تویسرکان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
تویسرکان
تویسرکان
Mir Razi mausoleum Tuysercan Iran.jpg
کشور  ایران
استان همدان
شهرستان تویسرکان
سال شهرشدن سال ۱۳۱۶
مردم
جمعیت ۱۰۱۶۶۶ نفر در سال ۱۳۹۵[۱]
اطلاعات شهری
پیش‌شماره تلفنی ۰۸۱
شناسهٔ ملی خودرو  ایران۲۸ د

تویسرکان یکی از شهرهای استان همدان در ایران است. این شهر مرکز شهرستان تویسرکان است و ۱۰۱٬۶۶۶ نفر جمعیت دارد. تویسرکان در جنوب کوه الوند و شهر همدان واقع شده‌است. این شهر به خاطر تعدد و بزرگی درخت‌های گردویش بسیار معروف است و شهرت جهانی دارد. تویسرکان از شهرهای بزرگ استان به حساب می‌آید. آب و هوای شهر معتدل کوهستانی و طبیعت زیبایی دارد طوریکه از این شهرستان به عنوان بهشت غرب ایران یاد می کنند. این شهر بر روی ویرانه‌های شهر قدیمی رودلاور (رودآور) که بر اثر حمله مغول ویران شده، ساخته شده‌است. در واقع پس از ویرانی رودآور، از ادغام توی و سرکان، تویسرکان به وجود آمده‌است.آثار تاریخی و کهن تویسرکان نشان از فرهنگ و تمدن شهر نشینی هفت هزار ساله مردم این دیار دارد.

نام شهر[ویرایش]

نام این شهر از دو بخش توی و سرکان تشکیل شده. در برخی نواحی ایران محل‌هایی به نام توی هست، برای این‌که اشتباهی رخ ندهد در هر جا چنین محلی باشد به‌نام نزدیکترین محل به آن خوانده می‌شود؛ (مانند توی دروار در دامغان) که نزدیک به قریه دربار است و (توی کازرون) و این توی چون در یک فرسنگی سرکان است به تویسرکان مشهور است.[۲][۳]

جغرافی‌دانان سده سوم و چهارم هجری غالباً تویسرکان را (توی رودلاور) و (توی همدان) نوشته‌اند و این توی احتمالاً با زبان قومی که پیش از مادها در این سرزمین می‌زیسته‌اند، مرتبط است.

در بسیاری از زبان‌های ایرانی کلمه «سر» به معنی بزرگ و مهتر است و «گان» در زبان پهلوی به معنی جا و مکان آبادانست و قبل از استیلاء اعراب نام بسیاری از شهرها و قصبات ایران به گان ختم می‌شد.

به این ترتیب سرکان ممکن است به معنای محلی باشد که بزرگان و خوانین در آن سکونت دارند و در واقع تویسرکان محل سکونت ییلاقی بزرگان شهر رودآور بوده است. سرکان شهر ییلاقی با حدود ده هزار نفر جمعیت در فاصله هشت کیلومتری شمال غرب تویسرکان است؛ و تویسرکان شهری تاریخی؛ و باستانی و مرکز شهرستان تویسرکان با حدود صد هزار نفر جمعیت است و سرکان در شمار شهرهای تابع تویسرکان است.

پیشینه تاریخی[ویرایش]

تبدیل تویسرکان به شهرستان[ویرایش]

تویسرکان در گذشته و براساس قانون تقسیمات کشوری مصوب ۱۳۲۶ ه‍.ش از بخشهای تابعه ولایت ثلاث در استان پنجم کشور بود که در سال ۱۳۲۸ ه‍.ش منفک و به شهرستان ارتقاء یافت.[۴]

ولایت ثلاث[ویرایش]

ولایت ثلاث یکی از ولایت‌های ایران در بخشی از دوره قاجار بوده است. این ولایت در غرب ایران و جنوب استان همدان فعلی قرار داشته و شامل سه شهر ملایر، نهاوند و تویسرکان بود. حدود این ولایت منطبق با منطقه جنوب کوهستان الوند در استان همدان کنونی است که سه شهرستان ملایر، نهاوند و تویسرکان را شامل می‌شود. ولایت ثلاث بخشی از استان پنجم بوده است.[۵] اصطلاح ولایت ثلاث در تقسیم‌بندی‌های کشوری دوره ناصرالدین‌شاه قاجار ایجاد شد و شامل دولت‌آباد (شهر ملایر)، نهاوند و تویسرکان می‌شد.[۵]

