کردستان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۳۷°۰۰′ شمالی ۴۳°۰۰′ شرقی / ۳۷.۰۰۰° شمالی ۴۳.۰۰۰° شرقی / 37.000; 43.000

کردستان
Gegenwärtiges Kerngebiet der kurdischen Siedlungsgebiete.jpg
کل جمعیت
۴۰ (میلیون)
زبان‌ها
کرمانجی، کلهری، سورانی، هورامی، ایلامی، زازاکی، لکی
دین
اسلام سنی، اسلام شیعه، مسیحی، یهودی، بهایی، یارسان و ایزدی
گروه‌های قومی مرتبط
فارس، گیلک، لر، مازندرانی، تات، ارمنی

کردستان، یا سرزمین کردها، منطقه‌ای استراتژیک در قلب جغرافیایی خاورمیانه است. امروزه این منطقه مناطق مهمی از ترکیه، ایران، عراق و سوریه را در بر می‌گیرد. کردستان را اغلب دانشوران منطقهٔ با اکثریت قومی کرد تعریف می‌کنند.

جمعیت کُردها حدود ۴۰ تا ۵۰ میلیون نفر تخمین زده می‌شود.[۱]

این منطقه حدوداً ۱۹۰٬۰۰۰ مایل مربع مساحت دارد و ترکیب آن بدین شکل ترکیه (۴۳ درصد)، ایران (۳۱ درصد)، عراق (۱۸ درصد)، سوریه (۶ درصد)، اتحاد شوروی سابق (۲ درصد) است.

از شهرهای مهم کردستان از نظر سیاسی می‌توان به اربیل، دیاربکر، مهاباد، سلیمانیه، ماردین، سنندج، بوکان،قامیشلو،کوبانی، کرمانشاه، ایلام و اشاره کرد.

«پایتخت کردستان» نامشخص است؛ به گونه‌ای که در هر قسمت کُردنشین بصورت غیر رسمی احزاب چپ گرا کُرد شهرهای نمادینی را که عبارتند از اربیل، ([مهاباد)، دیاربکر و قامیشلو تعیین کرده‌اند.

از لحاظ دیرینگی شهر کرمانشاه دارای صدها آثار در فهرست میراث فرهنگی ایران و در سازمان جهانی میراث فرهنگی به ثبت رسیده‌اند. همچنین آثار تاریخی شهرستان بوکان از جمله غار آبی قلایچی و تپهٔ باستانی قلایچی که به عقیدهٔ بسیاری از مورخان و باستان شناسان ایرانی و خارجی ۳٬۰۰۰ سال قدمت دارد و پایتخت حکومت ماننایی‌ها بوده است.[۲] [۳]

کُردها بزرگترین ملت بدون کشور در دنیا هستند که پروژه کردستان بزرگ چند سالی است که درحال اجرا است و در غرب بررسی می‌شود. این پروژه زمان بر تا حد زیادی پیشرفت‌های کرده است هرچند بعضی کشورها تشکیل کردستان را با اسرائیل مقایسه می‌کنند و برآنند کردستان، اسرائیل دوم است.

در جنوب کردستان (باشوری کوردستان) حکومت خود مختار اقلیم کردستان تحت ریاست مسعود بارزانی در آستانه همه پرسی به دنبال حمایت بین‌الملل است و همچنین در غرب کردستان(به کردی: ڕۆژئاوای کوردستان) کردها حکومتی محلی شبیه حکومت فعلی اقلیم کردستان به وجود آورده‌اند.[۴]

در پرجمعیت‌ترین بخش کردستان یعنی کردستان ترکیه (به کردی: باکوری کوردستان) که هم اکنون پروسهٔ آشتی در حال اجرا و توافقی موقت برپا شده است. حزب دموکراتیک خلق‌ها، حزبی کردی که در اساسنامه اش، هدف خود را تأسیس یک دولت دموکراتیک مردمی عنوان کرده که به مردم فرصت زندگی شرافتمندانه، بدون سرکوب، استثمار و تبعیض را بدهد. این حزب مخاطب خود را تمام اقوام و مذاهبی عنوان کرده که تحت ستم و استثمار قرار دارند.

در کردستان ایران (به کردی: ڕۆژهه‌ڵاتی کوردستان) حزب‌های چپ زیادی فعالیت می‌کنند به طوری که از آنان می‌توان به قدیمی‌ترین حزب کردستان حزب دمکرات کردستان و کومله اشاره کرد. در طول سال‌های گذشته احزاب کُردی دیگری از جمله پژاک و پاک نیز اضافه شده‌اند. تمامی اقدامات و فعالیت‌های این احزاب تنها برای تشکیل یک کشور خودمختار در این چهار بخش کُردنشین است.[۵]

شهرهای کرمانشاه، سنندج، مهاباد، مریوان، سردشت،سقز و روانسر از شهرهای تفریحی مناطق کردنشین ایران است و شهر کرمانشاه بزرگترین شهر این منطقه است.

