صفحه نیمه‌حفاظت‌شده

جهرم

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

جهرم
جهرم
Jahrom wiews.jpg
کشور ایران
استانفارس
شهرستانجهرم
بخشمرکزی
نام(های) دیگرچتر سبز،[۱] دارالمومنین،[۲] شهر طلای ترش،[۳] دیار نخل و نارنج[۴]
نام(های) پیشینگهرم
مردم
جمعیت۱۴۱٬۶۳۴ تن (۱۳۹۵)[۵]
تراکم جمعیت۱۸۲/۵ نفر بر کیلومتر مربع
جغرافیای طبیعی
مساحت۵۷۶۸ کیلومتر مربع
ارتفاع۱۱۰۰ متر
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانهتابستان:۳۵ زمستان:۱۱
اطلاعات شهری
شهردارعلیرضا نظری جهرمی
تأسیس شهرداری۱۳۰۴
ره‌آوردخرما، مرکبات (از جمله لیمو ترش، لیمو شیرین، نارنگی، پرتقال، نارنجبهارنارنج، آبلیمو، رنگینک، زغال[۶]
پیش‌شمارهٔ تلفن۰۷۱
وبگاهشهرداری جهرم
شناسهٔ ملی خودرو ایران۷۳ - ب،  ایران۸۳ - ه

جَهرُم (به پارسی میانه: گهرم) یکی از شهرهای استان فارس و مرکز شهرستان جهرم است. جمعیت این شهر طبق سرشماری سال ۱۳۹۵ برابر با ۱۴۱٬۶۳۴ نفر بوده‌است.[۷] جهرم بزرگ‌ترین و پرجمعیت‌ترین شهر نیمهٔ جنوبی استان فارس و سومین شهر پرجمعیت در کل استان است.[۵] شهر جهرم به دلیل دارا بودن بالاترین شاخص‌های جمعیتی و توسعه‌یافتگی، مهم‌ترین گزینه برای مرکزیت سیاسی جنوب استان فارس در صورت تقسیم به شمار می‌رود.[۸][۹][۱۰]

آب و هوای جهرم، گرم و خشک و میانگین میزان بارندگی آن، حدود ۲۶۰ میلی‌متر در سال می‌باشد. میانگین دمای این شهر حدود ۲۰ درجهٔ سانتی گراد است. بیشینهٔ دما در تابستان به ۴۵ درجه و کمینهٔ دما در زمستان به ۵- درجه سانتی‌گراد می‌رسد. ارتفاع متوسط جهرم، حدود ۱۰۵۰ متر از سطح دریاست. بیشتر اهالی جهرم شیعه و فارسی‌زبان می‌باشند.

بانی و سازندهٔ شهر جهرم اردشیر اول پسر خشایارشا پنجمین پادشاه هخامنشی عنوان شده‌است. فردوسی در شاهنامه، در موارد متعددی به خصوص در داستان‌های مربوط به اردشیر بابکان، از جهرم نام برده‌است.[۱۱]

جهرم با داشتن چندین دانشگاه، بیمارستان و مرکز پزشکی یکی از قطب‌های دانشگاهی و درمانی جنوب کشور است.[۱۲][۱۳][۱۴] جهرم دارای دو شهرک صنعتی، منطقهٔ ویژهٔ اقتصادی، فرمانداری ویژه، بندر خشک، پتروشیمی، فرودگاه، صداوسیما، گمرک و نیروگاه سیکل ترکیبی است.[۱۵][۱۶][۱۷]شهرداری جهرم پس از شیراز دومین شهرداری استان فارس از نظر تاریخ تأسیس و درجه شهرداری می‌باشد.[۱۸] اقتصاد جهرم برپایه کشاورزی و صنعت استوار است و مهم‌ترین فراورده‌های کشاورزی آن خرما و مرکبات است.[۱۹]

محتویات

نام

نخلستانی در جهرم

وجه تسمیه‌ای نه چندان منطقی که برای جهرم شناخته شده‌است توسط احمد کسروی پیشنهاد شده و در جایگاه خالی نبودن عریضهً نظریات مقبولیت یافته‌است. به نظر او در نام‌هایی مثل جهرم وسمیرم پسوند «رم» به معنی جا و مکان است. «جه» و «سم» هم تغییر شکل یافته «گه» و «زم» هستند که به معنی گرم و سرد هستند؛ بنابراین جهرم یعنی «جای گرم».

در اصل اساساً وجه اشتقاق درست جهرم این است که آن را مرکب از جا و هروم (به لغت اوستایی به معنی دژ بلند و محروسه) بگیریم که در تاریخ بدین صفت نیز معروف بوده‌است. جز دوم یعنی هروم خود جداگانه بدین صورت نام دیگر شهر برزه (بلند) در آذربایجان، کنار شهر مراغه بوده‌است که محل آتشکده ی کهن و معروف آذرگشنسب و زادگاه زرتشت و جای دستگیر شدن و به قتل رسیدن افراسیاب تورانی (مادیای اسکیتی) به دست کی خسرو (کی خشثرو، کی آخسارو، هوخشتره) به‌شمار رفته‌است. حتی به نظر می‌رسد نام سمیروم مورد استناد کسروی نیز نه به معنی مفروضهً جایگاه سرما بلکه به معنی جایگاه منسوب به سرما (سمیر- اوم) است؛ چه علی‌القاعده ریشهً واژهً ایرانی سمیر (همیر) با زیمیلیای اسلاوها و کلمه شمال عرب (مأخوذ از شیمالیای آریاییان کاسی بین‌النهرین) یکی است. در سایت تحقیقاتی لیبر در باب تاریخچهً شهر جهرم چنین آمده‌است: "بنای شهر جهرم را به همای دخت بهمن فرزند اسفندیار نسبت می‌دهند. به روایت مورخان، بنای این شهر به سده سوم قبل از میلاد مسیح می‌رسد و این شهر توسط اردشیر اول، پنجمین پادشاه هخامنشی، بنا شده‌است. در شاهنامه فردوسی بارها از این شهر سخن به میان آمده و از آن به عنوان شهری آباد در آن دوران یاد شده‌است.

یکی از لقب‌های جهرم چتر سبز است که به خاطر شباهت توده‌های انبوده درختان نخل اطراف جهرم به چتری سبزرنگ است.[۲۰]دارالمومنین، دیگر لقب شهر جهرم است که توسط آیت‌الله خامنه‌ای به دلیل حضور پررنگ مردم جهرم در صحنه‌های انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی انتخاب شده‌است.[۲۱]جهرم همچنین به شهر طلای ترش و دیار نخل و نارنج نیز معروف است.[۲۲][۲۳]

جغرافیا

موقعیت جغرافیایی

جهرم یکی از شهرستان‌های تابعهٔ استان فارس می‌باشد که در نیمه جنوبی استان واقع شده‌است. این شهرستان ۵۴۳۶ کیلومتر مربع وسعت دارد و از شمال به شهرستان خفر، از شرق به فسا و زرین‌دشت، از جنوب به لارستان و قیر و کارزین و از مغرب به فیروزآباد محدود شده‌است. این شهرستان در عرض جغرافیایی ۲۸ درجه و ۱۹ دقیقه تا ۲۹ درجه و ۱۰ دقیقه شمالی و طول جغرافیایی ۵۲ درجه و ۴۵ دقیقه تا ۵۴ درجه و ۴ دقیقه شرقی قرار گرفته‌است. چهره طبیعی این شهرستان کاملاً کوهستانی و مرتفع می‌باشد. حدود یک پنجم وسعت شهرستان جهرم دشت و چهار پنجم بقیه ارتفاعات است. این ارتفاعات بخشی از چین خوردگی زاگرس بوده و جهت اغلب کوه‌ها به تبعیت از سلسله کوه‌های زاگرس جنوبی قرار گرفته و شاخه‌هایی از آن این شهرستان را محصور کرده‌است. ارتفاع متوسط مرکز این شهرستان حدود ۱۰۵۰ متر و بلندترین نقطه آن قله سفیدار بین شهرستان خفر و بخش سیمکان حدود ۳۱۷۰ متر و پست‌ترین نقطه آن حدود ۸۵۰ متر در بخش سیمکان از سطح دریا ارتفاع دارد. رودخانه قره آقاج سیمکان از رودخانه‌های منطقه است. هوای شهرستان جهرم به‌طور کلی گرم و در نواحی کوهستان معتدل بوده و جمعیت شهرستان جهرم در سرشماری سال ۱۳۹۵ برابر با ۲۲۸۵۳۲ نفر بوده‌است. مردم منطقه به زبان فارسی یا گویش‌های محلی سخن می‌گویند و مسلمان و شیعه مذهب هستند. شهرستان جهرم شامل سه بخش مرکزی، سیمکان و کردیان است. مرکز این شهرستان جهرم می‌باشد.

پوشش گیاهی

کوه گُرم جهرم

پوشش گیاهی در جهرم به سه دسته تقسیم می‌شود:

  1. پوشش گیاهی استپی: معروفترین گیاهان این ناحیه شامل درمنه، کز، انواع گون، اسپند و تلخ بیان است.
  2. پوشش گیاهی نیمه استپی: مهم‌ترین گیاهان آن عبارتند از کنگر، جاشیر، شیرین بیان، بومادران، خارشتر، شاطره و چوبک. علاوه بر این، گیاهانی که مصرف دارویی دارند مانند گل ختمی، مک، گل گاو زبان، پر سیاوش، مومنایی، آویشن، گل بابونه، کاسنی، خاکشیر، مورد و … در این شهرستان می‌رویند.
  3. پوشش گیاهی جنگلی: بعضی از ارتفاعات و کوه‌های این شهرستان را به‌طور پراکنده درختان بومی و طبیعی پوشانده‌اند. این جنگل‌ها تنک بوده و غالباً سرو کوهی، کنار، کیالک، گلخنگ، بنه و.. می‌باشند.

مناطق جنگلی این شهرستان عبارتند از:

  • جنگل البرز کوه در جنوب شرقی جهرم که پوشیده از درختان جنگلی از نوع بادام کوهی و بنه است و مناطق چاه تیز، تنگ آب و سر کوه را در بر می‌گیرد. مساحت تقریبی این جنگل ۱۳۰۰ هکتار می‌باشد.
  • جنگل بهجان سیمکان: این جنگل به مساحت تقریبی ۱۸۰ هکتار و در غرب شهرستان واقع شده و درختان آن را بادام کوهی، کهکم و بنه تشکیل می‌دهند.
  • جنگل کوه سفیدار: این جنگل به مساحت ۲۴۰۰ هکتار در شمال غربی جهرم قرار دارد و غالب درختان آن از بادام کوهی، گلخنگ و کهکم تشکیل شده‌است. در بعضی از بخش‌های جهرم بخصوص در بخش کوهک که سنگ‌های گچی جزء مواد تشکیل دهنده خاک می‌باشد، درختچه‌های گز به ویژه در اطراف رودخانه شور دیده می‌شود. در بعضی از نقاط برای حفظ باغات مرکبات از وزش باد از گز به عنوان بادشکن یا دیوار باغ استفاده می‌شود. البته عمده فضای سبز و پوشش گیاهی جهرم را نخلستان‌ها و باغات مرکبات و مزارع تشکیل می‌دهند که سهم بسزایی در زیبایی و طراوت شهرستان دارند.

حیات وحش

این شهرستان به تناسب شرایط طبیعی و پوشش گیاهی، از حیات وحش متنوعی نیز برخوردار است. کل، آهو، پازن، بز کوهی، قوچ و میش، روباه، گرگ، کفتار، خرگوش از مهم‌ترین پستانداران و عقاب، قوش، کبک، کبوتر، تیهو، قمری، گنجشک، بلبل، چفت، پرستو، مارقیطونی، مارهای جعفری، کبری، کوتوله پارسی، شترمار شیرازی و … از جانوران مهم این منطقه می‌باشند. هرچند شکار بی‌رویه و خشکسالی‌های پی در پی نسل این جانوران را در معرض تهدید و انقراض قرار داده‌است.

