقال ادوات زرهی برای سرکوب مردم شده‌اند،[۲۹۲] اگرچه چنین خبری با چنین متنی روی وبگاه آمدنیوز موجود نیست (نبوده یا حذف شده) و کانال این رسانه توسط مدیر تلگرام به خاطر تخلف و تشویق به استفاده از کوکتل مولوتف (ترویج خشونت) با داشتن ۱٫۵ میلیون مخاطب بسته شد اما کانال دیگری باز شد که تا همان ۳۰ دسامبر در مدت کوتاهی به ۶۵۰ هزار عضو رسید و دوباره بسته شد.[۲۹۳]

یک شخصیت رسانه‌ای مصری در ۳۰ دسامبر پس از گزارش از رویدادهای تظاهرات از رویکرد سوگیرانهٔ الجزیره گفت که از دیدگاه او تنها بر روی حامیان حکومت تمرکز می‌کند نه معترضان.[۲۹۴]

پیامدهای اقتصادی

  • افزایش بهای نفت به بالاترین نرخ خود از اواسط سال ۲۰۱۵ تاکنون (۹ دی، سومین روز اعتراضات)[۲۹۵] (برخی کارشناسان علت این افزایش را اتفاقات اخیر ایران گزارش کرده‌اند)
  • افزایش بهای سکه بهار آزادی به ۱۵۰۶۰۰۰ تومان تا تاریخ چهارشنبه ۱۳ دی ۱۳۹۶ (ششمین روز اعتراضات)[۲۹۶]
  • افزایش بهای دلار آمریکا به ۴۴۲۵ هزار تومان تا تاریخ چهارشنبه ۱۳ دی ۱۳۹۶ (ششمین روز اعتراضات)[۲۹۶]
  • افزایش بهای ارز یورو به نرخ ۵۵۲۰ هزار تومان تا تاریخ چهارشنبه ۱۳ دی ۱۳۹۶ (ششمین روز اعتراضات)[۲۹۶]

واکنش‌ها

تظاهرات سراسری شکل گرفته در ایران واکنش‌هایی را در داخل و خارج از ایران به دنبال داشت.

واکنش‌های داخلی

حامیان دولت کنونی حسن روحانی از دست داشتن محمود احمدی‌نژاد، رئیس‌جمهوری پیشین و حامیان او در سازماندهی این راهپیمایی‌ها می‌گویند. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نیز نسبت به «فتنهٔ جدید» هشدار داد.[۲۹۷] برخی برگزاری تجمعات مشهد و کرمانشاه را برنامه‌ای از سوی مخالفان حسن روحانی و به‌طور مشخص سپاه می‌دانند. اما معتقدند اکنون کنترل این تجمع‌ها که قرار بود صرفاً محدود به طرح شعارهایی علیه حسن روحانی، رئیس‌جمهوری این کشور باشد از دست طراحان آن خارج شده و به فرصتی تبدیل شده‌است تا مردم از آن برای طرح مشکلات عمدهٔ خود از جمله مشکلات اقتصادی استفاده کنند.[۲۹۸]

علی خامنه‌ای در نشست هفتگی‌اش با خانوادهٔ شهیدان در ۱۲ دی.

علی خامنه‌ای رهبر نظام جمهوری اسلامی در نشست هفتگی‌اش با خانوادهٔ شهیدان در ۱۲ دی، در نخستین واکنش به این اعتراضات گفت «در قضایای چند روز اخیر، دشمنان ایران با ابزارهای گوناگونِ در اختیارشان از جمله پول، سلاح، سیاست و دستگاه امنیتی هم‌پیمان شدند تا برای نظام اسلامی مشکل ایجاد کنند.» و افزود «من در خصوص این قضایا حرف‌هایی دارم و در وقت آن با مردم عزیزمان سخن خواهم گفت.»[۲۹۹][۳۰۰]

اسحاق جهانگیری، معاون اول رئیس‌جمهور ایران، در یک سخنرانی در ۸ دی ۱۳۹۶ گفت: «شاخص‌های اقتصادی کشور در وضعیت مناسبی است؛ ولی چند کالا گران شده‌است که دلایل خود را دارد و دولت هم مکلف است قیمت آن‌ها را اصلاح کند اما مسائل اقتصادی بهانه برخی مسائل شده‌است. در پشت پرده، مسائل دیگری مطرح است. کسانی که بانی برخی اقدامات علیه دولت شده‌اند، بدانند دود اقدامات آن‌ها به چشم خودشان می‌رود. وقتی حرکت سیاسی در خیابان شروع می‌شود، دیگران بر آن سوار می‌شوند و کسانی که آن حرکت را شروع کرده‌اند، پایان‌دهندهٔ آن نیستند».[۳۰۱]
عبدالرضا رحمانی فضلی وزیر کشور در ۱۴ دی ۱۳۹۶ شمار معترضان را «حداکثر ۴۲ هزار نفر» اعلام کرد که حاکمیت تلاش داشته با «بالاترین سطح مدارا و هدایت‌گری» با آنان برخورد کند.[۳۰۲]

محمدعلی ابطحی سیاست‌مدار اصلاح‌طلب که در دوران ریاست جمهوری سید محمد خاتمی رئیس دفتر رئیس‌جمهور بود با اشاره به اغتشاشات اخیر در برخی شهرهای ایران و حمایت بیگانگان از این اغتشاشات گفت: مقامات آمریکایی و اسراییلی و فرح پهلوی و محمد بن سلمان سعودی و تکفیری‌ها با حمایت‌های کورشان بازهم دشمنی‌شان را با ملت ایران آشکار کردند.[۳۰۳][۳۰۴][۳۰۵]

واکنش‌های بین‌المللی

  • ایرانکانادا امیر خدیر سیاستمدار ایرانی-کانادایی در ۲ ژانویه در بیانهٔ خود با عنوان «مردم ایران به حمایت ما در مقابل دشمنان نیاز دارند»، نوشت: «اعتراضات جدید نسبت به قدرت فاسد ملاها نشان دهنده خشمِ به حقِ محروم‌ترین قشرهای ملت ایران، به ویژه در شهرهای کارگری و مناطقی است که اقلیت‌های قومی و مذهبی زندگی می‌کنند.» در بخش دیگری از بیانیه خود تأکید کرده‌است: «علاوه بر خشونت‌هایی که از طرف دستگاه سرکوب و شکنجه ملاها وارد می‌شود، خطر مداخله خارجی ایالات متحده و متحدانش، اسرائیل و عربستان سعودی، که از ۲۵ سال پیش تاکنون سیاست بی‌ثباتی در منطقه را ادامه می‌دهند نیز وجود دارد.»[۳۰۶]
  • ایالات متحده آمریکا سناتور جمهوریخواه تد کروز در بیانیهٔ ۹ دی اعلام کرد با مردم ایران که علیه «حکومت سرکوبگر و ظالم» تظاهرات کرده‌اند، اعلام همبستگی می‌کند.[۳۰۷] برخی اعضای کنگره مانند پل رایان، اورین هچ و تام کاتن نیز دیدگاه‌های همسو با معترضان داشته‌اند.
  • سازمان ملل متحد آنتونیو گوترش دبیرکل سازمان ملل متحد نیز روز سه شنبه از افزایش آمار کشته‌ها در تظاهرات ضددولتی ایران ابراز تاسف کرد و از جمهوری اسلامی ایران خواست حق تظاهرکنندگان مسالمت آمیز را به رسمیت بشناسد.[۳۰۸]
  • اتحادیه اروپا اتحادیه اروپا اعلام کرد که وضعیت را در ایران زیر نظر دارد؛ همچنین انتظار دارد حق تجمع مسالمت‌آمیز رعایت شود.[۳۰۹]
  • سوریه بیانیه‌ای به نام «فرهیختگان، نویسندگان و آزادگان سوریه» ۱۳ دی/ ۳ ژانویه منتشر شد که در آن از معترضان حمایت نمودند، «از آنجا که ما درخواست‌های زنان و مردان شرکت‌کننده در تظاهرات را درک کرده و چه مطالبات انسانی و چه سیاسی باشند، درخواست‌هایی عادلانه و به حق می‌دانیم، امروز در کنار آزادگانی که در تظاهراتی گسترده به خیابان‌ها آمده و شعار آزادی سر داده و خواستار آزادی نسل‌های جدید از زندان‌های ولی فقیه و شبه‌نظامیان سپاه پاسدارانش شده و درخواست‌هایشان برای کرامت انسانی‌شان را فریاد زده و اصل مشکل منطقه را توضیح می‌دهد، می‌ایستیم.» ۹۲ نفر آن را امضا نمودند از از جمله امضاکنندگان سرشناس این بیانیه برهان غلیون، نوری جراح، جرج صبرا، ریاض نعسان آغا و علی فرزات می‌باشند.[۳۱۰]

