استان قزوین

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۳۶°۱۶′۰۹″ شمالی ۵۰°۰۰′۱۰″ شرقی / ۳۶.۲۶۹۳° شمالی ۵۰.۰۰۲۹° شرقی / 36.2693; 50.0029

قزوین
Ostan-qazvin1.tif
تعدادی از شاخص ترین مراکز استان قزوین
IranQazvin.png
مرکز قزوین
مساحت ۱۵٬۵۴۹ کیلومترمربع
جمعیت (۱۳۹۰) ۱۲۰۱۵۶۵ نفر[۱]
پراکندگی ۷۵٫۰
تعداد شهرستان‌ها ۶
منطقه زمانی IRST (گرینویچ+۳:۳۰)
-تابستان (دی‌اس‌تی) IRDT (گرینویچ+۴:۳۰)
زبان(های) گفتاری فارسی،ترکی آذری، لری،کردی، تاتی، مراغی، رمانلویی،[۲][۳]
وبگاه وب‌گاه رسمی
نماینده ولی فقیه هادی باریک بین
استاندار مرتضی روزبه

استان قزوین یکی از ۳۱ استان ایران است[۴] و در بخش شمال غربی این کشور واقع شده‌است.[۵] این استان با دارا بودن تنها ۱ درصد از مساحت کشور قریب به ۵ درصد در اقتصاد و تولیدات ایران نقش دارد.[۶]
منطقه قزوین تا سال ۱۳۷۳ جز استان زنجان بود ، در این سال از استان زنجان منتزع و به استان تهران ملحق گردید که در سال ۱۳۷۶ هم از استان استان تهران جدا شد و به همراه تاکستان از استان زنجان تشکیل استان تازه‌ای به نام استان قزوین را داد. مساحت این استان حدود ۱۵٬۸۲۰ کیلومتر مربع است و با استان‌های مازندران، گیلان، همدان، زنجان، مرکزی و البرز همسایه‌است. این استان از استان‌های لرزه‌خیز ایران است.
جمعیت استان قزوین طبق آمار سال ۱۳۸۵ برابر ۱٫۱ میلیون نفر است که از این تعداد ۳۵۰٬۰۰۰ نفر ساکن شهر قزوین هستند.
این استان از استان‌های تاریخی ایران بوده و آثار باستانی زیادی را در خود جای داده‌است به طوری که ۱۱ درصد از آثار تاریخی ملی ثبت شده کشور در استان قزوین قرار دارد.[۷] منطقه تاریخی رودبار الموت و شهرستان رودبار که تا سال ۱۳۷۳ با عنوان رودبار و الموت معروف بود، در قزوین واقع است.
استان قزوین یکی از مناطق عمده تولید فندق، پسته، زغال‌اخته (درخت)، انگور و کشمش در ایران است.

محتویات

پیشینه نام قزوین[ویرایش]

نقشه محدوده قزوین در نقشه ایران و توران در دوره قاجاریه.
در این نقشه شهر قزوین به انگلیسی: Kaswin ذکر شده‌است.

نوشته‌های باستانی یونان قزوین را با نام "راژیا" معرفی می‌کند و پس از آن در نوشته‌های اروپایی این شهر با نام شهر باستانی "آرساس" و یا "آرساسیا" شناخته می شده‌است.[۸] اشکانیان قزوین را به نام موسس آن "اردپا" می‌خواندند. و ساسانیان نام این شهر را "کشوین" (یعنی سرزمینی که نباید از آن غافل شد) نهاده بودند. در برخی متون نام این شهر "قسوین" (یعنی شهری که مردمی پر صلابت و استوار دارد) ذکر شده‌است. به هر روی مورخان و باستان شناسان عصر حاضر قزوین را عربی شده "کاسپین" می دانند. و بر این باورند که قوم کاسپی‌ها که در سواحل دریای خزر می‌زیستند به مرور کوچ کردند و شهر قزوین را بنا نهادند.[۹] و به همین دلیل است که در متون کهن عثمانی و عربی نام دریای خزر "بحرالقزوین" ذکر شده‌است.

پیشینه[ویرایش]

پیش از اسلام[ویرایش]

اقوام کاسپین[ویرایش]

دوره ساسانی[ویرایش]

پس از اسلام[ویرایش]

دوره اسماعیلیه[ویرایش]

بقایای قلعه الموت

دولت اسماعیلیه در سال ۴۸۳ (هجری قمری) با تسخیر قلعه الموت در قزوین پایه گذاری شد؛ و دوره فرمانروایی آن تا ۶۵۴ (هجری قمری) ادامه یافت. مرکز فرمان دهی اسماعیلیان شهر قزوین، و عمده فعالیت آن‌ها مبازه با خلفای بنی عباس و قبایل مغول بود. حسن صباح به عنوان شاخص ترین فرمانروای اسماعیلیان با انجام تبلیغات وسیع در بین کشاورزان و بینوایان توانست حوضه قدرت خود را تا سوریه کنونی گسترش دهد. سرانجام دولت اسماعیلیه پس از ۲۰۰ سال حکومت در قزوین با حمله هلاکو خان مغول از بین رفت.[۱۰]

دوره صفوی[ویرایش]

شاه تهماسب اول، قزوین را به عنوان پایتخت برگزید.

شاه تهماسب صفوی به سال ۹۵۳ ه. ق به علت نزدیکی تبریز به مرزهای عثمانی و آسیب پذیر بودن این شهر و نیز دور بودن از خراسان و هجوم مداوم ازبکان به این شهر پایتخت را به قزوین انتقال داد. که این پایتختی تا سال ۱۰۰۶ ه. ق (به مدت نیم قرن) ادامه داشت.[۱۱]

دوره افشاریه[ویرایش]

دوره معاصر[ویرایش]

جغرافیا[ویرایش]

جغرافیای طبیعی[ویرایش]

دشت قزوین[ویرایش]

نوشتار اصلی: دشت قزوین

دشت قزوین از نظر پیشینه تاریخی، محصولات کشاورزی و گونه‌های جانوری، اهمیت اقتصادی و تاریخی بسیار مهمی در میان دشت‌های ایران دارد. به گونه‌ای که بسیاری از باستان شناسان ایرانی بر این باورند تمدن کشاورزی از دشت قزوین آغاز و سپس به شرق و قلب فلات ایران گسترش یافته‌است.[۱۲] به همین علت، این منطقه اولین دشت ایران است که دارای ردیف بودجه در کشور می‌باشد.[۱۳]

ناهمواری‌ها[ویرایش]

باراجین ، شمال قزوین

اطلاعات و شواهد زمین شناسی نشان می‌دهد محدودهٔ استان قزوین در طی دوران پالئوزوئیک و مزوزوئیک دچار تغییرات فراوانی شده است، اما حرکات کوهزایی اواخر دورهٔ ترشیاری شکل فعلی ارتفاعات، چاله‌ها و دشت قزوین را تثبیت نموده است (کوهزائی آلپی)، سپس در دورهٔ کواترنر عوامل بیرونی چهرهٔ ناهمواری‌ها و چاله‌های استان را متحول کرده است.

با توجه به نقشهٔ زمین شناسی استان قزوین، سازند دوران سوم زمین شناسی (سازندکرج) بیشترین پراکندگی را دارد. این زمین‌ها به طورعمده از لاوا و توفهای آتشفشانی سبز رنگ تشکیل شده است.

بعد از تشکیل اسکلت اصلی ناهمواری‌ها و چاله‌های استان، فرسایش ارتفاعات و رسوب گذاری در نواحی پست به تدریج سبب تحول این چاله‌ها و مناطق پست به خصوص دشت قزوین شده است.

