ریاست جمهوری اکبر هاشمی رفسنجانی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

دوران سازندگی به دو دوره ریاست جمهوری علی‌اکبر هاشمی رفسنجانی اطلاق می‌شود که مشتمل بر دولت‌های پنجم و ششم نظام جمهوری اسلامی ایران می‌باشد که آغاز فعالیت آن ۱۲ مرداد ۱۳۶۸ و پایان فعالیت ۱۲ مرداد ۱۳۷۶ می‌باشد. اجرای اولین برنامه پنج ساله توسعه اقتصادی بعد از انقلاب در این دولت انجام گرفت. سیاست باز اقتصادی و وضع قوانین ضد انحصار از جمله اقدامات مؤثر وی بوده است.

از مهمترین دغدغه‌های پیش روی این دولت بازسازی کشور بعد از جنگ هشت ساله دشوار بود که ویرانه‌های زیادی را بر جای گذاشته بود و نیاز بود در اسرع وقت بازسازی شوند. به همین منظور هاشمی در وزارتخانه‌های اقتصادی دولت از وزیران با گرایش تکنوکراتی بهره جست. همچنین هاشمی تصمیم گرفت سهم بودجهٔ پروژه‌های عمرانی را به طور چشمگیری نسبت به سایر فعالیت‌های دولت بیشتر در نظر بگیرد. در خصوص سایر وزارتخانه‌ها به منظور تثبیت فضای سیاسی داخل کشور سعی کرد تعادل را بین گروه‌های سیاسی آن دوره برقرار کند، به طوریکه انتخاب سید محمد خاتمی (نیروهای خط امام) به عنوان وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در کنار علی‌اکبر ولایتی (راست‌گرای سنتی) نمونه‌ای از این دست انتخابات هستند. اما این رویه در عمل نشان داد که نه‌تنها موافقت همهٔ طیف‌های سیاسی تامین نشد، بلکه همهٔ گروه‌های سیاسی از سهم‌بندی موجود ناراضی بودند. از دغدغه‌های اقتصادی دیگر می‌توان به کسری بودجه ۵۰ درصدی دولت در زمان دولت اول هاشمی اشاره کرد.[۱]

در سال ۱۳۷۲ با حضور یک رقیب مطرح به نام احمد توکلی و دلسردی نیروهای چپ‌گرا نسبت به هاشمی به منظور دخالت دادن آنها در امور اجرایی دولت جدید، نتیجه انتخابات به راحتی قابل پیش‌بینی نبود. توکلی که از نابرابری‌ها در توزیع ثروت و فساد اقتصادی دولتمردان گلایه داشت، در نهایت توانست ۴ میلیون رای را در انتخابات ریاست‌جمهوری ایران (۱۳۷۲) از آن خود کند که نشان از ریزش قابل توجه هواداران هاشمی بود. در این دوره به دلیل فشارهای وارده از جانب مجلس چهارم و سایر گروه‌های سیاسی راست‌گرا، هاشمی تمایلی به استفاده از نیروهای چپ نداشت.[۱]

هاشمی رفسنجانی در خصوص عملکردش در پست ریاست‌جمهوری اینگونه نقل می‌کند:[۲]

... کسری بودجه و فروش نفت هر بشکه ۷ تا ۱۰ دلار آن‌هم در شرایط تحریم و شرارت‌های بیگانگان، شرایط را متمایز می‌کند ولی اولین دوره ریاست‌جمهوری من یعنی از سال ۶۸ تا ۷۲ در بین همه ادوار ریاست جمهوری چون از جنگ فارغ شده بودیم و به سازندگی رو آوردیم بهتر است؛ البته به دو دلیل: اول اینکه خودم رئیس جمهور بودم و به کرات از عملکردم دفاع مستند می‌کردم و دوم جدای از این، در سال ۶۸ در حالی ریاست‌جمهوری را قبول کردم که بودجه کشور به صورت رسمی ۵۱ درصد کسری داشت.

