پیرانشهر

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
پیرانشهر
کشور  ایران
استان آذربایجان غربی
شهرستان پیرانشهر
بخش بخش مرکزی
سال شهرشدن دارای سابقه تاریخی‌[۱]
مردم
جمعیت
  • ۹۱،۵۱۵ تَن (حریم شهر) [۲][۳]
  • ۱۳۸٫۸۶۴ تَن (حوزه استحفاظی) [۴]
رشد جمعیت ۵٫۸ (۱۳۹۷) [۵]
تراکم جمعیت
  • ۹۷ تن در هکتار (حریم شهر)
  • ۶۳.۳۴ (حوزه استحفاظی) نفر بر کیلومتر مربع
جغرافیای طبیعی
مساحت
  • ۸۴۴،۴ هکتار٬ معادل ۸،۴ کیلومتر مربع (محدوده کالبدی)
  • ۲،۱۹۲ کیلومتر مربع (حوزه استحفاظی)
ارتفاع از سطح دریا ۱٬۵۰۲ متر[۶]
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه ۱۱،۵ درجه سانتی‌گراد [۷]
میانگین بارش سالانه حدود ۶۰۰ میلی‌متر [۸]
روزهای یخبندان سالانه ۱۰۰ روز (۱۳۹۰) [۹]
اطلاعات شهری
شهردار انور سعیدی[۱۱][۱۲]
تأسیس شهرداری ۱۳۳۹ خورشیدی [۱۵]
ره‌آورد صنایع دستی، محصولات کشاورزی، محصولات باغی، [۱۳] لبنیات محلی، عسل، لوازم خانگی [۱۴]
پیش‌شماره تلفنی ۰۴۴[۱۰]
وبگاه شهرداری پیرانشهر
شناسهٔ ملی خودرو ایرانایران ۲۷ و
کد آماری ۱۲۳۶
به پیرانشهر، دیار الفت و مهرورزی خوش آمدید

پیرانشهر شهری است که در استان آذربایجان غربی در شمال ‌غرب ایران واقع شده است. شهر پیرانشهر به لحاظ مختصات فرهنگی و بخش‌بندی مناطق کُردنشین در زمره شهرهای مُکریان به حساب آورده می‌شود.[۱۶][۱۷]

اکثریت غالب شهر پیرانشهر را کردها تشکیل میدهند که به زبان کردی مرکزی و لهجه مکریانی تکلم میکنند، اما زبان فارسی نقش خود را به عنوان زبان نوشتاری و زبان مکاتبه ایفا می‌کند.

شهر پیرانشهر با وسعت قرین ۸۴۴/۴ هکتار در مختصات ۴۵ درجه و ۸ دقیقه طول شرقی و ۳۶ درجه و ۴۱ دقیقه عرض شمالی قرار دارد. همچنین بر دشتی گسترده شده است که ۱۴۳۰ تا ۱۴۶۰ متر از سطح دریا ارتفاع دارد.

شهر پیرانشهر با فاصله زمینی ۱۱۰ کیلومتری (هزارگزی) از مرکز استان (ارومیه)، از غرب و جنوب غربی به کوهستانهای مرتفع ختم میگردد. به استثنای این عوارض ارتفاعی، سایر جهات شهر با دشتهای کم‌عارضه و مسطح ارتباط دارد.

پیرانشهر به دلیل داشتن سنگ‌های گرانیت دارای شهرت جهانی است. ذخایر شناخته شده سنگ‌های گرانیت (سبز ، مشكی و سفید) این شهرستان چهار میلیون تن برآورد می‌شود که به لحاظ تنوع رنگ و طرح استحکام در ایران و جهان منحصر به فرد است. [۱۸] [۱۹][۲۰] سینیتهای سبز پیرانشهر در نوع خود در دنیا منحصربه‌فرد هستند و تنها یک توده کوچک مشابه آن در کشور ایتالیا وجود دارد، به‌طوری‌که در موزه ایتالیا نگهداری می‌شود.[۲۱][۲۲] شهرستان پیرانشهر پس از منطقه لرستان به عنوان دومین منطقه دارای معادن سنگ گرانیت کشور شناخته شده‌است.[۲۳]

شهر پیرانشهر به دلیل داشتن ۶۰۰ میلی‌متر بارندگی در سال از زیباترین شهرستان کشور به‌شمار می‌رود.[۲۴] این شهرستان به دلیل قرار گرفتن در مسیر جاده ترانزیت ایران با کشور عراق واقلیم کردستان دیگر کشورهای حوزه دریای مدیترانه، یکی از بزرگ‌ترین مراکز تجارت خارجی در ایران است.[۲۵]

پیرانشهر هر چند فاقد نقطه صفر مرزی بوده ولی واقع شدن در نزدیک نوار مرزی، شهر پیرانشهر را در وضعیتی ویژه قرار داده‌است که همواره مورد توجه دولت‌های مختلف در طول تاریخ بوده‌است یعنی با توجه به جایگاهی که پیرانشهر در مرز ایران و عراق و نزدیکی به خاک ترکیه داشته، یک موقعیت ژئواستراتژیک ممتاز و در عین حال سختی تلقی می‌شده‌است و به همین دلیل از دیرباز نیز داری ۳ پادگان پیرانشهر، جلدیان و پسوه و یکی از پایگاه‌های مهم در کشور ایران بوده‌است.[۲۶][۲۷][۲۸][۲۹]

معرفی اجمالی

شهر پیرانشهر مرکز اداری و سیاسی شهرستان پیرانشهر در جنوب غربی آذربایجان غربی و در مختصات جغرافیایی ۳۶ درجه و ۴۲ دقیقه و ۱۵ ثانیه عرض شمالی و ۴۵ درجه و ۸ دقیقه و ۳۰ ثانیه طول شرقی از نصف‌النهار گرینویچ قرار دارد. ارتفاع متوسط شهر پیرانشهر از سطح دریا برابر با ۱۴۴۵/۹ متر است.[۳۰]

ردیابی توپونیمیکی

بنا بر آنچه از تاریخ و نوشته‌های محققین بر می‌آید، اسم پیرانشهر از پیران، یکی از شخصیت‌های شاهنامه و سپهسالار افراسیاب اخذ شده‌است. پیران وزیر، سپهسالار، مشاور، فرمانروای ختن و بعد از افراسیاب بزرگ‌ترین شخصیت توران زمین است. نام وی را فیران (طبری) و بیران (ثعالبی) نیز ذکر کرده‌اند.[۳۱][۳۲] پیران در میان پهلوانان تورانی، تنها کسی است که از جهت صفات اخلاقی همطراز شخصیت‌های برجسته ایرانی است، زیرا تلاش او همیشه در تفاهم و همدلی ایرانیان و تورانیان در راه صلح بود. او در اغلب نبردهای ایران و توران، در کمال خرد و مردانگی، حضوری فعّال داشت و نمایندة سیاسی و نظامی افراسیاب بود.