آب‌وهوا

طبق اطلاعات مربوط به ایستگاه کلیماتولوژی شهر جهرم در یک دوره ۲۴ ساله می‌توان گفت که سردترین ماه سال، دی‌ماه با میانگین درجه حرارت ۱۰٬۴۲ درجه سانتیگراد و گرم‌ترین ماه سال، تیرماه با میانگین ۳۳٬۱۶ درجه سانتیگراد می‌باشد. درجه حرارت متوسط سالیانهٔ این شهرستان ۲۱٬۷۸ درجه سانتیگراد است.

داده‌های اقلیم جهرم
ماه ژانویه فوریه مارس آوریل مه ژوئن ژوئیه اوت سپتامبر اکتبر نوامبر دسامبر سال
سابقهٔ بیش‌ترین °C (°F) ۲۰
(۶۸)
۲۳
(۷۳)
۲۷
(۸۱)
۳۴
(۹۳)
۳۷
(۹۹)
۴۱
(۱۰۶)
۴۲
(۱۰۸)
۴۰
(۱۰۴)
۳۹
(۱۰۲)
۳۳
(۹۱)
۳۰
(۸۶)
۲۴
(۷۵)
۴۲
(۱۰۸)
میانگین بیش‌ترین °C (°F) ۹
(۴۸)
۱۳
(۵۵)
۱۷
(۶۳)
۲۳
(۷۳)
۲۹
(۸۴)
۳۴
(۹۳)
۳۶
(۹۷)
۳۶
(۹۷)
۳۲
(۹۰)
۲۶
(۷۹)
۱۹
(۶۶)
۱۳
(۵۵)
۲۴
(۷۵)
میانگین روزانه °C (°F) ۶
(۴۳)
۸
(۴۶)
۱۲
(۵۴)
۱۷
(۶۳)
۲۳
(۷۳)
۲۸
(۸۲)
۳۱
(۸۸)
۲۹
(۸۴)
۲۶
(۷۹)
۲۰
(۶۸)
۱۳
(۵۵)
۹
(۴۸)
۱۸
(۶۴)
میانگین کم‌ترین °C (°F) ۱
(۳۴)
۳
(۳۷)
۷
(۴۵)
۱۲
(۵۴)
۱۷
(۶۳)
۲۲
(۷۲)
۲۴
(۷۵)
۲۳
(۷۳)
۱۹
(۶۶)
۱۳
(۵۵)
۷
(۴۵)
۴
(۳۹)
۱۳
(۵۵)
سابقهٔ کم‌ترین °C (°F) −۱۲
(۱۰)
−۸
(۱۸)
−۳
(۲۷)
−۲
(۲۸)
۷
(۴۵)
۱۱
(۵۲)
۱۶
(۶۱)
۱۳
(۵۵)
۷
(۴۵)
۳
(۳۷)
−۵
(۲۳)
−۵
(۲۳)
−۱۲
(۱۰)
میانگین روزهای بارندگی (≥ ۱.۰ mm) ۱۰ ۸ ۷ ۵ ۲ ۰ ۰ ۰ ۰ ۲ ۳ ۷ ۴۴
منبع: my forecast[۲۴]

تاریخ

جهرم از شهرهای بسیار قدیمی ایران است که نام قبلی آن گهرم بوده‌است. به روایت مورخان و محققان تاریخ شهر جهرم به سده چهارم قبل از میلاد می‌رسد. روایت شاهنامه فردوسی از آبادانی جهرم در دوره هخامنشی و ساسانی حکایت می‌کند.

پیش از اسلام

قدمگاه جهرم، اثری مربوط به دوره ساسانیان

حمدالله مستوفی در نزهةالقلوب می‌نویسد «جهرم شهری وسط و از بناهای بهمن بن اسفندیار است.» اگر چه بهمن و اسفندیار و غیره جنبهٔ افسانه‌ای داشته و سندیت تاریخی ندارد ولی توجه به اشارات تاریخی از سرنوشت دارا و اردشیر و بهرام گور و غیره و اشارات فردوسی چنین به نظر می‌رسد که جهرم در دوران قبل از اسلام دارای اهمیت مخصوصی بوده و یکی از شهرهای معتبر فارس به‌شمار می‌رفته‌است و حتی اشتهار آن در داستان‌های قدیم ایران به حدی بوده که در سرگذشتهای اسکندر و دارا نیز نامی از این شهر به میان می‌آید؛ و به‌طور خلاصه از داستان‌های اشاره شده در شاهنامه و دیگر منابع تاریخی چنین بر می‌آید که جهرم در ان زمان در بین شهرهای فارس، به صورت دژی مستحکم و نقطه سوق‌الجیشی پراهمیتی بوده و در تمام داستان‌های مربوط، آخرین موضع حفاظتی در خط عقب‌نشینی بوده‌است؛ و آثار بناهای مشهور به قلعه گبری که در دامنه کوه‌های جنوبی و شمال غربی شهر هنوز باقی است نام برد که به سبک معماری ساسانی ساخته شده‌است.[۲۵]

اسناد و آثارتاریخی گویای آنست که جهرم در دوره هخامنشی تأسیس می‌شود و دردوره ساسانیان اوج می‌گیرد و گسترش پیدا می‌کند. آثار به جا مانده از آن دوران مانند چندین چهار طاق و قلعه گبری و همچنین وجود بزرگانی مانند باربد و جاماسب حکیم که در این محدوده ساکن بوده‌اند بیانگر اهمیت این منطقه در دوران ساسانی است و نشانگر آنست که جهرم همواره مورد توجه حاکمان و مردمان بوده و نقش والا و تأثیرگذاری در منطقه داشته‌است. در فارسنامه ابن بلخی بعنوان یکی از قدیمی‌ترین مستندات نوشتاری به صراحت آمده‌است: «... در روزگار ملوک فارس [پادشاهان ساسانی] جهرم در جمله مواجب ولیعهد نهاده بودند. چنان‌که هر کس ولیعهد شدی جهرم او را بودی …» افزون بر این، در شاهنامه نیز هفده بار از جهرم اسم آورده شده و حکیم ابوالقاسم فردوسی با ذکر حکایاتی بر آبادانی و نقش تأثیرگذار جهرم در آن دوران تأکید می‌کند. از آنجا که وی برای نقل حوادث تاریخی و تشریح موقعیت‌های جغرافیایی از خدای نامک و کتاب اردشیر بابکان و دیگر کتب و رسائل آن زمان بهره جسته و صحت وقایع تاریخی شاهنامه به تأیید پژوهشگران رسیده‌است، معلوم می‌شود که نوشته «ابن بلخی» صحیح است و جهرم اقامتگاه خوب و مناسبی برای شاهزادگان بوده‌است.[۲۶]

در شاهنامه

نام جهرم ۱۷ بار در شاهنامه فردوسی تکرار شده‌است.[۲۷] فردوسی در شاهنامه نام دلاور ایرانی یعنی گهرم بر آن نهاده‌است که پس از حجوم اعراب به جهرم تغییر پیدا کرده‌است. هم چنین در تاخت و تاز اسکندر از جهرم نام برده می‌شود. به گفته فردوسی، وقتی که اسکندر مقدونی به ایران حمله می‌کند و ایرانیان را شکست می‌دهد، «دارا» به جهرم فرار می‌کند؛ «جهاندار دارا به جهرم رسید». طبق شاهنامه، مهرک نوشزاد هم زاده شهر جهرم بوده‌است؛ برخی از ابیات فردوسی در مورد جهرم به شرح زیر است:

پس آمد سکندر سوی قادسیجهانگیر تا جهرم پارسی
به جهرم یکی بد کی نژادکجا نام او مهرک نوشزاد
به جهرم چو نزدیک شد پادشانهان گشت از او مهرک بی وفا
ز جهرم بیامد به ایوان شاهز هر سو بیاورد بی مر سپاه
جهاندار دارا به جهرم رسیدکه آنجا بدی همه گنجها را کلید
ز جهرم فرخزاد را خواندندبدان تخت شاهیش بنشاندند
چو منذر به نزدیک جهرم رسیدبه آن دشت بی آب لشکر کشید
به منذر چنین گفت کای رایزنبه جهرم کشیدی ز شهر یمن[۲۸]

پس از اسلام

آنگونه که درکتاب فتوح البلدان اثر احمدبن یحیی البلاذری و کتاب فارسنامه ابن‌بلخی آمده‌است؛ فتح جهرم درسال بیستم هجری بدست عثمان‌بن ابی‌العاص ثقفی اتفاق افتاده‌است ولی ابن‌اثیر تاریخ فتح جهرم را درسال ۲۳ هجری توسط ساریه بن زنیم می‌داند. دراین منابع آمده‌است که عمربن الخطاب قشونی را به فرماندهی عثمان بن ابی العاصی مأمور حمله به داراب، فسا و جهرم می‌کند. پس از چند بار حمله، موفق می‌شود با تصرف بوشهر از مسیر دشتستان، خنج و افزر به طرف جهرم حرکت کند. در آن زمان قشون فارس که به فرمان هربذ داماد یزدگرد آخرین پادشاه ساسانی در جهرم قرارگاه زده بودند برای جلوگیری از پیشروی اعراب به سمت کارزین حرکت می‌کند ولی درآنجا شکست خورده و اعراب به سمت جهرم حرکت کرده و نهایتاً پس از محاصره و درگیری جهرم را فتح می‌کنند. بعضی بر این عقیده اند که محل این درگیری در سمت غرب جهرم که امروزه به دره شهدا مشهور است و بقعه ای نیز به همین نام وجود دارد، بوده‌است.[۲۹]

در فارسنامه ابن‌بلخی درج است که: «مالیات جهرم در آل بویه، حقوق ولیعهد شدی.»[۳۰] به استناد نوشته‌های استخری، ابن بلخی و حمد اله مستوفی، جهرم قلعه‌ای بزرگ معروف به خورشه و خورشاه داشت که فاصله آن تا شهر پنج فرسخ بود. بانی این قلعه خورشه، عامل خلفای بنی امیه در جهرم بود که بعدها به همت خواجه نظام الملک و وزیر مشهور سلجوقیان تعمیر و مرمت شد.

دوره صفویه

در دوره صفویه با توجه به اینکه علاقه خاصی در ایجاد بناهای عام‌المنفعه داشته‌اند ولی جهرم چندان مورد توجه قرار نگرفت، ولی در قرن هشتم هجری غرس درخت خرما و بهره‌برداری از آن آغاز گردید و مردمان جهرم به اندازه کافی در امور زراعت و باغداری پیشگام شدند و بعد از کاشت سطح وسیعی از اراضی با نهال خرما نتیجه مطلوبی از آن بدست آوردند. به‌طوری‌که می‌توان گفت در اواخر دوره صفوی و اوایل زندیه دوره شکوفایی آن در زمینه باغداری به خصوص کاشت درخت خرما بوده‌است. سیاحتگران مشهوری مثل تاورنیه، شاردن، فیگرا و کری لوبوین در این دوران در سفرنامه‌هایشان جهرم را وصف کرده‌اند.[۳۱]

جاده ادویه یکی از جاده‌های تاریخی مرتبط به جاده ابریشم در دوران صفویه بوده‌است که محصولاتی مانند ادویه و پارچه از هندوستان وارد بندرعباس شده از آنجا با گذر از شهرهای مانند لار و جهرم به منطقه فارس می‌رسیده و به همین دلیل به نام ادویه مشهور شده. شاردن از سیاحان به نام در سال ۱۰۵۹ هجری شمسی از جاده ادویه عبور کرده و در سفرنامه خود نوشته که در کوه البرز جهرم به عنوان سخت‌ترین و خطرناکترین کوهی که در ایران وجود دارد و جاده‌ای سنگ‌فرش شده با عرض بیش از چهار قدم تنها مسیر عبوری از این کوه است. در قله این کوه سه آب انبار وجود دارد که به دلیل خشکسالی بودن آب هستند. اکنون تنها پنج کیلومتر از این جاده در ۶ کیلومتری جنوب جهرم سالم باقی‌مانده‌است و حدود یک کیلومتر از آن جاده سنگ‌فرش است.[۳۲]

دوره قاجار

در دوره قاجاریه و به دست حکمران این شهر شروع به ساخت بناها و مکان جهت امور شهری از جمله ساخت بازار سرپوشیده و همچنین کاروانسراهای متعدد و توسعه شهر اقدام می‌شود.