عملکرد گسل‌های فراوان در شمال و جنوب استان سبب شد که دشت قزوین به عنوان یک چالهٔ ساختمانی نسبت به اطراف فرونشسته (گرابن) و با تغییرات آب و هوا و تبخیر آب دریاچه موجود در آن به تدریج رسوبات تبخیری در این دشت باقی بماند.(مناطق مرکزی)[۱۴]

دریاچه‌ها[ویرایش]

دریاچه اوان به عنوان شاخص ترین و بزرگ ترین دریاچه در استان قزوین شناخته می‌شود. طول این دریاچه در حدود ۳۲۵ و عرض آن در حدود ۲۷۵ متر بوده و عمق آن بین ۱ الی ۵ متر در نوسان است؛ آب دریاچه را چشمه‌های موجود در کف آن و نیز بارش باران و برف تامین می‌کند؛ در تابستان این دریاچه یکی از تفرجگاه‌های زیبای قزوین بوده و امکانات قایقرانی، و ماهیگیری در پیرامون آن فراهم می‌شود؛ ضمنا این دریاچه در فصول سرد سال محلی برای مهاجرت پرندگانی همچون قو، غاز و مرغابی محسوب می‌شود.[۱۵] از دیگر دریاچه‌های استان قزوین می‌توان به دریاچه شاه سفید کوه[۱۶] اشاره کرد که در ارتفاعات خشچال قرار دارد.

کوه‌ها[ویرایش]

کوه سرکه در هیر، الموت غربی

استان قزوین به علت قرار گیری در دامنه‌های سر سبز رشته کوه البرز دارای قلل مرتفع بسیاری است که از میان آن‌ها سه قله به نام‌های خشچال،[۱۷] به ارتفاع ۴۱۸۰ متر[۱۸] سیالان[۱۹] به ارتفاع ۴۳۵۰ متر[۲۰]و نگین قله‌های البرز شاه البرز به ارتفاع ۴۳۰۰ متر[۲۱] از معروف ترین، مرتفع ترین و پر صعودتر ترین قلل استان قزوین می‌باشند.

غارها[ویرایش]

استان قزوین دارای غارهای متعددی است که متعلق به دوره‌های مختلف زمین شناسی هستند؛ هریک از این غارها ویژگی‌های خاص خود را دارند که از میان آن‌ها می‌توان به غار قلعه کرد با چهل میلیون سال قدمت (متعلق به دوره سوم زمین شناسی) از توابع بخش آبگرم،[۲۲] غار ولی گشنه رود متعلق به اواخر دوره زمین شناسی در بخش رودبار الموت،[۲۳] غار سفیدآب دارای چکیده و چکنده‌هایی با قدمت ۲۵۰ تا ۲۹۰ میلیون سال (از نوع گل کلمی) در روستای سفیدآب،[۲۴] غار حاجت خانه آکوجان از زیارتگاه‌های مردم منطقه،[۲۵] غار یخی اِنگول در ۴۰ کیلومتری شمال غرب قزوین در روستای دینک[۲۶] و غارهای عباس آباد (از زیستگاه‌های انسان‌های اولیه)[۲۷] اشاره کرد.

رودخانه‌ها[ویرایش]

به طور کلی رودخانه‌های موجود در استان قزوین بنا بر حوزه آبریز به دو دسته تقسیم می‌شوند. در شمال قزوین دو رودخانهٔ طالقان رود و الموت رود پس از پیوستن به هم، رودخانه شاهرود را تشکیل می‌دهند که این رودخانه ۹۹۰ کیلومتر را در قزوین پیموده و نهایتا به رودخانه قزل اوزن ملحق می‌شود. و در جنوب هم سه رودخانه خررود، ابهر رود و رودخانه حاجی عرب پس از آبیاری دشت قزوین به رودخانه کردان ملحق می‌شوند. علاوه بر رودخانه‌های ذکر شده، استان قزوین دارای رودخانه‌های کوچکی هم هست که همگی در دشت قزوین امحاء شده و سرانجام به رود شور تغذیه می‌شوند.[۲۸]

چشمه‌ها[ویرایش]

  • چشمه‌های آب معدنی

چشمه وگل چشمه‌ای جوشان و قدیمی با آبی بی نظیر و سبک است که از کوه‌های الموت غربی سرچشمه می‌گیرد و در جوار روستای هیر قرار دارد.[۲۹]
چشمه آب معدنی باراجین

  • چشمه‌های آب گرم

چشمه آب گرم یله گنبد در بخش کوهین و در ۱۰ کیلومتری آزاد راه قزوین-رشت قرار دارد؛ آب این چشمه از دسته بیکربناته کلسیک آهن بوده و بسیار گرم است. استحمام در آن موجب بهبود بیماری‌های عصبی، مفصلی و رماتیسم می‌شود و نوشیدن آب آن برای بیماری‌های کبدی و گوارشی موثر است.[۳۰]
چشمه آب گرم خرقان
چشمه آب گرم ارشیا

ایوان سنگی نیاق[ویرایش]

نوشتار اصلی: ایوان سنگی نیاق

در روستای نیاق از توابع شهر قزوین صخره‌ای نسبتا مرتفع قرار دارد که در دل این صخره حفره‌های بزرگ توسط عوامل طبیعی ایجاد شده‌است. در داخل برخی از این حفره‌ها حوضچه‌هایی مستطیلی شکل توسط ساکنان احتمالی حفر شده‌است. این حوضچه‌ها به هنگام بارندگی از آب باران پر می‌شود.[۳۱] ساکنان محلی بر این باورند که محمد حنیفه در بالای این ایوان قصری ساخته بوده‌است؛ که امروزه از این قصر به جز تکه‌هایی سفالی چیزی باقی نیست.[۳۲]

استانداری قزوین[ویرایش]

نوشتار اصلی: فهرست استانداران قزوین

استانداری استان قزوین از سه حوزه معاونت برنامه ریزی اداری و مالی، امور عمرانی و امور سیاسی و امنیتی که در جهت کنترل، نظارت، هماهنگی و رفع اختلافات ارگانهای دولتی ایفای نقش می‌کنند، تشکیل شده‌است. همچنین استانداری به عنوان یک نهاد نظارتی سطح بالا وظیفه رسیدگی به شکایات و نیز پاسخگویی به مردم در زمینه تخلفات واحدهای ذیربط را برعهده دارد. این نهاد به عنوان نماینده وزارت کشور نقش بسیار مهمی در زمینه‌های فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و امنیتی و به عنوان نماینده دولت نقش مهمی در زمینه اقتصادی و عمرانی را در استان بر عهده دارد. هم اکنون مرتضی روزبه استاندار این استان است.[۳۳]

جغرافیای سیاسی[ویرایش]

تقسیمات کشوری[ویرایش]

این استان، بر پایه واپسین تقسیمات کشوری، دارای ۶ شهرستان، ۱۹ بخش، ۲۵ شهر، ۴۶ دهستان و ۱۵۴۷ روستا است.[۴] شهرستان‌های قزوین، تاکستان، بوئین زهرا، آبیک، شهرستان البرز و شهرستان آوج[۳۴] شهرستانهای این استان هستند.

بر اساس پیشنهاد وزارت کشور و مصوبه هیات دولت در سال ۱۳۸۱ روستاهای کوهین از توابع شهرستان قزوین و بیدستان از توابع دهستان شریف آباد در بخش البرز به شهر ارتقاء یافتند. به گزارش روابط عمومی استانداری قزوین، ۱۳ روستا، مزرعه و مکان از دهستان دشتابی شرقی از بخش دشتابی بویین زهرا جدا و به دهستان زهرای بالا از توابع بخش مرکزی این شهرستان پیوست شد. همچنین روستای ولدآباد به دهستان زهرای بالا و روستای مهدی آباد بزرگ به دهستان اقبال غربی و روستاهای سحن آباد و محمود آباد به دهستان زین آباد پیوست شدند. بر پایهٔ همین گزارش روستای فروزان از دهستان زرین آباد به دهستان اک از توابع بخش اسفرورین، روستاهای سوته کش، شفیع آباد، کشاباد علیا و سفلی به دهستان اقبال غربی و روستای کوچار به دهستان پیر یوسفیان پیوست شدند.[۳۵]

شهرهای باستانی[ویرایش]

آب و هوا[ویرایش]

عوامل مؤثر در آب و هوای استان به دو دستهٔ محلی و بیرونی تقسیم بندی می‌شوند.