دولت‌ها

  • امارات متحده عربی وزیر مشاور در امور خارجهٔ امارات متحدهٔ عربی، انور قرقاش، ۲۸ دسامبر ۲۰۱۷/ ۷ دی ۱۳۹۶ تأکید کرد که این تظاهرات فرصتی برای حمایت از منافع داخلی و توسعه در ایران است و گفت: «مصلحت منطقه و ایران در ساختنِ درون‌کشوری و توسعهٔ آن است نه در ستیزگی با جهان عرب[۳۱۱]
  • ایالات متحده آمریکا رئیس‌جمهور ایالات متحدهٔ آمریکا، دونالد ترامپ بر حمایت از مردم ایران و اعتراض‌شان، تأکید کرد. همچنین، سارا سندرز، سخنگوی کاخ سفید موضع دولت فدرال ایالات متحدهٔ آمریکا را بیان داشت. وزارت خارجه آمریکا پیش از واکنش سندرز نیز، در بیانیه‌ای خواستار حمایت همهٔ ملت‌ها از «خواسته‌های مردم ایران برای حقوق اولیه‌شان» شد.[۳۱۲]
  • کانادا وزارت امور خارجه کانادا با انتشار اطلاعیه‌ای در ۳۰ دسامبر از خواسته‌ها و حقوق اساسی مردم ایران حمایت کرد و بیان کرد: «کانادا شاهد است که مردم ایران در حال استفاده از حق اساسی اعتراضِ مسالمت آمیز هستند.» «ما از مقامات ایرانی می‌خواهیم حقوق دموکراتیک و انسانی را حفظ کنند و به آن احترام بگذارند.»[۳۱۳]
  • بریتانیا بوریس جانسون، وزیر امور خارجهٔ بریتانیا در توئیتی به تاریخ ۳۱ دسامبر، گفت که «رویدادها در ایران را با نگرانی دنبال می‌کنیم. ضروری است که شهروندان حق اعتراض مسالمت‌آمیز داشته باشند».[۳۱۴]
  • اسرائیل پس از آن که دو عضو کابینهٔ دولت اسرائیل با اعلام حمایت خود از اعتراضات سراسری در ایران در صفحه توییتر خود واکنش نشان دادند، نخست‌وزیر بنیامین نتانیاهو در ۳۱ دسامبر/ ۱۰ دی از اعضای کابینه خود خواست در بیان دیدگاهایشان دربارهٔ اعتراضات ایران محتاط بوده و آن‌ها را به «حداقل» برسانند. گیلاد اردان، وزیر امنیت عمومی اسرائیل پیش از این گفته بود: «معترضان ایرانی شجاعانه در برابر حکومتی که میلیاردها دلار از پول خود را صرف کمک به گروه‌های تروریستی بین‌المللی مانند حماس و حزب‌الله می‌کند، ایستاده‌اند.»[۳۱۵]
  • آلمان دولت آلمان در ۳۱ دسامبر/ ۱۰ دی خواستار احترام دولت ایران به حقوق معترضان شده و از تظاهرکنندگان خواست که به صورت مسالمت‌آمیز خواسته‌هایشان را مطرح کنند.[۳۱۶]
  • روسیه وزارت خارجهٔ روسیه، در ۳۱ دسامبر/۱۰ دی، توصیه‌هایی را برای اتباع روسیه در ایران ارائه داد که به آن‌ها هشدار داده می‌شود تا از تجمع‌های دسته‌جمعی در ایران در پی تظاهرات‌های مداوم دوری کنند. در بیانیهٔ وزارت خارجهٔ روسیه در صفحهٔ فیسبوکش آمده‌است: «برخی شهرهای ایران، ازجمله تهران، مشهد، اصفهان و رشت، به‌دلیل نارضایتی اجتماعی ایجادشده در جامعه، شاهد تجمعات اعتراضی و درگیری میان معترضان و پلیس است؛ از شهروندان روسی در ایران می‌خواهیم که ضمن حفظ هوشیاری، از محل تجمعات مردم دوری کنند».[۳۱۷] خبرگزاری اسپوتنیک با عناوینی مانند: «دست داشتن خارجی‌ها در تظاهرات مردمی در ایران» به نقل قول کردن از مقامات ایران پرداخته و به نگرانی وزیر امور خارجه روسیه از دخالت خارجی در ایران اشاره کرده‌است: «مداخله خارجی در اوضاع ایران غیرقابل قبول است.»[۳۱۸]
  • نروژ وزارت خارجه نروژ در یک توئیت در ۱ ژانویه اعلام کرد: «تظاهرات در ایران را با نگرانی عمیقی دنبال می‌کنیم. حیاتی است که حقوق اساسی شهروندان برای تظاهرات مسالمت‌آمیز رعایت شود. باید از خشونت و از دست‌رفتن جان‌های بیشتر جلوگیری شود».[۳۱۹]
  • بحرین بحرین از شهروندان خود خواسته‌است که به دلیل «ناآرامی‌ها و خشونت گسترده» به ایران «به‌طور دائم و بدون هیچ شرایطی» سفر نکنند. بیانیهٔ وزارت خارجه بحرین در ۱ ژانویه/۱۱ دی از شهروندان خود خواسته که بلافاصله «با مراقبت احتیاط فوق‌العاده» ایران را ترک کند.[۳۲۰]
  • مصریک مسئول در وزارت امور خارجهٔ مصر در ۱ ژانویه ۲۰۱۸ بیان کرد که «مصر از دخالت در امور هر کشور دیگری اجتناب می‌کند و همیشه از کشورهای دیگر خواسته تا در امور مصر نیز دخالت نکنند.» این مقام مصری اشاره کرد که کشورش امیدوار است تا ثبات و امنیت منطقه بر جای بماند و دوری از سیاست دخالت در امور دیگران و تحریک فتنه و هرج و مرج مدنظر باشد.[۳۲۱]
  • ترکیه ترکیه در ۲ ژانویه/ ۱۲ دی خواهان اجتناب از دخالت خارجی در این وقایع شده و ابراز امیدواری کرده‌است که تنش بیشتری رخ ندهد.[۳۲۲]
  • Flag of the People's Republic of China.svg سخنگوی وزارت خارجه چین در ۳ ژانویه/۱۳ دی ۱۳۹۶ گفت پکن «گزارش‌ها در مورد وضعیت ایران را رویت کرده» و «امیدوار هستیم ثبات در ایران حفظ شود و این کشور توسعه پیدا کند». روزنامه‌های رسمی چین هم مقاله‌هایی در مورد اعتراضات ایران منتشر کرده‌اند.[۳۲۳]
  • سوریه سوریه هرگونه دخالت خارجی در امور داخلی ایران را غیرقابل قبول خواند و ابراز امیدواری کرد که توطئه شکست خواهد خورد.[۳۲۲]
  • عراق نوری المالکی معاون رئیس‌جمهور عراق بیان کرد که اعتراض‌های ایران «یک مسئله داخلی است؛ ولی دشمنان ایران و اذناب آن‌ها برای ایجاد آشوب و بی‌ثباتی در این کشور تلاش می‌کنند.» او با حمایت از حاکمیت ایران و محکومیت «هر نوع دخالت خارجی» خواستار «حفظ آرامش و اتخاذ تدابیر مناسب» «به نفع ملت ایران» شد.[۳۲۴]
  • فرانسه طبق اعلام وزارت خارجه فرانسه، مقامات فرانسه با دقت تحولات ایران را پیگیری می‌کنند: «حق اعتراض آزادانه و همچنین برخورداری از جریان آزاد اطلاعات، از حقوق اساسی هستند». فرانسه نگرانی خود را نسبت به‌شمار قابل توجه قربانیان و دستگیرشدگان این حوادث نیز ابراز کرد و اعلام کرد «این موضوعات و بطور کلی مسئله احترام به حقوق بشر، در قلب گفتگوها و مراودات ما با مقامات ایرانی طی هفته‌های پیش رو خواهد بود.»[۳۲۵]
  • یمن عبدالملک المخلافی، وزیر امور خارجهٔ یمن در دولت عبد ربه منصور هادی در یک سری از توییت‌های منتشر شده در ۲ ژانویه/ ۱۲ دی در حساب توییتر خود از تظاهرات حمایت نمود و آن را «قیام ایران»(انتفاضهٔ ایرانی) نامید که نیاز مردم این کشور به زندگی در صلح و آرامش با مردم منطقه روشن می‌سازد.[۳۲۶]
  • ایتالیا آنجلینو آلفانو وزیر خارجه ایتالیا در ۲ ژانویه/۱۳ دی گفت که «با بالاترین دقت، اعتراضات و خواسته‌های تظاهرات‌کنندگان در ایران را دنبال می‌کنیم …باید آزادیهای مسالمت‌آمیز برای بیان و تظاهرات در ایران تضمین شود.»[۳۲۷]
  • سوئد مارگو والستروم وزیر خارجه سوئد در پیامی گفت: «تظاهرات در ایران را دنبال می‌کنیم. مهم است که از خشونت بیشتر جلوگیری شود. آزادی اجتماع، یک حقِّ اساسی انسانی است». «خشونت رژیم اسلامی باید محکوم شود.»[۳۲۸]