مشخصات توپوگرافیکی

شهرستان پیرانشهر در ناحیه‌ای کوهستانی واقع شده‌است که هرچه به سوی غرب پیش رویم، بر بلندی کوه‌های آن افزوده می‌شود. کوه‌های حاجی ابراهیم (۵۵۰‘ ۳ متر)، سوره دال (۳۰۴‘ ۳ متر)، بزان (۲۲۶‘ ۳ متر) و برزین (۱۵۰‘ ۳ متر) بلندترین کوه‌های این شهرستان به‌شمار می‌روند. از این بلندی‌های برف‌گیر رودهای پرآبی سرچشمه می‌گیرند که مهم‌ترین آن‌ها، زاب کوچک یا کلاس است. این رودخانه که از بلندی‌های اطراف پیرانشهر سرچشمه می‌گیرد، در ابتدا به نام رودخانه لاوین خوانده می‌شود، اما با پیوستن به رودخانه گده در جنوب پیرانشهر، زاب کوچک یا کلاس نام می‌گیرد

منطقه رویشی زاگرس در سلسله جبال زاگرس به طول تقریبی ۱۶۰۰ کیلومتر واقع شده است. پوشش جنگلی آن در شهرستان پیرانشهر شروع و تا حوالی جنگلهای جنوب شیراز در استان فارس ادامه می‌یابد. انواع گونه‌های بلوط بیشترین سطوح جنگلی این منطقه را به خود اختصاص داده و از ارتفاع ۱۰۰۰ متری تا حدود ۲۳۰۰ متر از سطح دریا گسترش دارند. این جنگلها در ۲۲ کیلومتری جنوب پیرانشهر واقع گردیده است که جاری بودن رودخانه دایمی پردانان که یکی از سرچشمه‌های اصلی رود زاب کوچک است بر زیبائی آن افزوده است.

بلندترین نقطه شهرستان پیرانشهر دارای 3576 متر و پست ترین نقطه آن 1239 متر ارتفاع از سطح دریای آزاد می باشد. میانگین بارش سالانه حدود 600 میلی متر و بنابراین رودهای دائمی و پرآبی در این حوضه کوچک جریان دارد. این حوضه به لحاظ تنوع فوون و فلوور غنی بوده و یکی از مناظر زیبای استان به حساب می آید[۳۳]

رودخانه‌ها

رود زاب کوچک رودی است که در ناحیه کردستان و شهرستان پیرانشهر جاری است و یونانیان آن را لیکوس می‌گفته‌اند. در کنار همین رود بود که ابومسلم خراسانی بر مروان بن محمد (آخرین خلیفهٔ اموی) غلبه یافت[۳۴]

حوضه آبريز زاب در شمال غرب کشور و در جنوب غربي استان آذربايجان غربي واقع شده است. و موقعیت جغرافیايي آن بین 12 درجه، 3 دقیقه و 33ثانیه تا 12 درجه، 22 دقیقه و 12 ثانیه عرض شمالي و 17 درجه، 21 دقیقه و 22 ثانیه تا 17 دقیقه، 12 درجه و 12 ثانیه طولي شرقي مي باشد.[۳۵]

حوضه آبريز رودخانه زاب و زهکش اصلي آن از ارتفاعات شمال غرب پیرانشهر سرچشمه گرفته و در آنجا به نام لاوين خوانده ميشود که با حرکت به سمت جنوب و محدوده شهرستان سردشت جريان يافته و در نهايت وارد حوضه آبريز خلیج فارس ميشود.

شرایط اقلیمی

آب و هوای شهر در ناحیه شمالی؛ آب و هوای نسبتاً سرد و در نواحی جنوبی معتدل کوهستانی است و دارای فلات‌های مرتفع و خشک و دشت‌های حاصلخیز؛ است. پیرانشهر تحت دو عامل بارز خشکی تابستان و سرمای زمستان کوهستان‌ها قرار دارد. بخش وسیعی از شهر در شرایط آب و هوای کوهستانی سرد و مدیترانه‌ای با باران بهاره قرار دارد. آب و هوای پیرانشهر در تجزیه خاک، رویش گیاه، گسترش علف‌زار، شرایط مساعد توسعه دیم‌زار، مناطق و معیشت شبانی و گله‌داری و گسترش جنگل و باغ‌داری نقشی تعیین‌کننده دارد. میزان بارندگی در پیرانشهر از غرب به شرق کاهش می‌یابد. دلیل این امر وجود دیواره کوهستانی ناحیه است که از نفوذ جریان‌هایی که از غرب به فلات وارد می‌شود جلوگیری می‌کند.[۳۶]

موقعیت جغرافیایی

پیرانشهر از جهت مشرق با شهرستان مهاباد، از جهت جنوب با شهرستان سردشت، از جهت شمال شرق با شهرستان نقده و از جهت شمال با شهرستان اشنویه، مرز داخلی‌ و از سمت مغرب با کشور عراق و منطقه فدراتیو کردستان مرز خارجی‌ دارد.[۳۷]

سابقه مدنی و پیشینه تاریخی

در حوزه شهرستان پیرانشهر تعداد ۱۱۳ تپه تاریخی تو سط کارشناسان نمایندگی میراث فرهنگی این شهرستان شناسایی و به ثبت سازمان رسیده‌است که این امر حاکی از تاریخی بودن منطقه و شکل‌گیری و وجود تمدنهای نیرومند و درخشان قبل از اسلام مانند تمدن ماننا، پارسوا، اورارتو، مادها، زاموا و تمدن اسلامی می‌باشد. در این میان تپه‌هایی وجود دارند که با داشتن جاذبه‌های خاص تاریخی بسیار مورد بازدید علاقمندان به تاریخ و فرهنگ این مرز و بوم واقع می‌گردند که می‌توان به موارد زیر اشاره کرد- قلعه شین آوا (هزاره اول ق. م) قلعه موت آوا (۲۵۰۰ ق. م) قلعه شای (۱۵۰۰ تا ۲۵۰۰ ق. م) قلعه جلدیان (۵۰۰۰ تا ۵۵۰۰ ق. م) قلعه پسوه (پیش از تاریخ) کتیبه برده مافوره (روستای لیک بن) داشان قلعه (۲۰۰۰ تا ۳۵۰۰ ق. م).