  • عوامل محلی: این عوامل شامل عرض جغرافیایی، ارتفاع و جهت چین خوردگی‌ها و غیره است. به دلیل گسترش کم استان از نظر عرض جغرافیایی، زاویهٔ تابش خورشید در شمالی ترین و جنوبی ترین مناطق استان قزوین تفاوت کمی را نشان می‌دهد.

بنابراین، مناطق مختلف استان از نظر عرض جغرافیایی و اثر آن بر اقلیم تفاوت چندانی ندارند. با افزایش ارتفاع، دما کاهش می‌یابد، در نتیجه هوای روی کوه‌ها و مناطق مرتفع استان نسبت به دشت‌ها و دره‌های پست کوهستانی سردتر می‌باشد.

مهم ترین عوامل بیرونی که آب و هوای استان قزوین را تحت تأثیر قرار می‌دهند، توده‌های هوایی است که از مناطق مختلف و در فصول مختلف سال وارد استان شده و با توجه به ویژگی‌های خود اثرات متفاوتی را برجای می‌گذارند. عمده ترین این توده‌های هوا عبارت اند از:

  • تودهٔ هوای مرطوب غربی
  • تودهٔ هوای سرد و خشک شمالی
  • تودهٔ هوای گرم و خشک جنوبی.
  1. تودهٔ هوای مرطوب غربی: بیشترین بارندگی استان در شش ماههٔ سرد سال با اثر گذاری توده‌های هوای مرطوب غربی تأمین می‌شود.

این توده‌های مرطوب در قالب بادهای غربی در فصل سرد سال رطوبت دریای مدیترانه و اقیانوس اطلس را وارد استان می‌کند و سبب بارش برف و باران می‌شود. در نتیجه عمده ترین منبع تأمین رطوبت و بارندگی دریای مدیترانه و اقیانوس اطلس می‌باشد.

  1. تودهٔ هوای سرد و خشک: منشأَ این توده هوا نواحی سرد سیبری است و به دلیل سرمای زیاد رطوبت چندانی ندارد و سبب کاهش درجهٔ حرارت می‌شود.
  2. تودهٔ هوای گرم وخشک جنوبی: منشأَ این تودهٔ هوا بیابان‌های مرکزی ایران و عربستان است. این تودهٔ هوا بسیار گرم و خشک بوده، بیشتر در فصول گرم سال هوای استان را تحت تأثیر قرار می‌دهد. ورود این توده هوا به طور معمول با وزش باد راز همراه بوده و سبب افزایش درجه حرارت و تبخیر می‌شود.[۳۶]

بارش[ویرایش]

بر اساس نقشهٔ هم بارش میانگین بارش سالانهٔ استان از ۲۱۰ میلی متر در مناطق شرقی تا بیش از ۵۵۰ میلی متر در ارتفاعات شمال شرقی متغیر است. حداکثر بارش استان در دامنه‌های شمال شرقی الموت و با بارش بیش از ۵۵۰ میلی متر است. همچنین ارتفاعات آوج (جنوب غرب استان) بیش از ۴۵۰ میلی متر بارندگی دارد. کمینهٔ میزان بارش استان قزوین در مناطق اطراف بوئین زهرا تا بخش‌های جنوبی شهرستان تاکستان با ۲۱۰ تا ۲۳۰ میلی متر و نواحی اطراف سدّ منجیل در بخش طارم سفلی با ۲۱۰ میلی متر بارندگی می‌باشند.[۳۷]

دما[ویرایش]

براساس نقشهٔ هم دمای سالانه، ارتفاعات شمال شرقی و شمالی استان و ارتفاعات آوج در جنوب غرب استان دارای کمینهٔ درجه حرارت و مناطق مرکزی دشت قزوین و اطراف دریاچهٔ سدّ منجیل دارای بیشینهٔ درجه حرارت است. میانگین درجهٔ حرارت سالیانه ایستگاه‌های هواشناسی از دشت به سمت کوهپایه و مناطق کوهستانی به تدریج کاهش می‌یابد (به استثنای درهٔ شاهرود که یک ۲۴ درجه در تیرماه و کمینهٔ آن / اقلیم محلی محسوب می‌شود). بیشینهٔ درجه حرارت ثبت شده در ایستگاه قزوین طی دورهٔ سی ساله ۱۹/۴ درجه در دی ماه بوده است.[۳۸]

باد[ویرایش]

بادهای عمدهٔ استان قزوین عبارت اند از: باد مه و باد راز.

  1. باد مه:

شکل گیری این باد، نتیجهٔ اختلاف فشار بین کوه‌های شمال غرب استان و گیلان از یک سو (پرفشار) و دشت قزوین (کم فشار) از سوی دیگر است. باد مه بیشتر در فصل بهار و تابستان وارد استان شده و سبب کاهش درجه حرارت و افزایش رطوبت هوا می‌گردد. شکل گیری مه به صورت متناوب در بخش‌هایی از دره شاهرود از نظر اقلیمی با وزش این باد توجیه می‌شود.

۲ باد راز (شره):این باد از سمت جنوب و جنوب شرقی وارد استان قزوین می‌شود. با توجه به فصل و جهت وزش آن که بیشتر در بهار و تابستان صورت می‌گیرد، بسیار گرم و خشک بوده، وزش آن سبب افزایش ناگهانی درجه حرارت خواهد شد. همزمان با وزش این باد معمولاً بیشینهٔ درجه حرارت در ایستگاه‌های هواشناسی (خصوصاً دشت قزوین) به ثبت می‌رسد. وزش این باد از مناطق بیابانی داخلی کشور جا به جایی ذرات گرد و غبار و افزایش آلودگی هوا را به دنبال خواهد داشت. وزش باد راز در فصل سرد سال منجر به گرمی و صعود هوا شده، شرایط را برای بارش فراهم می‌کند.

منابع طبیعی[ویرایش]

منابع آب[ویرایش]

با توجه به شرایط توپوگرافی و میزان بارش، استان قزوین به دو حوضهٔ جداگانه تقسیم می‌شود.

  1. حوضهٔ آبریز رودخانهٔ شاهرود

این حوضهٔ (الموت) در شمال استان واقع شده و منطقه‌ای کاملاً کوهستانی را شامل می‌شود. شیب دامنه‌ها در حوضهٔ رود شاهرود بسیار تند بوده و به علت کوهستانی بودن منطقه و بارش فراوان آن پرآب ترین حوضهٔ آبگیر استان را تشکیل می‌دهد. شاهرود از دو شاخهٔ اصلی طالقان رود و الموت رود تشکیل می‌شود. این دو شاخه در غرب روستای شیرکوه (دوآب) به یکدیگر ۴۸۲ میلیون / متصل شده و با نام شاهرود، موازی ارتفاعات البرز به سمت غرب جریان می‌یابد. میزان آب دهی شاهرود در رجایی دشت ۵ مترمکعب برآورد شده است (سال آبی ۸۵ ۸۴) این رودخانه پس از طی ۱۶۰ کیلومتر در لوشان وارد دریاچهٔ سدّ منجیل می‌شود.