سازمان‌ها و احزاب

  • سازمان جوامع ایرانیان آمریکایی، گروهی هم‌پیمان با شورای ملی مقاومت ایران در ۳۱ دسامبر ۲۰۱۷ در برابر کاخ سفید گرد آمدند و حمایت خود را از معترضان بیان نمودند.[۳۲۹]
  • گزارشگران بدون مرز ۱۰ دی در فیس‌بوک خود «محدود کردن دسترسی مردم به اینترنت و نرم‌افزارهای کاربردی چون تلگرام و اینستاگرام را از سوی مقام‌های جمهوری اسلامی ایران» را محکوم کرد و آن را «سرکوب آزادی اطلاع‌رسانی و حق دانستن مردم» دانست.[۳۳۰]
  • فدراسیون جهانی جامعه‌های حقوق بشر در ۳ ژانویه ۲۰۱۷/ ۱۳ دی ۱۳۹۶ اعلام کرد که حکومت ایران «باید فوری و بدون قید و شرط کلیهٔ کسانی را که در اعتراض‌های سراسری دستگیرشده‌اند آزاد کند و تحقیقات مستقل و غیر جانبدارانه‌ای را دربارهٔ کلیهٔ اشخاص کشته شده در تظاهرات در پیش بگیرد.»[۵۹]
  • حسن نصرالله دبیرکل حزب‌الله لبنان در ۳ ژانویه ۲۰۱۷/ ۱۳ دی ۱۳۹۶ در گفتگو با شبکه المیادین گفت که «مشکل کنونی در ایران مربوط به داخل نظام نیست که جریان‌های مختلف آن به‌طور کامل با یکدیگر متحد شدند، بلکه ناشی از ورشکستگی بانک‌ها و مؤسسه‌ها و تشدید بحران مالی است.»[۳۳۱]
  • سازمان ملل متحد آنتونیو گوترش دبیرکل سازمان ملل متحد نیز روز سه شنبه از افزایش آمار کشته‌ها در تظاهرات ضددولتی ایران ابراز تاسف کرد و از جمهوری اسلامی ایران خواست حق تظاهرکنندگان مسالمت آمیز را به رسمیت بشناسد.[۳۰۸]
  • اتحادیه اروپا اتحادیه اروپا اعلام کرد که وضعیت را در ایران زیر نظر دارد؛ همچنین انتظار دارد حق تجمع مسالمت‌آمیز رعایت شود.[۳۰۹]
  • بیانیه‌ای به نام «فرهیختگان، نویسندگان و آزادگان سوریه» ۱۳ دی/ ۳ ژانویه منتشر شد که در آن از معترضان حمایت نمودند، «از آنجا که ما درخواست‌های زنان و مردان شرکت‌کننده در تظاهرات را درک کرده و چه مطالبات انسانی و چه سیاسی باشند، درخواست‌هایی عادلانه و به حق می‌دانیم، امروز در کنار آزادگانی که در تظاهراتی گسترده به خیابان‌ها آمده و شعار آزادی سر داده و خواستار آزادی نسل‌های جدید از زندان‌های ولی فقیه و شبه‌نظامیان سپاه پاسدارانش شده و درخواست‌هایشان برای کرامت انسانی‌شان را فریاد زده و اصل مشکل منطقه را توضیح می‌دهد، می‌ایستیم.» ۹۲ نفر آن را امضا نمودند از از جمله امضاکنندگان سرشناس این بیانیه برهان غلیون، نوری جراح، جرج صبرا، ریاض نعسان آغا و علی فرزات می‌باشند.[۳۱۰]
  • Flag of Syria 2011, observed.svg ائتلاف ملی نیروهای مخالف سوریه در بیانیهٔ ۵ ژانویه، حکومت ایران را به خاطر سرکوب خشن معترضان محکوم کرد، و اعلام کرد که «در کنار مردم ایران می‌ایستند». در این بیانه، حکومت ایران را متهم به اتخاذ سیاست‌هایی کرده که هدفشان «صدور بحران‌های درونی» این کشور به همسایگان و «شعله‌ور کردن آتش جنگ و درگیری» در آن‌هاست.[۳۳۲]
  • ایالات متحده آمریکا رئیس‌جمهور ایالات متحدهٔ آمریکا، دونالد ترامپ بر حمایت از مردم ایران و اعتراض‌شان، تأکید کرد. همچنین، سارا سندرز، سخنگوی کاخ سفید موضع دولت فدرال ایالات متحدهٔ آمریکا را بیان داشت. وزارت خارجه آمریکا پیش از واکنش سندرز نیز، در بیانیه‌ای خواستار حمایت همهٔ ملت‌ها از «خواسته‌های مردم ایران برای حقوق اولیه‌شان» شد.[۳۱۲]
  • بریتانیا بوریس جانسون، وزیر امور خارجهٔ بریتانیا در توئیتی به تاریخ ۳۱ دسامبر، گفت که «رویدادها در ایران را با نگرانی دنبال می‌کنیم. ضروری است که شهروندان حق اعتراض مسالمت‌آمیز داشته باشند».[۳۱۴]
  • روسیه وزارت خارجهٔ روسیه، در ۳۱ دسامبر/۱۰ دی، توصیه‌هایی را برای اتباع روسیه در ایران ارائه داد که به آن‌ها هشدار داده می‌شود تا از تجمع‌های دسته‌جمعی در ایران در پی تظاهرات‌های مداوم دوری کنند. در بیانیهٔ وزارت خارجهٔ روسیه در صفحهٔ فیسبوکش آمده‌است: «برخی شهرهای ایران، ازجمله تهران، مشهد، اصفهان و رشت، به‌دلیل نارضایتی اجتماعی ایجادشده در جامعه، شاهد تجمعات اعتراضی و درگیری میان معترضان و پلیس است؛ از شهروندان روسی در ایران می‌خواهیم که ضمن حفظ هوشیاری، از محل تجمعات مردم دوری کنند».[۳۱۷] خبرگزاری اسپوتنیک با عناوینی مانند: «دست داشتن خارجی‌ها در تظاهرات مردمی در ایران» به نقل قول کردن از مقامات ایران پرداخته و به نگرانی وزیر امور خارجه روسیه از دخالت خارجی در ایران اشاره کرده‌است: «مداخله خارجی در اوضاع ایران غیرقابل قبول است.»[۳۱۸]
  • Flag of the People's Republic of China.svg سخنگوی وزارت خارجه چین در ۳ ژانویه/۱۳ دی ۱۳۹۶ گفت پکن «گزارش‌ها در مورد وضعیت ایران را رویت کرده» و «امیدوار هستیم ثبات در ایران حفظ شود و این کشور توسعه پیدا کند». روزنامه‌های رسمی چین هم مقاله‌هایی در مورد اعتراضات ایران منتشر کرده‌اند.[۳۲۳]
  • فرانسه طبق اعلام وزارت خارجه فرانسه، مقامات فرانسه با دقت تحولات ایران را پیگیری می‌کنند: «حق اعتراض آزادانه و همچنین برخورداری از جریان آزاد اطلاعات، از حقوق اساسی هستند». فرانسه نگرانی خود را نسبت به‌شمار قابل توجه قربانیان و دستگیرشدگان این حوادث نیز ابراز کرد و اعلام کرد «این موضوعات و بطور کلی مسئله احترام به حقوق بشر، در قلب گفتگوها و مراودات ما با مقامات ایرانی طی هفته‌های پیش رو خواهد بود.»[۳۲۵]
  • امارات متحده عربی وزیر مشاور در امور خارجهٔ امارات متحدهٔ عربی، انور قرقاش، ۲۸ دسامبر ۲۰۱۷/ ۷ دی ۱۳۹۶ تأکید کرد که این تظاهرات فرصتی برای حمایت از منافع داخلی و توسعه در ایران است و گفت: «مصلحت منطقه و ایران در ساختنِ درون‌کشوری و توسعهٔ آن است نه در ستیزگی با جهان عرب.»[۳۱۱]
  • کانادا وزارت امور خارجه کانادا با انتشار اطلاعیه‌ای در ۳۰ دسامبر از خواسته‌ها و حقوق اساسی مردم ایران حمایت کرد و بیان کرد: «کانادا شاهد است که مردم ایران در حال استفاده از حق اساسی اعتراضِ مسالمت آمیز هستند.» «ما از مقامات ایرانی می‌خواهیم حقوق دموکراتیک و انسانی را حفظ کنند و به آن احترام بگذارند.»[۳۱۳]
  • اسرائیل پس از آن که دو عضو کابینهٔ دولت اسرائیل با اعلام حمایت خود از اعتراضات سراسری در ایران در صفحه توییتر خود واکنش نشان دادند، نخست‌وزیر بنیامین نتانیاهو در ۳۱ دسامبر/ ۱۰ دی از اعضای کابینه خود خواست در بیان دیدگاهایشان دربارهٔ اعتراضات ایران محتاط بوده و آن‌ها را به «حداقل» برسانند. گیلاد اردان، وزیر امنیت عمومی اسرائیل پیش از این گفته بود: «معترضان ایرانی شجاعانه در برابر حکومتی که میلیاردها دلار از پول خود را صرف کمک به گروه‌های تروریستی بین‌المللی مانند حماس و حزب‌الله می‌کند، ایستاده‌اند.»[۳۱۵]
  • آلمان دولت آلمان در ۳۱ دسامبر/ ۱۰ دی خواستار احترام دولت ایران به حقوق معترضان شده و از تظاهرکنندگان خواست که به صورت مسالمت‌آمیز خواسته‌هایشان را مطرح کنند.[۳۱۶]
  • نروژ وزارت خارجه نروژ در یک توئیت در ۱ ژانویه اعلام کرد: «تظاهرات در ایران را با نگرانی عمیقی دنبال می‌کنیم. حیاتی است که حقوق اساسی شهروندان برای تظاهرات مسالمت‌آمیز رعایت شود. باید از خشونت و از دست‌رفتن جان‌های بیشتر جلوگیری شود».[۳۱۹]
  • بحرین بحرین از شهروندان خود خواسته‌است که به دلیل «ناآرامی‌ها و خشونت گسترده» به ایران «به‌طور دائم و بدون هیچ شرایطی» سفر نکنند. بیانیهٔ وزارت خارجه بحرین در ۱ ژانویه/۱۱ دی از شهروندان خود خواسته که بلافاصله «با مراقبت احتیاط فوق‌العاده» ایران را ترک کند.[۳۳۳]
  • مصریک مسئول در وزارت امور خارجهٔ مصر در ۱ ژانویه ۲۰۱۸ بیان کرد که «مصر از دخالت در امور هر کشور دیگری اجتناب می‌کند و همیشه از کشورهای دیگر خواسته تا در امور مصر نیز دخالت نکنند.» این مقام مصری اشاره کرد که کشورش امیدوار است تا ثبات و امنیت منطقه بر جای بماند و دوری از سیاست دخالت در امور دیگران و تحریک فتنه و هرج و مرج مدنظر باشد.[۳۲۱]
  • ترکیه ترکیه در ۲ ژانویه/ ۱۲ دی خواهان اجتناب از دخالت خارجی در این وقایع شده و ابراز امیدواری کرده‌است که تنش بیشتری رخ ندهد.[۳۲۲]
  • سوریه بشار اسد هرگونه دخالت خارجی در امور داخلی ایران را غیرقابل قبول خواند و ابراز امیدواری کرد که توطئه شکست خواهد خورد.[۳۲۲]
  • عراق نوری المالکی معاون رئیس‌جمهور عراق بیان کرد که اعتراض‌های ایران «یک مسئله داخلی است؛ ولی دشمنان ایران و اذناب آن‌ها برای ایجاد آشوب و بی‌ثباتی در این کشور تلاش می‌کنند.» او با حمایت از حاکمیت ایران و محکومیت «هر نوع دخالت خارجی» خواستار «حفظ آرامش و اتخاذ تدابیر مناسب» «به نفع ملت ایران» شد.[۳۲۴]
  • یمن عبدالملک المخلافی، وزیر امور خارجهٔ یمن در دولت عبد ربه منصور هادی در یک سری از توییت‌های منتشر شده در ۲ ژانویه/ ۱۲ دی در حساب توییتر خود از تظاهرات حمایت نمود و آن را «قیام ایران»(انتفاضهٔ ایرانی) نامید که نیاز مردم این کشور به زندگی در صلح و آرامش با مردم منطقه روشن می‌سازد.[۳۲۶]
  • ایتالیا آنجلینو آلفانو وزیر خارجه ایتالیا در ۲ ژانویه/۱۳ دی گفت که «با بالاترین دقت، اعتراضات و خواسته‌های تظاهرات‌کنندگان در ایران را دنبال می‌کنیم …باید آزادیهای مسالمت‌آمیز برای بیان و تظاهرات در ایران تضمین شود.»[۳۲۷]
  • اتریش کارین کنایسل وزیر خارجهٔ اتریش در گفتگویی با Österreich در ۲ ژانویه بیان نمود که قصد مداخله و اظهارنظر دربارهٔ مسائل داخلی ایران را ندارد. «اما حق ابراز اعتراض و برگزاری تظاهرات باید وجود داشته باشد و همچنین باید به آزادی ابراز عقیده احترام گذاشته شود.»[۳۳۴]
  • سوئد مارگو والستروم وزیر خارجه سوئد در پیامی گفت: «تظاهرات در ایران را دنبال می‌کنیم. مهم است که از خشونت بیشتر جلوگیری شود. آزادی اجتماع، یک حقِّ اساسی انسانی است». «خشونت رژیم اسلامی باید محکوم شود.»[۳۲۸]
  • چچن رمضان قدیروف رئیس جمهوری چچن در ۵ ژانویه در صفحه خود در توییتر از بیانیه دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا دربارهٔ قصد وی برای کمک به معترضان در «وقت مناسبت» انتقاد کرد و گفت که ایالات متحده دارد برای ایران «اسب تروا» آماده می‌کند، «قبلاً ملت‌های لیبی، سوریه، عراق، افغانستان، صربستان، ویتنام و غیره چنین کمک مؤثری را دریافت کرده بودند.»[۳۳۵]
  • کردستان نیچروان بارزانی روز ۱۷ دی، گفت: «متهم کردن اربیل به دست داشتن در اعتراضات اخیر ایران، یک اتهام کمدی است و ما در امور داخلی ایران دخالت نمی‌کنیم». سفین دزی، سخنگوی رسمی دولت اقلیم کردستان عراق، نیز اتهام نقش داشتن اربیل در تجمع‌های اعتراضی در ایران را «جعلی و دور از حقیقت» خواند.[۳۳۶][۳۳۷]

سازمان‌ها و احزاب

  • رضا پهلوی در گفتگو با خبرگزاری رویترز گفت که دولت آمریکا باید شرکت‌های ارتباطی و اینترنتی را به ارائه خدمات به ایرانیان معترض تشویق نماید. پیرو این خبر پائولو کوئلیو که ناشر رسمی وی در ایران با عنوان «یک فراری ضدانقلاب» مجوز فعالیت ندارد، ساعت ۱۱ صبح ۴ ژانویه در توئیتی جنجالی با لحنی تند نسبت به رضا پهلوی از ساواک و همچنین کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ یاد کرد. وی که ۱۴ و نیم میلیون فالوئر دارد (از جمله باراک اوباما) این توئیتش تا ۵ ژانویه ۳هزار بار پسندیده و ۸۷۴ بار ریتوئیت شد.[۳۳۸] رضاپهلوی ۶ ژانویه در مصاحبه با بی‌بی‌سی فارسی در پاسخ به این سؤال که «آیا خود را رهبر اعتراضات کنونی می‌داند؟» گفت: در طول تاریخ هیچ رهبری ادعای رهبری نکرده‌است بلکه مردم رهبران خودشان را انتخاب می‌کنند و اینکه تلاش او بر این متمرکز است که کار درست را انجام دهد و انتخاب با مردم است.[۳۳۹]
  • سازمان جوامع ایرانیان آمریکایی، گروهی هم‌پیمان با شورای ملی مقاومت ایران در ۳۱ دسامبر ۲۰۱۷ در برابر کاخ سفید گرد آمدند و حمایت خود را از معترضان بیان نمودند.[۳۲۹]
  • گزارشگران بدون مرز ۱۰ دی در فیس‌بوک خود «محدود کردن دسترسی مردم به اینترنت و نرم‌افزارهای کاربردی چون تلگرام و اینستاگرام را از سوی مقام‌های جمهوری اسلامی ایران» را محکوم کرد و آن را «سرکوب آزادی اطلاع‌رسانی و حق دانستن مردم» دانست.[۳۳۰]
  • فدراسیون جهانی جامعه‌های حقوق بشر در ۳ ژانویه ۲۰۱۷/ ۱۳ دی ۱۳۹۶ اعلام کرد که حکومت ایران «باید فوری و بدون قید و شرط کلیهٔ کسانی را که در اعتراض‌های سراسری دستگیرشده‌اند آزاد کند و تحقیقات مستقل و غیر جانبدارانه‌ای را دربارهٔ کلیهٔ اشخاص کشته شده در تظاهرات در پیش بگیرد.»[۵۹]
  • عفو بین‌الملل در بیانیهٔ ۴ ژانویه ۲۰۱۸/ ۱۴ دی ۱۳۹۶ خود از مقامت ایران خواست تا به آنچه «سرکوب بیرحمانه تظاهرکنندگان در ایران» نامیده پایان دهد. در این بیانیه خواسته شده که به دستگیری تظاهرکنندگان پایان دهد و تحقیقات مستقلی دربارهٔ کشته‌شدگان آغاز شود، این بیانیه با اشاره به بازداشت بیش از هزار نفر می‌گوید: «این افراد در معرض خطر بدرفتاری و شکنجه قرار دارند و بسیاری از آن‌ها از ارتباط با خانواده یا دسترسی به وکیل محروم هستند.» عفو بین‌الملل همچنین از دولت ایران خواست تا دربارهٔ کشته شدن دستکم ۲۲ نفر در اعتراضات یک هفته گذشته «به سرعت تحقیقات مؤثر و مستقلی را آغاز کند و همه کسانی را که مسئول نقض حقوق بشر بودند، مجازات کند.»[۳۴۰]
  • حزب‌الله لبنان، حسن نصرالله دبیرکل این حزب در ۳ ژانویه ۲۰۱۷/ ۱۳ دی ۱۳۹۶ در گفتگو با شبکه المیادین گفت که «مشکل کنونی در ایران مربوط به داخل نظام نیست که جریان‌های مختلف آن به‌طور کامل با یکدیگر متحد شدند، بلکه ناشی از ورشکستگی بانک‌ها و مؤسسه‌ها و تشدید بحران مالی است.»[۳۳۱]

