خس و خاشاک (انتخابات ریاست جمهوری دهم)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از خس و خاشاک)
پرش به: ناوبری، جستجو
تظاهرکنندگان در پلاکاردی با عنوان «حماسه خس و خاشاک» به اظهار نظر احمدی‌نژاد اشاره دارند.

خس و خاشاک واژه‌ای به معنای آشغال و کاه‌ریزه است[۱] که پس از سخنرانی محمود احمدی‌نژاد در جشن پیروزی خود در انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۸۸ ایران به یک اصطلاح سیاسی در اشاره به معترضان به نتایج انتخابات ریاست‌جمهوری تبدیل شد. احمدی‌نژاد در این سخنرانی گفته بود: «در انتخابات ۴۰ میلیون نفر خودشان بازیگر اصلی و تعیین‌کننده اصلی بودند حالا ۴ تا «خس و خاشاک» در این گوشه‌ها یک کاری می‌کنند، ...»[۲]

شرح واقعه[ویرایش]

محمود احمدی نژاد در جریان جشنی که به مناسبت پیروز اعلام شدن در انتخابات ریاست جمهوری دهم در میدان ولیعصر تهران یکشنبه ۲۴ خرداد ۱۳۸۸ برگزار کرد و گفت: «ملت ایران یکپارچه‌است در یک مسابقه فوتبال ۵۰ هزار، ۷۰ هزار تماشاچی می‌روند آن کسی که تیمش باخته عصبانی است و به هر دری می‌زند، در ایران در انتخابات ۴۰ میلیون نفر خودشان بازیگر اصلی و تعیین‌کننده اصلی بودند حالا ۴ تا «خس و خاشاک» در این گوشه‌ها یک کاری می‌کنند. بدانید که این رودخانه زلال ملت جایی برای خودنمایی آنها نخواهد گذاشت.»[۳]

احمدی نژاد در همان روز و قبل از جشن پیروزی اش در گفتگو با خبرنگاران در باره معترضین گفته بود:«این افرادی که آمده اند در خیابان‌ها حتی به اندازه شرکت کنندگان در یک شعبه اخذ رای نبودند چرا که شعبه اخذ رای ۵ هزار نفری در تهران داشته ایم. حالا ۲-۳ هزار نفر می آیند مثل مسابقات فوتبال شلوغ می کنند اینکه دلیل نمی‌شود.»[۴]

بسیاری این اظهارات را تشبیه معترضان به «خس و خاشاک» و «هواداران تیم بازنده فوتبال» دانستند و یک روز پس از اظهارات احمدی نژاد، به دعوت موسوی (و با وجود عدم صدور مجوز از سوی دولت) صدها هزار نفر از معترضان در تهران تظاهرات کردند.[۵]

در تاریخ ۲۸ خرداد ۱۳۸۸ دفتر احمدی نژاد با انتشار بیانه‌ای اعلام کرد «رئیس جمهور حساب اغتشاش‌گران را از ملت بزرگ ایران جدا می‌داند.» خبرگزاری دولت هم نوشت که اظهارات وی را تحریف کرده‌اند.[۶][۷] علی خامنه‌ای در مراسم تنفیذ ریاست جمهوری احمدی نژاد تجمع کنندگان را دشمن نامید و این تجمع‌ها را کاریکاتور خواند و گفت: «دشمنان در این خیال نباشند که با تقلید مغلوط از حضور عظیم مردم در انقلاب پرشکوه ۱۳۵۷ و در یک کاریکاتور از آن حرکت عظیم، می‌توانند به نظام اسلامی ضربه بزند چرا که این نظام مقتدر و ریشه دار با این کارها شکست نخواهد خورد.»[۸] سرتیپ عبدالله عراقی (فرمانده سپاه محمد رسول الله که مسئولیت سرکوب معترضان از هفته دوم را بر عهده داشت) تمام فعالیت‌های انتخاباتی هوادارن میر حسین موسوی از ابتدای خرداد و پیش از انتخابات را اغتشاش گری و آشوب نامید و گفت :«پایه اغتشاشات از روز ۲ خرداد ماه بود که ۱۲ هزار نفر را آشوبگران در مجموعه ۱۲ هزار نفری آزادی جمع کردند...»[۹] در ادامه اعتراضات میرحسین موسوی و محمد خاتمی نیز توسط نماینده ولی فقیه و مدیر مسئول روزنامه کیهان متهم به خیانت و جنایت شده و اعتراضات «پروژه دیکته شده غرب» نامیده شد.[۱۰][۱۱]