  1. حوضهٔ آبگیر رودشور

حوضهٔ آبگیر رود شور؛ وسیع ترین حوضهٔ آبریز استان است که تمامی دشت قزوین و بخش زیادی از نواحی کوهستانی جنوبی استان را در بر می‌گیرد. مهم ترین رودهای این حوضه، ابهر رود، حاجی عرب، کلنجین رود و خر رود (خرّه رود) می‌باشد. علی رغم اینکه حوضهٔ رود شور ۷۰ درصد مساحت استان را شامل می‌شود، درصد بسیار کمی از آب‌های سطحی استان را به خود اختصاص داده است. میزان آب دهی خر رود در پل شاه عباسی حدود ۱۲ میلیون مترمکعب در سال برآورد شده است (سال آبی ۸۵ ۸۴) این رقم ۲ درصد آب دهی شاهرود در رجایی دشت است. بنابراین، حوضهٔ رود شور علی رغم وسعت بسیار زیاد از نظر منابع آب بسیار / تنها ۵فقیر است. کمبود منابع آب ناشی از بارش کم، تبخیر شدید و فراوانی رسوبات تبخیری دوران سوم نظیر نمک، سبب شده که استفاده از آب‌های سطحی و زیرزمینی در این حوضه با مشکلات فراوانی همراه باشد. رودهای فوق پس از اتصال با نام رود شور به دریاچه مَسیلهٔ قم منتهی می‌شود. رشد سریع صنعت در دشت قزوین به همراه تمرکز زیاد جمعیت در نواحی کوهپایه‌ای و کمبود منابع آب مورد نیازکشاورزی سبب شد تا در دههٔ ۱۳۴۰ بخشی از آب‌های حوضهٔ شاهرود از طریق رودخانهٔ طالقان به دشت قزوین منتقل شود. برای انجام این طرح مهم مراحل زیر اجرا شده است:

  1. احداث تونل انحراف آب به طول ۹/۱ کیلومتر در شمال آبیک
  2. ساخت سدّ انحرافی سنگ بن بر روی رودخانه طالقان و سدّ زیاران در ابتدای دشت قزوین
  3. احداث شبکهٔ کانال‌های آبرسانی به طول ۱۲۰۰ کیلومتر در دشت قزوین.

با بهره برداری از این طرح در سال ۱۳۵۶ و انتقال حداکثر ۳۰ مترمکعب در ثانیه آب به دشت قزوین، بیش از ۷۰۰۰۰ هکتار از اراضی، زیر کشت رفت که منجر به تحول بسیار مهم در کشاورزی استان قزوین شد. پس از احداث و بهره برداری از سدّ مخزنی طالقان در سال ۱۳۸۵ و ساخت تأسیسات تصفیه و انتقال آب به سمت تهران به مقدار پنج مترمکعب در ثانیه آب انتقالی به دشت قزوین به ۲۵ مترمکعب در ثانیه کاهش یافت. رشد سریع جمعیت استان طی دهه‌های اخیر و کمبود آب‌های سطحی به خصوص در دشت قزوین سبب برداشت بی رویه از آب‌های زیرزمینی و افت سطح این آب‌ها شده است.[۳۹]

خاک[ویرایش]

با توجه به موقعیت جغرافیایی و شرایط طبیعی و نوع سازند زمین شناسی انواعی از خاک‌ها وجود دارد که برخی از آنها برای زراعت، باغداری و نیز مراتع و برخی دیگر به علت اهمیت کم زیستی برای احداث واحدهای صنعتی و نیز به عنوان مواد اولیهٔ صنایع مناسب اند. انواع خاک‌های استان را به صورت زیر می‌توان طبقه بندی کرد:

  1. خاک‌های ناحیهٔ کوهستانی: این خاک‌ها در اراضی دامنهٔ کوه‌ها با شیب نسبتاً زیاد پراکنده شده‌اند و از سنگ‌های آهکی و آذرین بیرونی و دگرگونی با عمق کم تشکیل شده‌اند. و بیشتر در نواحی شمال، غرب و جنوب استان گسترش یافته‌اند.
  2. خاک‌های ناحیهٔ کوهپایه‌ای: این نوع خاک‌ها از مواد آهکی و سنگریزه به وجود آمده و نسبتاً عمیق اند و در حاشیهٔ شمال و غرب دشت قزوین دیده می‌شوند.
  3. خاک‌های نواحی همواردشت: این خاک از آبرفت‌های ریزدانه با رسوب گذاری رودهای شمالی دشت قزوین و خر رود به وجود آمده است. این نوع خاک عمیق با بافت ریز، از مستعدترین اراضی کشاورزی استان محسوب می‌شود و با نام دشت سیلتی قزوین به صورت نعلی شکل، دشت را در بر گرفته‌اند.
  4. خاک‌های شور و قلیایی: این نوع خاک‌های عمیق دارای بافت سنگین است و شوری و درجهٔ قلیایی بالایی دارد و در اراضی کم شیب و به طور عمده در انتهای حوضهٔ سفلی رودخانهٔ خر رود و در جنوب شرق استان در محدوده‌ای به نام باتلاق نمکزار مشاهده می‌شود.[۴۰]

مشکلات خاک در استان[ویرایش]

در حال حاضر عوامل مختلفی بر خاک‌های استان تأثیر نامطلوب و مخرّب دارد که باعث آلودگی و فرسایش می‌شود. برخی از این عوامل طبیعی است (مانند بارندگی‌های شدید، ساختار زمین، شیب و …) و برخی دیگر غیرطبیعی است و در شکل گیری و تشدید آن انسان دخالت مستقیم و غیرمستقیم دارد که عبارت اند از:

  • رشد فزایندهٔ جمعیت و تبدیل اراضی مستعد کشاورزی به ساخت و سازهای شهری
  • برداشت خاک توسط کوره‌های آجرپزی
  • دستکاری توپوگرافیکی و مرفولوژیکی از طریق احداث راه‌های ارتباطی
  • بهره برداری از معادن بدون رعایت ملاحظات زیست محیطی
  • استفادهٔ غیراصولی در بهره برداری از منابع آب‌های سطحی
  • بهره برداری بی رویه از مراتع
  • دیم کاری‌های غیرمجاز در زمین‌های مرتعی
  • مصرف انواع کود و سموم دفع آفات نباتی
  • تخلیهٔ پسماندهای صنعتی و انباشت فلزات سنگین در خاک
  • زباله و پسماندهای شهری و خانگی.

کلیهٔ عوامل بالا سبب شده است سالانه به طور متوسط فرسایش خاک در استان حدود ۲۵ تن در هر هکتار باشد.[۴۱]

پوشش گیاهی و گونه‌های جانوری[ویرایش]

پوشش گیاهی[ویرایش]

به طور کلی پوشش گیاهی در استان قزوین به دو دسته جنگلی و مراتع تقسیم بندی می‌شود. منطقه رودبار و الموت عمده پوشش جنگلی استان را تشکیل می‌دهند و دشت قزوین نیز مهم ترین مرتع در سطح استان است. پوشش درختان در استان قزوین عبارت است از: درختان ارس، تنگس، زرشک، پلاخور، پسته وحشی (بنه) گردو، بلوط، زالزالک، سیاهتلو، بادام کوهی، اسور، یمیشان و اشکه. به غیر از موارد ذکر شده گیاهانی با مصارف دارویی و صنعتی نیز در استان وجود دارد که به شرح زیر است: گراس‌های یک ساله و چند ساله گون، گل گندم، مرغه، اسپند، ورک، تلخه بیان، شیرین بیان، خارشتر، انواع شکر تیغال، کنگر، کاسنی، شاه تره، درمنه، انواع آستر، گالوس (گون‌ها)، اکروپیروف‌ها، پوآکاکوتی، آویشن، گل گاوزبان، آرتمیز، گیاه شور، گز، جارو قزوینی، چمن، جغجغه، کلاه میر حسین، یونجه یک ساله، ریش بزی و علف باغی.[۴۲]

باغ‌های انگور[ویرایش]

باغستان‌های سنتی[ویرایش]

باغستان‌های سنتی گِل‌کِند، الموت غربی

باغستان‌های سنتی در شهر قزوین و همچنین به طور پراکنده در کل استان به ویژه الموت و تاکستان دیده می‌شوند.