جستارهای وابسته

پانویس و منابع

  1. «تظاهرات مردم بیرجند در اعتراض به گرانی: مرگ بر روحانی، مرگ بر گرانی». Radid. ۲۰۱۷-۱۲-۳۰. بازبینی‌شده در ۲۰۱۷-۱۲-۳۱. 
  2. «ادامه شبانه تظاهرات در بجنورد. شامگاه جمعه ۸ دی». رادیو فردا. ۲۰۱۷-۱۲-۳۰. بازبینی‌شده در ۲۰۱۷-۱۲-۳۱. 
  3. «تظاهرات سراسری ضد حکومتی در شهرهای ایران». حقوق بشر ایران. ۲۰۱۷-۱۲-۳۰. بازبینی‌شده در ۲۰۱۷-۱۲-۳۱. 
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ "اعتراضات شبانه در شهرهای ایران؛ دو نفر در لرستان کشته شدند". euronews. ٢٠١٧-١٢-٣٠. بازبینی‌شده در ٢٠١٧-١٢-٣١. 
  5. «تظاهرات مردم اهواز؛ با شعار مرگ بر دیکتاتور + فیلم». Mojahedin.org. ۲۰۱۷-۱۲-۳۰. بازبینی‌شده در ۲۰۱۷-۱۲-۳۱. 
  6. «تظاهرات مردم زاهدان؛ با شعار سوریه را رها کن فکری به‌حال ما کن + فیلم». Mojahedin.org. ۲۰۱۷-۱۲-۳۰. بازبینی‌شده در ۲۰۱۷-۱۲-۳۱. 
  7. «مردم و جوانان گرگان به قیام‌کنندگان پیوستند - شنبه ۹دی ۹۶ + فیلم». Mojahedin.org. ۲۰۱۷-۱۲-۳۰. بازبینی‌شده در ۲۰۱۷-۱۲-۳۱. 
  8. «تبریز کارگر شمالی - تظاهرات مردم یاشا آذربایجان یاشا تبریز - ۹ دی ۱۳۹۶». Youtube. ۲۰۱۷-۱۲-۳۰. بازبینی‌شده در ۲۰۱۷-۱۲-۳۱. 
  9. «اعتراضات در شهرهای ایران: بازداشت‌ها و واکنش‌ها». Euronews. ۲۹/۱۲/۲۰۱۷. بازبینی‌شده در ۲۰۱۷-۱۲-۳۱. 
  10. «اعتراضات شبانه در شهرهای ایران؛ دو نفر در لرستان کشته شدند». Euronews. ۲۰۱۷-۱۲-۳۰. بازبینی‌شده در ۲۰۱۷-۱۲-۳۱. 
  11. تظاهرات هشتگرد
  12. ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ چهارمین روز از تظاهرات سراسری علیه جمهوری اسلامی
  13. «ادامه تظاهرات مردم در شهر دزفول ایران». خبرگزاری آناتولی. ۲۰۱۷-۱۲-۳۰. بازبینی‌شده در ۲۰۱۷-۱۲-۳۱. 
  14. «تظاهرات مردم بروجرد ۱۲ دی». Youtube. ۲۰۱۸-۰۱-۰۱. بازبینی‌شده در ۲۰۱۸-۰۱-۳۰. 
  15. «یک تبعه اروپایی در اغتشاشات بروجرد دستگیر شد». الف. ۲۰۱۸-۰۱-۰۳. بازبینی‌شده در ۲۰۱۸-۰۱-۳۰. 
  16. «kerman Anti government protest 2017 Dezember Iran». Youtube. ۲۰۱۷-۱۲-۳۰. بازبینی‌شده در ۲۰۱۷-۱۲-۳۱. 
  17. «قیام جوانان بندرعباس با شعار مرگ بر خامنه‌ای - شنبه ۹دی ۹۶ + فیلم». Mojahedin.org. ۲۰۱۷-۱۲-۳۰. بازبینی‌شده در ۲۰۱۷-۱۲-۳۱. 
  18. 10دیماه 96 و کرمانشاه و بانه و تویسرکان در اعتراضات
  19. «تظاهرات سراسری امروز ٩ دی ماه ١٣٩٦ بابل». Youtube. ۲۰۱۷-۱۲-۳۰. بازبینی‌شده در ۲۰۱۷-۱۲-۳۱. 
  20. ۲۰٫۰ ۲۰٫۱ ۲۰٫۲ ۲۰٫۳ ۲۰٫۴ Reuters (30 December 2017). "Protests over alleged corruption and rising prices spread to Tehran". The Guardian. Retrieved 30 December 2017. 
  21. ۲۱٫۰ ۲۱٫۱ ۲۱٫۲ مجید محمدی. «بالاخره «بیداری ایرانیان» مقابل حکومت روحانیون». رادیو فردا، ۰۹/دی/۱۳۹۶. بازبینی‌شده در ۳۰ دسامبر ۲۰۱۷. 
  22. Bengali, Shashank; Mostaghim, Ramin (2017-12-31). "Iran is seeing the biggest antigovernment protests in years. What's driving the unrest?". latimes.com. Retrieved 2018-01-01. 
  23. https://en.radiofarda.com/a/reactions-iran-protests-pahlavi-cotton-rajavi/28946510.html
  24. خطیر (2018-01-01). "تصویری متفاوت از نیروهای یگان ویژه در تهران". تابناک.  Text " http://www.tabnak.ir/fa/news/760584/تصویری-متفاوت-از-نیروهای-یگان-ویژه-در-تهران " ignored (help);
  25. «فرمانده سپاه معترضان را «اغتشاشگر و جیره‌خوار بیگانه» خواند». دویچه‌وله، ۳ ژانویه ۲۰۱۸. «جعفری می‌گوید مجموعهٔ سپاه در روزهای اخیر تنها در اصفهان، لرستان و همدان «به‌طور محدود» وارد عمل شده» 
  26. Farda, Radio (2017-12-30). "Latest On Continuing Unrest In Iran - Basij Enters The Foray To Crack Down". RFE/RL. Retrieved 2018-01-01. 
  27. راهپیمایی مردم چند شهر در اعتراض به اقدامات اخیر تخریبگران/ فارس
  28. ۲۸٫۰ ۲۸٫۱ ۲۸٫۲ ۲۸٫۳ لحظه به لحظه با واکنش‌ها و حواشی موج اعتراضات در ایران، دویچه‌وله، 1/1/2018.
  29. https://tnews.ir/news/028c102160227.html
  30. ۳۰٫۰ ۳۰٫۱ Trump’s targeting of Iran comes as Islamic leaders torture and kill 8,000 protesters The Washington Times
  31. Kamali Dehghan, Saeid. “Iran's enemies to blame for unrest, says supreme leader, as nine die overnight”. The Guardian, January 2, 2017. 
  32. ۳۲٫۰ ۳۲٫۱ Kamali Dehghan, Saeid. “Iranian protester who died in custody 'was forced to take pills'”. The Guardian, January 18, 2017. 
  33. «مرگ یکی از بازداشت‌شدگان در زندان اوین تأیید شد». بی‌بی‌سی فارسی. 
  34. «استانداری لرستان: در درگیری‌های دورود 2 نفر کشته شدند / هیچ تیری از ناحیه نیروهای نظامی، انتظامی و امنیتی به سمت مردم شلیک نشد / ردپای گروه‌های خارجی نمایان است». انتخاب. 
  35. «عضو مجمع نمایندگان لرستان: در درگیری‌های دورود ۲ نفر کشته شدند / پلیس راهی جز شلیک به هنجارشکنان نداشت/ شما بگویید چطور باید آرامشان می‌کردند؟ /نمی‌توانیم بگوییم چهار تا آدم لاابالی را که به اموال عمومی تعرض می‌کنند آرام کنید». اعتمادآنلاین. 
  36. “Three killed in shooting by Revolutionary Guards during protests in central Iran”. MIDDLE EAST. 2017-12-30. Retrieved 2017-12-31. 
  37. «تایید کشته‌شدن دو نفر در اعتراض لرستان؛ نماینده مجلس: کار پلیس بود». voanews. 
  38. «کشته شدن دو نفر در اعتراضات یکشنبه شب ایذه تأیید شد». BBC. ۲۰۱۷-۱۲-۳۰. بازبینی‌شده در ۲۰۱۷-۱۲-۳۱. 
  39. دست کم ۹ نفر در اعتراض‌های روز دوشنبه ایران کشته شدند
  40. «فیلم «خودکشی» سینا قنبری برای نمایندگان بازدیدکننده از اوین پخش شد». رادیو فردا. تاریخ انتشار: ۱۰/بهمن/۱۳۹۶. تاریخ آخرین بازبینی: دوشنبه ۱۶ بهمن ۱۳۹۶ تهران ۰۴:۱۱.
  41. «آمار ضد و نقیض از بازداشت دانشجویان/ ارائه لیستی به وزرای اطلاعات، کشور و علوم برای شناسایی». خبرگزاری مجلس شورای اسلامی، ۱۹ دی ۱۳۹۶. بازبینی‌شده در ۹ ژانویه ۲۰۱۸. 
  42. «سینا قنبری معترض ۲۲ ساله در زندان اوین خودکشی کرد». رادیو زمانه. تاریخ انتشار: ۱۸ دی ۱۳۹۶. تاریخ آخرین بازبینی: ۱۸ دی ۱۳۹۶.
  43. Iran: at least 1,000 detained protesters at risk of torture Amnesty International
  44. More than 1,000 detained in crackdown against Iran protests, rights groups say Washington Post
  45. THOUSAND arrested and 21 killed in Iran as violent regime protests enter their sixth day Daily Express
  46. ۴۶٫۰ ۴۶٫۱ ۴۶٫۲ ۴۶٫۳ دانش‌آموز ۱۳ ساله در خمینی شهر به ضرب گلوله کشته شد
  47. http://www.asriran.com/fa/news/583027/استاندار-مرکزی-بازداشت-100-نفر-زخمی-شدن-12-پلیس-حمله-دیشب-به-فرمانداری-اراک
  48. «دست کم ۹ نفر در اعتراض‌های روز دوشنبه ایران کشته شدند». BBC. ۲۰۱۷-۱۲-۳۰. بازبینی‌شده در ۲۰۱۷-۱۲-۳۱. 
  49. «دست‌کم ۳۰۰ نفر در اعتراضات شنبه شب دستگیرشده‌اند». BBC. ۲۰۱۷-۱۲-۳۰. بازبینی‌شده در ۲۰۱۷-۱۲-۳۱. 
  50. بازداشت ۶۰ نفر در کاشان
  51. دستگیری ۳ نفر در مازندران
  52. ۵۲٫۰ ۵۲٫۱ " C’est la base sociale du régime qui manifeste " en Iran.
  53. لوموند: یک انقلاب واقعی کلیت نظام ایران را نشانه گرفته‌است
  54. https://ir.voanews.com/a/iran-protest-/4184355.html
  55. اعتراضات در شهرهای ایران: بازداشت‌ها و واکنش‌ها.
  56. ۵۶٫۰ ۵۶٫۱ ۵۶٫۲ ۵۶٫۳ بازتاب اعتراضات ایران در رسانه‌های بین‌المللی.
  57. WorldViewsTens of thousands of people have protested in Iran. Here’s why.
  58. هفتمین روز اعتراضات؛ فرمانده سپاه فراخوان اعتراض‌ها را به یک «مسوول سابق» نسبت داد
  59. ۵۹٫۰ ۵۹٫۱ ۵۹٫۲ حکومت باید حقوق مردم را رعایت کند و در مورد اعتراض‌های سراسری کشور خویشتن‌داری نشان دهد
  60. «شیرین عبادی: اعتراض‌های اخیر، نقطه آغاز جنبشی عظیم است». رادیو فردا، ۱۰/دی/۱۳۹۶. بازبینی‌شده در ۳۱ دسامبر ۲۰۱۷. 
  61. ۶۱٫۰ ۶۱٫۱ ۶۱٫۲ ۶۱٫۳ «ویژگی‌های اختصاصی اغتشاشات اخیر». روزنامه جوان. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در 3 ژانویه 2018. 
  62. ۶۲٫۰ ۶۲٫۱ ۶۲٫۲ ۶۲٫۳ ۶۲٫۴ «دانش‌آموز ۱۳ ساله در خمینی شهر به ضرب گلوله کشته شد». رادیو فردا. 