مردم[ویرایش]

مردم تویسرکان با زبان‌اصیل فارسی و مخلوطی از زبان لری تکلم می‌نمایند.[۶] اکثریت مردم این شهرستان از اقوام اصیل فارس و تعدادی از اقوام لک می‌باشند.[۷] جمعیت شهرستان تویسرکان و شهر تویسرکان از ابتدای انقلاب ۱۳۵۷ سیر نزولی داشته است به طوری که تعداد جمعیت آن از ۱۴۰ هزار نفر تا سال ۱۳۹۰ به ۱۱۰ هزار نفر کاهش داشته است.[۸] دانشنامه جهان اسلام گویش مردم شهرستان تویسرکان را لکی معرفی می‌کند.[۹]

ترابری[ویرایش]

فاصله تویسرکان تا تهران ۴۰۰ کیلومتر می‌باشد که از مسیر ملایر - شازند - اراک - قم عبور می‌کند و از مسیر اتوبان ساوه این مسیر(تویسرکان تا تهران)حدود 395 کیلومتر بوده و این مسیر (فاصله تویسرکان تا پایتخت) به صورت بزرگراه می باشد. تویسرکان در مسیر استان های مرزی غرب کشور قرار گرفته بطوریکه تعداد قابل توجهی از زائران عتبات عالیات از مسیر تویسرکان عبور می کنند. تونل الوند (راه شمال جنوب استان همدان) مسیری در دست مطالعه است که از جنوب همدان، دره مرادبیک به سرکان و از تویسرکان به نهاوند متصل می‌شود و مسیر همدان به نهاوند را چهل و پنج دقیقه کوتاه می‌کند. پس از پیگیری های مستمر ایستگاه مسافری و باربری راه آهن تویسرکان در مسیر راه آهن در حال احداث غرب کشور (اراک به کرمانشاه) در حال ساخت و تکمیل می باشد[۱۰]

محصولات کشاورزی[ویرایش]

گردو –بادام-سماق-آلو بخارا-توت-آلبالو

صنعت[ویرایش]

تعداد کار خانه‌های تویسرکان فقط هفت واحد است. کارخانه سیم و کابل با ظرفیت ۲ هزار تن، شرکت فیلتر سرکان با ظرفیت ۳ میلیون عدد، شرکت فاران شیمی با تولید اسید سالیسلیک اسید در ظرفیت ۴۰۰ تن و محلول همودیالیز با ظرفیت یک میلیون گالن، شرکت سرکان شانه‌بل بهره‌برداری ۲۵ هزار و ۵۰۰ لیتر، شرکت حمیل با تولید روزانه ۱۰۰ تن و شرکت نادرلبن ۳۲ تن روزانه علاوه بر تأمین داخل شهرستان شهرهای کشور را نیز پوشش می‌دهد. شرکت صنایع غذایی هوبره دشت تویسرکان تولیدکننده میوه و سبزیجات خشک و سبزیجات منجمد[۱۱]

-

شخصیت‌های معروف[ویرایش]

حیقوق پیامبر[ویرایش]

آرامگاه حیقوق در تویسرکان

حیقوق پیامبر یکی از پیامبران صاحب کتاب بنی اسراییل و معاصر با دانیال نبی است. وی حدود ۲۶۰۰ سال پیش می‌زیسته و نگهبان معبد بزرگ یهودیان در اورشلیم بوده‌است. حدود سال ۵۹۰ قبل از میلاد، بخت‌النصر، پادشاه کلده به اورشلیم حمله کرد و یهودیان زیادی را به قتل رساند و نزدیک به بیست هزار نفر از آنان را اسیر و به شهر بابل پایتخت کلده که نزدیک بغداد فعلی قرار داشت انتقال داد. حیقوق در بین این زندانیان بود و مدت طولانی در زندان به سر برد.

در سال ۵۴۸ قبل از میلاد کورش کبیر پادشاه ایران به کلده حمله کرد و در جنگی طولانی لشکریان کلده را شکست داد، بابل را تصرف کرد و طی فرمانی دستور آزادی کلیه اسرا و زندانیان یهود را صادرنمود. پس از آزادی از بند اسارت بابلیان، حیقوق به ایران مهاجرت کرد و در شهر تویسرکان (رودآور) ساکن شد و در همین شهر درگذشت.