محصولات کشاورزی[ویرایش]

گونه‌های جانوری[ویرایش]

مناطق حفاظت شده[ویرایش]

مردم[ویرایش]

جمعیت[ویرایش]

نمودار جمعیت استان قزوین بر حسب مناطق شهری و روستایی[۴۳]
جمعیت درصد
شهری
  
۶۴٫۱۶٪
روستایی
  
۳۰٫۱۲٪
غیر ساکن
  
۵٫۷۲٪

برپایهٔ سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۰، جمعیت استان قزوین ۱٬۲۰۱٬۵۶۵ نفر (۵۹۱٬۷۶۱ زن و ۶۰۹٬۸۰۴ مرد) بود.[۴۴]

در سرشماری سال ۱۳۸۵، جمعیت این استان بالغ بر ۱٬۱۴۳٬۲۰۰ نفر (۵۸۳٬۸۷۰ مرد و ۵۵۹٬۳۳۰ زن) بود که ۱٫۶۲٪ از جمعیت کل ایران می‌شد.[۴۵]

در سرشماری سال ۱۳۹۰ خورشیدی، شهرستان قزوین با جمعیتی بالغ بر ۵۶۶۷۷۳ نفر، پرجمعیت‌ترین و شهرستان آبیک با جمعیتی بالغ بر ۹۳۸۴۴ نفر، کم‌جمعیت‌ترین شهرستان استان قزوین بوده‌است.[۴۶]

هرم جمعیتی استان قزوین در سال ۱۳۸۵[۴۷]
مردان سن زنان
۱۰٬۰۹۱  بیشتر از ۷۰  ۸٬۶۱۹
۹٬۵۰۹  ۶۵–۶۹  ۹٬۳۱۸
۱۲٬۲۸۵  ۶۰–۶۴  ۱۲٬۴۷۹
۱۳٬۹۲۳  ۵۵–۵۹  ۱۴٬۹۸۳
۲۰٬۱۱۶  ۵۰–۵۴  ۲۰٬۳۴۸
۲۷٬۵۴۸  ۴۵–۴۹  ۲۶٬۲۹۷
۳۳٬۷۳۵  ۴۰–۴۴  ۳۲٬۱۰۹
۴۱٬۲۵۵  ۳۵–۳۹  ۳۸٬۸۶۳
۵۱٬۴۴۵  ۳۰–۳۴  ۴۶٬۷۵۵
۶۳٬۴۰۱  ۲۵–۲۹  ۵۸٬۱۸۷
۷۳٬۶۸۵  ۲۰–۲۴  ۷۴٬۸۵۳
۷۳٬۳۲۶  ۱۵–۱۹  ۷۱٬۴۰۴
۵۵٬۴۱۱  ۱۰–۱۴  ۵۲٬۸۸۴
۴۲٬۵۷۲  ۵–۹  ۴۰٬۴۹۵
۴۴٬۶۷۱  ۰–۴  ۴۱٬۹۴۷

زبان[ویرایش]

ژان شاردن که در مجموع یازده سال در دوره صفویان (۷۰ ـ ۱۶۶۴ و ۷۷ ـ ۱۶۷۱ میلادی) در ایران بوده می‌نویسد:[۴۸]

از این شهرک (ابهر) سخن گفتن مردمان به زبان پارسی آغاز می‌شود. چه ساکنان آبادیها و شهرهای پیش از آن به ترکی سخن می‌گویند؛ اما ترکی گفتن آنان با زبان ترکان عثمانی اندکی تفاوت دارد. تکرار می‌کنم از ابهر تا هندوستان همهٔ مردمان به زبان پارسی سخن می‌گویند، امّا تکلم مردمان ابهر و آبادیهای مجاورش باصلابت و مردمان دیه‌ها و شهرهایی که بر سر راه شیرازند به نسبت نزدیک بودنشان به این شهر بزرگ، لطیف‌تر و خوش‌آهنگ‌تر سخن می‌گویند. زیرا شیراز زادگاه زبان شیرین پارسی‌است، و مردمانش با لطافت و ظرافت و ملاحت هر چه بیشتر تکلّم می‌کنند.

امروزه اکثریت مردم استان قزوین در مرکز و نواحی شرقی این استان به زبان فارسی[۲][۳] سخن می‌گویند.[۴۹][۵۰]افزون بر فارسی زبان‌های دیگری چون ترکی آذربایجانی، تاتی، مراغی، کردی، لری، و رمانلویی نیز گویشورانی در استان دارند به گونه‌ای که زبان تاتی در تاکستان و بخش‌هایی از الموت، زبان مراغی در روستاهای مراغی‌نشین استان، زبان کردی در طارم، قاقزان، دودانگه، رودبار الموت، بشاریات و پشگلدره، زبان ترکی آذربایجانی در رامند، بوئین زهرا، خرقان، افشاریه و مناطق غربی و جنوبی استان و زبان رمانلویی در روستاهای کولینشین استان رایج است.[۲] در این بین به جز زبان مراغی که در همه روستاهای مراغی نشین این استان به یک شکل گویش می‌شود، سایر زبانها بسته به شرایط اقلیمی و نیز تحت تأثیر زبانهای همسایه دارای گویشهای متفاوت هستند.[۳]

لهجه قزوینی[ویرایش]

نوشتار اصلی: لهجه قزوینی

لهجه قزوینی یکی از لهجه‌های زبان فارسی است که توسط مردم شهر قزوین بدان تکلم می‌شود.[۵۱] لهجه قزوینی از معدود لهجه‌هایی است که دستور زبان مختص خود را دارد. همچنین این لهجه شباهت زیادی به گویش‌های شمال شرقی ایران دارد.

قوم‌ها[ویرایش]

بر پایه نظرسنجی که در سال ۱۳۸۹ به سفارش شورای فرهنگ عمومی کشور تهیه شد که نمونه‌های این پزوهش در کل کشور از میان ساکنان ۲۸۸ شهر و حدود ۱۴۰۰ روستای سراسر کشور انتخاب گردیدند، درصد اقوامی که در این نظر سنجی نمونه گیری شد در استان قزوین به قرار زیر بود: ۴۰٫۹٪ فارس (۴۰٫۵% مرد، ۴۱٫۱% زن)، ۵۲٫۵٪ ترک (۵۱٫۱% مرد، ۵۴% زن)، ۳٫۵٪ کرد (۳٫۸% مرد، ۳٫۲% زن)، ۲٫۷٪ شمالی شامل گیلک، مازنی، ترکمن و تالشی (۳٫۸% مرد، ۸% زن) و ۰٫۴٪ بدون جواب بودند.[۵۲]

نامداران[ویرایش]

نوشتارهای وابسته: فهرست افراد اهل قزوین

خطه قزوین تا کنون مهد پرورش بزرگان علم و ادب و خوشنویسی بسیار بوده که با خلق آثار و اقدامات ارزشمند خود گام موثری در پیشبرد فرهنگ ایران داشته‌اند. بزرگانی همچون علامه علی‌اکبر دهخدا،عارف قزوینی،عبید زاکانی،حمدالله مستوفی،میرعماد حسنی قزوینی،نسیم شمال،محمد قزوینی،عمادالکتاب، عبدالمجید طالقانی، شهید عباس بابایی،محمدعلی رجایی،زکریای قزوینی،غلامحسین لطفی، منوچهر نوذری، قمرالملوک وزیری،ابوالحسن اقبال‌آذر و بسیاری دیگر که با اقدامات خود فرهنگ ایران را تعالی بخشیدند.[۵۳]

فرهنگ و هنر[ویرایش]

خوراک‌ها[ویرایش]

غذاهای سنتی قزوین[ویرایش]

استان قزوین نیز مانند سایر استان‌های کشور دارای انواع غذاهای سنتی است که برخی از آنها در مناسبت‌های ویژه و تعداد بسیاری نیز به شکل عادی در طی سال تهیه می‌شود. برخی از انواع غذاهای سنتی قزوین عبارتند از:قیمه نثار، شیرین پلو و کوکوی شیرین، آش دوغ، آش دندان کشه، یتیمچه، ماش پیازو، اشکنه و دیماج نام برد.

شیرینی‌های سنتی قزوین[ویرایش]

نان چایی؛ یکی از انواع شیرینی‌های سنتی قزوین

متداول ترین شیرینی‌های استان عبارتند از:

نان برنجی، نان نخودی، نان قندی، نان بادامی، نان گردویی، پادرازی، نان نازک، نان چرخی، نان چایی، اتابکی،ولیعهدی، حاج کریمی، باقلوای پیچ، باقلوای لوزی.