  63. برزگر، جمشید. «نتایج و پیامدهای احتمالی اعتراضات اخیر چیست؟»(en-GB)‎. به کوشش BBC Persian. 2018. بازبینی‌شده در 2018-01-05. 
  64. ۶۴٫۰ ۶۴٫۱ ۶۴٫۲ ۶۴٫۳ ۶۴٫۴ ۶۴٫۵ «اعتراضات سراسری ایران؛ وقتی صدای به حاشیه‌رانده‌شدگان شنیده نمی‌شود». ww.bbc.com، ۲ ژانویه ۲۰۱۸–۱۲ دی ۱۳۹۶. 
  65. «بعد یومین من الاحتجاجات… تظاهرات مؤیدة للحکومة الإیرانیة». النهار، 30 دسامبر 2017. 
  66. ۶۶٫۰ ۶۶٫۱ نیمه پنهان اعتراض‌های دی ماه
  67. ۶۷٫۰ ۶۷٫۱ اعتراف وزیر کشور ایران به امکان از سرگرفته شدن اعتراضات سراسری در کشور
  68. امر به معروف و نهی از منکر در جامعه کمرنگ شده‌است
  69. ۶۹٫۰ ۶۹٫۱ جمشید برزگر. «اگر اعتراضات در ایران ادامه پیدا کند چه می‌شود؟». بی‌بی‌سی فارسی، 5 ژانویه 2018 - 15 دی 1396. 
  70. ۷۰٫۰ ۷۰٫۱ محسن هویدایی آصف بیات. «خیزش طبقه خشمگین». وبسایت میدان، ۸ بهمن ۱۳۹۶. 
  71. ۷۱٫۰ ۷۱٫۱ «توکلی: اعتراضات خیابانی قابل پیش‌بینی بود». تابناک. 
  72. Scattered Protests Erupt in Iran Over Economic Woes، نیویورک‌تایمز.
  73. تأملی بر اتفاقات مشهد.
  74. http://www.dw.com/fa-ir/لحظه-به-لحظه-با-واکنشها-و-حواشی-موج-اعتراضات-در-ایران/a-41989190
  75. «منطق دوگانه چرا؟ عباس عبدی/ پشت ماجرای تجمع در شهر مشهد». الف. 
  76. «مدل خارجی برخورد با ناراضیان». روزنامه شرق. 
  77. «Zach Carter». 
  78. «Max Abrahms». 
  79. «صفحه آخر: مسیر شورش گرسنگان: ایستگاه اول، اعتراض علیه گرانی و فساد». صدای آمریکا. 
  80. «آیا درسی از حوادث اخیر گرفته می‌شود؟». پارس‌نیوز. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در 3 ژانویه 2018. 
  81. https://hassan-maarfipour.com/author/hassanmaarfipoor/
  82. «روزنه rowzane | شورش گرسنگان در راه است!». 
  83. «اعتراضات در ایران؛ محسن رضایی برادر زن صدام را متهم کرد.». یورونیوز فارسی، ۰۶/۰۱/۲۰۱۸. بازبینی‌شده در ۸ ژانویه ۲۰۱۸. 
  84. ۸۴٫۰ ۸۴٫۱ ۸۴٫۲ ۸۴٫۳ ۸۴٫۴ ۸۴٫۵ ۸۴٫۶ ۸۴٫۷ ۵۲ نفر در تجمع اعتراضی در مشهد بازداشت شدند
  85. در چندین شهر ایران تجمع‌های اعتراضی برگزار شد
  86. «=گفتگو، جایگزین مناسب تجمع است». ایسنا. khorasan.isna.ir، ۷ دی ۱۳۹۶. 
  87. «قانون به شدت با هنجارشکنان برخورد خواهد کرد». ایسنا. khorasan.isna.ir، ۹ دی ۱۳۹۶. 
  88. اعتراضات در شهرهای ایران شبانه ادامه یافت
  89. تظاهرات مردم کرمانشاه: زندانی سیاسی آزاد باید گردد ...
  90. نیویورک تایمز: تظاهرات مردم ایران
  91. تظاهرات مردم قم در ۸ دی
  92. درگیری مسلحانه در اهواز ۸ دی
  93. تظاهرات مردم ساری و قائمشهر؛ درگیری با نیروی سرکوبگر انتظامی
  94. ۹۴٫۰ ۹۴٫۱ «قیام ایران – تظاهرات ایرانیان خارج از کشور در حمایت از قیام ایران». وبسایت ایران ما. تاریخ انتشار: ۱۱ دی ۱۳۹۶. تاریخ آخرین بازبینی: ۱۳ دی ۱۳۹۶.
  95. ۹۵٫۰ ۹۵٫۱ سومین روز اعتراضات در ایران؛ برگزاری تجمعات در تهران و چند شهر دیگر
  96. ۹۶٫۰ ۹۶٫۱ استانداری تهران گزارش‌ها درباره منع رفت‌وآمد شبانه را تکذیب کرد، رادیو فردا، 9 دی 1396.
  97. ۹۷٫۰ ۹۷٫۱ ۹۷٫۲ ۹۷٫۳ ۹۷٫۴ «ایستگاه خبر؛ شنبه ۹ دی». بی‌بی‌سی فارسی، ۳۰ دسامبر ۲۰۱۷. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۳۰ دسامبر ۲۰۱۷. 
  98. مردم اهواز شعار "الشعب یرید إسقاط النظام" را سر دادند
  99. تأیید کشته‌شدن دو نفر در اعتراض لرستان؛ نماینده مجلس: کار پلیس بود، صدای آمریکا.
  100. یورونیوز: کانال تلگرامی آمد نیوز از دسترس خارج شد
  101. هشدار وزیر کشور ایران درمورد تجمع‌های اعتراضی، بی‌بی‌سی فارسی، ۳۰ دسامبر ۲۰۱۷.
  102. ۱۰۲٫۰ ۱۰۲٫۱ «روحانی با مردم حرف می‌زند». دویچه وله، دهم دی. 
  103. ۱۰۳٫۰ ۱۰۳٫۱ «پوشش لحظه به لحظه چهارمین روز ناآرامی‌ها در ایران». یورونیوز فارسی، دهم دی. 
  104. «حمایت ایرانیان مقیم خارج از تظاهرات اخیر». میکروفون‌نیوز (محا). تاریخ انتشار: ۲ ژانویه ۲۰۱۸. تاریخ آخرین بازبینی: ۳ ژانویه ۲۰۱۸.
  105. خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام موقت وارد نشده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  106. تجمع علیه سیاستهای دولت در دانشگاه تهران.
  107. ادامه اعتراضات در تهران و چند شهر دیگر در طول شب
  108. ۱۰۸٫۰ ۱۰۸٫۱ روحانی: مردم علاوه بر وضعیت اقتصادی، به فساد و عدم شفافیت هم اعتراض دارند، بی‌بی‌سی فارسی، 31 دسامبر 2017.
  109. تلویزیون جمهوری اسلامی ایران از کشته شدن ۱۲ نفر در تظاهرات اخیر در سراسر ایران خبر داد، رادیو فردا، 11 دی 96.
  110. مقامات رسمی ایران کشته شدن چهار نفر در دورود و دو نفر در ایذه را تأیید کردند، رادیو فردا، 10 دی 1396.
  111. نماینده ایذه : شهر سقوط نکرده‌است/ دو نفر کشته و تعدادی زخمی شدند/ فرماندار می‌گوید قرار نبود نیروی انتظامی تیراندازی کند/ حمله به خانه امام جمعه و پایگاه بسیج و سپاه هنوز تأیید نشده‌است، نامه نیوز، 11 دی 1396.
  112. «ابراز تاسف نجفی از حوادث روز گذشته تهران». تابناک. 
  113. ۱۱۳٫۰ ۱۱۳٫۱ «ادامه ناآرامی‌ها در ایران؛ سخنان تلویزیونی حسن روحانی هم معترضان را آرام نکرد». بی‌بی‌سی فارسی. تاریخ انتشار: ۱۱ دی ۱۳۹۶. تاریخ آخرین بازبینی: ۱۱ دی ۱۳۹۶.
  114. «خبرگزاری فارس - فیلم/ آتش زدن تاکسی توسط یک تخریبگر در میدان فردوسی». خبرگزاری فارس. 2018-01-01. بازبینی‌شده در 2018-01-01. 
  115. «ادامه ناآرامی‌ها در ایران؛ سخنان تلویزیونی حسن روحانی هم معترضان را آرام نکرد»(en-GB)‎. به کوشش BBC Persian. 2018. بازبینی‌شده در 2018-01-01. 
  116. آتش زدن امامزاده‌ها در جاده نظامی
  117. آتش زدن دفتر امام جمعه در کرمانشاه
  118. ۱۱۸٫۰ ۱۱۸٫۱ ۱۱۸٫۲ «آمارهای متناقض در مورد تعداد کشته‌شدگان تجمع‌های اعتراضی در ایران». رادیو فردا. تاریخ انتشار: ۱۱ دی ۱۳۹۶. تاریخ آخرین بازبینی: ۱۱ دی ۱۳۹۶.
  119. «تیراندازی در ناآرامی‌های نجف‌آباد/۴ کشته و زخمی». آفتاب نیوز. تاریخ انتشار: ۱۱ دی ۱۳۹۶. تاریخ آخرین بازبینی: ۱۱ دی ۱۳۹۶.
  120. «درگیری‌های شدید در شهر قهدریجان در استان اصفهان». رادیو فردا. تاریخ انتشار: ۱۱ دی ۱۳۹۶. تاریخ آخرین بازبینی: ۱۱ دی ۱۳۹۶.
  121. «ادامه اغتشاشات در قهدریجان و نجف آباد اصفهان». خبرگزاری سرپوش. تاریخ انتشار: ۱۱ دی ۱۳۹۶. تاریخ آخرین بازبینی: ۱۱ دی ۱۳۹۶.
  122. «دست کم ۹ نفر در اعتراض‌های روز دوشنبه ایران کشته شدند». بی‌بی‌سی فارسی. تاریخ انتشار: ۱۲ دی۱۳۹۶. تاریخ آخرین بازبینی: ۱۲ دی ۱۳۹۶.
  123. «تجمع‌های اعتراضی در شهرهای مختلف ایران در پنجمین شب اعتراضات»(en-GB)‎. به کوشش BBC Persian. 2018. بازبینی‌شده در 2018-01-03. 
  124. «تلویزیون ایران: در اعتراضات دیشب 'حدود ۱۰ نفر' کشته شدند»(en-GB)‎. به کوشش BBC Persian. 2018. بازبینی‌شده در 2018-01-03. 
  125. «درگیری پلیس و مردم در چهارمین روز اعتراض‌های گسترده ایران»(fa)‎. به کوشش صدای آمریکا. بازبینی‌شده در 2018-01-03. 
  126. «ششمین روز اعتراضات؛ تشدید تدابیر امنیتی در تهران، ادامه تظاهرات در شهرهای دیگر». رادیو فردا. بازبینی‌شده در 2018-01-03. 
  127. Youtube. «تظاهرات مردم اهواز - ۱۲ دی ماه ۱۳۹۶ شمسی». ۱۲/۱۰/۱۳۹۶. 
  128. تظاهرات تا نیمه شب در تهران
  129. اعتراضات در ایران: رویداد بی‌نظیر در دوران جمهوری اسلامی
  130. به آتش کشیدن دادگستری کرج
  131. به آتش کشیدن پایگاه بسیج در تهران
  132. تظاهرات شیراز و درگیری تن به تن مردم با نیروهای امنیتی – ۱۲ دی ماه
  133. تظاهرات شاهین شهر تیراندازی و کشتن مردم بی‌دفاع
  134. «۱۲ دی ششمین روز اعتراضات و ناآرامی‌ها در ایران»(en-GB)‎. به کوشش BBC Persian. 2018. بازبینی‌شده در 2018-01-02. 
  135. «تجمع گروهی از ایرانیان مقیم هامبورگ در حمایت از تجمعات اعتراضی در ایران». بازبینی‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۱۸. 
  136. . http://radioomid.org/مجوز-تجمع-اعتراضی-در-مقابل-سفارت-ایران/. بازبینی‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۱۸. 
  137. Protesters rally against Iranian regime in Paris, Berlin Times of Israel
  138. Worldwide Support for Iranian Protesters VOA NEWS