در نهضت تنباکو که از آن به عنوان مقدمه انقلاب مشروطه یاد می‌شود، مردم جهرم نقش مهمی را ایفا نمودند. آنچه از این مقطع تاریخی نقل شده‌است، حاکی از پیوند آگاهانه مردم و علما این دیار در حمایت از فتوای ضد استعماری تحریم تنباکو است. مردم جهرم انقلاب مشروطه نیز نقش مهمی داشتند و دو چهره از مشروطه خواهان جنوب، آیت‌الله العظمی سید عبدالحسین نجفی لاری (طراح و پایه‌گذار حکومت اسلامی و سرسلسه خاندان آیت اللهی) و حجت‌الاسلام والمسلمین سید اسدالله موسوی اصفهانی (از مشروطه خواهان حاضر در مجلس هنگام به توپ بستن مجلس و سر سلسله خاندان حق‌شناس جهرمی) در جهرم زندگی کرده‌اند.[۳۳]

در این دوران جهرم از مراکز عمده کشت تنباکو در ایران بوده‌است، و این محصول در روستای هکان از توابع بخش مرکزی شهرستان جهرم کشت می‌شود که در نوع خود یکی از مرغوبترین‌ها می‌باشد و دارای اهمیت بسزایی است. مردم جهرم با شنیدن فتوای میرزای بزرگ و خبر تحریم خرید و فروش و استعمال تنباکو، پرچم مبارزه علیه انحصار فروش تنباکو را برافراشتند و ضمن ممانعت از ورود نمایندگان کمپانی رژی به جهرم، از فروش تنباکو خودداری نمودند و جنبش ضد رژی را پس از تهران و تبریز به وجود آوردند و تأثیر مثبتی در حوادث مشروطیت و تحولات پس از آن به جای گذاشتند.

نماز جمعه در اوایل انقلاب به امامت سید حسین آیت‌اللهی در جهرم

دوره معاصر

اسناد مراوده و نامه‌های برخی از علمای جهرم با آیت اله کاشانی در جریان ملی شدن صنعت نفت و کفن پوشی مردم جهرم در قیام ۱۵ خرداد، سند گویایی بر حضور و نقش تأثیرگذار جهرم در جریانات سیاسی معاصر است. جهرم از معدود شهرهایی بود که جرقه‌های انقلاب اسلامی در آن از اوایل آغاز نهضت سید روح‌الله خمینی در سال ۱۳۴۲ زده شد، به‌طوری‌که حکومت پهلوی مجبور شد نام جهرم را جزء یازده شهری قرار دهد که در آن حکومت نظامی اعلام کرد و در این میان هدایت و رهبری مردم جهرم توسط سید حسین آیت‌اللهی نقش بسزایی داشت. در این ایام مداحی تاریخی غلامرضا صحرائیان موجب شعله‌ور تر شدن این اعتراضات گردید. در جریان تظاهرات مردم جهرم در دورهٔ انقلاب اسلامی ۱۱ نفر کشته شدند.

در تاریخ دهم فروردین ۱۳۵۷ مردم جهرم به خاطر چهلم مردم تبریز قیام کردند؛ و به دنبال این واقعه چهل روز بعد مردم ۲۱ شهر ایران تظاهرات گسترده‌ای را به خاطر بزرگداشت چهلم کشته شدگان جهرم انجام دادند.[۳۴][۳۵]ترور فرماندار نظامی و رئیس شهربانی جهرم توسط یک سرباز همزمان با زادروز محمدرضا شاه پهلوی در تاریخ ۴ آبان ۱۳۵۷ از اتفاقات برجسته جهرم در دوران انقلاب است.[۳۶]

اولین شهید زن در دوران انقلاب شهیده معصومه زارعیان از جهرم است که در راهپیمایی دهم فروردین ۱۳۵۷ پس از بزرگداشت چهلم شهدای تبریز به شهادت رسید و کوچکترین شهید دوران انقلاب شهید محمد اسدی است که در روز ۲۷ آذر ماه ۱۳۵۷ در تظاهرات مردم روستای موسویه بخش کردیان جهرم در آغوش مادرش مورد اصابت گلوله قرار گرفت.[۳۷]

مردم جهرم، با توجه به عقبه فرهنگی-مذهبی، در جنگ تحمیلی نیز حضوری فعال داشتند و ۱۲۰۰ شهید در این راه تقدیم به ایران کردند. لشکر ۳۳ المهدی فارس مرکز حضور اهالی جهرم در جنگ تحمیلی بود که پس از پایان جنگ به دو تیپ ۳۳ هوابرد المهدی (عج) جهرم و تیپ ۳ انصارالحجه فسا تقسیم گردید.[۳۸][۳۹]

مردم

جمعیت

جمعیت شهر جهرم در سرشماری رسمی کشور در سال ۱۳۳۵ خورشیدی، ۱۰٬۵۴۲ نفر بود که در سال ۱۳۴۵، به ۳۶٬۲۳۶ نفر رسید. جمعیت این شهر در سال ۱۳۵۵ ش به ۴۸٬۵۳۰ تن و در سال ۱۳۶۵ به ۸۰٬۹۵۰ تن رسید. جمعیت این شهر در سال ۱۳۷۵، ۱۰۴٬۲۲۳ نفر گزارش شد. شهر جهرم مطابق داده‌های سال ۱۳۸۵ دارای ۱۰۵٬۲۸۵ نفر و در سال ۱۳۹۰ دارای ۱۱۴٬۱۰۸ نفر جمعیت بوده‌است. جمعیت شهر جهرم در سرشماری نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵ برابر با ۱۴۱٬۶۳۴ نفر و جمعیت شهرستان ۲۲۸٬۵۳۲ نفر بوده‌است.

شهر جهرم بزرگ‌ترین و پرحمعیت‌ترین شهر نیمه‌ی جنوبی استان فارس و سومین شهر پرجمعیت استان فارس پس از شهرهای شیراز و مرودشت می‌باشد. شهرستان جهرم نیز ششمین شهرستان پرجمعیت استان می‌باشد.[۴۰]

هرم جمعیتی جهرم در سال ۱۳۹۰
مردانسنزنان
۱٬۵۱۴ ۷۵–۷۹ ۱٬۲۸۸
۱٬۸۳۵ ۷۰–۷۴ ۱٬۹۷۹
۱٬۵۶۶ ۶۵–۶۹ ۱٬۸۴۶
۲٬۸۰۸ ۶۰–۶۴ ۳٬۱۰۷
۴٬۰۱۹ ۵۵–۵۹ ۴٬۰۲۶
۵٬۲۱۵ ۵۰–۵۴ ۴٬۸۵۰
۵٬۶۹۸ ۴۵–۴۹ ۵٬۷۵۲
۶٬۵۹۴ ۴۰–۴۴ ۶٬۳۹۷
۷٬۱۵۷ ۳۵–۳۹ ۷٬۱۱۴
۹٬۲۵۳ ۳۰–۳۴ ۹٬۵۳۳
۱۳٬۳۸۲ ۲۵–۲۹ ۱۲٬۶۰۰
۱۲٬۵۰۶ ۲۰–۲۴ ۱۲٬۲۳۴
۹٬۲۵۸ ۱۵–۱۹ ۸٬۶۴۶
۷٬۴۳۴ ۱۰–۱۴ ۷٬۱۵۱
۷٬۵۵۰ ۵–۹ ۷٬۱۵۰
۸٬۱۶۱ ۰–۴ ۷٬۹۲۹

نژاد

در این شهرستان اکثریت مردم فارسی‌زبان و از نژاد پارس هستند، البته در این شهرستان اقلیت اندکی عرب‌های درازی (اعراب خمسه) و همچنین ترک‌ها و عشایر پارس نژاد باصری هم زندگی می‌کنند که سابقهٔ سکونت آن‌ها در جهرم به زمان رضاشاه و سکونت اجباری عشایر بر می‌گردد.[۴۱][۴۲]

زبان و لهجه

زبان مردم این شهرستان، زبان فارسی است و شماری از واژه‌هایی که در جهرم به کار می‌گیرند نزدیکی با زبان پارسی میانه دارد. جهرمی‌ها لهجهٔ خاصی دارند که به لهجهٔ شیرازی بسیار نزدیک است. البته گرچه نمی‌توان به‌طور دقیق و صریح آن را بیان کرد ولی به‌طور کلی این نکات را می‌توان در بیان و تلفظ آنان تشخیص داد:

  • اصولاً صدای «آ» را بین (اَ) و (آ) و تقریباً شبیه «a» در زبان فرانسه تلفظ می‌کنند.
  • کلمات بیشتر از قسمت قدامی دهان گفته می‌شود و دهان چندان باز نمی‌شود. برای فهم مطلب و تقلید صدای آنان، بایستی عضلات گونه و گوشه لب‌ها را در موقع تلفظ به طرفین کشید.
  • آنچنان که ذکر شد در محله کوشکک این شهرستان، ضمائر مفعولی متصل به فعل را با انجام تغییراتی قبل از فعل می‌آورند:
مَ دید مرا دید
تَ دید تو را دید
شَ دید او را دید
مونِ دید ما را دید
تونِ دید شما را دید
شونِ دید ایشان را دید
  • در کلماتی که به حروف بیصدا ختم می‌شود، حرف آخر ساقط یا خیلی خفیف به گوش می‌رسد مانند:(پَ = پس) و (گف = گفت).[۴۳]

نمونه شعر محلی

پیش تَرُک، تَش نزنین زُلف سَرش بوده یه وَختگیس قشنگ سبز او تا کمرش بوده یه وَخت
تُوَختَکای خُش شده که گُر کشیده روی تَشگمون که طاق ابروی چشم تَرش بوده یه وَخت

دین و مذهب

تقریباً تمامی مردم این شهر مسلمان و پیرو مذهب شیعه هستند؛ همچنین در این شهر جمعیت محدودی از اهل سنت عمدتاً مهاجر وجود دارند.[۴۴] ورود اسلام به جهرم بنا به نوشته ابن اشیر، در سال ۲۳ هجری با فتح شهر توسط ساربه بن رنیم رخ داده‌است. پیش از این تاریخ، دین زرتشت در جهرم همانند سایر نقاط ایران برتری داشت.[۴۵] وجود خرابه‌های چندین آتشکده مانند قدمگاه جهرم، چهارطاقی قطب‌آباد و چهارطاقی سیمکان گواهی بر این مدعاست. همچنین آرامگاه جاماسب حکیم، فیلسوف ایرانی و داماد زرتشت در اطراف شهر جهرم است که پیوند میان زرتشتیان و جهرم را بیش از پیش نشان می‌دهد.[۴۶]

جهرم در گذشته دارای جامعه‌ای یهودی بوده که تمامی آن‌ها در قرن معاصر به شیراز و اسرائیل مهاجرت کرده‌اند.[۴۷][۴۸] محمد حسن میرزا در سال ۱۲۷۰ خورشیدی جمعیت یهودیان جهرم را ۵۰ خانوار اعلام می‌کند.[۴۹]در جریان شورشی علیه یهودیان در سال ۱۳۲۲ در جهرم، غارت محلهٔ یهودیان و قتل دو یهودی به نام‌های «مشه سلیمان» و «نوالله بن شمعون» گزارش شده‌است.[۵۰]