واکنش‌ها[ویرایش]

آن خس و خاشاک تویی[ویرایش]

در پی اظهارات احمدی نژاد شعر کوتاهی که سراینده آن نامشخص بود به سرعت میان مردم فراگیر شد و در تظاهرات‌ها و تجمعات معترضان مورد استفاده قرار گرفت.این شعر در رسانه‌های خارج از کشور هم انعکاس یافت ازجمله روزنامه گاردین در مقاله‌ای با عنوان «انقلاب خس و خاشاک» به ترجمه جمله‌ای از آن پرداخته‌است.[۱۲]

آن خس و خاشاک تویی دشمن این خاک تویی
شور منم، نور منم عاشق رنجور منم
زور تویی، کور تویی هالهٔ بی‌نور تویی
دلیر بی‌باک منم مالک این خاک منم

حامد نیک‌پی ترانه‌ای بر اساس این شعر خواند.ویدیو در یوتیوب

واکنش محمدرضا شجریان[ویرایش]

محمدرضا شجریان در مصاحبه‌ای با تلویزیون فارسی بی‌بی‌سی در مورد نامه‌اش به ضرغامی که در آن "تقاضا" کرده بود که از پخش آثارش در صدا و سیما خودداری شود، گفت :

در شرایطی که مردم در بهت و حیرت هستند و به گفته آقای احمدی نژاد، خس و خاشاک به حرکت در آمده‌اند، صدای من در صدا و سیما جایی ندارد. صدای من صدای خس و خاشاک است و همیشه هم برای خس و خاشاک خواهد بود.[۱۳]

شجریان در مصاحبه خود گفت هربار که صدای خود را از این رسانه می‌شنود احساس شرم می‌کند و بدنش می‌لرزد.[۱۴]

واکنش میرحسین موسوی[ویرایش]

موسوی در شانزدهمین بیانیه خود بعد از دهمین انتخابات ریاست جمهوری و وقایع بعد از آن که به مناسبت شانزدهم آذز روز دانشجو نگارش شده بود، به صورت تلویحی به بکاربردن اصطلاح "خس و خاشاک" به احمدی نژاد انتقاد کرد. موسوی در این بیانیه گفت:

جنبش دانشجویی در تاریخ معاصر ما همواره حاوی گزارش‌هایی از شکل‌گیری جریان‌های عمیق سیاسی و اجتماعی در متن جامعه بوده است. این نقشی است که اگر حاکمان با درایت برخورد می‌کردند می‌توانست و می‌تواند برای عبور کم‌هزینه به سمت توسعه و پیشرفت بیشترین بهره‌ها را برساند، اما آنان خشمگینانه این نشانگر ذی‌قیمت را می‌شکنند؛ آنان دوست دارند به خود تسلی دهند که حرکت‌های دانشجویی جز غوغای چند جوان پرسروصدا نیستند که اگر خاموش شوند صورت مسئله از اساس پاک خواهد شد؛ داستانی تکراری از انکار واقعیت‌ها و تلاش برای تولید و تفسیر اطلاعات مطابق میل دولتمردان که تقریباً هیچ عهد تاریخی بدون شمه‌ای از آن پایان نیافته است. ان هولاء لشرذمه قلیلون، (گفتند که) اینها گروهی ناچیزند (به قول امروزی‌ها خس و خاشاکی بیش نیستند)، و انهم لنا لغائظون، و آنها ما را به خشم می‌آورند، و انا لجمیع حاذرون، و ما همگی در آماده‌باش به سر می‌بریم، فاخرجناهم من جنات و عیون، پس خداوند آنان را از باغ‌ها و چشمه‌سارها بیرون کرد، و کنوز و مقام کریم، و از گنج‌ها و از جایگاه دلپسند.