  139. «ششمین روز ناآرامی‌ها در ایران؛ روحانی از مکرون خواست فعالیت یک «گروه تروریستی» را در فرانسه محدود کند.». یورونیوز فارسی، ۰۲/۰۱/۲۰۱۸. بازبینی‌شده در ۳ ژانویه ۲۰۱۸. 
  140. «مامور پلیس رو به مردم: سرباز مملکتیم، با اجنبی می‌جنگیم، نه با شما». صدای آمریکا. 
  141. ۱۴۱٫۰ ۱۴۱٫۱ «آمریکا خواستار تشکیل جلسه فوری شورای امنیت در مورد ایران شد». بی‌بی‌سی فارسی، 3 ژانویه 2018. 
  142. هفتمین روز تظاهرات سراسری: شعارها رادیکال‌تر، گرایش به خشونت آشکارتر.
  143. تظاهرات ایرانیان در برلین در حمایت از تظاهرات سراسری در ایران
  144. گسترش واکنش‌های بین‌المللی همزمان با 'ادامه اعتراضات' در ایران
  145. رضا پهلوی: نیروهای نظامی به مردم بپیوندند
  146. گفتگوی اتاق خبر من و تو با شاهزاده رضا پهلوی
  147. «نه» بزرگ ملت ایران به آشوبگران/ حماسه 14 دی، مهر «باطل شد» بر جریان فتنه/ ملت ایران بار دیگر حماسه تاریخی آفرید- خبرگزاری فارس- ۱۴ دی ۱۳۹۶
  148. روز هفتم اعتراضات
  149. «تصاویری از ″آرامش پادگانی″ در تهران و ادامه ناآرامی در شهرستان‌ها - همه مطالب مدیا سنتر - 03.01.2018». DW.COM. ۲۰۱۸-۰۱-۰۳. بازبینی‌شده در ۲۰۱۸-۰۱-۰۳. 
  150. راهپیمایی گسترده مردم انقلابی شهرهای مختلف در محکومیت اغتشاشات/بیعت دوباره مردم با انقلاب و ولایت‌فقیه
  151. شیرین عبادی تحضّ الإیرانیین علی العصیان المدنی.
  152. دومین روز تظاهرات طرفداران حکومت
  153. تظاهرات اعتراضی گسترده ایرانیان در کلان‌شهرهای آلمان.
  154. راهپیمایی حکومتی نمایش ورشکستگی ولی فقیه
  155. حضور اجباری کارکنان دولت در تظاهرات حکومتی
  156. «تجمع روز هشتم در الیگودرز استان لرستان: خامنه‌ای حیا کن، مملکتو رها کن». صدای آمریکا. تاریخ انتشار: ۱۴ دی ۱۳۹۶. تاریخ آخرین بازبینی: ۱۵ دی ۱۳۹۶.
  157. «تجمع روز هشتم، ۱۴ دی در دزفول - گزارش هرانا». صدای آمریکا. تاریخ انتشار: ۱۴ دی ۱۳۹۶. تاریخ آخرین بازبینی: ۱۵ دی ۱۳۹۶.
  158. «فیلم منتسب به اعتراض‌های پنجشنبه شب در قزوین: نترسید، نترسید، ما همه با هم هستیم». صدای آمریکا. تاریخ انتشار: ۱۴ دی ۱۳۹۶. تاریخ آخرین بازبینی: ۱۵ دی ۱۳۹۶.
  159. «پنجشنبه شب| کرج، گوهردشت: مرگ بر خامنه‌ای». صدای آمریکا. تاریخ انتشار: ۱۴ دی ۱۳۹۶. تاریخ آخرین بازبینی: ۱۵ دی ۱۳۹۶.
  160. «فیلم ارسالی شما: اعتراض در شیراز». صدای آمریکا. تاریخ انتشار: ۱۴ دی ۱۳۹۶. تاریخ آخرین بازبینی: ۱۵ دی ۱۳۹۶.
  161. «فیلم ارسالی شما: اعتراض پنجشنبه در شاهین شهر اصفهان». صدای آمریکا. تاریخ انتشار: ۱۴ دی ۱۳۹۶. تاریخ آخرین بازبینی: ۱۵ دی ۱۳۹۶.
  162. «فیلم ارسالی شما: اعتراض پنجشنبه در سنندج». صدای آمریکا. تاریخ انتشار: ۱۵ دی ۱۳۹۶. تاریخ آخرین بازبینی: ۱۵ دی ۱۳۹۶.
  163. «ادامه تجمع‌های اعتراضی در ایران». بی‌بی‌سی فارسی، ۱۶ دی ۱۳۹۶. بازبینی‌شده در ۱۶ دی ۱۹۶. 
  164. «تخریب و شکستن شیشه توسط مأمور سپاه در روز هشتم اعتراض‌ها در تهران». صدای آمریکا. تاریخ انتشار: ۱۴ دی ۱۳۹۶. تاریخ آخرین بازبینی: ۱۵ دی ۱۳۹۶.
  165. تظاهرات پس از نماز جمعه در تهران و شهرهای مختلف ایران
  166. احمد خاتمی: می‌خواستند در منطقه اسرائیل جدید درست کنند.
  167. آیت‌الله خاتمی: صدایی که به نیابت از ترامپ و نتانیاهو برمی‌خیزد، صدای ملت نیست
  168. مسئولین باید ملت را ببینند و صدای‌شان را بشنوند.
  169. حمایت رهبر اهل سنت ایران از اعتراضات
  170. «جلسه شورای امنیت سازمان ملل دربارهٔ ناآرامی‌های ایران برگزار شد». رادیو فردا، ۱۵ دی ۱۳۹۶. 
  171. «اختلاف نظر شدید در شورای امنیت بر سر اعتراضات ایران». بی‌بی‌سی فارسی، ۵ ژانویه ۲۰۱۸. 
  172. گزارش تظاهرات همبستگی ایرانیان در استکهلم با مردم ایران
  173. واکنش‌ها به مداوای هاشمی شاهرودی در آلمان؛ تظاهرات مخالفان، توضیح پروفسور سمیعی
  174. دو تجمع در یک روز در واشینگتن، در حمایت از اعتراضات مردمی ایران برگزار شد
  175. «اعتصاب کارگران سد شفارود به دلیل عدم پرداخت ۶ ماهه حقوق و بیمه/ تغییر پیمانکاران نشان از عدم هماهنگی مسئولان دارد». خبرگزاری دانشجو، ۲۳ دی ۱۳۹۶. 
  176. ادامه راهپیمایی‌های مردم ایران در محکومیت آشوب‌های اخیر
  177. محمود صادقی: در ناآرامی‌های اخیر تاکنون هیچ عامل بیگانه‌ای مباشرت نداشته
  178. «ادامه اعتراضات در ایران برخلاف ادعای "ختم غائله"». دویچه وله. ۷ ژانویه ۲۰۱۸. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۹ ژانویه ۲۰۱۸. بازبینی‌شده در ۹ ژانویه ۲۰۱۸. 
  179. «وظیفه همه ما خدمت به دین، انقلاب، کشور و مردم است». www.president.ir. ۸ ژانویه ۲۰۱۸. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۹ ژانویه ۲۰۱۸. بازبینی‌شده در ۹ ژانویه ۲۰۱۸. 
  180. «روحانی: محدود شدن خواست مردم به اقتصاد، آدرس غلط و توهین به مردم است». ایران اینترنشنال. ۸ ژانویه ۲۰۱۸. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۹ ژانویه ۲۰۱۸. بازبینی‌شده در ۹ ژانویه ۲۰۱۸. 
  181. «توضیحات مدیرکل زندان‌های تهران در خصوص مرگ سینا قنبری در اوین». ایران اینترنشنال. ۸ ژانویه ۲۰۱۸. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۹ ژانویه ۲۰۱۸. بازبینی‌شده در ۹ ژانویه ۲۰۱۸. 
  182. «تایید خبر مرگ یکی از بازداشت‌شدگان در اوین؛ صادقی نسبت به وقوع «کهریزک دوم» هشدار داد». رادیو فردا. ۸ ژانویه ۲۰۱۸. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۹ ژانویه ۲۰۱۸. بازبینی‌شده در ۹ ژانویه ۲۰۱۸. 
  183. «اعلام حمایت زندانیان سیاسی رجایی شهر از اعتراضات مردمی و ادامه اعتراضِ اعتصابی در زندان». رادیو فرهنگ. ۱۸ دی ۱۳۹۶–۸ ژانویه ۲۰۱۸. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۹ ژانویه ۲۰۱۸. 
  184. «نامه سرگشاده آتنا دائمی؛ "این تهدیدها و ایجاد رعب و وحشت‌ها، بهای آزادیست"». خبرگزاری فرات، ۸ ژانویه ۲۰۱۸. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۹ ژانویه ۲۰۱۸. بازبینی‌شده در ۹ ژانویه ۲۰۱۸. 
  185. اطلاعی از علت فوت فرد بازداشت شده اوین ندارم/ بسیاری از تجمع‌کنندگان انگیزه ضدامنیتی نداشتند، ایلنا.
  186. «تجمع کارگران حمل و نقل خلیج فارس برای چندمین بار در ماه گذشته». آژانس ایران خبر، ۱۷ دی ۱۳۹۶. 
  187. تصویب قطعنامه حمایت از معترضان ایران در مجلس نمایندگان آمریکا، یورونیوز.
  188. بیانات در دیدار مردم قم، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای.
  189. آغاز اعتراضات ایران مشکلات اقتصادی بود؛ رهبر ایران می‌گوید پول اعتراضات را خارجی‌ها داده‌اند، صدای آمریکا.
  190. رهبر ایران: اعتراض و اجتماع حق مردم است اما نباید آن را با تخریب مخلوط کرد، بی‌بی‌سی فارسی.
  191. اعتراض خانواده‌های زندانیان در مقابل زندان اوین علیه بازداشت‌های گسترده، رادیو فردا.
  192. وزارت اطلاعات از بازداشت‌های تازه در ارتباط با اعتراض‌های خیابانی خبر داد، رادیو فردا.
  193. بیش از ۱۴۰ چهره فرهنگی ایران در بیانیه‌ای از اعتراضات اخیر مردم حمایت کردند، صدای آمریکا.
  194. «راهپیمایی کارگران هپکو در مقابل استانداری اراک». آژانس ایران خبر، ۲۰ دی ۱۳۹۶. 
  195. «فوری – اعتصاب کامیونهای سوخت رسانی پالایشگاه اصفهان ۹۰درصد پالایشگاه‌ها را تعطیل کرد». آژانس ایران خبر، ۲۰ دی ۱۳۹۶. 
  196. اعتراض‌ها به «آشغال» خواندن معترضان در ایران توسط امام جمعه تهران، صدای آمریکا.
  197. خشی از ساکنان ایرانی‌تبار نیویورک برای پشتیبانی از تظاهرات سراسری مردم ایران روز شنبه ۱۳ ژانویه در یونیون اسکور نیویورک گردهم آمدند، انجمن همبستگی همه ایرانیان دنیا (آهاد). .
  198. هشدار وزیر راه درباره تبدیل شدن ایران به "بهشت مفسدان"، دویچه‌وله فارسی.
  199. ۴۰ نماینده مجلس خواستار تحقیق درباره مرگ بازداشت شدگان اخیر شدند، صدای آمریکا.
  200. آخرین آمار کشته شدگان در تظاهرات؛ سخنگوی قوه قضائیه: ۲۵ تن در خیابان کشته شدند، رادیو فردا.
  201. روحانی به «آشغال» توصیف شدن معترضان در نماز جمعه واکنش نشان داد، یورونیوز.
  202. «تجمع غارت شدگان بدرتوس خراسان در مقابل مؤسسه کاسپین». آژانس ایران خبر، ۲۳ دی ۱۳۹۶. 
  203. «کارگران هفت تپه در اعتصاب، اجازهِ ورودِ تراکتورهای حمل شکر را، به کارخانه ندادند». آژانس ایران خبر، ۲۳ دی ۱۳۹۶. 