قدیمی ترین منطقه ای که در منابع تاریخی به ان اشاره شده پسوه بعنوان بخشی از شهرستان در دوران ماننایی هاست.

در نتیجه منطقه مکریان که پیرانشهر جزیی از آن است در محدوده ی سرزمینی ماننا قرار داشته است در زمان زمامداری اوللوسونو واقعه مهم در مورد منطقه و ماننا ، لشکر کشی هشتم سارگون دوم پادشاه آشور به ماننا و اورارتو بود.

اوللو سونو در نزدیکی پسوه به حضور سارگون رسید و اظهار اطاعت و وابستگی نمود. شاید بهترین مرجع برای این رویداد هزاره ی اول پیش از میلاد کتاب ادوین رایت ، تاریخ آذربایجان است . «وحدت قومی کرد و ماد، چاپ اول 1384 ص 144».

بعد از تاسیس اتحادیه مادها و امپراطوری هخامنشی ، اشکانی و ساسانی، پیرانشهر بخشی از سرزمین آنها بوده است . با آغاز حملات اعراب مسلمان مردم منطقه پیرانشهر در بر ابر آنان ایستادگی کرده ، که وجود گورستان اصحاب صدر اسلام در منطقه همچون چهل شهیدان شاهد این مدعاست.

در منطقهٔ کاوش‌شده تپهٔ لاوین که در حاشیهٔ رودخانهٔ زاب کوچک قرار دارد و حدود دو هکتار وسعت دارد آثار معماری با خشت و چنیه، داده‌های سفالی، استخوان حیوانی، ابزارهای سنگی، سردوک و اشیای تزیینی در آن به‌دست آمده‌است.

روایات سامی که در قرآن هم متجلّی شده نام کوتیان و کوه آنان یعنی جودی (کوتی) را در این منطقه و حوالی آن جستجو می‌کرده‌اند. کوهی که اکنون به نام جودی نامیده می‌شود کمی دورتر از این منطقه و درغرب آنجا، در شمال موصل واقع شده‌است. این کوه اساطیری در اسطورهً بابلی اوتناپیشتیم نیسیر نامیده شده و آشوریان آن را با کوه شیخان یا کندی شیخان در جنوب پیرانشهر مطابق می‌دانسته‌اند

برخی از محققان، نام پسوهٔ امروزی را برگرفته از «پارسوآ» که در اقصای غربی خاک ماد قرار داشته‌است، می‌دانند. احتمالاً شهر بَسْوی که یاقوت حموی در سدهٔ ۷ق آن را در نزدیکی خان خاصبک و در زمرهٔ شهرهای آذربایجان یاد کرده، و حمدالله مستوفی در سدهٔ ۸ق آن را یکی از ۴ شهرِ تومانِ مراغه برشمرده، همان پسوهٔ امروزی باشد. به گزارش همو بسوی شهری با حقوق دیوانی ۲۵ هزار دینار بوده، و در آن غله و انگور و اندک میوه‌ای به عمل می‌آمده‌است. ظاهراً خان خاصبکی که یاقوت حموی همان‌جا بسوی را در نزدیکی آن یاد کرده‌است، همان پیرانشهر امروزی باشد.[۳۸][۳۹]

(گنجینه سکه های ساسانی پیرانشهر)

در سال 1385 و به دنبال فعالیت های خاکبرداری در قصبه کهنه‌لاهیجان (کهنه لاجان) در (شهرستان پیرانشهر)، کوزه ای حاوی سکه های نقره ساسانی کشف و یکهزار و 267 سکه به اداره میراث فرهنگی پیرانشهر تحویل شد که این گنجینه ارزشمند اکنون در موزه ارومیه نگهداری می‌شود.[۴۰] [۴۱][۴۲] [۴۳]

تعداد سکه ها یکهزار و 267 سکه مربوط به پادشاهان دوره ساسانی از جمله خسرو انوشیروان و خسرو پرویز است. همچنین این سکه ها بزرگترین گنجینه سکه خسرو دوم (خسرو پرویز) برای شناخت جغرافیای اداری روزگار ساسانی در جهان تا به امروز به شمار می رود.[۴۴]

برای نخستین بار است که پژوهشی از ایران در شمار کتاب های SNS قرار می گیرد. مجموعه کم نظیر در جهان سکه شناسی و ایران شناسی آزمایش های دقیق فنی به منظور شناخت ترکیبات شماری از سکه ها، پردازش های آماری دقیق از کمترین دلایل قرار گرفتن این کتاب در مجموعه SNSاست.[۴۵]

هزینه سنگین چاپ این کتاب توسط آکادمی علوم اتریش که در شمار برترین ناشران جهان در این زمینه است، پرداخت شده است.[۴۶]

کتاب فوق الذکر به بزرگترین گنجینه سکه های شاهان ساسانی سده ششم میلادی می پردازد و نزدیک سه هزار عکس را در خود جای داده است.