نان سنتی قزوین[ویرایش]

در قزوین انواع اقسام نان پخت می‌شود که شهرت بسیاری دارد؛ در بین نان‌های قزوین، نان لواش تنوری که به صورت گرد و بزرگ طبخ می‌شود دارای کیفیت و طعم مطبوعی می‌باشد که موجب شهرت آن شده‌است. قاق یکی دیگر از نان‌های سنتی قزوین است که خشک و شیرین بوده و با چای صرف می‌شود.[۵۴] از دیگر نان‌های سنتی قزوین می‌توان به شیرمال و زنجبیلی اشاره کرد، که کم شیرین بوده و همراه با عصرانه و چای خورده می‌شود.

اقتصاد[ویرایش]

استان قزوین به علت نزدیکی به پایتخت و دارا بودن بیش از ۳۴۰۰ واحد تولیدی و صادرات غیر نفتی معادل ۴۰۰ میلیون دلار، قدرت تنظیم بازار ۳۲ میلیون نفر یعنی ۴۰ درصد از جمعیت ایران را داراست.[۵۵] بیش از ۱۳۰ هزار نفر در بخش صنعت این استان مشغول به کار هستند.[۷] این استان هم چنین چهارمین استان صنعتی ایران در سال ۱۳۸۸ بوده و رتبه نخست تعداد جمعیت شاغل به کل جمعیتش را در کشور داراست.[۵۶]

دامداری[ویرایش]

افزایش سریع جمعیت و نیاز روزافزون به فرآورده‌های لبنی، سبب تغییر دامداری‌های سنتی به صنعتی طی دهه‌های اخیر در استان شده است. موقعیت بسیار مطلوب دشت از لحاظ طبیعی و خطوط ارتباطی در کنار بازار فروش بسیار بزرگ (جمعیت میلیونی شهرهای اطراف ونزدیکی به تهران) رشد سریع واحدهای دامداری صنعتی را در دشت قزوین توجیه می‌نماید. این موضوع سبب شده که استان قزوین امروزه به عنوان یکی از قطب‌های دامداری در کشور مطرح باشد.[۵۷]

صنایع و محصولات[ویرایش]

ایستگاه تقویت فشار و پالایشگاه[ویرایش]

شهرک‌های صنعتی[ویرایش]

سابقه فعالیت اولین واحدهای صنعتی در قزوین به عصر صفوی باز می‌گردد؛ در دوره معاصر نیز با ساخته شدن اولین شهر صنعتی کشور (البرز) در سال ۱۳۴۶، قزوین جایگاه ویژه‌ای در بخش صنعتی کشور پیدا کرد.[۵۸] در حال حاضر استان قزوین با دارا بودن ۸ شهرک صنعتی به نام‌های البرز، لیا، کاسپین، آبیک، حیدریه، آراسنج، خرمدشت، حکیمیه،[۵۹] و دو شهرک در حال احداث به نام‌های قزوین۲ و شال و نیز ۳ ناحیه صنعتی به نام‌های نیکوییه، الموت و بویین زهرا،[۶۰] ضمن فعالیت بیش از ۸۰۰ شرکت صنعتی،[۶۱] این استان از قطب‌های اقتصادی کشور محسوب می‌شود.
از جمله شاخص ترین واحدهای صنعتی در سطح قزوین می‌توان به تولی پرس، مهرام، سپهر الکتریک، کاچیران،[۶۲] لوازم خانگی پارس، شیشه لیا، آبگینه، آپادانا سرام، سرامیک البرز، کاشی پارس، واحدهای صنعتی هفت الماس، فولاد البرز، فولاد قزوین، فولاد تاکستان و شیشه قزوین اشاره کرد.[۶۳]

بورس[ویرایش]

بورس منطقه‌ای استان قزوین از سال ۱۳۸۴ فعالیت خود را آغاز کرده و هم اکنون دارای ۱۶ کارگزاری فعال می‌باشد.[۶۴] حجم معاملات انجام شده در بورس منطقه ای قزوین از زمان تاسیس تا مرداد ماه سال ۹۲ چیزی معادل ۵ میلیارد و۸۴۹ میلیون سهم به ارزش بیش از ۱۸ هزارو ۸۵۵ میلیارد ریال بوده است.همچنین بورس قزوین کار خود را در سال ۸۴ با ۷ کارگزاری آغاز کرد که این تعداد در پایان مردادماه سال ۹۲ به ۱۸ کارگزاری افزایش یافته است. از دیگر فعالیت های بورس منطقه ای قزوین می توان به چاپ بیش از ۵۰ مقاله در زمینه‌های مختلف اقتصادی و بازار سرمایه در ماهنامههای بورس و جراید داخلی و نیز برگزاری کارگاه های آموزشی برای ۹ هزاو ۳۳۶ نفر عنوان کرد.[۶۵][۶۶]همچنین بورس قزوین از نظر ارزش معاملاتی جایگاهی بین هفتم الی دوازدهم را در کشور دارا می‌باشد.[۶۷]

موقعیت اقتصادی و اجتماعی[ویرایش]

این استان به لحاظ اجتماعی ترکیب قومی گوناگونی دارد که شامل اقوام فارس، ترک، تات، و غیره‌است. و اصلی‌ترین منطقهٔ تاتنشین ایران است و بیشتر تات‌ها در شهرستان تاکستان زندگی می‌کنند. و به لحاظ صنعتی یکی از مراکز مهم صنعتی کشور محسوب می‌گردد. استقرار این استان در نزدیکی تهران و عامل ممنوعیت احداث صنایع در محدوده ۱۲۰ کیلومتری تهران، متقاضیان ساخت واحدهای صنعتی را به سرمایه‌گذاری در این استان ترغیب کرده‌است. این استان در زمینه دامپروری و پرورش طیور نیز از موقعیت با اهمیت و ممتازی برخوردار می‌باشد.

روستای هیر، تولیدکننده مرغوب ترین زغال اخته ایران

انرژی و منابع آن[ویرایش]

نیروگاه ۲۰۰۰ مگاواتی شهید رجایی[ویرایش]

نوشتار اصلی: نیروگاه شهید رجایی

این نیروگاه در آزادراه تهران به قزوین ساخته شده‌است. نیروگاه برق شهید رجایی دارای دو سیکل مجزای بخار و ترکیبی می‌باشد که مجموعا ۲۰۴۰ مگاوات تولید برق دارد؛ که این میزان، ۸ درصد برق مصرفی در کشور می‌باشد. سوخت مورد استفاده در این نیروگاه مازوت و گاز طبیعی است.[۶۸]

سدها[ویرایش]

استان قزوین به علت دارا بودن رودخانههای متعدد، وجود دشت حاصلخیز قزوین در منطقه، وجود بیش از ۱۱ شهرک صنعتی و روند رو به رشد شهر نشینی و نیاز به آب شرب دارای پروژه‌های سد سازی متعددی می‌باشد. در حال حاضر استان قزوین دارای ۲ سد خاکی-مخزنی به نام‌های سد مرتضی آباد (کوثر) در غرب شهرستان قزوین و سد پرسبانج در شهرستان آوج[۶۹][۷۰][۷۱] و یک سد بتنی در منطقه زیاران، سد انحرافی زیاران[۷۲] می‌باشد. همچنین سدهای در دست ساخت استان عبارتند از: سد بالاخانلو در شهرستان بویین زهرا[۷۳][۷۴] سد نهب در شهرستان تاکستان،[۷۵] سد بورمانک در شهرستان قزوین بخش طارم سفلی،[۷۶] سد بهجت آباد در شهرستان آبیک،[۷۷] سد استلج در شهرستان آوج و در توابع شهر آبگرم[۷۸] و سد چنگوره در شهرستان بویین زهرا[۷۹]

نیروگاه بادی جرندق[ویرایش]

نوشتار اصلی: نیروگاه بادی جرندق

نیروگاه بادی جرندق نام نیروگاهی در دست ساخت در استان قزوین می‌باشد که با تبدیل انرژی جنبشی باد به الکتریکی، برق تولید خواهد کرد.