  204. «اعتصاب نیمه شب هفت تپه و تجمع اعتراضی مالباختگان کیشکور خودرو و نگهبانان شهرداری رشت». آژانس ایران خبر، ۲۴ دی ۱۳۹۶. 
  205. «اعتصاب غذای کارگران پتروشیمی، اعتراض کارگران طلبکار شهرداری، تجمع کارکنان مهربانو». آژانس ایران خبر، ۲۳ دی ۱۳۹۶. 
  206. پیام تسلیت سید محمد خاتمی در پی سانحه سهمگین کشتی سانچی، وبسایت سید محمد خاتمی.
  207. محمد خاتمی: همه دستگاه‌های حکومتی سهم خود را در ایجاد نارضایتی بپذیرند، بی‌بی‌سی فارسی.
  208. «اعتصاب هفت تپه با ادامه‌دار شدن منجر به بستن کارخانه از طرف کارگران خواهدشد». آژانس ایران خبر، ۲۵ دی ۱۳۹۶. 
  209. «جزئیات حمله به کارگر معترض هفت‌تپه». روزنامه شرق، ۲۸ دی ۱۳۹۶. 
  210. ««حمله افراد نقابدار» به نماینده کارگران شرکت نیشکر هفت‌تپه». رادیو فردا، ۲۵ دی ۱۳۹۶. 
  211. «غارت شدگان بدر توس مقابل صدا و سیمای مشهد تجمع کردند+ تصاویر». آژانس ایران خبر، ۲۵ دی ۱۳۹۶. 
  212. ۲۱۲٫۰ ۲۱۲٫۱ «تجمع و اعتصاب رانندگان در مشهد و تهران و اعتصاب راهداران خوزستان». آژانس ایران خبر، ۲۷ دی ۱۳۹۶. 
  213. «مسدود کردن خیابان طالقانی توسط مال غارت شدگان مؤسسه کاسپین ابهر». آژانس ایران خبر، ۲۶ دی ۱۳۹۶. 
  214. «راهپیمایی کارگران با شعار عزا عزاست امروز، اعتراضات کارگران درتهران قزوین و تبریز». آژانس ایران خبر، ۲۶ دی ۱۳۹۶. 
  215. تجمع مجدد کارگران ایران قوطی در اعتراض به مزدهای معوقه و اخراج‌ها، رادیو زمانه.
  216. «حمله غارت شدگان به مؤسسه کاسپین با پرتاب شیشه و تخم مرغ و بستن مؤسسه + فیلم». آژانس ایران خبر، ۲۸ دی ۱۳۹۶. 
  217. «مالباختگان بدرتوس کاسپین مقابل استانداری مشهد تجمع کردند». آژانس ایران خبر، ۲۷ دی ۱۳۹۶. 
  218. «تجمع مال غارت شدگان مؤسسه ثامن تهران در مقابل ساختمان این اداره». آژانس ایران خبر، ۲۷ دی ۱۳۹۶. 
  219. «لحظه هولناک زیر گرفتن یکی از زنان مالباخته توسط نیروی انتظامی + فیلم». آژانس ایران خبر، ۳۰ دی ۱۳۹۶. 
  220. «تجمع کارگران کاغذسازی پارس در اعتراض به اجرای قانون طرح طبقه‌بندی مشاغل». خبرگزاری ایلنا، ۳۰ دی ۱۳۹۶. 
  221. «تجمع کارگران «کیان کُرد» در مقابل این کارخانه». خبرگزاری ایلنا، ۳۰ دی ۱۳۹۶. 
  222. «تجمع اعتراضی کارگران کنگان فاز ۱۴ شرکت احداث +فیلم». iranfreedom، ۳۰ دی ۱۳۹۶. 
  223. کدیور، محسن. «آسیب‌شناسی اعتراضات خیابانی ۹۶». kadivar.com، ۱۱ دی ۱۳۹۶. 
  224. رضا پیرزاده: جمهوری اسلامی ترسیده چون شعارهای معترضان ضد نظام است، صدای آمریا.
  225. شعارهای هفته اول تظاهرات سراسری چه می‌گویند؟، بی‌بی‌سی فارسی.
  226. شعار تظاهرات ده‌ها هزار نفری در تهران: "رفراندوم، رفراندوم، این است شعار مردم"، خبرگزاری فرات.
  227. محسن رضایی: اعتراضات داخلی ایران در اربیل طراحی شده‌است، Kurdistan24.
  228. تظاهرات‌کنندگان در دهمین روز در بسیاری از شهرها تظاهرات کردند، Kurdistan24.
  229. https://www.radiofarda.com/a/Iran-protests-live-coverage/28947657.html
  230. ۲۳۰٫۰ ۲۳۰٫۱ اعتراضات در ایران وارد چهارمین روز شد
  231. ۲۳۱٫۰ ۲۳۱٫۱ ۲۳۱٫۲ «اعتراضات در شهرهای ایران: بازداشت‌ها و واکنش‌ها». یورونیوز. 2017-12-29. بازبینی‌شده در 2018-01-01. 
  232. «سردرگمی جناح‌ها در مقابل اعتراضات اقتصادی ضدحکومتی». بی‌بی‌سی فارسی. 
  233. «فیلم؛ اصلاح‌طلب، اصولگرا، دیگه تمومه ماجرا». 
  234. ۲۳۴٫۰ ۲۳۴٫۱ ۲۳۴٫۲ ۲۳۴٫۳ ۲۳۴٫۴ اعتراضات اقتصادی؛ توپ در زمین رهبری است
  235. «مرگ بر خامنه‌ای» و «رفراندوم، رفراندوم، اینه شعار مردم»، چهارراه توحید، خیابان آزادی تهران
  236. روحانی: مردم باید احساس کنند در رسانه‌ها می‌توانند حرف‌هایشان را بیان کنند
  237. شعار «این همه لشکر آمده علیه رهبر آمده» در تهران – ۱۰دی ۹۶ + فیلم
  238. «شعار «ای شاه ایران، برگرد به ایران» در شهر قم - ویدیو». یورونیوز. 2017-12-30. بازبینی‌شده در 2018-01-01. 
  239. «سوریه را رها کن، فکری به حال ما کن»
  240. ۲۴۰٫۰ ۲۴۰٫۱ ۲۴۰٫۲ ۲۴۰٫۳ ۲۴۰٫۴ هشدار پولیس ایران به اعتراض‌کننده‌ها: تظاهرات را متوقف کنید
  241. تجمع اعتراضی در تهران؛ وزیر کشور هشدار داد
  242. «سید علی ببخشین، دیگه باید بلند شین»
  243. «سیدعلی ببخشید، دیگه باید بلند شید» شعار مردم اصفهان
  244. استمرار المظاهرات ضد الحکومة فی إیران
  245. «شعار تأمل‌برانگیزی که کارگران اهوازی سر دادند تا شاید مشکلشان حل شود!+فیلم». تابناک. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در 27 فوریه 2018. 
  246. «کارگران هپکو در اعتراض به وعده وزیر کار شعار «مرگ بر کارگر - درود بر ستمگر» سر دادند». رایو فردا. 
  247. گزارشگر منوتو
  248. «سومین روز #اعتصاب مغازه‌داران در #بانه و #پیرانشهر بسته شدن #مرز با عراق دلیل اعتراض این مغازه‌داران است.». توئیتر رسمی. بی‌بی‌سی فارسی. 
  249. «اعتصاب سراسری در بانه، پیرانشهر و سردشت». اتاق خبر منوتو. 
  250. «تجمع صدها کشاورز معترض ورزنه 'برای تخریب لوله انتقال آب'». بی‌بی‌سی فارسی. ۹ مارس ۲۰۱۸. 
  251. At least 12 dead as Iranian regime faces biggest challenge in eight years ,CNN
  252. اسامی ٥ تن از کشته شدگان تظاهرات روز شنبه "دورود" منتشر شد
  253. تأیید کشته‌شدن دو نفر در تجمعات درود
  254. «پورتال خبری اعتماد آنلاین - پلیس راهی جز شلیک به هنجارشکنان نداشت/ شما بگویید چطور باید آرامشان می‌کردند؟ /نمی‌توانیم بگوییم چهار تا آدم لاابالی را که به اموال عمومی تعرض می‌کنند آرام کنید». www.etemaadonline.ir. بازبینی‌شده در 2018-01-01. 
  255. تشریح جزئیات کشته‌شدن ۲ نفر در تجمعات شهرستان ایذه/ کشف مواد منفجره از منازل برخی دستگیرشدگان
  256. اغتشاش‌گران به قصد خلع سلاح عوامل نیروی انتظامی به کلانتری قهدریجان حمله کردند/ 6 نفر از اغتشاش‌گران کشته شدند
  257. سرهنگ حسین حسین‌زاده در گفتگو با خبرنگار ایسنا در پی انتشار خبری مبنی بر آتش زدن یکی از عوامل انتظامی
  258. ۲۵۸٫۰ ۲۵۸٫۱ ۲۵۸٫۲ ۲۵۸٫۳ «معترضان: چهار نفر در شهرستان دورود در لرستان کشته شدند». صدای آمریکا، ۱۰ دی ۱۳۹۶. 
  259. ۲۵۹٫۰ ۲۵۹٫۱ ۲۵۹٫۲ ۲۵۹٫۳ ۲۵۹٫۴ ۲۵۹٫۵ ۲۵۹٫۶ ۲۵۹٫۷ ۲۵۹٫۸ ۲۵۹٫۹ «پنج روز تجمع؛ ۲۵ کشته کهریزک ۹۶ و قاتلان نشان دار». سایت خبری تحلیلی زیتون، ۲۰ دی ۱۳۹۶. 
  260. «جزئیات جدیدی از مرگ یکی از کشته‌شدگان اعتراض‌های ایران؛ خودکشی دروغ بود». صدای آمریکا، ۲۰ دی ۱۳۹۶. 
  261. «دفن مخفیانه جسد حسن ترکاشوند یکی از شهدای قیام سراسری». آژانس ایران خبر، ۲۷ دی ۱۳۹۶. 
  262. «شاهین ترکاشوند، قربانی دیگر اعتراضات دی ماه ۹۶ در کرج: «گلوله به شکمش خورده بود»». کمپین حقوق بشر ایران، ۴ بهمن ۱۳۹۶. 
  263. «آخرین گزارش‌ها از نا آرامی‌های اخیر». روزنامه ایران. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در 3 ژانویه 2018. 
  264. «خبر فوت سینا قنبری صحت دارد/ این فرد توسط نیروی انتظامی بازداشت شده بود/ مراجع اطلاعاتی گفتند سینا قنبری خودکشی کرده‌است/ مجلس باید به این موضوع ورود کند». اعتماد آنلاین. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۸ ژانویه ۲۰۱۸. 
  265. «تأیید مرگ دومین بازداشتی اعتراض‌ها در ایران»(en-GB)‎. به کوشش BBC Persian. 2018. بازبینی‌شده در 2018-01-09. 
  266. ««خانواده وحید حیدری تهدید شده‌است»». رادیو فردا، ۲۱/دی/۱۳۹۶. 
  267. «پیدا شدن یک جسد در رودخانه کارون در اهواز». ایرنا، ۱۹/دی/۱۳۹۶. 
  268. «اخبارتایید نشده: جسد یک بازداشتی لر از کارون پیدا شد». میکروفون نیوز، ۲۰/دی/۱۳۹۶. 
  269. «بستگان سارو قهرمانی از 'تحویل گرفتن جنازه او' خبر دادند». بی‌بی‌سی فارسی، ۲۴/دی/۱۳۹۶. 
  270. لندن، کیهان. «گفتگو با یکی از بستگان سارو قهرمانی، قربانی کهریزک سنندج»(fa-IR)‎. 2018-01-16. بازبینی‌شده در 2018-01-17. 
  271. «کیانوش زندی، ۲۴ ساله، دومین قربانی وقایع اخیر در شهر سنندج». کمپین حقوق بشر در ایران، ۳۰/دی/۱۳۹۶. 
  272. «مرگ یک بازداشتی در بازداشتگاه پلیس چالوس». هرانا، ۲۴/دی/۱۳۹۶. 
  273. «رئیس کل دادگستری استان مرکزی:جسد کشف شده درحاشیه شهراراک ارتباطی با ناآرامی‌ها ندارد». کرمانشاه نیوز، ۲۷/دی/۱۳۹۶. 
  274. «ادامهٔ واکنش‌ها به کشته شدن شهاب ابطحی: مرگ یک معترض دیگر تأیید شد». شبکه منوتو، ۳۰/دی/۱۳۹۶. 