در دوران قاجار با بنیان‌گذاری و گسترش جنبش بابیت و به دنبال آن بهائیت، بهائیان در شهر جهرم حضور فعال داشتند و فردی به‌نام «حاجی حسینعلی» رئیس ایشان بود. تعدادی از بهائیان جهرم در جریان شورش‌های ضد بهائی به قتل رسیدند.[۵۱] خدیجه بیگم، زن سید علی‌محمد باب دارای مادری جهرمی به‌نام حاجیه بی‌بی بود.[۵۲]سپهبد علی‌محمد خادمی یکی از بهائیان جهرم بود که برای نزدیک به ۱۶ سال مدیرعامل و رئیس هیئت مدیره شرکت «هواپیمایی ملی ایران» (هُما) و همچنین رئیس انجمن بین‌المللی حمل‌ونقل هوایی (یاتا) و یکی از اعضای مجمع جهانی اقتصاد بود. علی‌محمد خادمی در میان بهاییان ایرانی، بالاترین مقام مدیریت در یک سازمان دولتی را به عهده داشت.[۵۳]

افراد سرشناس

ساختار شهری

آثار تاریخی

بنا به گزارش سازمان میراث فرهنگی کشور تعداد ۵۶ اثر و ابنیه تاریخی در این شهرستان به ثبت رسیده‌است که تعدادی از آثار مربوط به دوره‌های قبل از اسلام و تعدادی نیز مربوط به دوره‌های بعد از اسلام در این شهرستان احداث شده‌است. از معروفترین آثار بجا مانده از دوره‌های پیش از اسلام قلعه گبری است که بر روی دامنه شمالی کوه البرز و بر روی تپه‌های شمال غربی شهر قرار دارد. مقبره جاماسب از دوره سامانی، بند و بست در فاصله ۵/۵ کیلومتری جهرم از دوره ساسانی که برای مهار کردن آب استفاده می‌شده و چهار طاقی علویه از دوره سامانی.

و همچنین از آثار بعد از اسلام می‌توان به نمونه‌های زیر اشاره کرد:

آثار طبیعی

  • غار سنگتراشان: غار سنگتراشان یا سنگ‌شکن، بزرگ‌ترین غار دست‌ساز جهان است.
  • غارهای طبیعی جهرم: بونیز، وراء، شفق، ویشو، اشکفت شیطون.
  • آبشارهای جهرم: دررز.
  • کوه‌های جهرم: البرز کوه، کوه گرم، کوه کر.
  • چشمه سارهای جهرم: «آب گرم، تنگاب، تنگ اوک، تنگ کارزیاد، تنگ خشکنه، تنگ تخه، تنگ تیهو، تنگ ویشو، تنگ رزی، تنگ زندون، تنگ خرزهره، تنگ گله گوری، آب مهدو، آب پیرو، آب چک چک، آب کم، آب سوراخ، آب دلی، آب انجیر، آب نی، آب گردویی، آب نار، آب کوهرو یا دو خمره‌ای، اشکفتو، گدک، دوخار، داربست، خوگونیش، تخته بشکار، گل سیاه، سیا هدون».

اماکن زیارتی

امام‌زاده حسین جهرم
  • امامزاده فضل بن موسی بن جعفر مشهور به امامزاده شاه فضل (برادر علی بن موسی الرضا)
  • امامزاده حسین
  • امامزاده عبدالطیف
  • امامزاده سی تن
  • امامزاده هشت تن
  • امامزاده ابراهیم
  • امامزاده شاه حنظلیه
  • امامزاده اسدالدهر
  • امامزاده اسماعیل
  • امامزاده سید قطب الدین
  • امامزاده شاه حاجات
  • امامزاده محمد (واقع در جبذر)
  • امامزاده موسی مبرقع مشهور به پیر پنهان
  • امامزاده پیر شبیب
  • امامزاده شاه سراج الدین
  • امامزاده شاه شهیدان
  • امامزاده محمد (واقع در خیابان عبرت)
  • امامزاده حبیب
  • امامزاده بی بی دو خواهران (بی بی حور و بی بی نور معروف به بی حور و بی نور)
  • امامزاده بی بی گنج بانو
  • امامزاده شاه سلمان

محله‌ها

محله‌های قدیمی واقع در حصار شهر و خارج آن.

قدمت شهر جهرم به نقل از منابع تاریخی به پیش از حکومت اردشیر بابکان بازمی‌گردد و به همراه پسا (شهر فسای کنونی) و دارابگرد (شهر داراب کنونی) جزء سه منطقه بزرگ خطه فارس بوده‌است. شهر جهرم از دیرباز با ۱۲ محله شناخته می‌شده که که با گسترش شهر، محله‌های جدیدی به آن اضافه شده‌است. در حافظه تاریخی اهالی شهر این محله‌ها به دو گروه محله بالا و محله پایین تقسیم‌بندی می‌شود، اما امروزه این تفکیک کمتر به چشم می‌خورد. پیش از این تقسیم‌بندی و در سال ۱۲۵۰ شمسی فقط هشت محله داشته‌است که از این هشت محله چهار تای آن داخل حصار بوده‌اند. این چهار محله عبارتنداز: سنان، اسفریز، دشتاب و گازران که همه آن‌ها دربخش غربی شهر یعنی در غرب مسیل پادگان جهرم قراردارند. محلات داخل حصار به علت نزدیک بودن به دستگاه حاکمه از نظر پاره‌ای ویژگی‌ها باسایر مناطق شهر متمایز هستند و همچنین به خاطر نزدیکی به دستگاه حکومت و داشتن حصار از سایر مناطق آبادتر بوده بازار و کاروانسرای جهرم که نشان دهنده چهره سنتی شهرهای ایران است درآنجا قرارداشته‌است.

بعد از احداث حصار گرداگرد بخش غربی شهر چهار دروازه برآن تعبیه کردنداین دروازه‌ها به دروازه خان، دروازه بی بی، دروازه پیر شبیب و دروازه گاوکشی شهرت داشته‌اند. از حصار جهرم و دروازه‌های آن امروزه اثری نیست فقط دروازه پیر شبیب دربخش شمالی شهر هنوز بنای آن برجامانده‌است. از سایر دروازه‌ها فقط درمحلی که وجود داشته‌اند نامی ازان مانده، مثل دروازه خان که مسجدی در نزدیکی آن بناشده و به نام مسجد خان خوانده می‌شود.

محله‌های قدیمی

جهرم قدیم از دوازده محله شکل گرفته بوده‌است.

  • سنان
  • دشتاب
  • گازرون
  • اسفریز
  • صحرا
  • حسن‌آباد
  • کلوان
  • جبذر
  • مصلی
  • علی‌پهلوان
  • ده‌نو
  • کوشکک

محله‌های جدید

علاوه بر محلات یادشده محلات جدید دیگری نیز با توسعه شهر در اطراف آن در حال شکل گرفتن است و مهم‌ترین مناطق تجمع جمعیت رو به افزایش می‌باشند مناطقی که به‌طور کامل چهرهٔ یک محله به خود گرفته‌اند عبارتند از:

  • شهرک مهدیه
  • شهرک انقلاب
  • شهرک شهید سحرخیز
  • شهرک شهید دستغیب
  • شهرک شهید آذرپیکان
  • شهرک فاطمیه (خارقان)
  • شهرک ایثارگران
  • شهرک امام حسین
  • شهرک آفتاب (شایگان)
  • فرهنگ شهر
  • زیباشهر
  • هواشناسی
  • یخبندی
  • ولی عصر
  • سنگ جوغنی
  • حیدرآباد
  • نظام آباد
  • اسلام‌آباد
  • تل ریگی[۵۴][۵۵][۵۶]

سینما

سینما باربد جهرم از معدود سینماهای فعال استان فارس می‌باشد. این سینما از فروردین ماه ۱۳۴۵ با نام «باربد» آغاز به کار نمود، در سال ۱۳۵۷ بر اثر آتش‌سوزی تعطیل شد اما در سال ۱۳۶۰ توسط شهید عبدالرضا مصلی نژاد بازسازی و مجدداً آغاز به کار نمود. پس از درگذشت مصلی نژاد، این سینما به نام این فرد نامگذاری شد. این سینما که در مالکیت سپاه پاسداران است در حال حاضر به صورت خصوصی اداره می‌شود.

ورزشگاه‌ها

پارک‌ها

نمایی از پارک کوهسار
  • پارک گلستان
  • پارک دلگشا
  • پارک کودک (بوستان جهان دیدگان)
  • پارک جنگلی
  • پارک لاله
  • پارک کوهسار
  • پارک چمران
  • پارک خیام
  • پارک بهارستان
  • پارک اردوگاه
  • پارک ملاصدرا
  • باغ ملی
  • پارک ایثارگران
  • پارک ریحانه

اماکن نظامی

  • تیپ ۳۳ المهدی جهرم: این مرکز که متعلق به سپاه می‌باشد از مشهورترین مراکز نظامی استان فارس و حتی کشور می‌باشد که سابقه فعالیت‌های آن‌ها در جنگ علیه عراق در میان رزمندگان مشهور می‌باشد. این تیپ در درگیرهای مرزی ایران و گروه پژاک که در سال ۱۳۹۰ رخ داد حضور فعال داشت که منجر به کشته شدن ۶ تن از پاسداران این تیپ شد.
  • پادگان آموزشی شهید دستغیب نیروی انتظامی جهرم: یکی از پادگان‌های معروف ایران است که همواره جز ۵ پادگان نمونه و مطرح نیروی انتظامی می‌باشد. در دیماه ۱۳۲۰ قضیه‌ای در شهر رخ داد که در نتیجه آن دولت وقت تصمیم به استقرار پادگانی در جهرم گرفت که امروزه به پادگان آموزشی دستغیب معروف است و به آموزش نیروهای انتظامی می‌پردازد. امروزه در قسمت جنوبی شهر تأسیسات نظامی با عماراتی زیبا و خیابان‌های مشجر و استخر شنای بزرگ بر زیبایی شهر افزوده‌است. تشکیلات نظامی مزبور مدتی به صورت گردان و زمانی به صورت تیپ مستقل و مدتی نیز به صورت هنگ آموزشی بود که در این چند سال اخیر مرکز آموزش نیروی انتظامی و جدیداً نیز یگان‌های امنیتی برخی سازمان‌ها مثل منابع طبیعی و میراث فرهنگی در این مرکز آموزش می‌بینند.