کتاب سکه‌های ساسانی پیرانشهر تنها ساعاتی پس از چاپ در Bibliographia iranica و سایت دهها دانشگاه معتبر جهان بازتاب یافت که در تاریخ سازمان میراث فرهنگی بی سابقه بوده است. [۴۷]

داریوش اکبر زاده عضو‌ هیات علمی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری کشور, عضو هیأت علمی پژوهشکده زبان شناسی، متون و کتیبه‌های پژوهشگاه، نویسنده اول کتاب مجموعه کتاب‌های مرجع سکه شناسی سکه‌های ساسانی پیرانشهر است.[۴۸]

نویسنده دوم کتاب‌های مرجع سکه شناسی سکه‌های ساسانی پیرانشهر، نیکولوس شیندل (Nikolaus Schindel)، سکه شناس سرشناس اتریشی است ؛هم چنین مقدمه این کار توسط پرفسور آلرام (معاون آکادمی علوم اتریش و سکه شناس نامدار)و نیز خانم پرفسور ریکا گیزلن (Rica Gizlen) (دانشمند نامدار فرانسوی) نوشته شده است.[۴۹]

در بخش دوم و اصلی کتاب ویژگی سکه های پادشاهان خسرو اول، هرمز چهارم و آذرمیدخت برخلاف نمونه های مشابه تنها یکبار توضیح داده شده است.[۵۰]

این کتاب در مورد سکه های ساسانی کشف شده در پیرانشهر توسط داریوش اکبرزاده و 'نیکلاس شیندل' به زبان انگلیسی چاپ شده و در حال حاضر فقط یک نسخه از آن در اداره کل میراث فرهنگی و گردشگری ارومیه موجود است.[۵۱]

SNS مخفف 'Sylloge Nummorum' یا گنجینه ارزشمند کتاب های سکه شناسی بوده و تاکنون فقط از سوی دانشمندان نامدار خارجی چاپ شده است؛ جلدهای قبلی به مجموعه سکه های موزه های بزرگ جهان نظیر پاریس، لندن و برلین اختصاص دارد.

چاپ این کتاب برای نخستین بار یک گنجینه سکه از داخل کشور (پیرانشهر) در شمار مجموعه SNS (مرجع) قرار گرفته که می توان گفت شناسنامه ‌ارزشمندی برای مردم ایران و بویژه کردستان و آذربایجان غربی است.[۵۲]

وقایع تاریخی

از رویدادهای مهم منطقه پیرانشهر در دهه‌های اخیر، اشغال آن در جنگ جهانی اول، توسط نیروهای عثمانی است. عثمانیها با تحریک عشایر کرد منطقه پیرانشهر بر ضد حکومت مرکزی، به تثبیت وضع خود پرداختند، اما با شکست نیروهای متحدین در جنگ، عثمانیها به ناچار پیرانشهر و دیگر مناطق اشغالی ایران را تخلیه کردند. همچنین استقرار واحدهایی از لشکر ارومیه در پیرانشهر پس از شهریور ۱۳۲۰ در جریان هجوم ارتش شوروی به ایران بود.[۳۸]

اختصاصات دموگرافیکی (ویژگی‌های چپیره‌شناختی)

تعداد جمعیت

بر پایه سرشماری نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵ جمعیت شهر پیرانشهر برابر با ۹۱،۵۱۵ نفر بوده‌است.[۳][۲]

شهر پیرانشهر بر اساس احصائیه نفوس سال ۱۳۴۵ دارای ۴۸۴۸ نفر جمعیت بوده که با نرخ رشد ۸/۱ به ۱۰۵۷۲ نفر در سال ۱۳۵۵ افزایش یافته است. بررسی‌ نرخ رشد جمعیت طی‌ سالهای مختلف ۹۰ - ۱۳۴۵ نشان میدهد این شهر همواره دارای رشد جمعیت مثبت بوده است. همچنین طی‌ سالهای ۹۵ - ۱۳۶۵ بیشترین نرخ رشد جمعیتی را تجربه کرده است.[۵۳]

شهر پیرانشهر با میانگین رشد ۵/۸ درصدی بیشترین رشد جمعیت در سطح استان را داراست.[۵۴] همچنین مطابق سرشماری ۱۳۹۵، پیرانشهر یکی‌ از پنج شهر کل کشور بوده که بالاترین نرخ رشد جمعیت را به خود اختصاص داده است.[۵۵][۵۶]

پیش بینی می شود روند افزایش جمعیت این شهر با توجه به ظرفیت‌های این شهرستان ادامه داشته باشد و همچنین پیش بینی می شود که شهر پیرانشهر در آینده‌ به پر‌جمعیت‌ترین شهر جنوب استان تبدیل گردد.[۵۷]

پیوستگی نژادی و اتنیکی

مردم پیرانشهر منسوب به قوم باستانی ماد و آریایی‌نژادند و چون پیرانشهر مدت زيادي در تصرف بيگانگان نبوده ساختار قومي و نژادي آن یک‌نواخت باقي مانده است.[۵۸] [۵۹]

قاطبه قریب به اتفاق مردم شهر پیرانشهر را کردها که از اقوام اصیل آریایی هستند، تشکیل میدهند. [۶۰]

منسوبیت زبانی و گویشی

مردم این شهرستان به زبان کردی، گویش کردی مرکزی و لهجه مکریانی تکلم می‌نمایند ولی در مدارس و دانشگاه‌ها به زبان رسمی کشور ایران (فارسی) تحصیل می‌کنند اما توضیح درس و شرح مطالب کتاب به زبان مادری است.[۶۱][۶۲][۶۳]

بافت دینی و مذهبی‌

پس از چیرگی عربها بر ایران مسلمان شدن مردم بومی پیرانشهر در آغاز به کندی صورت پذیرفت و در دهکده‌های پیرانشهر یا بخش‌های آن به دین اسلام گرویدند و امروزه مردم این سامان سنی شافعی هستند. [۶۴] [۶۵]

تقسیمات کالبدی شهر

بر اساس نقشه نظام تقسیمات کالبدی در وضع موجود، کل گستره شهر پیرانشهر (حد نهایی ساخت و ساز‌ها) به ۴ ناحیه از جمله ناحیه ۱ (۶ محله)، ناحیه ۲ (۴ محله)، ناحیه ۳ (۳ محله) و ناحیه ۴ (۲ محله) تقسیم شده و در مجموع متشکل از ۱۵ محله است. ناحیه ۱ با جمعیت ۲۵۰۷۹ نفر دارای بیشترین میزان جمعیت است.[۶۶]

ساختار کالبدی شهر

پیرانشهر شهری با خیابانهای شمالی‌ - جنوبی خیابانهای اصلی و خیابانهای شرقی - غربی در اغلب موارد خیابانهای فرعی هستند و سیستم غیر‌متمرکزی را ایجاد کرده ا‌ند که دسترسی به همه نقاط شهر را پوشش داده است. شهر دارای مراکز فعالیتی متعددی است که تقریبا در مراکز محلات شهر قرار گرفته ا‌ند.