[۱۵]

واکنش مهدی کروبی[ویرایش]

مهدی کروبی، یکی از رقیبان اصلاح‌طلب احمدی‌نژاد در این انتخابات و رهبران جنبش سبز در بخشی از سخنان‌اش در دیدار با اعضای سایت‌های خبری حامی خود و جوانان ستادهای انتخباتی‌اش گفت: «... اکنون دیگر تاریخ مصرف چنین گفتمان‌هایی گذشته‌است و ربط دادن عناوینی همچون اراذل و اوباش، خس و خاشاک و ارتباط با بیگانگان به مردم سخنانی سنجیده نیست.»[۱۶]

واکنش اصولگرایان[ویرایش]

اظهارات احمدی نژاد در میان طیف‌های غیر اصلاح‌طلب نیز واکنش منفی بر انگیخت و برخی از چهره‌های برجسته اصولگرا اظهارات او را تقبیح کردند.

احمد توکلی از چهره‌های شاخص جناح راست و نماینده مجلس هشتم در مصاحبه با صداوسیما گفت :«باید بپذیریم ۱۴میلیون به آقای احمدی‌نژاد رای نداده‌اند و اینها الان درست یا نادرست سوال دارند و احساس اهانت می‌کنند، اینها نه خس و خاشاک هستند و نه اراذل و اوباش، بلکه اراذل و اوباش و خس و خاشاک کسانی هستند که به کوی دانشگاه و دانشجویان حمله می‌کنند و آن جنایات را مرتکب می‌شوند.»[۱۷]

حبیب الله عسگراولادی، دبیر کل سابق موتلفه اسلامی و دبیر کل جبههٔ پیروان خط امام و رهبری نیز گفت:«هرکس که بگوید سلیقه ما و اطرافیان ما حق‌اند و دیگران باطل و مثل خس و خاشاک به آنها نگاه کنند، در هر مقامی که باشد از بندگی خدا خارج شده‌است.»[۱۸]

واکنش هنرمندان[ویرایش]

هنرمندان و اهالی فرهنگ در ایران در واکنش به این اظهارات احمدی‌نژاد، دو بیانیه منتشر ساختند. در نخستین بیانیه که ۳۵۰ تن از هنرمندان به انتشار آن پرداختند، آمده‌است: «جمعه بیست و دوم خرداد روز با شکوهی بود. همه بودند. آنها که همیشه می‌آمدند و آنها که هرگز نیامده بودند. همه محترم بودند. هیچکس خس نبود، خاشاک نبود.» بیانیه دوم از سوی ۳۰ تن از سرشناس‌ترین سینماگران ایرانی خطاب به دولتمردان ایرانی منتشر شد. در بخشی از این بیانیه در اعتراض به اظهارات احمدی‌نژاد و برخورد خشونت‌آمیز حکومت، چنین نوشته شد: «آیا مردم تا لحظه‌ای که رای دادند شریف و قهرمان و حماسه آفرین بودند و به محض اینکه در نتیجه رای اعلام شده شک کردند آشوب‌گر اوباش و بیگانه پرست و خاشاک‌اند و سزاوار توهین و یورش و خون‌ریزی و قتل؟»[۱۹]

هادی خرسندی نیز در پاسخ به احمدی نژاد شعری با این مطلع سرود[۲۰]:

کرمی که فقط بر کف این خاک خزیده‌ست البته که غیر از خس و خاشاک ندیده‌ست
ای نخل سرافراز جوان، کرمک مفلوک بالاتر از این، فکر بلندش نرسیده‌ست
این ملت رزم است که برخاسته هشیار وان دولت ظلم است که اینگونه خمیده‌ست

سایر واکنش‌ها[ویرایش]