اهم مسائل[ویرایش]

هیئت دولت[ویرایش]

مقام نام آغاز تصدی پایان تصدی حزب سیاسی منبع
نهاد ریاست‌جمهوری
رئیس‌جمهور اکبر هاشمی رفسنجانی۱۲ مرداد ۱۳۶۸۱۲ مرداد ۱۳۷۶روحانیت مبارز
رئیس دفتر رئیس‌جمهور سید محمد میرمحمدیمرداد ۱۳۶۸مرداد ۱۳۷۲تمدن اسلامی [۳]
 حسین مرعشیمرداد ۱۳۷۲مرداد ۱۳۷۴کارگزاران سازندگی [۳]
 محسن هاشمی رفسنجانیمرداد ۱۳۷۴۱۲ مرداد ۱۳۷۶کارگزاران سازندگی [۳]
سرپرست نهاد ریاست‌جمهوری حمید میرزادهمرداد ۱۳۶۸مرداد ۱۳۷۲مستقل[۴]
 محمد هاشمی رفسنجانیمرداد ۱۳۷۲مرداد ۱۳۷۶کارگزاران سازندگی [۵]
وزیران
وزیر آموزش و پرورش محمدعلی نجفی۷ شهریور ۱۳۶۸۲۹ مرداد ۱۳۷۶کارگزاران سازندگی [۶][۷]
وزیر اطلاعات علی فلاحیان۷ شهریور ۱۳۶۸۲۹ مرداد ۱۳۷۶مستقل[۶][۷]
وزیر امور اقتصادی و دارایی محسن نوربخش۷ شهریور ۱۳۶۸۲۵ مرداد ۱۳۷۲کارگزاران سازندگی [۶]
 مرتضی محمدخان۱۴ مهر ۱۳۷۲۲۹ مرداد ۱۳۷۶کارگزاران سازندگی [۸]
وزیر امور خارجه علی‌اکبر ولایتی۷ شهریور ۱۳۶۸۲۹ مرداد ۱۳۷۶مؤتلفه اسلامی [۶][۷]
وزیر بازرگانی عبدالحسین وهاجی۷ شهریور ۱۳۶۸۲۵ مرداد ۱۳۷۲مستقل[۶]
 یحیی آل‌اسحاق۲۵ مرداد ۱۳۷۲۲۹ مرداد ۱۳۷۶مؤتلفه اسلامی [۷]
وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ایرج فاضل۷ شهریور ۱۳۶۸بهمن ۱۳۶۹مستقل[۶]
 رضا ملک‌زاده۱۴ اسفند ۱۳۶۹۲۵ مرداد ۱۳۷۲مستقل[۹]
 علیرضا مرندی۲۵ مرداد ۱۳۷۲۲۹ مرداد ۱۳۷۶مستقل[۷]
وزیر پست و تلگراف و تلفن سید محمد غرضی۷ شهریور ۱۳۶۸۲۹ مرداد ۱۳۷۶کارگزاران سازندگی [۶][۷]
وزیر تعاون غلامرضا شافعی۱۰ دی ۱۳۷۰۲۹ مرداد ۱۳۷۶کارگزاران سازندگی [۱۰][۷]
وزیر جهاد سازندگی غلامرضا فروزش۷ شهریور ۱۳۶۸۲۹ مرداد ۱۳۷۶کارگزاران سازندگی [۶][۷]
وزیر دادگستری اسماعیل شوشتری۷ شهریور ۱۳۶۸۲۹ مرداد ۱۳۷۶مستقل[۶][۷]
وزیر دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح اکبر ترکان۷ شهریور ۱۳۶۸۲۵ مرداد ۱۳۷۲غیرنظامی [۶]
 محمد فروزنده۲۵ مرداد ۱۳۷۲۲۹ مرداد ۱۳۷۶نظامی[۷]
وزیر راه و ترابری محمد سعیدی‌کیا۷ شهریور ۱۳۶۸۲۵ مرداد ۱۳۷۲مستقل[۶]
 اکبر ترکان۲۵ مرداد ۱۳۷۲۲۹ مرداد ۱۳۷۶کارگزاران سازندگی [۷]