هتل‌ها و مراکز اقامتی

  • هتل پاسارگاد
  • هتل فرهمند
  • هتل سجاد
  • مهمانپذیر وحدت
  • مهمانپذیر امید
  • مهمانپذیر فانوس[۵۷]

بازارها و مراکز خرید

  • بازار جهرم
  • بازار روز
  • بازار مرکزی
  • بازار مس‌گرها
  • مجتمع تجاری اطلس
  • مرکز خرید بازرگان
  • مرکز خرید آفتاب
  • مرکز خرید گلها
  • مرکز خرید زیتون
  • پاساژ خیام
  • پاساژ امام رضا
  • پاساژ اسکان
  • پاساژ نادر
  • پاساژ بحریه
  • پاساژ جمهوری
  • پاساژ فرصاد[۵۸]

علم و فرهنگ

مدارس

در جهرم همانند سایر کشور پیش از تأسیس مدارس به سبک جدید، مکتب‌خانه‌ها وظیفهٔ آموزش را برعهده داشتند. اولین مدرسهٔ جدید در جهرم، دبستان محمودیّه بود که در سال ۱۳۰۲ تأسیس گردید. این مدرسه در سال ۱۳۱۴ دولتی شد و آن را خواجه نصیر نامیدند. مدرسهٔ ملی اسلامیّه و رحیمیّه نیز در سال‌های ۱۳۰۴ و ۱۳۰۶ تأسیس شده و اولین دبستان دخترانهٔ جهرم نیز در سال ۱۳۰۷ تأسیس شد.[۵۹]هم‌اکنون ۳۰هزار دانش‌آموز در مدارس این شهرستان مشغول به تحصیلند.[۶۰]

دانشگاه‌ها

دانشگاه علوم پزشکی جهرم
دانشگاه آزاد جهرم
دانشگاه پیام نور جهرم

جهرم شهری دانشگاهی است و حدود ۲۰ هزار دانشجو در مراکز آموزش عالی این شهر مشغول به تحصیل هستند.[۶۱] نخستین مرکز آموزش عالی جهرم، دانش‌سرای تربیت معلم بود که در سال ۱۳۳۵ تأسیس شد.[۶۲] در سال ۱۳۵۲ دانشکده علوم پایه و در سال ۱۳۵۶ دانشکده پزشکی جهرم زیر نظر دانشگاه پهلوی (دانشگاه شیراز فعلی) شروع به کار کردند که فعالیت هردو با وقوع انقلاب اسلامی متوقف شد. در سال ۱۳۶۵ دانشکده پزشکی و در سال ۱۳۸۶ مرکز آموزش عالی جهرم دوباره شروع به فعالیت کردند و با پیشرفت و گسترش روزافزون خود به ترتیب در سال‌های ۱۳۸۶ و ۱۳۹۰ به دانشگاه ارتقا یافتند.[۶۳][۶۴]

دانشگاه آزاد جهرم در سال ۱۳۶۷ و دانشگاه پیام نور نیز در سال ۱۳۶۸ تأسیس شدند.[۶۵][۶۶] مؤسسه آموزش عالی غیرانتفاعی اندیشه جهرم نیز در سال ۱۳۸۴ و آموزشکده فنی و حرفه‌ای سما جهرم در سال ۱۳۸۶ شروع به کار کردند.[۶۷] برنامه‌هایی برای ایجاد دانشگاه فرهنگیان، دانشکده افسری، دانشکده علوم قرآنی و آموزشکده فنی و حرفه‌ای در جهرم وجود دارد.[۶۸][۶۹][۷۰][۷۱]

مراکز آموزش عالی شهر جهرم به شرح زیر می‌باشند:

  1. دانشگاه جهرم
  2. دانشگاه علوم پزشکی جهرم
  3. دانشگاه آزاد اسلامی واحد جهرم
  4. دانشگاه پیام نور مرکز جهرم
  5. مؤسسه آموزش عالی غیرانتفاعی اندیشه
  6. مرکز آموزش علمی کاربردی جهاد کشاورزی فارس
  7. آموزشکده سما واحد جهرم

بنیادهای پژوهشی - فرهنگی

  1. بنیاد ابرار
  2. بنیاد آیت اله حق‌شناس
  3. بنیاد پژوهشی- فرهنگی پیمان غدیر
  4. پژوهشکده دکتر برنا
  5. مرکز جهرم‌شناسی
  6. گروه علمی پژوهشی مدرن فا [نیازمند منبع]
  7. بنیاد فرهنگی هنری دوستان آسمانی (بسیجیان مسجد امام حسین)[نیازمند منبع]

حوزه‌های علمیه

  1. مدرسه علمیه امام خمینی
  2. مدرسه علمیه امام رضا که در حال حاضر تمامی برنامه‌های حوزوی شهرستان در این مدرسه می‌باشد.
  3. مدرسه علمیه ولی عصر (فخریه سابق) با تولیت سید مهدی آیت‌اللهی (دادور)
  4. مدرسه علمیه نرگس ویژه خواهران

دارالقرآن‌ها

  1. دارالقرآن بزرگ امام علی
  2. دارالقرآن تبیان
  3. دارالقرآن مهادا
  4. دارالقرآن مشکات
  5. دارالتحفیظ الهادی (شعبه جهرم مؤسسه قرآنی فرهنگی بیت الاحزان زهرا)
  6. بوستان قرآن و اهل بیت جهرم

کتابخانه‌ها

کتابخانه عمومی جهرم
  1. کتابخانه عمومی جهرم شماره ۱، ۲ و ۳
  2. کتابخانه‌های خصوصی پیمان غدیر و تابش
  3. کتابخانه‌های مساجد و حسینیه‌ها و مراکز آموزش

نگارخانه

  • نگارخانه تارونه[۷۲]

نشریات

  • هفته‌نامه «اخبار جهرم» به مدیر مسؤولی احمد خوشبویی
  • دو هفته‌نامه «جهرم امروز» به مدیر مسؤولی سفید فرد
  • دو هفته‌نامه «طنز جهرم» به مدیر مسؤولی محمد جواد ادیب پور
  • دو هفته‌نامه «بنیز» به مدیر مسؤولی منوچهر کارگر
  • مجله دانشگاه علوم پزشکی جهرم
  • ماهنامه «بعد پنجم طنز» به مدیر مسؤولی سعید صادقی
  • جوانی
  • اردی بهشت
  • دوسالانه داستان کوتاه نارنج

روز جهرم

روز ۱۰ فروردین ماه، سالروز قیام مردم جهرم در سال ۱۳۵۷ در بزرگداشت چهلمین روز قیام و شهادت مردم تبریز، روز جهرم نامیده‌شده‌است.[۷۳]

اقتصاد و صنعت

شرایط جوی و اقلیمی جهرم ایجاب می‌کند که جهرم یک منطقهٔ کشاورزی باشد و به‌همین جهت از زمان‌های دور تاکنون جهرم، به عنوان سرزمین کشاورزی مطرح بوده‌است. باغداری و زراعت، دو بخش عمدهٔ کشاورزی جهرم را تشکیل می‌دهند[۷۴] و اقتصاد مردم این شهرستان برپایه این‌دو استوار است. سایر مردم عمدتاً به تجارت، پیشه‌وری و کارهای اداری مشغولند. همچنین در جهرم دو شهرک صنعتی و یک منطقهٔ ویژی اقتصادی وجود دارد. واحدهای صنفی شهرستان جهرم اعم از (تولیدی، فنی و توزیعی خدماتی) به عدد ۴۹۱۱ می‌رسد.

کشاورزی

نخلستانی در جهرم

وجود بیش از ۳۵۰ هزار اصله درخت نخل، ۵/۳ میلیون درخت مرکبات نظیر پرتقال، لیموشیرین، لیموترش، نارنگی و نارنج که ۲۴ هزار هکتار از اراضی شهرستان جهرم را دربرمی گیرد و همچنین قرارداشتن بیش از ۴۱ هزار هکتار از زمین‌های زراعی این سامان، زیر کشت گندم و جو و حبوبات، برنج، تنباکو و صیفی جات، جهرم را به عنوان یکی از قطب‌های مهم کشاورزی کشورمان معرفی می‌نماید علاوه بر خرمای شاهانی جهرم که از نظر کارشناسان یکی از مرغوبترین انواع خرما در جهان است و ۲/۱ درصد خرمای جهان را تأمین می‌کند؛ مرکبات جهرم هم درصد بالایی از تولید مرکبات ایران را به خود اختصاص داده‌است. حدود ۳۵ درصد کل لیموترش کشور جهرم تولید می‌شود و علاوه بر مصارف داخلی به کشورهای آسیایی، اروپایی و حوزه خلیج فارس صادر می‌شود. صادرات لیمو ترش جهرم در سال ۱۳۹۴، ۱۶۵ میلیون دلار ارزآوری داشته‌است.[۷۵]جهرم همچنین بزرگترین مرکز تولید لیموشیرین در جهان است. [۷۶]

مهمترین محصولات کشاورزی و باغی جهرم و مقدار تولید شده آن به شرح ذیل می‌باشد:

  1. خرما ۲۸۶۲۰ تن در سال
  2. پرتقال ۶۳۱۸۰ تن در سال
  3. نارنگی ۱۴۷۵۰ تن در سال
  4. لیموشیرین ۱۳۹۷۶۶ تن در سال
  5. تنباکو ۴۲۰ تن در سال
  6. پنبه ۷۵۰ تن در سال
  7. گندم آبی ۴۹۰۰۰ تن در سال
  8. جو ۶۴۰۰ تن در سال

دامپروری

دامپروری این شهرستان عمدتاً به صورت کوچ نشینی انجام می‌شود که در سال‌های اخیر چندین واحد مرغداری در آن ایجاد گردیده‌است، از جمله واحد مرغداری تخم‌گذار شهرستان ۶ واحد می‌باشد و در روز ۲۵۰۰ کیلوگرم تخم مرغ تولید می‌کنند و واحدهای مرغداری گوشتی به تعداد ۱۵۸ واحد می‌رسد که سالانه ۱۰۲۰۰ تن مرغ گوشتی تولید می‌کنند و ۴ واحد گاوداری صنعتی و ۲۷۰ واحد گاوداری سنتی در این شهرستان فعال می‌باشند.

صنایع دستی

مهم‌ترین صنعت دستی این شهرستان قالی‌بافی است به‌طوری‌که یکی از ارکان مهم رشد اقتصاد شهرستان جهرم را تشکیل داده و هر ساله نیمی از این محصولات را که شامل قالی، جاجیم و گلیم است به شهرهای دور و نزدیک صادر می‌شود. صدها سال قبل در جهرم فرشی بافته می‌شده که در تمام خاورمیانه به «جهرمیه» مشهور بوده‌است. الان اثری از این صنعت در جهرم نیست.[۷۷] از برگ نخل نیز صنایع دستی حصیری تهیه و تولید می‌شوند مثل: کلاه، انواع سبد، زیرانداز (سله)، بادبزن و…[۷۸]

ره‌آورد

جهرم بزرگترین تولیدکننده بهارنارنج در استان فارس است[۷۹]

خرما به‌خصوص خرمای شاهانی، رطب، قصب و خارک؛ مرکباتی مانند لیمو ترش، لیمو شیرین، نارنگی، پرتقال، نارنج، بالنگ، بهار نارنج و آبلیمو از ره‌آوردهای عمدهٔ جهرم به حساب می‌آیند.[۸۰] در جهرم از خرما فراورده‌هایی مانند رنگینک، حلوا براتی، حلوا خرمایی، نان مشت، نان کماج، سرکه خرما و رولت خرما تولید می‌شود. گیوه (ملکی)، قالی، نمد، جاجیم و گلیم، ظروف مسی و حصیرهایی که از برگ نخل درست می‌شوند نیز از صنایع دستی جهرم هستند.[۸۱] خورش قیمه جهرمی نیز نوع منحصر به‌فردی از خورش قیمه است که تنها در جهرم طبخ می‌شود.[۸۲] به دلیل وجود درختان مرکبات، زغال نیز به‌طور عمده در جهرم تولید می‌شود به‌طوری‌که حدود یک هزار کورهٔ تولید زغال در این شهرستان وجود دارد.[۸۳]

کارخانه‌های تولیدی

  1. کارخانه آرد سفید جهرم
  2. شرکت خرمای تانی
  3. صنایع لبنیات فروغ
  4. شرکت آجر ماشینی کاظمیه
  5. شرکت گچ ماشینی جهرم
  6. شرکت فرش ماشینی توحید
  7. شرکت توران گاز جهرم
  8. شرکت بوتان گاز جهرم
  9. صنایع ام دی اف آنتیک
  10. شرکت تولیدی اسپندان فارس
  11. شرکت کارتن‌سازی یوسفی
  12. شرکت تولیدکننده ظروف پلاستیکی
  13. شرکت شیء فو
  14. شرکت آبلیمو ممتاز
  15. شرکت تولیدکننده ظروف یکبار مصرف
  16. شرکت بسته‌بندی نخل و مرکبات
  17. شرکت بسته‌بندی شیرین نخل
  18. ماکارونی بافه
  19. مجتمع صنعتی غذایی کلوچه، کیک و شکلات خرمایی
  20. شرکت شن و ماسه (۴ واحد)
  21. شرکت بسته‌بندی خرما (نخل سبز)