جغرافیایی انسانی[ویرایش]

جمعیت[ویرایش]

سلیمانیه، بزرگترین شهر کردستان واقع در مناطق کردنشین کشور عراق
سنندج، نهمین شهر کردستان واقع در مناطق کردنشین کشور ایران
بوکان، دوازدهمین شهر کردستان واقع در مناطق کردنشین کشور ایران

کردها دارای جمعیت ۴۱٫۵ میلیون‌نفری در چهار کشور ترکیه (۲۲٫۵ میلیون نفر)، ایران (۱۲ میلیون)، عراق (۴ میلیون) و سوریه (۳ میلیون) هستند که البته آمارهای بیشتر از این مقدار هم منتشر شده است.[۶]

بزرگترین شهرهای کردنشین و مهم در هر چهار کشور عراق، ایران، ترکیه و سوریه که جمعیتی بیش از ۱۵۰٬۰۰۰ نفر دارند:

رتبه نام شهر جمعیت استان کشور
۱ سلیمانیه ۱٫۷۰۰٬۰۰۰ استان سلیمانیه منطقه خودگردان کردستان عراق
۲ اربیل ۱٬۲۹۳٫۸۳۹ استان اربیل منطقه خودگردان کردستان عراق
۳ دیاربکر ۹۴۳٬۴۶۰ استان دیاربکر آناتولی جنوب شرق ترکیه
۴ دهوک ۹۰۰٬۰۰۰ استان دهوک منطقه خودگردان کردستان عراق
۵ کرکوک ۸۵۰٬۷۸۷ استان کرکوک منطقه خودگردان کردستان عراق
۶ کرمانشاه ۸۲۸٬۸۱۳ استان کرمانشاه ایران
۷ وان ۳۶۱٬۱۶۳ استان وان ترکیه
۸ زاخو ۳۵۰٫۰۰۰ استان دهوک منطقه خودگردان کردستان عراق
۹ سنندج ۳۱۱٫۴۴۶ استان کردستان ایران
۱۰ قامیشلو ۱۸۴٫۲۳۱ استان قامیشلو سوریه
۱۱ ایلام ۱۷۲٬۲۱۳ استان ایلام ایران
۱۲ بوکان ۱۷۱٬۷۷۳ استان آذربایجان غربی ایران

شایان ذکر است جمعیت زیادی از کُردها نیز در خارج از مناطق کردنشین در شهرهای استانبول، تهران، آنکارا، کرج و کشورهای آلمان، سوئد، نروژ و اسرائیل سکونت دارند.

شهرهای مهم[ویرایش]

اربیل: مرکز اقلیم کردستان عراق بزرگترین شهر و پایتخت سیاسی چهاربخش کردستان و احتمالاً پایتخت کشور کردی در آیندهٔ نزدیک.

دیاربکر: (به کردی: ئامه‌د) پایتخت نمادین کردستان ترکیه و یکی از گزینه‌های اصلی پایتختی کردستان بزرگ است.

سلیمانیه: پر جمعیت‌ترین شهر کردستان و مرکز حکومت حزب اتحاد میهنی کردستان است. همچنین نماد روشنفکری و فرهنگ کردستان لقب گرفته است.

مهاباد: مرکز ناسیونالیست کردی نامیده شده است. پایتخت اولین کشور کردی جمهوری کردستان در سال ۱۳۲۴ و مرکز احزاب چپ کردستان ایران بود.

وان: شهر گربه‌های سفید، وان تفریحی‌ترین شهر کردستان است که دریاچه بزرگ وان از جمله جاذبه‌های توریستی پرشمار آن بحساب می‌آید.

کرکوک: وجود چاه‌های نفت وسیع که قلب اقتصادی کردستان می‌باشد، این شهر از لحاظ قومیتی نیز مورد مناقشه است.

کرمانشاه: پایتخت نمادین شرق کردستان و بزرگترین شهر کردنشین کردستان ایران است. کرماشان شهری تاریخی است که شناسنامه تاریخی کردستان بحساب می‌آید.

بوکان: شهر نخبگان، مرکز منطقهٔ مکریان و سومین شهر پرجمعیت کردستان ایران است. صنعتی‌ترین شهر وتنها شهری که وسیلهٔ نقلیه بومی تولید می‌کند. بسیاری از بزرگان وسیاسیون کُرد اصالت بوکانی دارند.

سنندج: (به کردی: سنه) مرکز استان کردستان وفعال‌ترین شهر در زمینه‌های مدنی، ادبی، آموزشگاهی و سیاسی در شرق کردستان است و به شهر همیشه در صحنه معروف می‌باشد.