آرامگاه حیقوق پیامبر در تویسرکان طی قرون متمادی چندین بار بازسازی شده‌است و آخرین بار توسط استاد محمدعلی‌خان میرزایی (ملک جمشید) در سال ۱۳۴۰ هجری شمسی بازسازی شده است. این آرامگاه یکی از قدیمی‌ترین آثار تاریخی ایران محسوب می‌شود. هم اکنون آرامگاه این پیامبر زیارتگاه اهالی شهرستان تویسرکان و اقلیتهای دینی سایر شهرهای ایران می‌باشد.[۱۲][۱۳]

رضی‌الدین آرتیمانی[ویرایش]

رضی‌الدین آرتیمانی شاعر معروف عصر صفوی است. مدفن این شاعر بزرگ در قسمت شمالی شهرستان تویسرکان در حوالی میدان هلال احمر واقع شده و دارای استراحتگاه نیز می‌باشد ساقی نامه معروف او با این بیت آغاز می‌شود:

الهی به مستان میخانه‌ات به عقل آفرینان دیوانه‌ات

یدالله مایل تویسرکانی[ویرایش]

یدالله مایل تویسرکانی روزنامه‌نگار، شاعر، متخلص به مایل متولد ۱۲۶۳ یا ۱۲۶۵ قمری در تویسرکان در استان همدان است. در زادگاهش و در همدان به تحصیل عقلی و نقلی پرداخت و از کشیشی فرانسوی زبان فرانسه را آموخت. زبان‌های عربی و روسی را نیز فراگرفت. در سال ۱۲۸۳ شمسی در تویسرکان مدرسه‌ای به سبک نوین دایر کرد اما عده‌ای از عوام به تحریک مرتجعین آن را تخریب کردند. در سال ۱۲۹۸ شمسی به تهران رفت و ضمن تدریس به همکاری با مطبوعات پرداخت. یک سال و نیم بعد به ریاست فرهنگ بابل منصوب شد. در ۱۳۰۲ شمسی سرپرستی مدارس ایرانی در قفقاز را عهده‌دار گردید. پس از سوء قصد به جان وی، مدارس قفقاز از سوی دولت ایران تعطیل شد و ناچار به تهران بازگشت. در سال ۱۳۰۶ به ریاست معارف مازندران منصوب شد و در سال ۱۳۱۴ با همین منصب به کرمان رفت. چند سالی نیز روزنامه شفق سرخ را اداره کرد. شعرش در قالب‌های سنتی است. حدود ۲۰۰۰۰ بیت شعر سروده است و چند اثر ترجمه نیز از او چاپ شده‌است. او در سال ۱۳۲۹ شمسی درگذشت.[۱۴]

مکان‌های توریستی[ویرایش]

صنایع دستی[ویرایش]

فرش و قالی تویسرکان[ویرایش]

در روستاهای تویسرکان به دلیل وجود زمستانهای پر برف و دهات دور از دسترس و وجود پشم و پنبهٔ فراوان، از قدیم قالی بافی وجود داشته‌است. وجود فرشهای بالنسبه مرغوب با نقوش و رنگ آمیزی‌های زیبا که متجاوز از ۱۰۰ سال عمر دارند نشان از فرش‌بافی مطلوب و با ارزشی، حداقل در برخی روستاها یا مناطقی که دارای خان و ارباب بوده‌اند، می‌دهد.

منبت کاری[ویرایش]

تولید انواع صنایع دستی چوبی مانند: خراطی، ظریف کاری و منبت کاری از دیرباز در منطقه شهری تویسرکان رواج داشته و اخیراً شمار زیادی از اهالی روستاهای توابع شهرستان نیز به این صنعت روی آورده‌اند. این شهرستان با دارا بودن بیش از ۳۶۸۰ هکتار سطح زیرکشت درختان مثمر و بارده و ۷۱۰هکتار نهال گردو، بالاترین سطح زیرکشت در استان همدان و یکی از قطب‌های تولید گردو در کشور محسوب می‌شود، نقل و نبات، کلوچه، نان قندی، عسل، کشمش، برگه آلو و زردآلو و… نیز از دیگر سوغات شهرستان تویسرکان به شمار می‌رود.