  • در بیانیه‌ای که تحت عنوان رنج نامه توسط خانواده دستگیر شدگان اعتراضات منتشر شده آمده‌است: «بی شک این هجوم‌ها از طرف اصحاب دروغ و تقلب صورت می‌گیرد که برای تکمیل طرح مزورانه خود به بانک‌ها، ادارات و اموال عمومی حمله می‌کنند و به تخریب آن‌ها دست می‌زنند و دولت با همکاری صدا و سیما کوشش می‌کند که موج سبز مردمی را که ذخیره ارجمندی برای کشور و نظام است، خس و خاشاک و وابسته به بیگانگان جلوه دهد.»[۲۱]
  • سید علیرضا بهشتی (فرزند محمد بهشتی) در تاریخ ۱۳ تیر گفت «مردم از نمایندگانشان انتظار دارند به توکیل نظرات شهروندان بپردازند تا اینکه استقلال و آزادگی مقام نمایندگی را فدای جاه طلبی‌های غیرقانونی گروهی کنند که مردم را خس و خاشاکی بیش نمی‌انگارند.»[۲۲]
  • سید هادی خامنه‌ای (برادر علی خامنه‌ای) در تاریخ ۲۶ تیر ضمن انتقاد از اظهارات محمود احمدی‌نژاد گفت: «از کسی که خود را رئیس‌جمهور منتخب می‌داند و قصد دارد مظهر وحدت ملی باشد انتظار می‌رود با ادبیاتی وزین سخن بگوید. اینکه مخالفان را خس و خاشاک بداند و اعتراضات را به اعتراضات پس از یک مسابقه فوتبال تشبیه کند رفتاری غیرمتعارف و به دور از هنجارهای پذیرفته شده اجتماعی است. اگر آقایان مایلند که جامعه را آرام کنند نباید تحریک‌آمیز سخن بگویند. آن هم در شرایطی که برخی شهرهای کشور شاهد اعتراضات مردم به نتایج اعلام شده‌است.»[۲۳]
  • فاضل موسوی، عضو کمیسیون اصل نود مجلس هشتم، گفت: «من نمی‌دانم علت چیست و چرا دولت یک سیمای روشن از وضعیت اقتصاد، امنیت، مدنیت، بهداشت، مسکن، فرهنگ، اشتغال، روابط خارجی و... نمی‌دهد، اما مردم را خس و خاشاک می‌نامند، این‌ها از کجا سرچشمه می‌گیرد.»[۲۴]
  • زهرا باکری، خواهر علی، محمد و حمید باکری نوشت: «امروز عده‌ای که از گذشتگان عبرت نمی‌گیرند یا قدرت به آنها اجازه نمی‌دهد که به خود آیند، با سوء استفاده از نام اسلام و شهدا با مردم هم وطنشان چه می‌کنند؟ مردمی که تا دیروز که قرار بود برای نمایش قدرت پای صندوقها بیایند انسانهایی باشعور بودند، ولی امروز که خواستار حقشان هستند، خس و خاشاک و مزدور بیگانه شده‌اند.»[۲۵]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]

پانویس و منابع[ویرایش]