حلبچه: نماد صلح کردستان، شهر ۵۰۰۰ شهید که شهرتی جهانی دارد و مرکز دشت شهرزور و استان حلبچه است. کُردها تعصب خاصی روی این شهر دارند.

قامیشلو: پایتخت نمادین کردستان سوریه و کانتون جزیر است.

ایلام: شهری قدمتی که در شرق کردستان است. وجود منابع زیرزمینی، طبیعی و جنگل‌های وسیع به اهمیت این شهر افزوده است.

عفرین: این شهر فوق‌العاده استراتژیک است برای تمام کردستان لذا تنها راه دسترسی کردستان بزرگ به آب‌های آزاد می‌باشد.

اسلام آباد غرب: این شهر یکی از قدیمی ترین شهر های کردستان ایران است که قدمت آن به 12 هزار سال پیش باز می گردد. این شهر پایتخت کلهر [۷] یک از بزرگترین گویش های کردی جنوبی می باشد.

تاریخ[ویرایش]

نوشتار اصلی: تاریخ کردها

کردستان یکی از کهن‌ترین نقاطی به‌شمار می‌رود که اجتماعات بشری در آن‌ها پدید آمده‌است[۸] هم‌زمان با روی کار آمدن ترکمن‌های سلجوقی (۵۱۱ ق) و پادشاهی سلطان سنجر، نخستین بار ایالت کردستان در محدودهٔ ایالت جبال (کوهستان) ایران تأسیس شد.[۹]شرف‌الدین بدلیسی حدود کردستان را در روزگار صفوی و در کتاب شرفنامه خود ذکر می‌کند و در شرفنامه سرزمین کردستان و حکام کرد را برمی‌شمارد.[۱۰] شرف خان بدلیسی در کتاب شرفنامه اولین بار اطلاق لفظ کردستان را به نواحی تحت حاکمیت امیران ملکشاهی می‌داند و چنین می‌آورد: ایل ملکشاهی چمزی چمشگزک ملکشاهی به کثرت عشایر و قبایل و ازدحام اعوان و انصار در مابین کردستان مشهورند و با افتخار به سرزمین ایران خدمت نموده‌اند و حاکم علیحده در میان ایشان نصب شده است. وسعت ولایت امیران این ایل در میانه کردستان به مثابه‌ای وسیع است که خواص و عوام به خصوص سلاطین و حاکمان در نامه‌ها و اسناد و احکام، اطلاق لفظ کردستان را بر قلمرو ولایت ایل ملکشاهی چمزی چمشگزک ملکشاهی می‌کنند.[۱۱][۱۲]در ۸۹۳ ش. کردستان میان ایران و عثمانی تقسیم شد. چهار سده بعدتر، فرانسه و بریتانیا مرزهای سیاسی را با تقسیم کردستان عثمانی به سه بخش دوباره تغییر دادند.

مناطق تاریخ و باستانی[ویرایش]

سنگ‌های کرمانشاه[ویرایش]

کاوش در منطقه «هجیج» در شمال غرب استان کرمانشاه علاوه‌بر کشف دست ساخته‌های سنگی با قدمت ۴۰ هزار سال، با نمایان شدن نشانه‌هایی از دوره فراپارینه سنگی نیز همراه بود. به گزارش ایسنا، «سونیا شیدرنگ»، سرپرست کاوش در منطقه هجیج شمال غرب استان کرمانشاه با اعلام این خبر تصریح کرد: نتایج اولیه برنامه پژوهشی شناسایی و کاوش در مکان‌های پارینه سنگی منطقه هجیج در شمال غرب استان کرمانشاه حاکی از وجود آثار سکونت انسان‌های نخستین در این منطقه است.

او افزود: این کاوش که در چند پناهگاه صخره‌ای در نزدیکی روستای هجیج در حال انجام است، منجر به شناسایی بقایای فرهنگی دوره پارینه سنگی میانی شده است. تا پیش از این شناخت باستان‌شناسان از دوره‌های پارینه سنگی این منطقه بسیار محدود بوده و این بررسی‌ها و کاوش‌های باستان‌شناختی علاوه بر جنبه حفظ، ثبت و ضبط روشمند اطلاعات این مکان‌ها، نقش بسزایی در افزایش دانش ما از زندگی و محدوده پراکنش انسان‌های دوره پارینه سنگی در منطقه هجیج و شمال غرب کرمانشاه دارند. وی ادامه داد: در نتیجه این بررسی‌ها و کاوش‌ها چند مکان با آثار دوره پارینه سنگی در اورامان شناسایی شده است که قدیمی‌ترین آنها در نزدیکی هجیج قرار دارد و متعلق به دوره پارینه سنگی میانی است.