وزیر صنایع سنگین محمدهادی نژادحسینیان۷ شهریور ۱۳۶۸۲۹ مرداد ۱۳۷۶کارگزاران سازندگی [۶][۷]
وزیر صنایع محمدرضا نعمت‌زاده۷ شهریور ۱۳۶۸۲۹ مرداد ۱۳۷۶کارگزاران سازندگی [۶][۷]
وزیر فرهنگ و آموزش عالی مصطفی معین۷ شهریور ۱۳۶۸۲۵ مرداد ۱۳۷۲جامعه پزشکی [۶]
 محمدرضا هاشمی گلپایگانی۲۵ مرداد ۱۳۷۲۲۹ مرداد ۱۳۷۶مستقل[۷]
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی سید محمد خاتمی۷ شهریور ۱۳۶۸۳ خرداد ۱۳۷۱روحانیون مبارز [۶]
 علی لاریجانی۲۰ مرداد ۱۳۷۱۲۵ مرداد ۱۳۷۲مؤتلفه اسلامی [۱۱]
 سید مصطفی میرسلیم۲۵ مرداد ۱۳۷۲۲۹ مرداد ۱۳۷۶مؤتلفه اسلامی [۷]
وزیر کار و امور اجتماعی حسین کمالی۷ شهریور ۱۳۶۸۲۹ مرداد ۱۳۷۶خانه کارگر [۶][۷]
وزیر کشاورزی عیسی کلانتری۷ شهریور ۱۳۶۸۲۹ مرداد ۱۳۷۶کارگزاران سازندگی [۶][۷]
وزیر کشور عبدالله نوری۷ شهریور ۱۳۶۸۲۵ مرداد ۱۳۷۲روحانیون مبارز [۶]
 علی‌محمد بشارتی جهرمی۲۵ مرداد ۱۳۷۲۲۹ مرداد ۱۳۷۶مستقل[۷]
وزارت مسکن و شهرسازی سراج‌الدین کازرونی۷ شهریور ۱۳۶۸۲۵ مرداد ۱۳۷۲کارگزاران سازندگی [۶]
 عباس آخوندی۲۵ مرداد ۱۳۷۲۲۹ مرداد ۱۳۷۶مستقل[۷]
وزیر معادن و فلزات حسین محلوجی۷ شهریور ۱۳۶۸۲۹ مرداد ۱۳۷۶کارگزاران سازندگی [۶][۷]
وزیر نفت غلام‌رضا آقازاده۷ شهریور ۱۳۶۸۲۹ مرداد ۱۳۷۶کارگزاران سازندگی [۶][۷]
وزیر نیرو بیژن نامدار زنگنه۷ شهریور ۱۳۶۸۲۹ مرداد ۱۳۷۶کارگزاران سازندگی [۶][۷]
معاونان رئیس‌جمهور
معاون اول رئیس‌جمهور حسن حبیبیمرداد ۱۳۶۸۱۲ مرداد ۱۳۷۶کارگزاران سازندگی
معاون اجرایی حمید میرزادهمرداد ۱۳۶۸مرداد ۱۳۷۲مستقل
 محمد هاشمی رفسنجانیمرداد ۱۳۷۲۱۲ مرداد ۱۳۷۶کارگزاران سازندگی
معاون امور اقتصادی محسن نوربخشمرداد ۱۳۷۲۱۳۷۳کارگزاران سازندگی [۱۲]
رئیس سازمان انرژی اتمی رضا امراللهی۱۲ مرداد ۱۳۶۸۱۲ مرداد ۱۳۷۶کارگزاران سازندگی
رئیس سازمان تربیت بدنی حسن غفوری‌فردشهریور ۱۳۶۸مرداد ۱۳۷۲جام
 سید مصطفی هاشمی‌طبامرداد ۱۳۷۲۱۲ مرداد ۱۳۷۶کارگزاران سازندگی
رئیس سازمان حفاظت محیط زیست هادی منافی۱۲ مرداد ۱۳۶۸۱۲ مرداد ۱۳۷۶مستقل
رئیس سازمان برنامه و بودجه مسعود روغنی زنجانی۱۲ مرداد ۱۳۶۸مرداد ۱۳۷۲مستقل
 حمید میرزادهمرداد ۱۳۷۲۱۲ مرداد ۱۳۷۶مستقل


منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ مروری بر کارنامه ۸ ساله دولت هاشمی رفسنجانی جوان‌پرس
  2. هاشمی‌رفسنجانی: ۶۸ تا ۷۲ بهترین دوران ریاست جمهوری است خبرآنلاین
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ «مرد پرنفوذ». آفتاب یزد (تهران) سال نوزدهم، ش. ۴۹۷۵ (۲ شهریور ۱۳۹۶): ص ۶. بازبینی‌شده در ۹ شهریور ۱۳۹۶. 
  4. «دکتر حمید میرزاده». نهاد ریاست‌جمهوری ایران. بازبینی‌شده در ۷ شهریور ۱۳۹۶. 
  5. «محمد هاشمی». نهاد ریاست‌جمهوری ایران. بازبینی‌شده در ۷ شهریور ۱۳۹۶. 
  6. ۶٫۰۰ ۶٫۰۱ ۶٫۰۲ ۶٫۰۳ ۶٫۰۴ ۶٫۰۵ ۶٫۰۶ ۶٫۰۷ ۶٫۰۸ ۶٫۰۹ ۶٫۱۰ ۶٫۱۱ ۶٫۱۲ ۶٫۱۳ ۶٫۱۴ ۶٫۱۵ ۶٫۱۶ ۶٫۱۷ ۶٫۱۸ ۶٫۱۹ ۶٫۲۰ ۶٫۲۱ «مشروح مذاکرات مجلس شورای اسلامی دوره ۳ جلسه ۱۳۸». کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۳ اردیبهشت ۱۳۹۵. 
  7. ۷٫۰۰ ۷٫۰۱ ۷٫۰۲ ۷٫۰۳ ۷٫۰۴ ۷٫۰۵ ۷٫۰۶ ۷٫۰۷ ۷٫۰۸ ۷٫۰۹ ۷٫۱۰ ۷٫۱۱ ۷٫۱۲ ۷٫۱۳ ۷٫۱۴ ۷٫۱۵ ۷٫۱۶ ۷٫۱۷ ۷٫۱۸ ۷٫۱۹ ۷٫۲۰ ۷٫۲۱ «مشروح مذاکرات مجلس شورای اسلامی دوره ۴ جلسه ۱۳۹». کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۵. 
  8. «مشروح مذاکرات مجلس شورای اسلامی دوره ۴ جلسه ۱۵۱». کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۸ خرداد ۱۳۹۵. 
  9. «مشروح مذاکرات مجلس شورای اسلامی دوره ۳ جلسه ۳۴۳». کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۳ اردیبهشت ۱۳۹۵. 
  10. «مشروح مذاکرات مجلس شورای اسلامی دوره ۳ جلسه ۴۴۲». کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۳ اردیبهشت ۱۳۹۵. 
  11. «مشروح مذاکرات مجلس شورای اسلامی دوره ۴ جلسه ۱۷». کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۳ اردیبهشت ۱۳۹۵. 
  12. «وزیران اقتصاد از آغاز جمهوری اسلامی تاکنون: چشم «باب همایون» به مرد دوازدهم». عصر ایران، ۷ مرداد ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۷ شهریور ۱۳۹۶.