  1. خس و خاشاک، لغت‌نامه دهخدا
  2. «دفتر احمدی‌نژاد، خس و خاشاک خواندن منتقدان توسط وی را تصحیح کرد». خبرآنلاین. بازبینی‌شده در ۲۷ آبان ۱۳۹۰. 
  3. اطلاعیه معاونت ارتباطات و اطلاع‌رسانی دفتر رییس‌جمهور در خصوص تحریف آشکار سخنان رییس جمهور. . ریاست جمهوری اسلامی ایران.  بازیابی‌شده در ۶ ژوئیهٔ ۲۰۰۹.
  4. «اولین اظهارات احمدی نژاد پس از پیروزی در انتخابات». ۲۰۱۰-۰۳-۰۶. 
  5. «دویچه وله: تظاهرات صدها هزار نفری در تهران». صدای آلمان. 
  6. «توضيح دفتر احمدى نژاد در مورد « خس و خاشاك »». وبگاه روزنامه اعتماد. ۳۰ خرداد ۱۳۸۸. ۲. 
  7. احمدی‌نژاد «خس و خاشاک» را تکذیب کرد. . تابناک، ۲۸ خرداد ۱۳۸۸.  بازیابی‌شده در ۶ ژوئیهٔ ۲۰۰۹.
  8. «مردم آگاه ایران را با مسجد ضرار نمی‌توان فریب داد». ایرنا. 
  9. «اظهارات یکی از فرماندهان سپاه علیه حامیان موسوی». ایرنا. 
  10. «اشکوری: ربط دادن معترضان به بیگانگان نخ‌نما شده‌است». رادیو فردا. 
  11. «رئیس جمهور حساب اغتشاش‌گران را از ملت بزرگ ایران جدا می‌داند». خبرگزاری مهر، ۱۳۸۸/۰۳/۲۸. 
  12. «The dust revolution – how Mahmoud Ahmadinejad's jibe backfired». Guardian، ۱۸ June ۲۰۰۹. 
  13. «محمدرضا شجریان: صدای من صدای خس و خاشاک است و همیشه هم برای خس و خاشاک خواهد بود». بی بی سی فارسی، ۲۶ خرداد ۱۳۸۸. 
  14. «State Television Becomes a Focus for Iranian Anger». Time، Jun. ۲۲, ۲۰۰۹. 
  15. «بیانیه شماره ۱۶ مهندس میرحسین موسوی به مناسبت ۱۶ آذر»(فارسی)‎. سایت کلمه. بازبینی‌شده در ۱۵ آذر ۱۳۸۸. 
  16. «کروبی خواستار ادامه «مبارزه» شد». رادیو فردا، ۱۴ تیر ۱۳۸۸. 
  17. «توکلی: اراذل و اوباش و خس و خاشاک کسانی هستند که به کوی دانشگاه و دانشجویان حمله می‌کنند و آن جنایات را مرتکب می‌شوند.». شهاب نیوز، ۲۸ خرداد ۱۳۸۸. 
  18. -خس-و-خاشاک-نیستند «عسگراولادی: بندگان خدا، خس و خاشاک نیستند». یاری نیوز، ۲۷ خرداد ۱۳۸۸. 
  19. «هنرمندان ایران: روز رای‌گیری مردم شریف بودند، امروز خاشاک؟». رادیو فردا، ۲۸ خرداد ۱۳۸۸. 
  20. «در پاسخ آنکه ملت ما را خس و خاشاک خواند». وبگاه هادس خرسندی، ۲۹ خرداد ۱۳۸۸. 
  21. «بیانیه خانواده جمعی از زندانیان و همسران شهدا خطاب به علما». خبرنامه امیرکبیر، ۲۸خرداد ۱۳۸۸. 
  22. «پیشنهاد فرزند شهید بهشتی به نمایندگان مجلس:طرح عدم کفایت رئیس‌جمهور را بدهید»(فارسی)‎. پارلمان نیوز. بازبینی‌شده در ۱۵ شهریور ۱۳۸۸. 
  23. «هادی خامنه‌ای:اعتبار نظام در معرض آسیب»(فارسی)‎. آینده نیوز. بازبینی‌شده در ۲۶ خرداد ۱۳۸۸. 
  24. «موسوی: عدم رسیدگی جدی به شایعه دفن دسته‌جمعی، آن را تبدیل به یقین خواهد کرد/ در مبانی دین ما و حتی در حکومت‌های لائیک اعتراف در حبس ارزشی ندارد»(فارسی)‎. پارلمان نیوز. بازبینی‌شده در ۱۵ شهریور ۱۳۸۸. 
  25. «متن بیانیه سانسور نشده و تکاندهنده خواهر شهیدان باکری»(فارسی)‎. پارلمان نیوز. بازبینی‌شده در ۱۴ شهریور ۱۳۸۸.