اهداف ایجاد نیروگاه[ویرایش]

از جمله اهداف برای ایجاد نیروگاه بادی جرندق عبارتند از:

  • ایجاد ظرفیت جدید در کشور جهت کسب و انتقال دانش فنی طراحی و ساخت توربین‌های سایز بزرگ (بزرگتر از ۵/۱ مگاوات) (به دلیل اقتصادی بودن این نوع توربین‌ها در مقایسه با ظرفیت‌های کمتر)
  • تامین تولید برق توسط انرژیهای تجدیدپذیر به عنوان تامین بخشی ازمیزان ۱% ظرفیت تولید برق کشور[۸۰]

شرح پروژه ایجاد[ویرایش]

این پروژه متشکل از انتخاب مشاور، انجام مطالعات تکمیلی و لازم توسط آن نظیر تکنولوژی توربین، تعیین روش اجرا و تهیه اسناد مناقصه و... سپس انتخاب پیمانکار واجد شرایط و نظارت بر حسن اجرای طرح می‌باشد. تا پایان سال ۱۳۸۴ مطالعات امکان سنجی مربوط به این طرح و تهیه گزارش توجیه فنی و اقتصادی آن جهت ارائه به سازمان مدیریت و برنامه ریزی به اتمام رسید و در صورت تصویب گزارش‌ها و تامین اعتبار طرح، عملیات اجرائی آن شروع خواهد شد.[۸۱]

خلاصه اقدامات نجامی تاکنون[ویرایش]

  • مکاتبه با شرکت‌های سازنده توربین در جهان
  • مکاتبه با شرکتهای مشاور توانمند انرژی باد در جهان
  • تکمیل و ادامه مطالعات مربوطه به توربین‌های ظرفیت بالا[۸۲]

منابع معدنی[ویرایش]

معدن سنگ آهن[ویرایش]

سامانه حمل و نقل و ترابری[ویرایش]

نوشتارهای اصلی: شبکه حمل و نقل قزوین و فرودگاه قزوین


فرودگاه[ویرایش]

شهر قزوین دارای یک فرودگاه مخصوص هواپیماهای سبک و سمپاشی می‌باشد. در ۹/۰۳/۱۳۹۱ وزارت راه و شهرسازی با توسعه فرودگاه قزوین موافقت کردو کمک‌های فنی و تجهیزاتی خود را برای فرود هواپیمای فوکر ۱۰۰ در فرودگاه سمپاشی قزوین ارایه داد.[۸۳]

راه آهن[ویرایش]

ایستگاه راه آهن قزوین

با توجه به قرار گرفتن قزوین در شاهراه مبادلاتی کشوراین استان در مسیر راه آهن تهران به شمال غرب کشور قرار گرفته‌است و در شهرهای قزوین، تاکستان و آبیک دارای ایستگاه راه آهن می‌باشد. همچنین راه آهن قزوین-رشت-آستارا نیز در دست احداث است که این خط آهن ایران را به کشورهای نواحی قفقاز و روسیه متصل می‌گرداند.[۸۴][۸۵]

آزاد راه‌ها و بزرگراه‌ها[ویرایش]

استان قزوین با دارا بودن بیش از ۲۱۶ کیلومتر آزادراه در مسیرهای، تهران-قزوین، قزوین-زنجان و قزوین-رشت، ۲۲۱ کیلومتر بزرگراه، ۷۰ کیلومتر راه اصلی و ۲۲۶ کیلومتر جاده بین شهری، یکی از شاهراه‌های ارتباطی کشور محسوب می‌شود.[۸۶][۸۷] استان قزوین ۸ استان کشور را به طور مستقیم پیوند می‌دهد و ۱۱ استان نیز ارتباطشان از این استان انجام می‌شود.[۸۸]

رسانه‌ها[ویرایش]

نشریات[ویرایش]

صدا و سیما[ویرایش]

مناطق نمونه گردشگری[ویرایش]

صنایع دستی[ویرایش]

نوشتار اصلی: صنایع دستی قزوین

قالی بافی[ویرایش]

نوشتار اصلی: قالی قزوین
فرش اصیل قزوین - بافته شده در کارخانه اعتماد - سال بافته شدن قبل از 1305 هجری قمری

گلیم بافی[ویرایش]

موج بافی[ویرایش]

نگارگری مکتب قزوین[ویرایش]

ملکه صبا، نمونه‌ای از نگارگری مکتب قزوین
نوشتار اصلی: مکتب قزوین

مکتب قزوین از مکاتب دیگر نگارگری جدا بوده و سبک و سیاق مختص خود را دارد، از ویژگی‌های این مکتب می‌توان به ترسیم اندام ظریف جوانان، درویشان و کشاورزان و نیز ترسیم چهره‌ها به صورت سه رخ اشاره کرد؛ به گونه‌ای که ترسیم چهره‌ها به صورت تمام رخ ابداً در کار نقاشان سبک قزوین دیده نمی‌شود و نیز هیچ انسانی از پشت سر تصویر نشده‌است. سوژه‌ها بیشتر از میان افراد عادی برگزیده شده و لباس‌های فاخر در نگارگری‌ها دیده نمی‌شود و جامه زنان و مردان چندان تفاوتی در نگاره‌ها ندارد.
از آثار فاخر این مکتب می‌توان به معراج رسول (۹۶۵ ه. ق)، هفت اورنگ جامی و شاهنامه قوام ابن محمد شیرازی اشاره کرد. و نیز از جمله مشاهیر نگارگری در قزوین باید، استاد محمد قزوینی، صادق بیگ افشار، مولانا میرمصور، مولانا شیخ محمد، کاوس نقاش، عبدالحمید نقاش و رضا طالقانی ملقب به ضیع همایون را نام برد.[۸۹]

خوشنویسی[ویرایش]

نمونه‌ای از خط میرعماد بزرگترین نستعلیق نویس همه اعصار

قزوین از دیرباز مهد پرورش بزرگان خوشنویسی کشور بوده‌است. اساتیدی همچون میرعماد حسنی (استاد بزرگ خط نستعلیق)، میرزا محمد حسین عماد الکتاب قزوینی،میرزا محمد علی خیارجی قزوینی (اولین خوشنویسی که بسم الله را به صورت مرغ طغرا ترسیم کرد)، عبدالمجید طالقانی و ملک محمد قزوینی. از دیگر خوشنویسان به نام قزوین می‌توان به گوهرشاد حسنی سیفی، میرابراهیم قزوینی، میرمحمد امین حسنی سیفی قزوینی و یحیی قزوینی اشاره کرد.[۹۰]

به این سبب شهر قزوین از سوی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و شوای عالی فرهنگ به عنوان پایتخت خوشنویسی ایران لقب داده شده‌است. و به غیر از موزه دائمی خوشنویسی قزوین که در محل کاخ چهل‌ستون قزوین برقرار است، هر ساله رویدادهای بزرگ خوشنویسی مانند: برگزاری دوسالانه خوشنویسی ایران (با حضور اساتیدی از سراسر جهان)، برگزای جشنواره خوشنویسی آیات قرآنی، جشنواره خوشنویسی غدیر و... در این شهر به وقوع می‌پیوندد.[۹۱]

سوغات قزوین[ویرایش]

آموزش[ویرایش]

دانشگاه‌ها[ویرایش]

بیش از یکصد و ۴۰ هزار دانشجو در دانشگاه‌های استان قزوین مشغول تحصیل می‌باشند.[۷]

  • شهرک دانشگاهی اندیشه آبیک

ورزش[ویرایش]

ورزشگاه‌ها[ویرایش]

ورزش‌های هوایی[ویرایش]

سایت پروازی آسمان آبی قزوین که بین جاده شفیع آباد و پارک فدک (باراجین) قرار دارد با مجوز فدراسیون انجمن‌های ورزشی پذیرای علاقه مندان به ورزش‌های هوایی مانند پاراگلایدر، پاراموتور، سقوط آزاد، کایت، هواپیماهای مدل و چتربازی است. شایان ذکر است قزوین از معدود استان‌های کشور است که ورزش‌های هوایی در آن فعال می‌باشد.[۹۲]

ورزش‌های زمستانی[ویرایش]