شیدرنگ با تأکید بر این موضوع که برای نخستین‌بار است که آثاری با قدمت بیش از ۴۰ هزار سال پیش از این نقطه از استان کرمانشاه یافت شده، گفت: استان کرمانشاه از نظر تعدد مکان‌های پارینه سنگی یکی از مناطق غنی باستان‌شناختی کشور به شمار می‌آید و پژوهش‌های بسیاری در این زمینه در آن به انجام رسیده است. به گفته این باستان‌شناس، با وجود این منطقه اورامان و خصوصاً هجیج تا پیش از این نقش آنچنانی در این زمینه ایفا نکرده بود و کشفیات اخیر برای نخستین بار به معرفی آثار پارینه سنگی این منطقه می‌پردازد. سرپرست کاوش در منطقه هجیج در شمال غرب استان کرمانشاه افزود: یافته‌های بدست آمده از یکی از این مکان‌ها عمدتاً دست ساخته‌های سنگی مانند سنگ مادرهای شعاعی تراشه و خراشنده‌اندکه کم و بیش نشان دهندهٔ ویژگی‌های ابزارسازی صنعت «موستری» زاگرس و تا حدودی نیز متفاوت و دارای ویژگی‌های خاص محلی هستند. به گفته او، علاوه بر دست ساخته‌های سنگی دوره پارینه سنگی میانی نشانه‌هایی از دوره فراپارینه سنگی نیز در این منطقه یافت شده است.[۱۳]

محدوده ارضی[ویرایش]

ادمونس در کتاب خود بنام کردها -عربها و ترکها می‌نویسد: شمال کردستان بوسیله خطی بین ارزروم و ارزنجان مشخص است پس از این خط مرعش را دور زده و به حلب می‌رسد در جنوبغربی از تپه‌هایی که در جهت دجله قرار دارد گذشته و بطرف جبال حمرین متمایل می‌گردد و تا در شرق از کرمانشاه و سنندج و سقز مهاباد و ارومیه و خوی و ماکو گذشته و متوجه اریوان می‌گردد.[۱۴]

در زمان سلطان سنجر، آخرین سلطان مقتدر سلجوقی، ایالتی ایجاد شد با مرکزی که بهار خوانده می‌شد و امروزه در شمال شرقی همدان قرار دارد. این ایالت، که بین آذربایجان و لرستان قرار داشت، شامل ناحیه‌ای از همدان، دینور، کرمانشاه و سنه در شرق زاگرس و در غرب استان ایلام پشتکوه، شهرزور و خفتیه در زاب می‌شد. در کل ۱۶ بخش داشت که حمدالله مستوفی در نزهه القلوب ذکر کرده. به هر روی محدوده نامی کردستان در قرنهای مختلف متغیر بود. شرف الدین در شرفنامه فصول سوم و چهارم کتاب اول لرها را جزو کردستان می‌آورد، همه مورخین عربی که همه چیز را در ایالتی که جبال می خوانندش می‌آورند نیز چنین می‌کنند. اولیای چلبی جهانگرد ترک، در سیاست نامه‌اش ۹ ولایت را که در زمان او کردستان را تشکیل می‌دادند برمی‌شمرد: ارزروم، وان، حکاری، دیاربکر، جزیره، احمدیه، موصل، شهرزور و اردلان که پیمودنش ۱۷ روز زمان می‌برده است. رقابت بین سلاطین عثمانی و شاهان ایران این یگانگی را شکست.[۱۵]

محدوده قومی و جغرافیایی[ویرایش]

مردم کرد از مردمان ایرانی‌تبار[۱۶] هستند که در بسیاری از نقاط ایران[۱۷][۱۸][۱۹] و نیز در بخش‌های دیگری از خاورمیانه و آسیای مرکزی زندگی می‌کنند. روشن است که محدوده تاریخی و سیاسی کردستان با محدوده قومی واقعی آن منطبق نیست؛ بنابراین محدودهٔ هریک از سرزمین‌های مورد نظر باید کم و بیش حدودی تعریف شوند.