زیرساخت‌های مهم

نیروگاه سیکل ترکیبی جهرم
  • منطقه ویژه اقتصادی جهرم: این منطقه در جاده جهرم-شیراز و در فاصله حدود ۳۵ کیلومتر از جهرم واقع شده‌است. عملیات اجرایی منطقه ویژه اقتصادی جهرم که به عنوان نخستین منطقه ویژه استان فارس بعد از شیراز است، در دی ماه ۱۳۹۰ با حضور معاون وزیر صنعت، معدن و تجارت آغاز شد. طراحی منطقه ویژه جهرم در دو فاز به انجام رسیده‌است که فاز اول آن حدود ۷۳ هکتار و فاز دوم آن حدود ۲۶۷ هکتار و در کل حدود ۳۴۰ هکتار وسعت دارد.[۸۴][۸۵]
  • گمرک جهرم: این گمرک در سال ۱۳۹۵ آغاز به کار کرد و امروزه بیشتر در صادرات خرما و مرکبات به کشورهای همسایه فعال است.[۸۶][۸۷]علاوه بر گمرک جهرم که در شهر استقرار دارد، گمرک منطقه ویژه اقتصادی جهرم نیز در منطقه ویژه اقتصادی جهرم فعال است که بیشتر در واردات اقلام فعالیت می‌کند.[۸۸]
  • بندر خشک جهرم: این بندر (دهکده لجستیک) در محدوده فاز ۲ منطقه ویژه اقتصادی جهرم به عنوان بندر پشتیبان بنادر دریایی کشور و کانون توزیع بار درحال راه‌اندازی است.[۸۹]
  • پتروشیمی جهرم این پتروشیمی جزئی از مسیر خط لوله اتیلن مرکز بوده و در مجاورت منطقه ویژه اقتصادی جهرم در فاصله حدود ۳۵ کیلومتر از جهرم واقع شده‌است. این پتروشیمی، پلی‌اتیلن سبک خطی و سنگین با ظرفیت اسمی ۳۰۰ هزار تن در سال تولید خواهد کرد.[۹۰]
  • شهرک صنعتی جهرم: این شهرک صنعتی با مساحت ۴۰ هکتار در ۶ کیلومتری شهر جهرم واقع شده‌است و دارای ۲۴ واحد فعال و ۲۱ واحد در حال ساخت است.[۹۱][۹۲]
  • ناحیه صنعتی کوثر جهرم: این ناحیه صنعتی با مساحت ۶۷ هکتار در ۲۰ کیلومتری شهر جهرم واقع شده‌است و دارای ۱۱ واحد فعال و ۱۰ واحد در حال ساخت است.[۹۳]
  • نیروگاه سیکل ترکیبی جهرم: این نیروگاه در زمینی به مساحت ۱۰۰ هکتار و با ظرفیت ۱۴۴۰ مگاوات در کیلومتر ۲۰ جادهٔ جهرم شیراز واقع شده‌است. این نیروگاه شامل ۶ واحد گازی ۱۵۹ مگاواتی و ۳ واحد بخار ۱۶۰ مگاواتی است.[۹۴]

سیاست

نمایندگان مجلس

از شهریور ۱۳۲۰ به بعد بود که از طرف دولتهای وقت انتخابات انجام گرفت. تاکنون از شهرستان جهرم ۲۱ دوره پیش از انقلاب و ۱۰ دوره پس از انقلاب نماینده به مجلس معرفی شده‌است. شهرستان جهرم تا دوره سوم پیش از انقلاب فاقد نماینده بوده و از از دوره چهارم به بعد است که وکلایی از جهرم به مجلس رفته‌اند. از بین نمایندگان معرفی شده از جهرم به مجلس در «پیش از انقلاب» فقط آقایان «حاذقی»، «وکیل پور»، «جاماسبی» و «پیمان» اهل جهرم بوده‌اند. اسامی نمایندگان معرفی شده از جهرم در ۲۴ دوره «پیش از انقلاب» از قرار زیر است:

  • دورهٔ اول (قبل از انقلاب): جهرم نماینده‌ای نداشت
  • دورهٔ دوم (قبل از انقلاب): جهرم نماینده‌ای نداشت
  • دورهٔ سوم (قبل از انقلاب): میرزا حسن خان مدحت السلطنه
  • دورهٔ چهارم (قبل از انقلاب): لسان الملک سپهر
  • دورهٔ پنجم (قبل از انقلاب): میرزا اسماعیل خان قشقایی معروف به صولت الدوله / (در جایی علی زارع نیز گفته شده‌است)
  • دور ی ششم (قبل از انقلاب): علی زارع شیرازی
  • دورهٔ هفتم (قبل از انقلاب): میرزا علی خان شهداد
  • دوره هشتم (قبل از انقلاب):میرزا اسماعیل خان قشقایی (صولت الدوله)
  • دور نهم (قبل از انقلاب): لطفعلی خان معدل از شیراز
  • دوره دهم (قبل از انقلاب): لطفعلی خان معدل از شیراز
  • دوره یازدهم (قبل از انقلاب): لطفعلی خان معدل از شیراز
  • دوره دوازدهم (قبل از انقلاب): لطفعلی خان معدل از شیراز
  • دوره سیزدهم (قبل از انقلاب): لطفعلی خان معدل از شیراز
  • دوره چهاردهم (قبل از انقلاب): ابوالفضل حاذقی
  • دوره پانزدهم (قبل از انقلاب): ابوالفضل حاذقی
  • دوره شانزدهم (قبل از انقلاب): ابوالفضل حاذقی
  • دوره هفدهم (قبل از انقلاب): حسام الدین وکیل پور
  • دوره هجدهم (قبل از انقلاب): غلامحسین صارمی
  • دوره نوزدهم (قبل از انقلاب): غلامحسین صارمی
  • دوره بیستم (قبل از انقلاب): ابوالفضل حاذقی
  • دوره بیست و یکم (قبل از انقلاب): ابوالفضل حاذقی
  • دوره بیست و دوم (قبل از انقلاب): عبدالکریم جاماسبی
  • دوره بیست و سوم (قبل از انقلاب): جعفر پیمان
  • دوره بیست و چهارم (قبل از انقلاب): ایرج قادری

بعد از انقلاب اسلامی نیز جهرم در تمامی دوره‌ها دارای نمایندگانی به شرح زیر می‌باشد:

فرمانداری

فرمانداری جهرم در سال ۱۳۲۳ تأسیس شد. فرمانداری این شهرستان در سال ۱۳۹۲ به فرمانداری ویژه ارتقا یافت. فرمانداری ویژه بخش عمده‌ای از اختیارات استانداری را دارد و تشکیلاتی است که از فرمانداری گسترده‌تر، توانمندتر و بزرگتر ولی از استانداری کوچکتر و محدودتر است.[۹۵]

شورای شهر

نخستین انتخابات شورای اسلامی شهر جهرم در سال ۱۳۷۷ برگزار شد و این شورا در ۹ اردیبهشت ۱۳۷۸ شکل گرفت. مهم‌ترین وظایف آن نیز شامل انتخاب شهردار، برکناری شهردار، نظارت بر عملکرد شهرداری، تصویب بودجهٔ شهرداری و سازمان‌های وابسته به آن، تصویب آیین‌نامه‌ها و انجام امور نظارتی جهت بهبود کیفیت زندگی شهروندان است.[۹۶][۹۷]

اکنون شورای شهر جهرم ۷ عضور اصلی و ۵ عضو جانشین دارد.[۹۸]

شهرداری

ادارهٔ جهرم بر عهدهٔ سازمان غیردولتی شهرداری جهرم است که در سال ۱۳۰۴ پس از شهرداری شیراز به عنوان دومین شهرداری استان فارس تشکیل شد. مدیریت این سازمان را شهردار جهرم بر عهده داشته‌اند. اکنون شهردار جهرم با حکم شورای شهر جهرم انتخاب می‌شود اما پیش از این با حکم وزیر کشور ایران منصوب می‌گردید. شهرداری جهرم هم‌اکنون دارای شهرداری درجه ۹ می‌باشد و از این نظر، پس از شهرداری شیراز در استان فارس رتبه دوم را داراست.[۹۹][۱۰۰]

تقسیمات سیاسی در تاریخ

با توجه به اینکه استان فارس خاستگاه تمدن و دو امپراتوری هخامنشی و ساسانی بوده‌است، لذا، بررسی ساختار سیاسی شهرستان جهرم در این چارچوب اهمیت دارد. در زمان ساسانیان فارس به پنج قسمت یا کوره یا خوره: ۱-استخر ۲- اردشیر خوره ۳- دارابگرد ۴- شاپور ۵- قباد خوره تقسیم می‌شده و جهرم در آن دوره ضمیمه دارابگرد بوده‌است. پس از اسلام این تقسیمات تغییر کرده و فارس به چهار ناحیه: ۱-شبانکاره ۲- فارس خاص ۳- کوه کیلویه ۴- لارستان محدود گردیده و جهرم جزئی از بلوک شبانکاره به‌شمار می‌رفته‌است. سده‌های اولیه اسلامی شهر جهرم به علت آبادانی و اهمیتی که داشته اغلب به‌طور مستقیم تحت نظر سلاطین وقت اداره می‌شده کما آنکه ابن حوقل (نیمه دوم قرن چهارم) در سفرنامه خود در این باره می‌نویسد: «کان للسطان لها صاحب یستعمل فیه» یعنی در جهرم از طرف سلطان وقت مأموری حکمرانی می‌نماید. همچنین ابن بلخی در فارس نامه خود می‌نویسد: «چون پارس… رحمه اله علیهم بود این جهرم در جمله مواجب ولیعهد نهاده شدی و جهرم او را بودی». متأسفانه در کتابی که از ابن بلخی برجای مانده همان‌طور که مشاهده می‌شود اسم ملوک مزبور بیاض افتاده‌است ولی با در نظر گرفتن این موضوع که ابن بلخی کتاب خود را بین سال‌های ۴۹۸ تا ۵۱۱ نوشته و با مراجعه به کتاب تاریخی معلوم می‌گردد که تنها سلاطین آل بویه بوده‌اند که تا آن تاریخ برای اولین بار بعد از اسلام مقر حکمرانی خود را در فارس نهاده‌اند بنابراین به احتمال قوی از این نوشته ابن بلخی چنین نتیجه می‌شود که: در زمان سلاطین آل بویه مالیات جهرم به عنوان حقوق به ولیعهد مملکت پرداخت می‌شده‌است. تقسیمات استان فارس در ادوار مختلف مخصوصاً از دوران صفویه به بعد تغییراتی یافته و چون شهرها و بلوکات، در قبال مبلغی به اشخاص و حکام واگذار می‌گردید، بالتبع تقسیمات کشور نیز هر روز تغییر می‌کرده‌است. این تغییرات در دوره قاجاریه بیشتر شده و در مزایده و بخشش‌های یکه از طرف سلاطین و امراء وقت به عمل می‌آمده این شهر فلک‌زده نیز گاهی ضمیمهٔ فسا و سالی چند تابع لارستان و زمانی هم با قیر و کارزین جزء ابواب جمعی حکام دوره استبدادی بوده‌است.[۱۰۱]

ترابری

مسیرهای ارتباطی

خروجی این شهرستان از شمال به شهرستان‌های شیراز و فسا، از شرق به لارستان و درنهایت بندرعباس و قشم و از غرب به قیر و کارزین و درنهایت عسلویه می‌باشد.