مجتمع ورزش‌های زمستانی کامان و زرشک در ۲۵ کیلومتری شهر قزوین قرار دارد. این مجموعه که آخرین مراحل ساخت خود را طی می‌کند دارای یکی از بزرگ ترین " تله سی یژ "های کشور به طول ۱۸۰۰ متر می‌باشند که اسکی بازان در این پیست قادرند در محدوده‌ای بین چهار تا پنج کیلومتر ورزش کنند. این مجموعه دارای تاییدیه فدراسیون جهانی در بخش مارپیچ بزرگ و کوچک می‌باشد و به همین سبب برای برگزاری مسابقات بین المللی در نظر گرفته شده‌است.[۹۳]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. پایگاه اینترنتی مرکز آمار ایران-آمار سال ۱۳۹۰
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ «جغرافیای انسانی». شبکهٔ اطلاع‌رسانی استان قزوین. بازبینی‌شده در ۲۷ ژانویهٔ ۲۰۱۰. 
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ «زبان و دین مردم استان قزوین». صدا و سیمای مرکز قزوین. بازبینی‌شده در مارس ۲۰۱۰. 
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ «جدول تعداد عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری اردیبهشت ۱۳۹۱». وزارت کشور. 
  5. «استان قزوین». وزارت امور اقتصادی و دارایی. 
  6. نقش دستگاه نظارتی، کاتالیزور سرعت توسعه در استان است
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ ۷٫۲ «وضعیت استان قزوین از زبان استاندار». استانداری قزوین. 
  8. پیشینه فرهنگی قزوین
  9. [ http://www.qazvin.ir/web/guest/12;jsessionid=9bcfcb625f2c967c7ecb5a267288 تاریخچه قزوین]
  10. فرقه اسماعیلیه در قزوین
  11. [صـفـویان|http://www.farhangsara.com/fhistory_safavids.htm]
  12. «تمدن نه هزار ساله دشت قزوین». دانشگاه تهران. 
  13. دشت قزوین اولین دشت دارای ردیف بودجه در کشور است
  14. کتاب جغرافیای استان قزوین صفحه ۴
  15. دریاچه اوان
  16. دریاچه شاه سفی کوه
  17. قله خشچال
  18. صعود به خشچال
  19. قله سیالان
  20. صعود به سیالان
  21. قله شاه البرز
  22. غار قلعه کرد
  23. غار ولی گشنه رود
  24. غار سفیدآب
  25. حاجت خانه اکوجان
  26. غار یخی انگول
  27. گردش در غارهای ایران
  28. شمای کلی پتانسیل آبی استان قزوین
  29. درباره چشمه آب معدنی وگل
  30. آبگرم یله گنبد
  31. ایوان سنگی نیاق
  32. ایوان نیاق در دل کوه‌های سنگی
  33. استانداری قزوین
  34. بخش آوج به شهرستان ارتقا یافت
  35. Qazvin.Net::|| Qazvin Province Information Network ||:: - روستاهای کوهین و بیدستان شهر شدند
  36. کتاب جغرافیای استان قزوین صفحه ۱۳
  37. کتاب جغرافیای استان قزوین صفحه ۱۴
  38. کتاب جغرافیای استان قزوین صفحه ۱۵
  39. کتاب جغرافیای استان قزوین صفحه‌های ۱۹ و ۲۰ و ۲۱
  40. کتاب جغرافیای استان قزوین صفحه ۲۴
  41. کتاب جغرافیای استان قزوین صفحه ۲۵
  42. «پوشش گیاهی». ساتراپ. 
  43. «نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۸۹ خورشیدی». درگاه ملی آمار. 
  44. «نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۹۰ (جدول جمعیت و خانوار)». مرکز آمار ایران. بازبینی‌شده در ۵ مه ۲۰۱۳. 
  45. «نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۸۵ خورشیدی». درگاه ملی آمار. بازبینی‌شده در ۱۷ مارس ۲۰۱۰. 
  46. «نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۹۰ (جدول جمعیت و خانوار)». مرکز آمار ایران. بازبینی‌شده در ۵ مه ۲۰۱۳. 
  47. درگاه ملی آمار-قزوین
  48. شاردن، ژان. سفرنامه شاردن جلد دوم صفحه ۵۰۵. توس. 
  49. Mohammad Jalal Abbasi-Shavazi, Peter McDonald, Meimanat Hosseini-Chavoshi, «The Fertility Transition in Iran: Revolution and Reproduction», Springer, 2009. pp 100-101: "The first category is 'Central' where the majority of people are Persian speaking ethnic Fars (provinces of Fars, Hamedan, Isfahan, Markazi, Qazvin, Qom, Semnan, Yazd and Tehran...
  50. معرفی استان قزوین
  51. صداوسیمای مرکز قزوین
  52. طرح بررسی و سنجش شاخص‌های فرهنگ عمومی کشور (شاخص‌های غیرثبتی){گزارش}:استان قزوین/به سفارش شورای فرهنگ عمومی کشور؛ مدیر طرح و مسئول سیاست گذاری:منصور واعظی؛ اجرا:شرکت پژوهشگران خبره پارس -شابک:۳-۵۳-۶۶۲۷-۶۰۰-۹۷۸ *وضعیت نشر:تهران-موسسه انتشارات کتاب نشر ۱۳۹۱ *وضعیت ظاهری:۲۶۸ ص:جدول (بخش رنگی)، نمودار (بخش رنگی)
  53. مفاخر استان قزوین
  54. نیم چاشت در قزوین
  55. قزوین، قدرت تنظیم بازار ۴۰درصد از جمعیت کشور را دارد
  56. مرکز آمار اعلام کرد قزوین چهارمین استان صنعتی کشور است
  57. کتاب جغرافیای استان صفحه ۱۰
  58. شرکت شهرک‌های صنعتی استان قزوین
  59. شهرک‌های صنعتی قزوین
  60. نواحی صنعتی استان قزوین
  61. آمار واحدهای صنعتی استان قزوین
  62. شهر صنعتی البرز قطب تولید چرخ خیاطی در خاورمیانه
  63. شاخص ترین واحدهای صنعتی در سطح استان قزوین
  64. یک میلیون سهم در بورس قزوین مبادله شد
  65. «عملکرد تالار منطقه‌اي قزوين در 8 سال فعاليت». وبسایت بورس اوراق بهادار تهران، ۱۳۹۲/۶/۱۰. 
  66. [http://www.tse.ir/userfiles/file/1212.pdf «اهم اقدامات و فعاليتها و عملكرد تالار منطقه اي بورس قزوين»]. وبسایت بورس اوراق بهادار تهران. 
  67. حسینی، سپیده. «بورس قزوین تالار ندارد». روزنامه ولایت، ۱۳۹۰/۰۸/۰۲. 
  68. آشنایی با نیروگاه برق شهید رجایی
  69. سدهای در حال بهره برداری استان قزوینl
  70. افتتاح سد پرسبانج در شهرستان آوج
  71. سد پرسبانج در شهرستان آوج به بهره برداری رسید
  72. سد انحرافی زیاران
  73. پروژه‌های سدسازی در قزوین توسعه می‌یابد
  74. سد بالاخانلو
  75. سد نهب
  76. سد بورمانک
  77. سد بهجت آباد
  78. سد استلج
  79. فهرست سدهای در دست ساخت استان قزوین
  80. http://www.suna.org.ir/fa/project2/38
  81. http://www.suna.org.ir/fa/project2/38
  82. http://www.suna.org.ir/fa/project2/38
  83. توسعه فرودگاه قزوین برای فرود هواپیماهای فوکر
  84. پیشرفت هفتاد درصدی راه آهن قزوین رشت
  85. اداره کل راه آهن شمال غرب
  86. طول راه‌های استان قزوین
  87. طول راه‌های استان قزوین
  88. آثار باستانی قزوین قابلیت برند شدن را دارد
  89. مکتب نگارگری قزوین
  90. دومین دوسالانه خوشنویسی ایران
  91. قزوین پایتخت خوشنویسی ایران می‌شود، ایسنا
  92. سایت‌های پروازی پاراگلایدر - قزوین
  93. تعداد پیست‌های اسکی پس از انقلاب دو برابر شده‌است

منابع[ویرایش]

جستجو در ویکی‌انبار در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ استان قزوین موجود است.