مساحت محدوده شهر طبق محاسبات تاره توسعه پیرانشهر حدود ۴۴۶۴۸۱۸ متر مربع می‌‌باشد و یک نوار کمربند که از شمال غرب شهر شروع شده و با گذر از شرق شهر به جنوب غربی می‌رسد آنرا احاطه کرده است ابتدا و انتهای این نوار کمربندی به وسیله ارتفاعات غرب پیرانشهر به هم وصل شده است. طول نوار مذکور حدود ۱۱۵۷۲ متر می‌‌باشد.

از میزان مساحت محدوده شهر، ۳۰،۹۸ درصد آن معادل ۲۶۱،۵۷ هکتار به کاربری مسکونی، ۲۵،۹۷ درصد معدل ۲۱۹،۳۶ هکتار به شبکه معابر، و ۳۱،۹۱ درصد، معادل ۲۶۹،۴ هکتار به سطوح غیر‌شهری و اراضی‌ بایر و متروکه اختصاص یافته است.

برخی از محلات پیرانشهر

محله‌ها و معابر اصلی شهر پیرانشهر
زانا‌ و وحید، پارک بزرگ شهر، خیابان خمینی، کهنه‌خانا، بازار سیگارفروشان، کمربندی، شهرک فرهنگیان ۱ و ۲ و ۳ و ۴، قدس، پاداش، کوی کارکنان دولتA, B، c، شهرک منگوری، کوی شهید عبداللهی، ایثارگران، باغ رمضان، زرگتن، محله مسجدجامع قدیم، کوی نور، کوی جیژنی، منطقه شریعتی، محله مسجد حاج شفیع، پشت آشیانه شهرداری، بالاشهر، قبرستان زرگتن و قیزقپان، حمدی میرزای، مام خلیل، منطقه پیران، منطقه منگور، شین آباد، انتظاری، آزادگان، هواشناسی، دلارآباد، نیروگاه، طه زاده، گراو، پشت فرمانداری، آزادگان، چهایارنبی، روبروی کارگاه سیدبرایم، کوی قپان، سیدقطب غربی، منطقه سیداباد، مام کریم، منطقه ۳۲ متری و کشاورز

مساجد شیعیان

پیرانشهر دارای دو مسجد مخصوص شیعیان به نام‌های مسجد امام حسین و مسجد صاحب الزمان است که در مراسم‌های مذهبی مورد استفادهٔ شیعیان ساکن در پیرانشهر مانند نیروهای نظامی و انتظامی و کارمندان غیر بومی شیعه مذهب افرادی که محل کارشان در پیرانشهر است قرار می‌گیرد. مسجد صاحب الزمان فقط در ایام محرم باز می‌شود.

صنایع دستی و هنر

شهرستان پیرانشهر هنرمندان زیادی دارد که در جای جای این شهرستان آثاری فاخر از خود به نمایش می گذارند.

  • تراش سنگ های قیمتی

غذاهای سنتی

  • شانی کباب
  • دوکلیو (نوعی آش دوغ)
  • کلانه یا که‌لانه (نان‌های روغنی)
  • بربه سل
  • سنگه سیر
  • نیسکینه
  • ماشینه
  • شورمزه
  • گیلاخه

بازارچه مرزی

بازارچه مرزی تمرچین در ۱۱ کیلومتری شهرستان پیرانشهر در نقطه مشترک مرزی بین ایران و عراق واقع گردیده که به دلایل جغرافیایی، اقتصادی و امنیتی، از اهمیت ویژه ای برخوردار است. این بازارچه در سال ۱۳۷۴ افتتاح گردیده و با داشتن مساحتی ۲۵ برابر هزار متر مربع دارای ۳۶ غرفه است. عمدة کالاهای صادراتی این بازارچه عبارتند از سیمان، صنایع فلزی، میلگرد، مواد غذایی، لوازم صنعتی، میوه، فرش ماشینی و کالاهای وارداتی عبارتند از: ماشین آلات سنگین و قطعات و لوازم آنها، لوازم صوتی و تصویری، لوازم خانگی، پوشاک و با توجه به آمار و ارقام از کل صادرات بازارچه‌های کشور ۱۹/۸ درصد آن مربوط به صادرات بازارچه تمرچین پیرانشهر بوده که از نظر حجم و ارزش در بین بازارچه‌های مرزی کشور رتبه نخست را به خود اختصاص داده‌است. رشد گردشگری شهر پیرانشهر بعد از تأسیس بازارچه مرزی شدت گرفت؛ در واقع تا آن موقع مبادلات تجاری رونق فراوانی نداشت اما با شروع فعالیت‌های مرزی و واردات حجم زیاد کالا بر میزان مبادلات تجاری در شهر افزوده شد.[۶۸]

کارخانه قند

این کارخانه در سال ۱۳۴۷ توسط شرکت بلژیکی اوکماس و از طریق وزارت صنایع در ۵ کیلومتری جاده پیرانشهر-نقده واقع در استان آذربایجان غربی احداث شد، و طی سال‌های فعالیت خود، با استفاده از توانمندی‌های موجود از ظرفیت ۱۰۰۰ تن به ۲۵۰۰ تن چغندر در روز توسعه یافته‌است. محصول تولیدی این واحد ۳۰٬۰۰۰ تن شکر سفید و ۳ میلیون لیتر الکل طبی و ۱۵٬۰۰۰ تن تفاله خشک در سال می‌باشد. کارخانه قند پیرانشهر با جذب ۳۶۵ هزار تن چغندرقند، مقام دوم بیشترین چغندر تحویلی را در کشور کسب کرده‌است. [۶۹] [۷۰]

خدمات حمل و نقل

با استناد به آمارنامه سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان مجموعه راه‌های پیرانشهر کلاً ۹/۳۲۱ کیلومتر است که شامل ۷/۸۱ کیلومتر راه آسفالته فرعی(۶۰/۴ درصد از کل راه‌های آسفالته فرعی) و ۸ کیلومتر راه فرعی شنی (۹۴/۲ درصد از کل راه‌های فرعی شنی استان) و ۷/۴۶ کیلومتر راه آسفالته روستایی (۶/۳ درصد از کل راه‌های آسفالته روستایی) و ۵/۱۸۵ کیلومتر راه شنی روستایی(۲۲/۶ درصد از کل استان) می‌باشد.