راه‌های اصلی جهرم به شرح زیر می‌باشند:

  • بزرگراه جهرم – شیراز به طول ۱۷۰ کیلومتر
  • بزرگراه در حال ساخت جهرم – لارستان به طول ۱۵۵ کیلومتر
  • بزرگراه در حال ساخت جهرم – قیر به طول ۷۵ کیلومتر
  • راه جهرم – فسا به طول ۹۰ کیلومتر
  • راه جهرم-خاوران-سروستان به طول ۹۰ کیلومتر

فرودگاه

فرودگاه جهرم از سال ۱۳۴۸ فعالیت خود را به عنوان دومین فرودگاه استان فارس بعد از شیراز آغاز کرده‌است.[۱۰۲] این فرودگاه در فاصلهٔ ۳ کیلومتری شمال شهر جهرم واقع شده‌است و در حاضر پرواز جهرم-تهران و بالعکس در این فرودگاه برقرار می‌باشد.[۱۰۳]

راه‌آهن

جهرم از دو مسیر ریلی به شبکه راه‌آهن سراسری متصل می‌شود.[۱۰۴] راه‌آهن جهرم در مسیر اول قطعه‌ای از راه‌آهن در دست احداث شیراز-بندرعباس می‌باشد.[۱۰۵] این مسیر راه‌آهن بصورت یک خطه از بندرعباس آغاز و پس از گذر از لار و جهرم در منطقهٔ کوار به راه‌آهن شیراز-بوشهر متصل می‌شود. مسیر دوم که در سال ۱۳۹۷ طراحی شده‌است راه‌آهن جهرم-سروستان-شیراز می‌باشد که جهرم را از طریق سروستان به راه‌آهن شیراز-گلگهر متصل می‌کند.[۱۰۶]

پایانه مسافربری

پایانهٔ شهید بهمن رحمانیان، پایانه اتوبوس‌های بین شهری در شمال شهر جهرم است که همه روزه دارای سرویس‌هایی به مقاصد تهران، شیراز، اصفهان، بندرعباس و لار است.[۱۰۷]

تاکسی‌رانی

ناوگان تاکسیرانی جهرم مشتمل بر ۱۲۰۰ خودروی تاکسی می‌باشد که در چهار گروه تاکسی‌های گردشی، خطی، آژانس و بی‌سیم به خدمات‌رسانی به شهروندان مشغولند. همچنین سه سرویس تاکسی آنلاین اسنپ، بادسان و زپ در جهرم فعال هستند.[۱۰۸][۱۰۹]

اتوبوس‌رانی

ناوگان اتوبوسرانی جهرم مشتمل بر تعداد ۴۳ دستگاه اتوبوس و ۱۱ دستگاه مینی‌بوس می‌باشد که تمامی دستگاه‌ها به بخش خصوصی واگذار گردیده و تحت مدیریت و نظارت سازمان اتوبوسرانی به فعالیت مشغول به کار می‌باشند.

ارتباطات

صدا و سیما

جهرم بعد از مراکز استان‌ها و دو شهر مهاباد و کیش نخستین شهری است به امکانات پخش زنده تلویزیونی مجهز شده‌است. اخبار هر هفته از استدیوی دفتر خبر صدا و سیمای جهرم به‌طور زنده و مستقیم از طریق فیبر نوری به صدا و سیمای فارس منتقل و پخش می‌شود.[۱۱۰]

رادیو محلی جهرم از سال ۱۳۵۶ در این شهرستان شروع به کار کرده‌است. رادیو جهرم در ایام انقلاب و دوران دفاع مقدس دارای فعالیت گسترده‌ای بوده و هرهفته از نماز جمعه جهرم پخش مستقیم داشته‌است؛ ولی این رادیو پس از ۳۵ سال فعالیت، از ادامه کار بازماند. هرچند اخیراً برنامه‌هایی برای راه‌اندازی دوبارهٔ آن وجود دارد.[۱۱۱]هم‌اکنون رادیو اینترنتی اخبار جهرم در شهر فعال است.[۱۱۲]

تلفن

تاریخ ارتباطات مخابراتی در استان فارس، به حدود یکصد سال پیش می‌رسد. کل شماره‌های منصوبه در استان فارس تا زمان پیروزی انقلاب اسلامی چهل و هفت هزار شماره بود، که ۲۵۰۰۰ شماره در شهر شیراز و مابقی در شهرهای جهرم و آباده مشغول به کار بود.[۱۱۳][۱۱۴] در سال‌های اخیر، تحولات عظیمی در سیستم‌های مخابراتی این شهرستان صورت گرفت و رشد چشمگیری در توسعه ارتباطات حاصل شد. احداث مراکز تلفن دیجیتال در نقاط شهری و روستایی شهرستان، ساخت ایستگاه‌های مخابراتی، راه‌اندازی شبکه دیتا، راه‌اندازی تلفن همراه، پروژه بزرگ فیبر نوری شهر جهرم و دیگر خدمات گسترده مخابراتی از جمله این تحولات در سال‌های اخیر می‌باشد.[۱۱۴]

اینترنت

دسترسی به اینترنت در جهرم از روش‌های مختلفی از جمله dial-up، ADSL و WiMAX امکان‌پذیر است.[۱۱۵][۱۱۶] همچنین دو شرکت ایرانسل و مبین‌نت نیز به ارائه سرویس WiMAX در این شهر می‌پردازند.[۱۱۷][۱۱۸] علاوه بر این می‌توان از طریق سه اپراتور همراه اول، رایتل و ایرانسل از اینترنت 4G استفاده کرد.

بهداشت و درمان

جهرم با دارا بودن ۲ بیمارستان استاد مطهری و پیمانیه و دو بیمارستان فوق‌تخصصی در حال ساخت سیدالشهدا و قلب ابوطالبی[۱۱۹] و همچنین چندین مرکز مهم پزشکی و کلینیک تخصصی و فوق تخصصی، بعد از شیراز دارای بیشترین امکانات پزشکی استان است و خدمات پزشکی آن علاوه بر شهرستان جهرم، شهرستان‌های جنوبی استان فارس و استان‌های همجوار از جمله هرمزگان، کرمان، بوشهر و سیستان و بلوچستان را پوشش می‌دهد.[۱۲۰][۱۲۱][۱۲۲]

مرکز رشد فناوری سلامت جهرم، یکی از مراکز رشد سلامت کشور است که زیر نظر دانشگاه علوم پزشکی جهرم فعالیت داشته و ۱۳ شرکت مرتبط با حوزه سلامت در آن فعالیت می‌کنند. مرکز استریل و اتاق تمیز تجهیزات پزشکی جنوب کشور تحت پوشش این مرکز در جهرم هستند.[۱۲۳][۱۲۴][۱۲۵]

بیمارستان‌ها

مراکز درمانی مهم

  • کلینیک تخصصی و فوق‌تخصصی هنری[۱۳۰]
  • کلینیک تخصصی و فوق‌تخصصی امام رضا[۱۳۱]
  • کلینیک جامع سلامت دندان‌پزشکی[۱۳۲]
  • مرکز جامع تشخیص سرطان و غربالگری خاتم‌الانبیا[۱۳۳]
  • مرکز شیمی درمانی حاجی شیرزادی[۱۳۴]
  • مرکز درمان ناباروری حکیم سلمان جهرمی[۱۳۵]

درمانگاه‌ها

  • درمانگاه آذرپیکان
  • درمانگاه آیت اله حق‌شناس
  • درمانگاه امام رضا
  • درمانگاه امام سجاد
  • درمانگاه امام صادق
  • درمانگاه امام علی
  • درمانگاه امام محمدباقر
  • درمانگاه ثامن الائمه
  • درمانگاه حیدرآباد
  • درمانگاه خاتم‌الانبیا
  • درمانگاه شکرریز
  • درمانگاه قائم
  • درمانگاه محمد رسول‌الله
  • درمانگاه نور
  • درمانگاه ولی‌عصر
  • درمانگاه هنر (شهید محلاتی)