کردستان ترکیه[ویرایش]

در ترکیه، کردها در سرتاسر ناحیه شرقی کشور زندگی می‌کنند. بنا بر تروتر، حد محدوده‌شان به شمال خط دیویغی-ارضروم-کارس بود. در ناحیه ارضروم خصوصاً در شرق و جنوب شرق یافت می‌شوند. کردها همچنین شیبهای غربی آرارات، باشندگان اصلی بخش‌های کاغیزمان و توزلوجا اند. در غرب، آن‌ها در کمربند پهنی ماورای فرات حضور دارند و در ناحیه سیواس، بخش‌های کانغالی و دیوریغی. کل منطقه شامل نواحی شرق و جنوب شرقی این حدود می‌شود. برخی کلنی‌های مهم کرد در هیمنه و در شهرهای بزرگ استانبول، آنکارا و ازمیر هستند. به اختصار ترکیه در حال حاضر به ۸۱ ایل یا استان تقسیم شده است. کردستان ترکیه ۲۱ تایشان را شامل می‌شود: در شمال شرقی، استان‌های ارزینجان، ارض روم و کارس، در مرکز، از غرب به شرق و شمال به جنوب استان‌های ملطیه، تونجالی، الازیغ، موش، کاراکوزه (اغری)، سپس ادیامان، دیاربکر، سیرت، بیتلیس، و وان، نهایناً استان‌های جنوبی اروفا، مردین و چلامریک (حکاری). کردهای ترکیه از شرق با برادران شان از ایران پیوند دارند.[۲۰]

همچنین جمعیت شایان توجهی از کردها در سراسر فلات آناتولی تا کرانه‌های دریای مدیترانه پراکنده‌اند. این جمعیت که بیش‌تر کردهای آناتولی مرکزی خوانده می‌شوند بیش‌تر باشندگان برخی استان‌های مرکزی آناتولی چون استان قونیه را شکل می‌دهند.

کردستان ایران[ویرایش]

در ایران، کردها در شمال غربی و غرب کشور زندگی می‌کنند. در استان آذربایجان غربی: بوکان، ماکو، کتور، شاپور، مهاباد، ارومیه، سردشت، پیرانشهر؛ در استان اردلان که استان کردستان خوانده می‌شود و به مرکزیت سنندج است: شهرهای سقز، بانه، مریوان، قروه، بیجار و هورامان؛ در استان کرمانشاهان به مرکزیت کرمانشاه: اسلام‌آباد غرب، گیلان غرب، سرپل ذهاب، پاوه، سنقرکلیایی، صحنه، کنگاور، جوانرود، روانسر و قصر شیرین؛ در استان ایلام به مرکزیت ایلام: شهرستان‌های ایلام، بدره، ایوان، ملکشاهی، مهران، شیروان و چرداول آسمان آباد کردنشین هستند.

یک روستای کوهستانی در اورامان، کردستان

هم چنین در گروه‌های جداگانه دیگری از کردها در خراسان نظیر بجنورد، قوچان، درگز، شیروان، اسفراین و در استان فارس و کرمان هستند. کردهای زیادی در شهرهای بزرگی چون حومه تهران و مشهد زندگی می‌کنند. در شرق و خارج از ایران، ایل مهم کردی در بلوچستان یافت می‌شود.[۲۱][۲۲]

...[۲۳][۲۴][۲۵][۲۶]

کردستان عراق[ویرایش]

در عراق کردها در شمال و شمال شرقی کشور در استانهای اربیل، سلیمانیه، دهوک و قسمت‌هایی از استان‌های نینوا و دیاله، کرکوک و صلاح‌الدین حضور دارند. سمچر و شیخان مردمی یزیدی دارند. لواهای کرکوک اربیل و سلیمانی (تماماً کرد) و لوای دیاله، ناحیه‌های خانقین و مندلی که در آن کردهای ایران از غرب [زاگرس] همسایه‌اند. کردهای در بغداد و موصل پرشمارند.[۲۷]

کردستان سوریه[ویرایش]

در سوریه آنها سه بخش شمال کشور و در جنوب اتوبانی که سرحدی را شکل می‌دهد و آنها با همتایانشان در ترکیه در تماس مستقیم هستند. کمبربندی ۴۰ کیلومتری در داغ کرد؛ گروهی (۶۰*۴۰ کیلومتر) در شرق فرات که رود به سوریه نزدیک جرابلوس و نهایتاً کمبربندی ۲۵۰ کیلومتری در ۳۰ کیلومتری در جزیره بین خابور حضور دارند. دمشق حما و حلب هزاران کرد دارند.[۲۸]

در ماوراء قفقاز، هنوز کردهایی زندگی می‌کنند. در ارمنستان در رایونهای اپران، بسرگچر، هوکتمبریا تالین و اچمیادزین، در جمهوری آذربایجان ۲۵ روستا در رایونهای کلباجان، لاچین و کوباتلی هستند. کردهایی در باکو، ایروان و تفلیس زندگی می‌کنند.[۲۹]