  275. «مولاوردی همزمان با انتشار خبر یک مرگ مشکوک دیگر: درخواست بازدید از بازداشتگاه‌ها را داده‌ایم». رادیو زمانه، ۳۰/دی/۱۳۹۶. 
  276. «جنازه طالب بساطی هشت روز بعد از بازداشت به خانواده‌اش تحویل داده شد». بی‌بی‌سی فارسی، ۲۱/اسفند/۱۳۹۶. 
  277. «توضیحات نماینده ایلام دربارهٔ مرگ طالب بساطی». خبرگزاری فرارو، ۲۳/اسفند/۱۳۹۶. 
  278. «کشوری در خشم و خروش». دویچه‌ولی فارسی. dw.com، ۳۱ دسامبر ۲۰۱۷. 
  279. «Social media plays 'extremely important' role in Iranian protests despite censorship». سی بی‌اس نیوز. cbc.ca، ۴ ژانویه ۲۰۱۸. 
  280. «تظاهرات کنندگان با فراخوان‌های جداگانه بر تداوم تظاهرات پافشاری می‌کنند». ایران‌وایر. کوردستان ۲۴، ۳۱ دسامبر ۲۰۱۷. 
  281. «چه‌کسانی مردم را به #تظاهرات_سراسری دعوت می‌کنند؟ /عربستان و انگلیس در صدر + مستندات و نقشه». خبرگزاری آنا. ana.ir، ۱۰ دی ۱۳۹۶. 
  282. «Trendsmap Topic - #تظاهرات_سراسری Where #تظاهرات_سراسری is being talked about on Twitter around the world». trendsmap.com. ۱۰ دی ۱۳۹۶. 
  283. "توییت آذری جهرمی در مورد یک کانال تلگرامی خشونت پراکن". خبرگزاری خانه ملت. 2017-11-10. Retrieved 2018-01-03. 
  284. "توییت آذری جهرمی خطاب به مؤسس تلگرام". سایت خبری تحلیلی تابناک|اخبار ایران و جهان|TABNAK. 2018-01-03. Retrieved 2018-01-03. 
  285. "واکنش مؤسس تلگرام به توییت وزیر ارتباطات ایران+عکس". خبرگزاری ایلنا. 2018-01-03. Retrieved 2018-01-03. 
  286. «کانال تلگرامی «آمدنیوز» مسدود شد». رادیو فردا. radiofarda.com، ۱۰ دی ۱۳۹۶. 
  287. فیلتر تلگرام و اینستاگرام، به دستور مقامات بالا دستی
  288. «دوروف: ایران دسترسی به تلگرام را مسدود می‌کند». بی‌بی‌سی فارسی. 
  289. «سهم رسانه‌ها از اعتراضات مردمی: سانسور و خودسانسوری». ایران‌وایر. iranwire.com، ۱ ژانویه ۲۰۱۸. 
  290. گزارشگر آلمانی: روزنامه‌نگاران خارجی حق نزدیک شدن به تظاهرات را ندارند
  291. The Iran Protests -- and The New York Times
  292. «دروغ بزرگ آمدنیوز فاش شد/ تصویر تانک برای سال ۹۴ بود +عکس». دانشجو. 
  293. «۲۵ دقیقه پیش، کانال جدید آمدنیوز، ۳۰۰ هزار عضو داشت. الان شد ۶۰۰ هزار!». توییتر رسمی مهدی پرپنچی مجری صفحه ۲ بی‌بی‌سی. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در 8 ژانویه 2018. «تا ۶۵۰ هزار عضو رفت و مسدود شد.» 
  294. فیدیو.. عمرو أدیب: "النساء یقدن مظاهرات إیران.. وقناة الجزیرة عامله نفسها من بنها"
  295. «قیمت نفت بالا رفت/نفت خام آمریکا رکورد زد». خبرگزاری مهر. تاریخ انتشار: ۹ دی ۱۳۹۶. تاریخ آخرین بازبینی: ۱۳ دی ۱۳۹۶.
  296. ۲۹۶٫۰ ۲۹۶٫۱ ۲۹۶٫۲ «افزایش کم‌سابقه قیمت ارز و سکه همچنان ادامه دارد». رادیو زمانه. تاریخ انتشار: ۱۳ دی ۱۳۹۶. تاریخ آخرین بازبینی: ۱۳ دی ۱۳۹۶.
  297. «ادامه شبانه اعتراض‌ها در ایران». aletihadpress.com. رادیو زنامه، ۰۹ دی ۱۳۹۶. 
  298. اعتراضات در شهرهای ایران: بازداشت‌ها و واکنش‌ها
  299. «دیدار جمعی از خانواده‌های شهدا با رهبر انقلاب». khamenei.ir، ۱۲ دی ۱۳۹۶. 
  300. ششمین روز ناآرامی‌ها در ایران؛ جو امنیتی در تهران، ادامه تجمعات اعتراضی در شهرستان‌ها
  301. «معاون اول رئیس‌جمهور در بیست و پنجمین مجمع عمومی انجمن اسلامی جامعه پزشکی تأکید کرد». معاون اول رئیس‌جمهوری اسلامی ایران. fvpresident.ir، ۸ دی ۱۳۹۶. 
  302. «حداکثر ۴۲ هزار نفر در اعتراضات شرکت داشتند/ فقر در ایران دلایل تاریخی دارد». ایسنا. isna.ir، ۱۴ دی ۱۳۹۶. 
  303. «ابطحی: برخی بدون توجه به مسائل معیشتی اصل نظام را نشانه گرفته‌اند». خبرگزاری تسنیم، ۱۱ دی ۱۳۹۶. بازبینی‌شده در ۲۹ دی ۱۳۹۶. 
  304. «بایدبا "وحدت ملی" با اغتشاشات مقابله کرد». جهان‌نیوز، ۱۱ دی ۱۳۹۶. بازبینی‌شده در ۲۹ دی ۱۳۹۶. 
  305. «نظر ابطحی دربارهٔ پشت پرده حوادث اخیر ایران». اتاق شیشه‌ای خبر، ۱۱ دی ۱۳۹۶. بازبینی‌شده در ۲۹ دی ۱۳۹۶. 
  306. حمایت دکتر امیر خدیر، نماینده پارلمان کبک، از تظاهرات اعتراضی مردم ایران
  307. «سناتور تد کروز: با مردم ایران که علیه حکومت ظالم ایستاده‌اند، اعلام همبستگی می‌کنم». ir.voanews.com. صدای آمریکا، ۹ دی ۱۳۹۶. 
  308. ۳۰۸٫۰ ۳۰۸٫۱ «اعتراضات ایران؛ تهران آرام‌تر اما اوضاع شهرهای دیگر متشنج»(en-GB)‎. به کوشش BBC Persian. 2018. بازبینی‌شده در 2018-01-02. 
  309. ۳۰۹٫۰ ۳۰۹٫۱ «واکنش اتحادیه اروپا به اعتراض‌ها در ایران: انتظار داریم حق تجمع مسالمت‌آمیز رعایت شود»(en-GB)‎. به کوشش BBC Persian. 2018. بازبینی‌شده در 2018-01-02. 
  310. ۳۱۰٫۰ ۳۱۰٫۱ بیانیه فرهیختگان، نویسندگان و آزادی‌خواهان سوریه در دفاع از تظاهرات سراسری مردم ایران
  311. ۳۱۱٫۰ ۳۱۱٫۱ «الإمارات تعلق علی المظاهرات: استعداء العرب لیس فی مصلحة إیران». aletihadpress.com. الاتحاد برس، ۲۸ دسامبر ۲۰۱۷. 
  312. ۳۱۲٫۰ ۳۱۲٫۱ «حمایت پرزیدنت ترامپ از معترضان در ایران». ir.voanews.com. صدای آمریکا، ۹ دی ۱۳۹۶. 
  313. ۳۱۳٫۰ ۳۱۳٫۱ Canada 'encouraged' by peaceful protests in Iran
  314. ۳۱۴٫۰ ۳۱۴٫۱ وزیر امور خارجه انگلیس: با نگرانی رویدادهای ایران را دنبال می‌کنیم.
  315. ۳۱۵٫۰ ۳۱۵٫۱ «واکنش دیگر کشورها به تظاهرات سراسری ایران». شبکه تلویزیونی مرجان. manoto.news، ۱۰ دی ۱۳۹۶. 
  316. ۳۱۶٫۰ ۳۱۶٫۱ آلمان خواستار احترام دولت ایران به حقوق معترضان شد، دویچه وله.
  317. ۳۱۷٫۰ ۳۱۷٫۱ Russia’s Foreign Ministry advises compatriots to avoid mass gatherings in Iran
  318. ۳۱۸٫۰ ۳۱۸٫۱ «دست داشتن خارجی‌ها در تظاهرات مردمی در ایران». اسپوتنیک. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در 3 ژانویه 2018. 
  319. ۳۱۹٫۰ ۳۱۹٫۱ Norway MFA.
  320. مظاهرات إیران.. ردود فعل دولیة وأقلیمیة بعضها مؤید و الآخر قلق و ثالث محاید
  321. ۳۲۱٫۰ ۳۲۱٫۱ مسئول بالخارجیة عن مظاهرات إیران: مصر لا تتدخل فی شئون الآخرین.
  322. ۳۲۲٫۰ ۳۲۲٫۱ ۳۲۲٫۲ ۳۲۲٫۳ Kurdistan24. «واکنش ترکیه وسوریه به اعتراض‌ها در ایران»(fa)‎. به کوشش Kurdistan24. بازبینی‌شده در 2018-01-02. 
  323. ۳۲۳٫۰ ۳۲۳٫۱ «واکنش چین به اعتراضات در ایران». رادیو فردا. ۱۳ دی ۱۳۹۶. 
  324. ۳۲۴٫۰ ۳۲۴٫۱ نوری المالکی: ما یحدث فی إیران شأن داخلی.
  325. ۳۲۵٫۰ ۳۲۵٫۱ «واکنش فرانسه به اعتراضات در ایران؛ سفر وزیر خارجه به تعویق افتاد»(fa)‎. به کوشش euronews. 2018-01-02. بازبینی‌شده در 2018-01-02. 
  326. ۳۲۶٫۰ ۳۲۶٫۱ المخلافی: نتمنی نجاح "الثورة" فی إیران
  327. ۳۲۷٫۰ ۳۲۷٫۱ Italy watching Iranian protests 'very closely'
  328. ۳۲۸٫۰ ۳۲۸٫۱ Debattinlägg: ”Utrikesminister Margot Wallström har twittrat att hon följer demonstrationerna i Iran. Det räcker inte. Den islamiska regimens brutalitet måste fördömas.”.
  329. ۳۲۹٫۰ ۳۲۹٫۱ گزارش تصویری: تجمع سازمان جوامع ایرانیان آمریکایی مقابل کاخ سفید در حمایت از اعتراضات اخیر.
  330. ۳۳۰٫۰ ۳۳۰٫۱ گزارشگران بدون مرز محدودیت دسترسی به اینترنت و شبکه‌های اجتماعی در ایران را محکوم کرد
  331. ۳۳۱٫۰ ۳۳۱٫۱ دبیرکل حزب‌الله: امیدهای آمریکا و اسرائیل و عربستان در ایران ناامید شد.
  332. سوری‌ها در مورد اعتراضات ایران چه فکر می‌کنند؟
  333. مظاهرات إیران.. ردود فعل دولیة وأقلیمیة بعضها مؤید و الآخر قلق وثالث محاید
  334. Kneissl: "Demos müssen möglich sein!"
  335. قدیروف: آمریکا برای ایران اسب تروا آماده می‌کند
  336. نچیروان بارزانی، سخنان محسن رضایی را «کمدی» توصیف کرد
  337. نێچیرڤان بارزانی: پێمانباشه هه‌موو لایه‌نه‌کان پێکه‌وه له ههڵبژاردنه‌کانی عێراق به‌شداربین
  338. «انتقاد پائولو کوئیلو از رضا پهلوی جنجالی شد». بی‌بی‌سی فارسی. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در 5 ژانویه 2018. 
  339. «رضا #پهلوی، ولیهعد پیشین ایران در پاسخ به این پرسش که «آیا خود را رهبر #اعتراضات کنونی در ایران می‌داند؟» در گفتگوی زنده با شصت دقیقه بی‌بی‌سی گفت:». توییتر. بی‌بی‌سی فارسی. 
  340. Iran: Stop increasingly ruthless crackdown and investigate deaths of protesters