غذاهای تویسرکان[ویرایش]

تویسرکان خاستگاه نقل است واز غذاهای محلی آن می‌توان به آش ماست، آش کشک، آش بادمجان، آش ترخینه و اش سماق اشاره کرد.

تقسیمات شهری[ویرایش]

محله‌های شهر[ویرایش]

  • محله‌های قدیمی تویسرکان

تویسرکان قدیم از شش محله اصلی تشکیل شده بود به نام‌های جولستان، صادقیه، پایین محله، زرهان، دستجرده، باغوار.

محله جولستان[ویرایش]

مسجدجولستان در محلهٔ جولستان شهر تویسرکان توسط فردی به نام حاج بیک محمد که جد خانواده‌های: صدیق، مقدم، گلمحمدی و نیکو است بنا نهاده شد. از حاج بیک محمد موقوفات متعددی از جمله مسجد، قنات، حمام و غسالخانه محله جولستان و یخچال پایین محله وپل رودخانه سرابی حد فاصل قلعه قاضی و شاهزید را می‌توان نام برد.[۲]

محله باغوار[ویرایش]

محله باغوار یکی از محله‌های شهرستان تویسرکان است؛ که به دلیل وجود یک چنار چند هزار ساله در حیاط مسجد محله باغوار دارای شهرت جهانی است.

دانشگاه‌ها[ویرایش]

دانشگاه دولتی[ویرایش]

چندین سال می‌شود که دانشگاه ملی در شهر تویسرکان تأسیس شده است. این دانشگاه دارای رشته‌های فناوری اطلاعات، مهندسی صنایع و… می‌باشد که از نقاط مختلف کشور دانشجو می‌پذیرد. دانشکده فنی مهندسی تویسرکان مستقیماً زیر نظر دانشگاه بوعلی اداره می‌شود و از اساتید برجسته این دانشگاه معتبر در این دانشکده نیز به کار گرفته می‌شود.

دانشگاه پیام نور[ویرایش]

در امتداد مسیر میدان امام تا جولستان (۳ کیلومتر بیشتر) است و به دلیل گستردگی رشته‌های تخصصی، استقبال مناسبی از این دانشگاه به عمل می‌آید.

دانشگاه آزاد[ویرایش]

همجوار بارگاه حبقوق نبی (ع) است و دانشجویان آن چندین بار در مسابقات بین‌المللی روباتیک برای ایران افتخار آفرینی کرده‌اند. این دانشگاه پذیرای دانشجویان زیادی از شهرهای کردنشین اطراف می‌باشد.

منابع[ویرایش]

  1. «نتایج سرشماری سال ۱۳۹۵». مرکز آمار ایران. بازبینی‌شده در 9 Aug 2017. 
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ http://www.ettelaat.com/etiran/?p=11573
  3. «تویسرکان کجاست؟». خبرگزاری باشگاه خبرنگاران. بازبینی‌شده در 2017-08-09. 
  4. http://www.dastour.ir/Brows/?lid=24595
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ چگینی، محمد. «مسئله انتخابات دوره چهارم مجلس شورای ملی در ولایت ثلاث. ج. ۱، ش. ۲، بهار ۱۳۹۰». نشریه اسناد بهارستان. بازبینی‌شده در ۱۷ نوامبر ۲۰۱۴. 
  6. «تویسرکان». فرمانداری تویسرکان. بازبینی‌شده در 2017-08-09. 
  7. «جمعیت و قومیتها». پورتال استانداری همدان. بازبینی‌شده در ۲۵ ژانویهٔ ۲۰۱۶. 
  8. «لزوم خروج تویسرکان از بن‌بست جغرافیایی». خبرگزاری فارس، ۱۵ مهر ۱۳۹۰. بازبینی‌شده در ۱۵ دسامبر ۲۰۱۴. 
  9. «تویسرکان». صدا و سیمای همدان. بازبینی‌شده در 2017-08-09. 
  10. http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13900717000475
  11. http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13901127000184
  12. انجمن کلیمیان تهران
  13. گنجور- ساقی نامه نوشته رضی الدین آرتیمانی
  14. شریفی، محمد. محمدرضا جعفری. فرهنگ ادبیات فارسی. تهران: فرهنگ نشر نو و انتشارات معین، ۱۳۸۷. شابک ۸–۴۱–۷۴۴۳–۹۶۴–۹۷۸.