حدود نادقیق سرحدات کردستان از تخمین دقیق مساحت آن جلوگیری می‌کند. دائرةالمعارف بریتنیکا، طول کردستان را ۶۰۰ مایل و پهنایش را ۱۵۰ مایل تخمین می‌زند. قاموس العالم، استانبول ۱۸۹۶، که دربارهٔ ولایات کرد عثمانیست طول آن را ۹۰۰ کیلومتر می‌نویسد؛ و پهنایش را بین ۱۰۰ تا ۲۰۰ کیلومتر. در حال حاضر، استانهای مختلف کردستان ۱۹۰۰۰۰ کیلومتر مربع را در تریکه، ۱۲۵۰۰۰ کیلومتر مربع را در ایران، ۶۵۰۰۰ کیلومتر مربع را در عراق، و ۱۲۰۰۰ کیلومتر مربع را در سوریه در بر می‌گیرند. کل مساحت کردستان حدوداً ۳۹۲۰۰۰ کیلومتر تخمین زده می‌شود.[۳۰]

در حالی که بسیاری از کردها در خارج از کردستان قومی زندگی می‌کنند، بسیاری غیر کردها هم در کردستان زندگی می‌کنند. در ترکیه، ترکها همه جا هستند؛ ولی در شمال برخی اوستها و چرکسها و در جنوب برخی مسیحیان سیریاک و یاکوبی هم زندگی می‌کنند. ارامنه کاملاً محو شده‌اند. در ایران، در غرب دریاجه ارومیه و در عراق در منطقه دهوک-زاخو و کرکوک به برخی کلدانی‌ها و آشوریان برمی خوریم و در شهرها اندکی ارامنه زندگی می‌کنند. یهودیان که زمانی حضور زیادی داشتند از ۱۹۴۸ همگی مهاجرت کرده‌اند. در کرکوک برخی ترکمنها زندگی می‌کنند.[۳۱]

انسان‌شناسی[ویرایش]

این که آیا مردمان کرد، که در گذرگاه مردمی متفاوت ترک، قفقازی و عرب قرار گرفته‌اند و با ایران روابطی صمیمی دارند، دارای خصوصیاتی هستند که ممکن است به طور واضح از دیگران قابل تمییز باشد، سوالیست که طرحش مشروع است و بسیاری از دانشوران سعی کرده‌اند جنبه‌های انسان شناسانه‌ای را که منجر به این فرایند تمییز می‌شود را تشخیص بدهند. واضح است که این مسئله ربطی به جستجو برای یک نژاد کردی ندارد، گرچه برخی تفاوتهای مهم ژنتیک بین جمعیتهای کم و بیش همگن دارای گروه‌های خونی خاص یکسان، اثبات پذیر است. پژوهشهای انسان شناسانه بر روی کردها بیش از یک قرن قبل توسط E.Duhhousset (1863(و N.V. Khanikoff)1866 شروع شد. این تحقیقات در همه نواحی کردستان انجام شده‌اند.[۳۲]