در شهرستان پیرانشهر ۴ شرکت تعاونی مسافربری فعالیت می‌کنند، این شهرستان دارای ۵ دستگاه اتوبوس بین شهری (۶۷/۰ درصد از کل اتوبوس‌های بین راهی استان) و ۲ دستگاه مینی بوس بین شهری (۴/۰ درصد از مینی بوس‌های بین شهری استان) می‌باشد. در شهرستان پیرانشهر ۶ دستگاه مینی بوس کروس هیوندای با ظرفیت هر کدام ۱۸ نفر و ۹۳ دستگاه تاکسی درون‌شهری و ۱۳ دفتر تاکسی تلفنی با ۱۹۵ دستگاه خودرو به کار حمل و نقل مسافر می‌پردازند. مطالعه در وضعیت تصادفات شهرستان پیرانشهر نشان می‌دهد که در بهمن ماه ۱۳۸۰ در ۱۳ فقره تصادفی که در سطح شهر رخ داده‌است (۵۴/۱ درصد از کل تصادفات استان) ۱۰ فقره را خسارت مالی و ۱۰ فقره را جراحت جانی در پی داشته‌است که از نظر تعداد تصادفات شهرستان پیرانشهر در رتبه نهم قرار گرفته‌است.

خدمات بهداشتی

شهرستان پیرانشهر دارای ۱ بیمارستان (۱۶/۴ درصد از بیمارستانها) با ۸۰ تخت (۱۵/۲ درصد از تخت‌های بیمارستانی استان) و ۱ رادیولوژی دولتی (۵ درصد از رادیولوژی‌های دولتی استان) و فاقد رادیولوژی خصوصی است. شهرستان پیرانشهر دارای ۷ مرکز بهداشتی درمانی (۷۴/۳ درصد از مراکز بهداشتی درمانی استان) که ۲ واحد آن شهری و ۵ واحد آن روستایی است می‌باشد. این شهرستان دارای ۳۸ خانه بهداشت (۵۵/۴ درصد از خانه بهداشتهای استان) و ۴ داروخانه خصوصی (۴۶/۲ درصد از داروخانه‌های خصوصی استان) و ۱ آزمایشگاه دولتی (۵ درصد از ازمایشگاه‌های دولتی استان) و ۱ آزمایشگاه خصوصی (۲۲/۲ درصد از آزمایشگاه‌های خصوصی استان) و ۱ مرکز بهداشت (۱۴/۷ درصد) می‌باشد و در این شهرستان ۲۱ پزشک عمومی(۳۷/۲ درصد از پزشکان عمومی‌های استان) و ۱۲ پزشک متخصص (۰۲/۲ درصد از پزشکان متخصص استان) و ۲ دندانپزشک (۸۵/۰ درصداز دندانپزشک استان) به ارائه خدمات بهداشتی می‌پردازند.

خدمات فنی

شهرستان پیرانشهر دارای ۳ جایگاه عرضه سوخت (۵/۲ درصد از جایگاه‌های عرضه سوخت استان) برای عرضه سوخت‌های بنزین، گازوئیل و نفت سفید می‌باشد.

خدمات ورزشی و تفریحی

شهرستان پیرانشهر دارای ۱ میدان فوتبال چمن و ۱ میدان فوتبال خاکی می‌باشد. هم چنین این شهرستان دارای ۲ زمین والیبال و بسکتبال سرپوشیده و فاقد زمین والیبال و بسکتبال روباز است. همچنین در مورد سایر رشته‌های ورزشی شامل ژیمناستیک، تنیس روی میز، شطرنج، بدمینتون و… دارای ۱ میدان روباز و ۲ میدان سرپوشیده است.

این شهرستان دارای ۵ پارک است و جمع کل فضاهای سبز این شهرستان ۰۶/۱۰۲ مترمربع می‌باشد و سرانه فضای سبز m23 (متر مربع) برای هر نفر پیش‌بینی شده‌است.

در سطح شهر پيرانشهر، فضايي معادل ۱۲/۷۷ هكتار در قالب پارك و فضاي سبز، رفيوژ خيابانها و سطوح سبز ميادين به اين كاربري اختصاص داده شده و سرانه ي آن در وضع موجود ۱/۹متر مربع و سهم اشغال آن نسبت به سطوح خالص ۲/۴۱ درصد و نسبت به كل محدودهي شهر ۱/۷درصد است.

فضاي سبز تجهيز شده موجود در پيرانشهر داراي مساحتي معادل 12/77 هكتار هستند و 2/41 درصد از كل سطوح خالص شهر را شامل ميشوند. سرانه ي موجود اين كاربري 1/9 متر مربع به ازاء هر نفر است.

خدمات بانکی

شهرستان پیرانشهر در سال ۱۳۸۰ دارای ۸ شعبه بانکی (۶۷/۱ درصد از شعبات بانکی کل استان) و شعبه ارزی می‌باشد. شعبات بانکی شهرستان پیرانشهر به تفکیک زیر است:

بانک ملی ۲ شعبه، بانک ملت ۱ شعبه، بانک تجارت ۱ شعبه، بانک صادرات ۱ شعبه، بانک کشاورزی ۱ شعبه. بانک مسکن ۱ شعبه، بانک سپه ۱ شعبه و مؤسسه مالی و اعتباری بنیاد یک شعبه دارد.

خدمات ارتباطی

شهرستان پیرانشهر دارای ۱ اداره پست (۶۶/۶ درصد از ادارت پستی استان) و ۵ نمایندگی پست می‌باشد.

در شهرستان پیرانشهر، ۶۵۱۲ تلفن نصب شده (۹۸/۱ درصد از تلفن‌های منصوبه استان) که از این تعداد ۵۷۶۹ تلفن (۹۴/۱ درصد از تلفن‌های مشغول بکار استان) مشغول بکار هستند. از تلفن‌های مشغول بکار شهرستان ۴۸۸۷ تلفن برای واحدهای مسکونی و ۵۴۸ تلفن برای واحدهای تجاری و ۳۳۴ تلفن در واحدهای دولتی مشغول بکار هستند. شهرستان پیرانشهر دارای ۵۲ تلفن همگانی داخل شهری (۹۵/۲ درصد از تلفن‌های همگانی داخل شهری استان) و ۸ تلفن همگانی راه دور (۴۹/۲ درصد از تلفن‌های همگانی راه دور استان) مشغول بکار هستند.