در ایران، اول توسط محققین فوق‌الذکر، سپس توسط M.Houssay در ۱۸۸۷، در ماوراقفقاز توسط E. Chantre در ۱۸۸۰ و ۱۸۹۰ و Pantukhoff در ۱۸۹۱؛ در ترکیه در دره‌های بین دجله و فرات، جنوب دریای سیاه در کاراکوس، در تمروت داغ در غرب دریاچه وان، و در زنجیرلی؛ در سوریه در دمشق. یزیدیان قفقاز را Eliseyev در ۱۸۸۷ و Ivanovsky در ۱۹۰۰؛ یزیدیان سنجر و شیخان و عراق در زاخو، رواندیز، اکرا و کرکوک و سلیمانی را Field در ۱۹۳۴ انجام دادند؛ آخری تا ۱۹۵۱ و ۱۹۵۲ منتشر نشده بود. همهٔ این پژوهشها با حساب شمار نسبتاً محدودی افراد مورد مطالعه (چند صد یا بیشتر نفر از هزاران ساکن) و روشهای واقعاً علمی مورد استفاده در واقع ارزیابی نمونه‌اند. برخی جهانگردان یادداشتهای خود را ارائه کرده و برخی عکسها را بدان افزوده‌اند. با وجود همه اینها، و به این دلیل که مشاهدات در خصوص کردها از مناطق متفاوتی هستند، نتایج حاصله همواره به خوبی مطابقت نمی‌کنند. تلاش شده آنها را از نظر انسان‌شناسی طبقه‌بندی کنند. کردهای عربی از کردهای شرقی و جنوبی متمایز شده‌اند. غربیها از نوع چشم آبی، درازسر (dolichocephany) هستند. دیگران، چشم سیاه، قهوه‌ای، پهن سر (Brachycephaly) هستند. یک گروه خود را هم نژاد ترکان (Sekban, Inan) یا ایرانیان (Modi) می‌دانند دیگران خود را نزدیک به اعراب یا ارامنه می‌دانند. عکسهای مشخصی از مارک سایکس یا سوبریر گونه‌هایی را در بین کردها نشان می‌دهند: عرب، یهودی، انجیلی، نسطوری و ترکمن. این همان چیزیست که Field تأیید می‌کند و به نحوی علمی تر در عکسهای ۱۶۲ فرد از ۵۹۸ نفر مورد مطالعه بیان می‌کند. خود شخصاً انواع ارمنویید (۴۸)، بالکان (۱۲)، مدیترانه‌ای اصلاح شده(۳۶)، ارو-آناتولی (۳۸)، ایرانی ناب یا مخلوط (۴)، آلپینویید (۱۲)، منگلویید (۱) و نگرویید (۱) را کشف می‌کند. نسبتها دقیقاً معادل ۲۳۵ یزیدی مورد مطالعه نیستند و مقایسه با آشوریان، اعراب شممر و صلوبه یا ترکمنان توسط مؤلف هم جالب توجه است. مشابهت مشاهده شده را بی شک می‌توان با ازدواجهای بینابینی توضیح داد؛ ولی این موجب نمی‌شود دوهوست در ۱۸۶۳ مردم کرد را از نظر گونه یک همگنی نادر تشخیص دهد و Kappers (1931) اعتراف می‌کند که کردها با وجود تفاوتهای انسانشناسانه‌شان نژادی حقیقتاً خاص را شکل می‌دهند؛ بنابراین، می‌شود در جمعبندی مطالعات اچ. فیلد نمای کردهای عراق را این گونه ارائه کرد: «کرد قدی متوسط دارد (۱٫۶۶ متر) و بدنی بلند اندامی کوتاه. پیشانی پهن و سر پهن و گرد است. پهن سری گسترده است. ارتفاع صورت متوسط است. بینی کاملاً مقعر است. کرد از عرب پرموتر است. مویش بسی موجدار و نرم است، معمولاً قهوه‌ای تیره و چشمانش سیاه است؛ ولی موی بور و چشمان آبی هم یافت می‌شود، خصوصاً در مناطق غربی. رنگ پوست از عربها روشن‌تر است ولی از آشوریان کمتر روشن است. دندانها طبیعی اند و جایشان مناسب است. ساختمان عضلانی خوب است، و به طور کلی سالمند، از بین آنها که مشاهده شده‌اند.»[۳۳]در نتیجه کاکراد همان ایرانی اصل می‌باشند

با وجود همه اینها، این پژوهشهای انسنانشناسانه بر روی کردها بسیار ناقص و نامشخص تا بخواهیم از رویشان منشأ این مردم را نتیجه بگیریم. ضروریست مطالعه زبان را تاریخ ترکیب کنیم.[۳۴]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]

یادداشت[ویرایش]


منابع[ویرایش]

  1. . mesop، 22 مرداد 1394. http://www.mesop.de/a-people-without-a-voice-syrian-kurds-and-the-future-of-the-middle-east-saif-badrakhan/. بازبینی‌شده در 13 اوت 2015. 
  2. «غار قلایچی باعمیق‌ترین چاه ایران». غارنوردی ایران. 
  3. «گزارش ششمین گردهمایی غارنوردان درغار قلایچی "عمیق‌ترین چاه ایران». انسان‌شناسی و فرهنگ، ١٦مرداد١٣٨٩. 
  4. «کردهای سوریه اعلام خودمختاری کردند». 2 بهمن 1392. 
  5. Lokman I. Meho. «The Kurds and Kurdistan: a selective and annotated». ۱۹۹۷. 
  6. «turkey». ekurd. بازبینی‌شده در 2015 jul 5. 
  7. ایل کلهر در دوره مشروطیت، علیرضا گودرزی انتشارات کرمانشاه، ۱۳۸۱
  8. حقیقت رفیع، عبدالرفیع. فرهنگ تاریخی و جغرافیایی شهرستان‌های ایران. کومش، ۱۳۷۶. 
  9. "Kurds, Kurdistān." Encyclopaedia of Islam, Second Edition. volume 7. Reference. 1986 <http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/kurds-kurdistan-COM_0544>
  10. ایرانشهر-جلد اول ۱۳۴۲- یونسکو- کمیسیون ملی یونسکو در ا یران ص۹۷
  11. بدلیسی، شرفنامه تاریخ مفصل کردستان، تهران: انتشارات اساطیر، چاپ اول، 1377، ص163
  12. محمد امین زکی بیگ، زبدهٔ تاریخ کرد و کردستان. تهران: انتشارات توس، ج 2، 1381. ص242.
  13. http://www.isna.ir/fa/news/94040804310/کشف-سنگ-ساخته-های-40-هزار-ساله-در-کرمانشاه
  14. حقیقت رفیع، عبدالرفیع. فرهنگ تاریخی و جغرافیایی شهرستانهای ایران. کومش، 1376. 
  15. "Kurds, Kurdistān." Encyclopaedia of Islam, Second Edition. volume 7. Reference. 1986 <http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/kurds-kurdistan-COM_0544>
  16. Bois, Th. ; Minorsky, V. ; Bois, Th. ; Bois, Th. ; MacKenzie, D.N. ; Bois, Th. "Kurds, Kurdistan." Encyclopaedia of Islam. Edited by: P. Bearman، Th. Bianquis، C.E. Bosworth، E. van Donzel and W.P. Heinrichs. Brill, 2009. Brill Online
  17. کرد و پراکندگی او در گستره ایران زمین - ح. بهتویی - ۱۳۷۷ - تهران.
  18. ایل‌ها و طایفه‌های عشایری کرد ایران. علی میرنیا. ناشر نسل دانش. ایران. ۱۳۶۸.
  19. آیت محمدی. سیری در تاریخ سیاسی کرد. انتشارات پرسمان. ۱۳۸۲
  20. "Kurds, Kurdistān." Encyclopaedia of Islam, Second Edition. volume 7. Reference. 1986 <http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/kurds-kurdistan-COM_0544>
  21. "Kurds, Kurdistān." Encyclopaedia of Islam, Second Edition. volume 7. Reference. 1986 <http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/kurds-kurdistan-COM_0544>
  22. طرح بررسی و سنجش شاخص‌های فرهنگ عمومی کشور (شاخص‌های غیرثبتی){گزارش}:استان ایلام/به سفارش شورای فرهنگ عمومی کشور؛ مدیر طرح و مسئول سیاست گذاریی:منصور واعظی؛ اجرا:شرکت پژوهشگران خبره پارس -شابک:۳–۴۰–۶۶۲۷–۶۰۰–۹۷۸ *وضعیت نشر:تهران-موسسه انتشارات کتاب نشر ۱۳۹۱ *وضعیت ظاهری:۲۹۶ ص:جدول (بخش رنگی)، نمودار (بخش رنگی)
  23. علیرضایی، کرم، بونگ‌های مادرانه، تهران: پازینه، ۱۳۸۶.
  24. «شهر الکترونیک ایلام». شهرداری ایلام. بازبینی‌شده در ۲۸ مارس ۲۰۱۰. 
  25. فرهنگ تطبیقی گویش کردی ایلامی با زبان ایرانی میانه (پهلوی اشکانی و پهلوی ساسانی) به انضمام تاریخ وزبان استان ایلام قبل از اسلام. علیرضا اسدی. ایلام: انتشارات جوهر حیات، ۱۳۹۱. ص۱۰۶.
  26. طرح بررسی و سنجش شاخص‌های فرهنگ عمومی کشور (شاخص‌های غیرثبتی){گزارش}:استان ایلام/به سفارش شورای فرهنگ عمومی کشور؛ مدیر طرح و مسئول سیاست گذاری:منصور واعظی؛ اجرا:شرکت پژوهشگران خبره پارس -شابک:۳–۴۰–۶۶۲۷–۶۰۰–۹۷۸ *وضعیت نشر:تهران-موسسه انتشارات کتاب نشر ۱۳۹۱ *وضعیت ظاهری:۲۹۶ ص:جدول (بخش رنگی)، نمودار (بخش رنگی)
  27. "Kurds, Kurdistān." Encyclopaedia of Islam, Second Edition. volume 7. Reference. 1986 <http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/kurds-kurdistan-COM_0544>
  28. "Kurds, Kurdistān." Encyclopaedia of Islam, Second Edition. volume 7. Reference. 1986 <http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/kurds-kurdistan-COM_0544>
  29. "Kurds, Kurdistān." Encyclopaedia of Islam, Second Edition. volume 7. Reference. 1986 <http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/kurds-kurdistan-COM_0544>
  30. "Kurds, Kurdistān." Encyclopaedia of Islam, Second Edition. volume 7. Reference. 1986 <http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/kurds-kurdistan-COM_0544>
  31. "Kurds, Kurdistān." Encyclopaedia of Islam, Second Edition. volume 7. Reference. 1986 <http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/kurds-kurdistan-COM_0544>
  32. "Kurds, Kurdistān." Encyclopaedia of Islam, Second Edition. volume 7. Reference. 1986 <http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/kurds-kurdistan-COM_0544>
  33. "Kurds, Kurdistān." Encyclopaedia of Islam, Second Edition. volume 7. Reference. 1986 <http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/kurds-kurdistan-COM_0544>
  34. "Kurds, Kurdistān." Encyclopaedia of Islam, Second Edition. volume 7. Reference. 1986 <http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/kurds-kurdistan-COM_0544>