خدمات عمومی

بااستناد به گزارش شرکت آب و فاضلاب استان در سال ۱۳۸۰ شهرستان پیرانشهر فاقد سیستم جمع‌آوری و دفع فاضلاب است و بنا به گزارش سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان در سال ۱۳۸۰ شهرداری شهرستان پیرانشهر دارای ۴ رفتگر (۳۷/۰ درصد از رفتگران استان) است و این افراد با ۵ ماشین از نوع کمپرسی کار نظافت و دفع زباله‌های شهری را بر عهده دارند و در این شهرستان ۷۰ زباله دان نصب شده‌است. این شهرستان دارای ۲ گرمابه عمومی با ۱۴ دوش و ۱ گرمابه خصوصی با ۱۰۰ دوش می‌باشد. بنابه همین گزارش این شهرستان دارای ۲ واحد سرویس بهداشتی در سطح شهر می‌باشد.

مراکز فرهنگی و هنری

با استناد به گزارش اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی در سال ۱۳۸۰ مراکز فرهنگی و هنری شهرستان پیرانشهر به شرح زیرمی باشد:

۱ کتابخانه عمومی(۲۷/۲ درصد از کتابخانه‌های عمومی استان) و ۱ سالن سینما با ظرفیت ۴۸۰ صندلی (۴۷/۵ درصد از گنجایش صندلی‌های سینماهای استان) و ۲ واحد عرضه محصولات فرهنگی (۵۶/۱ درصد از واحدهای عرضه محصولات فرهنگی استان) و ۲۴ مرکز بازیهای رایانه ای (۴۸/۸ درصد از مراکز بازیهای رایانه ای استان) و ۱ چاپخانه (۰۴/۲ درصد از چاپخانه‌های استان)

صنعت معادن

با در نظر گرفتن طبیعت بکر و دست نخورده پیرانشهر و علم به کوهستانی بودن این منطقه و نقش کوه‌ها در بروز معادن سنگ، پیرانشهر دارای معادن غنی سنگ می‌باشد. بیش از ۸۰ درصد معادن سنگ‌های گرانیت آذربایجان غربی در این شهرستان واقع شده‌اند. این شهر با داشتن ۶۵ معدن گرانیت و تولید سالانه ۳۰۰ هزار تن سنگ گرانیت یکی از قطب‌های مهم کشور در تولید سنگ گرانیت به‌شمار می‌رود. سنگ‌های تزئینی معادن پیرانشهر به‌طور عمده گرانیت رنگی با کیفیت بی‌نظیر در ایران، یکی از بزرگترین اقلام صادرات استان را تشکیل می‌دهد. علاوه بر گرانیت معادن سنگ مرمر نیز به تعداد زیاد وجود دارند. بسیاری از این معادن بعلت‌هایی چون هزینه گزاف، امنیت و مشکلات ثبتی بهره‌برداری نشده‌اند. معادن سنگ نیز در فراهم آوردن فرصت شغلی و درآمد مناسب سهمی بسزا برای مردم پیرانشهر داشته‌اند. علاوه بر معادن سنگ عرصه‌های جنگلی پیرانشهر مزینهٔ مناسبی بر ای تولید چوب و الوار می‌باشند.

کشاورزی

زمین‌های قابل کشت و دشت‌های وسیع، آب نسبتاً زیاد و بارور بودن زمین‌ها باعث شده‌است که بیشتر مردم شهرستان پیرانشهر در زمینهٔ کشاورزی کسب روزی کنند. آب کشاورزی از چشمه‌ها، رودخانه‌ها و چاه تأمین می‌شود. محصولاتی چون گندم، جو، چغندر، قند، نخود، آفتابگردان و محصولات باغی چون گردو، سیب، توت، انگور و … کشت غالب در منطقه می‌باشند. استفاده از ادوات و ماشین‌های کشاورزی در کشاورزی این منطقه معمول می‌باشد. درآمد نسبتاً مناسب کشاورزی باعث شده که اغلب مردم آن را به عنوان شغل اول یا دوم اختیار کنند.

دانشگاه‌ها و مراکز علمی

پیوند به بیرون

منابع

  1. http://www.encyclopaediaislamica.com/
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ «تعداد جمعیت و خانوار تا سطح آبادی براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۹۰». مرکز آمار ایران، ۱۳۹۳. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۰۱۴–۰۴–۰۶. بازبینی‌شده در ۲۱ سپتامبر ۲۰۱۴. 
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ https://www.citypopulation.de/php/iran-admin.php?adm2id=0402
  4. https://www.citypopulation.de/php/iran-azarbayjanegharbi.php
  5. http://kurdpayam.com/2018/12/16/پیرانشهر-به-پرجمعیت-ترین-شهر-جنوب-استا/
  6. «پایگاه جستجوی نامهای جغرافیایی». بازبینی‌شده در ۲۰۱۴–۰۹–۲۱. 
  7. https://en.climate-data.org/asia/iran/west-azerbaijan/piranshahr-19481/
  8. http://www.ichto.ir/گردشگری-مجازی/agentType/View/PropertyID/91
  9. http://web.archive.org/web/20150317072029/http://barnameh.ostan-ag.gov.ir/portals/barnameh/amar90/amarhtm/fasl1/f12.htm
  10. «اجرای طرح هم کد سازی تلفن ثابت»(فارسی)‎. وبگاه شرکت مخابرات ایران. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۶ اکتبر ۲۰۱۴. بازبینی‌شده در ۱ نوامبر ۲۰۱۴. 
  11. «شهردار پیرانشهر انتخاب شد». 
  12. «تماس با شهردار پیرانشهر». پورتال شهرداری پیرانشهر. ۲۰۱۳-۱۱-۱۰. بازبینی‌شده در ۲۰۱۵-۰۳-۲۰. 
  13. http://wisgoon.com/pin/10590357/
  14. http://www.kurdpress.com/details.aspx?id=44402
  15. http://www.imo.org.ir/files/rimo-ir//PDF/Unzip_amardaraje.zip/amardaraje/azargharbi.pdf
  16. http://vista.ir/?view=article&id=541032
  17. http://www.chemical-victims.com/HomePage.aspx?TabID=۴۰۰۱&Site=chemical&Lang=fa-IR
  18. http://www.pana.ir/news/325081
  19. معادن و سنگ‌های کشور
  20. سنگ‌های منحصر به فرد پیرانشهر
  21. سایت خبری رکنیوز
  22. %DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B1%D9%۸۹. %D8%A8%D8%AE%D8%B4. %D9%۸۵٪D8%B9%D8%AF%D9%۸۶. %D8%AF%D8%B1. %D9%BE%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%۸۶٪D8%B4%D9%۸۷٪D8%B1. %D8%A8%D9%۸۷. %D9%۸۵٪D8%B1%D8%B2.40. %D9%۸۵٪D9%8A%D9%۸۴٪D9%8A%D8%A7%D8%B1%D8%AF. %D8%B1%D9%8A%D8%A7%D9%۸۴. %D8%B1%D8%B3%D9%8A%D8%AF.html موقعیت پیرانشهر
  23. %D8%B5%D9%86%D8%B9%D8%AA%D9%89. %D8%B3%D9%86%DA%AF. %D8%AF%D8%B1. %D9%BE%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%87%D8%B1. %D8%A7%D8%AD%D8%AF%D8%A7%D8%AB. %D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%AF. %D8%B4%D8%AF.html GSI.ir - - اخبار و رویدادها - شهرک صنعتی سنگ در پیرانشهر احداث خواهد شد
  24. وضعیت آب و هوای
  25. پیرانشهر
  26. امکانات
  27. Khaneh Airport Map | Iran Airports
  28. Khaneh Airport (KHA) Details - Iran
  29. OITH - Piranshahr [Khaneh], IR - Location - Great Circle Mapper
  30. http://www.aftabir.com/travel/iran/westazarbayjan/geography/politic_divisions.php#piran-shahr
  31. http://www.javanpress.ir/30359/آقاي-استاندار-؛-پيرانشهر-را-به-منطقه-آز.html
  32. http://mahabad.irib.ir/index.php?option=com_content&view=article&id=15366&keyword=%20پهلوان
  33. http://www.ichto.ir/گردشگری-مجازی/agentType/View/PropertyID/91
  34. http://www.gardeshgarha.com/iran-tourism/zab-river/
  35. http://www.gardeshgarha.com/iran-tourism/zab-river/
  36. http://www.weatherfa.ir/58
  37. http://www.javanpress.ir/گشت-و-گذاری-در-استان-آذربایجان-غربی/
  38. ۳۸٫۰ ۳۸٫۱ Encyclopaedia Islamica Foundation. بنیاد دائرةالمعارف اسلامی
  39. دانره المعارف بزرگ اسلامی - پیرانشهر
  40. https://www.thalia.de/shop/home/artikeldetails/ID80381749.html
  41. http://www.dakke.co/news_details/044IRN_82818232
  42. https://www.thalia.de/shop/home/artikeldetails/ID80381749.html
  43. http://www.irna.ir/wazarbaijan/fa/News/82595276
  44. http://www.irna.ir/wazarbaijan/fa/News/82595276
  45. http://www.richt.ir/Portal/Home/ShowPage.aspx?Object=NEWS&CategoryID=df4937bb-4571-44e7-a403-6e9d036bd478&WebPartID=133f41b7-9923-4ef6-bddc-6ea15fbdd6e8&ID=a14807c0-ae5d-4433-a00b-a29b6194dc8c
  46. http://www.richt.ir/Portal/Home/ShowPage.aspx?Object=NEWS&CategoryID=df4937bb-4571-44e7-a403-6e9d036bd478&WebPartID=133f41b7-9923-4ef6-bddc-6ea15fbdd6e8&ID=a14807c0-ae5d-4433-a00b-a29b6194dc8c
  47. http://www.irna.ir/wazarbaijan/fa/News/82818222
  48. http://piranshahrrudaw.ir/?tag=تمدن-پیرانشهر
  49. http://www.irna.ir/wazarbaijan/fa/News/82595276
  50. http://piranshahrrudaw.ir/?p=1823
  51. http://www.dakke.co/news_details/044IRN_82818232
  52. http://kurdpayam.ir/سکه-های-هوار-برخله-پیرانشهر-به-کتاب-درآ/
  53. https://www.amar.org.ir/سرشماری-عمومی-نفوس-و-مسکن/نتایج-سرشماری
  54. http://kurdpayam.com/2018/12/16/پیرانشهر-به-پرجمعیت-ترین-شهر-جنوب-استا/
  55. FarsNewsAgency - خبرگزاری فارس
  56. http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gpro&lng=en&des=wg&geo=-1904&srt=pnan&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=456142513
  57. http://kurdpayam.com/2018/12/16/پیرانشهر-به-پرجمعیت-ترین-شهر-جنوب-استا/
  58. http://www.ibtc.ir/Kurdestan
  59. http://www.hamshahrionline.ir/photo/45130/آشنایی-با-استان-کردستان
  60. http://olympic.farsnews.com/news/13910821000146/اعلام-آماده-باش-به-سفارت-خانه-های-ایران
  61. "بخش‌های کردنشین ایران". ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد. 2018-09-19.
  62. «پورتال-استان آذربایجان غربی-معرفی شهرستان پیرانشهر». westazar.ivo.ir. بازبینی‌شده در 2018-09-29. 
  63. «آشنایی با آذربایجان غربی استان کردنشین ایران | ولات کرمانج»(fa-IR)‎. به کوشش ولات کرمانج. 2017-09-01. بازبینی‌شده در 2018-09-29. 
  64. سایت رسمی پرتال آذربایجان غربی
  65. http://www.irna.ir/fa/News/81724549
  66. https://www.tasnimnews.com/fa/news/1396/12/24/1681848/ارومیه-طرح-کرامت-سپاه-شهدا-در-آذربایجان-غربی-اجرا-می-شود
  67. http://www.ordup.com/cities/2/پیرانشهر
  68. http://www.irna.ir/wazarbaijan/fa/News/2000319990/بازرگانی/پایانه_مرزی_تمرچین_از_بزرگترین_ظرفیت_های_ترانزیتی_غرب_کشور
  69. http://www.isfs.ir/factory1.asp?id=10
  70. [۱]