نگارخانه

پیوندهای داخلی

منابع

  1. «جاذبه‌های کمتر شناخته‌شده جهرم». ایران‌بوم. ۲۷ فروردین ۱۳۹۸.
  2. «جهرم باید دارالمومنین باقی بماند». فارس. ۲۵ فروردین ۱۳۹۱.
  3. «صادرات ۱۶۵ میلیون دلاری طلای ترش جهرم». تابناک. ۲۴ مهر ۱۳۹۴.
  4. «جهرم دیار نخل و نارنج». ایسنا. ۳ فروردین ۱۳۹۶.
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ «نتایج سرشماری سال ۱۳۹۵». مرکز آمار ایران. ۲۳ اسفند ۱۳۹۵.
  6. «سوغات جهرم». مدرسه علمیه زمانیه جهرم.
  7. «مرکز آمار ایران نتایج تفصیلی سرشماری سال ۱۳۹۵». مرکز آمار ایران نتایج تفصیلی سرشماری سال ۱۳۹۵.
  8. «بررسی تقسیم استان فارس». دریافت‌شده در ۴ تیر ۱۳۹۸.
  9. «ارزیابی عملکرد شهرهای میانی در تعادل منطقه‌ای (مطالعه موردی: شهر جهرم)» (PDF). نشریه مطالعات نواحی شهری دانشگاه شهید باهنر کرمان. تابستان ۱۳۹۴.
  10. «رفع موانع آموزش و پرورش در اولویت کار دولت قرار گیرد». خبرگزاری مجلس. ۲ مهر ۱۳۹۸.
  11. «شرایط اقلیمی». منطقه ویژه اقتصادی جهرم.
  12. «افتتاح چندین طرح درمانی در جهرم». وزارت بهداشت. ۶ اردیبهشت ۱۳۹۸.
  13. «جهرم به قطب سلامت جنوب کشور تبدیل شود». خبرگزاری دانشجو.
  14. «ساخت بیمارستان فوق تخصصی در جهرم». خبرگزاری صدا و سیما.
  15. «گمرک شهرستان جهرم آغاز به کار کرد». تسنیم. ۱۰ مهر ۱۳۹۵.
  16. «راه‌اندازی بندر خشک در جهرم». باشگاه خبرنگاران جوان. ۲۹ بهمن ١٣٩۷.
  17. http://shiraze.ir/fa/news/42176/فرمانداری-جهرم-به-فرمانداری-ویژه-ارتقا-یافت
  18. «آمار درجه، جمعیت و سال تأسیس شهرهای کشور بر اساس سرشماری جمعیت سال ۹۵» (PDF). بایگانی‌شده از اصلی (PDF) در ۲۳ ژوئن ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۱۹ ژوئیه ۲۰۱۹.
  19. «اقتصاد و کشاورزی جهرم». پایگاه مدرسه علمیه زمانیه جهرم.
  20. «جاذبه‌های کمتر شناخته‌شده جهرم». ایران‌بوم. ۲۷ فروردین ۱۳۹۸.
  21. «جهرم باید دارالمومنین باقی بماند». فارس. ۲۵ فروردین ۱۳۹۱.
  22. «صادرات ۱۶۵ میلیون دلاری طلای ترش جهرم». تابناک. ۲۴ مهر ۱۳۹۴.
  23. «جهرم دیار نخل و نارنج». ایسنا. ۳ فروردین ۱۳۹۶.
  24. Jahrom climate
  25. نزهةالقلوب، حمدالله مستوفی، بخش پنجم
  26. «جهرم شهری در شرق امپراطوری اردشیر بابکان». مهروماه. ۲۰ آبان ۱۳۹۵.
  27. «جهرم شهری در شرق امپراطوری اردشیر بابکان». مهروماه. ۲۰ آبان ۱۳۹۵.
  28. [۱]
  29. «جهرم شهری در شرق امپراطوری اردشیر بابکان». مهروماه. ۲۰ آبان ۱۳۹۵.
  30. فارسنامه ابن‌بلخی. صفحهٔ ۱۱۷
  31. «جهرم در یک نگاه». شهرداری جهرم. ۱۷ مهر ۱۳۹۲.
  32. «ادویه؛ جاده ای تاریخی در جهرم!». خبرگزاری مهر. ۸ بهمن ۱۳۸۹.
  33. «جهرم شهرستانی با ۱۱ شهید انقلاب». خبرگزاری دفاع مقدس. ۱۷ بهمن ۱۳۹۵.
  34. [۲]
  35. «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۳۱ اکتبر ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۳۰ ژانویه ۲۰۱۴.
  36. «فرماندار نظامی و رئیس شهربانی جهرم ترور شد». شیرازه. ۵ آبان ۱۳۹۵.
  37. «جهرم شهری در شرق امپراطوری اردشیر بابکان». مهروماه. ۲۰ آبان ۱۳۹۵.
  38. «لشکر 33 المهدی (عج)». مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس.
  39. «شهدای جهرم از نخستین شهدای فارس هستند». خبرگزاری دانشجو. ۳ خرداد ۱۳۹۰.
  40. «نتایج سرشماری نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵».
  41. نجفی، علی محمد. وقایع ایلات خمسه. نشر همسایه.
  42. توکلی، غلامرضا، ایل باصری از تُرناس تا لَهباز، تهران، ۱۳۷۹ خورشیدی. ص۱۴.
  43. کتاب شهرستان جهرم، صفحه 34 تألیف جلال طوفان
  44. «جهرم». دانشنامهٔ جهان اسلام.
  45. اوستا و زند
  46. «آرامگاه جاماسب حکیم، یادگاری از هخامنشیان». جوان آنلاین. ۹ مرداد ۱۳۹۱.
  47. «بازتاب کتاب "سازمانهای یهودی و صهیونیستی در ایران "در روزنامه عرب‌زبان «الزمان»». موسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی.
  48. «آمار یهودیان ایران». پایگاه جامع فرق، ادیان و مذاهب.
  49. «جهرم». دانشنامهٔ جهان اسلام.
  50. مسئلهٔ یهودیان در لار. روزنامه صحبت نو گراش
  51. «جمعیت بهائیان ایران در عصر پهلوی به تفکیک منطقه / جغرافیای جمعیتی بهائیان ایران». پایگاه جامع تاریخ معاصر ایران.
  52. «یهودیان، خاندان باب و تجارت جهانی تریاک». اندیشکده مطالعات یهود.
  53. پژمان اکبرزاده-روزنامه‌نگار (۱۶ آبان ۱۳۹۷). «ایران‌ایر، سپهبد خادمی و 'قتلی که فراموش شد'». بی‌بی‌سی فارسی.
  54. گنج دانش جغرافیای تاریخی شهرهای ایران، محمد تقی خان حکیم، انتشارات زرین، ۱۳۶۶
  55. جهرم، دکتر ناصر کرمی، انتشارات مصلی نژاد، ۱۳۸۱
  56. «محلات یا کوی‌های جهرم». مدرسه علمیه زمانیه جهرم.
  57. «مراکز اقامتی جهرم». سامانه ملی سفر ۰۹۶۲۹.
  58. «مراکز تجاری جهرم». شهرداری جهرم.
  59. «معرفی جهرم». دفتر امام جمعه جهرم. ۴ مرداد ۱۳۹۰.
  60. «مدیر آموزش و پرورش جهرم از راه‌اندازی شعبه پسران دانشگاه فرهنگیان در این شهرستان خبر داد». تحلیل ایران. ۹ مهر ۱۳۹۵.
  61. «کتاب رادیو جهرم با محوریت دوران دفاع مقدس منتشر می‌شود». تسنیم. ۲۴ دی ۱۳۹۴.
  62. «دانشگاه فرهنگیان در جهرم ایجاد می‌شود». تسنیم. ۹ مهر ۱۳۹۵.
  63. «دانشگاه علوم پزشکی جهرم». سامانهٔ علم سنجی دانشگاه‌های علوم پزشکی کشور. دریافت‌شده در ۲۹ دی ۱۳۹۷.
  64. «دانشگاه جهرم در یک نگاه». دانشگاه جهرم. ۹ خرداد ۱۳۹۷.
  65. «دانشگاه آزاد اسلامی واحد جهرم». مرجع دانشگاه‌های ایران.
  66. «۵۰ مقاله از اساتید دانشگاه پیام نور جهرم در نشریات خارجی چاپ شد». تسنیم. ۲۰ مهر ۱۳۹۳.
  67. «رتبه‌بندی موسسات آموزش عالی غیردولتی و غیرانتفاعی» (PDF). مرکز نظارت، ارزیابی و تضمین کیفیت دانشگاه کردستان.
  68. «دانشگاه فرهنگیان در جهرم ایجاد می‌شود». تسنیم. ۹ مهر ۱۳۹۵.
  69. «رایزنی در جهت ایجاد دانشکده افسری در شهرستان جهرم». اخبار جهرم. ۱ خرداد ۱۳۹۷.
  70. «نماینده مردم جهرم در مجلس: راه‌اندازی دانشگاه فنی و حرفه‌ای جهرم در دستور کار قرار دارد». نسیم آنلاین. ۱۷ خرداد ۱۳۹۳.
  71. «دانشکده علوم قرآنی در جهرم تأسیس می‌شود». خبرگزاری بین‌المللی قرآن. ۱۱ بهمن ۱۳۹۳.
  72. «نگارخانه «تارونه» در جهرم افتتاح شد». خبرگزاری فارس. ۷ شهریور ۱۳۹۸.
  73. روز دهم فروردین به نام روز جهرم نامگذاری شود. شیرازه
  74. «معرفی جهرم». دفتر امام جمعه جهرم. ۴ مرداد ۱۳۹۰.
  75. «صادرات ۱۶۵ میلیون دلاری طلای ترش جهرم». تابناک. ۲۴ مهر ۱۳۹۴.
  76. «جهرم بزرگترین مرکز تولید لیمو شیرین در جهان است». خبرگزاری مهر. ۲۵ آذر ۱۳۹۷.
  77. «جهرم در یک نگاه». شهرداری جهرم. ۱۷ مهر ۱۳۹۲.
  78. «جهرم دیار نخل و نارنج». ایسنا. ۳ فروردین ۱۳۹۶.
  79. «جهرم بزرگترین تولیدکننده بهارنارنج در استان فارس». باشگاه خبرنگاران جوان. ۱۰ اردیبهشت ۱۳۹۸.
  80. «سوغات جهرم». مدرسه علمیه زمانیه جهرم.
  81. «جهرم دیار نخل و نارنج». ایسنا. ۳ فروردین ۱۳۹۶.
  82. «خورشت قیمه جهرم». سیری در ایران. ۲۵ شهریور ۱۳۹۶.
  83. «صنعتی شدن کوره‌های تولید زغال جهرم بررسی شد». ۲۰ فروردین ۱۳۹۷.
  84. «منطقه ویژه اقتصادی جهرم». سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران.
  85. http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13900924000468
  86. «گمرک شهرستان جهرم آغاز به کار کرد». تسنیم. ۱۰ مهر ۱۳۹۵.
  87. «صادرات خرما از گمرک جهرم». خبرگزاری صدا و سیما. ۱۶ اسفند ۱۳۹۷.
  88. «راه اندازی گمرک منطقه ویژه اقتصادی جهرم/ واردات خودرو رونق می‌گیرد». باشگاه خبرنگاران جوان. ۱۹ دی ۱۳۹۶.
  89. «راه‌اندازی بندر خشک در جهرم». باشگاه خبرنگاران جوان. ۲۹ بهمن ١٣٩۷.
  90. «پتروشیمی جهرم». گروه پلیمران.
  91. «شهرک صنعتی جهرم». سازمان صنایع کوچک و شهرک‌های صنعتی ایران.
  92. «اختصاص ۷۰ درصد مشوق سرمایه‌گذاری در ناحیه صنعتی کوثر جهرم». باشگاه خبرنگاران جوان. ۱۳ اردیبهشت ۱۳۹۷.
  93. «اختصاص ۷۰ درصد مشوق سرمایه‌گذاری در ناحیه صنعتی کوثر جهرم». باشگاه خبرنگاران جوان. ۱۳ اردیبهشت ۱۳۹۷.
  94. «مشخصات فنی نیروگاه سیکل ترکیبی جهرم». خبرگزاری اقتصادی ایران
  95. فرمانداری جهرم به فرمانداری ویژه ارتقا یافت. شیرازه. ۱۳ مرداد ۱۳۹۲
  96. «تاریخچه شورا». پایگاه اطلاع‌رسانی شورای اسلامی شهر جهرم.
  97. فرارو، Fararu |. «تاریخچه مختصر انتخابات شوراها». Fararu | فرارو. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۰۸-۲۰.
  98. «نتایج انتخابات شورای شهر و روستا به تفکیک استان‌ها». مشرق.
  99. «درجه‌بندی شهرداری‌های کشور». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۶ آوریل ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۱۹ ژوئیه ۲۰۱۹.
  100. «آمار درجه، جمعیت و سال تأسیس شهرهای کشور بر اساس سرشماری جمعیت سال ۹۵» (PDF). بایگانی‌شده از اصلی (PDF) در ۲۳ ژوئن ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۱۹ ژوئیه ۲۰۱۹.
  101. فارس نامه، ابن بلخی، باب دوم
  102. تاریخچه فرودگاه جهرم
  103. http://fars.farsnews.com/news/13960825000795
  104. جهرم از ۲ مسیر به شبکه ملی راه‌آهن متصل می‌شود. کیهان. ۱۸ فروردین ۱۳۹۷
  105. شیراز جهرم. شرکت ساخت و توسعهٔ زیربناهای حمل و نقل کشور. ۱۳۹۵/۱۰/۲۸
  106. جهرم از 2 مسیر به شبکه ملی راه‌آهن متصل می‌شود. کیهان. ۱۸ فروردین ۱۳۹۷
  107. ترمینال جهرم
  108. اسنپ در چه شهرهایی فعال است. اسنپ
  109. شهرهای بادسان. بادسان
  110. «آغاز پخش زنده اخبار از دفتر خبر جهرم». خبرگزاری فارس. ۸ آبان ۱۳۹۱. دریافت‌شده در ۲۳ بهمن ۱۳۹۷.
  111. «رادیو جهرم دوباره راه‌اندازی شود». خبرگزاری بین‌المللی قرآن. ۲۵ دی ۱۳۹۴.
  112. «رادیو اخبار جهرم برترین رادیوی اینترنتی استان فارس شد». اخبار جهرم. ۵ بهمن ۱۳۹۷.
  113. «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۹ اکتبر ۲۰۱۱. دریافت‌شده در ۱۵ سپتامبر ۲۰۱۳.
  114. ۱۱۴٫۰ ۱۱۴٫۱ «شرکت مخابرات کل استان فارس». شرکت مخابرات کل استان فارس. بایگانی‌شده از اصلی در ۹ اکتبر ۲۰۱۱. دریافت‌شده در ۱۶ سپتامبر ۲۰۱۱.
  115. «لیست شرکت‌های ارائه دهنده سرویس ADSL». شرکت مخابرات استان فارس. بایگانی‌شده از اصلی در ۷ ژوئن ۲۰۱۱. دریافت‌شده در ۲۶ خرداد ۱۳۹۰.
  116. «شرکت‌های ارائه دهنده خدمات اینترنتی». شرکت مخابرات استان فارس. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۶ ژوئیه ۲۰۱۱. دریافت‌شده در ۲۶ خرداد ۱۳۹۰.
  117. «مناطق تحت پوشش شرکت مبین نت». شرکت مبین نت. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۸ ژوئن ۲۰۱۱. دریافت‌شده در ۲۶ خرداد ۱۳۹۰.
  118. «مناطق تحت پوشش وایمکس ایرانسل». شرکت ایرانسل. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۱ ژوئن ۲۰۱۱. دریافت‌شده در ۲۶ خرداد ۱۳۹۰.
  119. «آغاز ساخت دومین بیمارستان فوق تخصصی قلب فارس در جهرم». خبرگزاری صدا و سیما. ۱ بهمن ۱۳۹۵.
  120. دورخیز متولیان سلامت جهرم برای تحول در حوزه بهداشت. پایگاه خبری شیرازه. ۲۷ بهمن ۱۳۹۴
  121. «نماینده جهرم: این شهرستان ارائه‌دهنده خدمات درمانی به ۵۰۰ هزار نفر از مردم جنوب فارس است». تسنیم. ۲۸ دی ۱۳۹۳.
  122. «رونق گردشگری سلامت در جنوب فارس؛ خیز جهرم برای فراهم کردن زیرساخت‌ها». تسنیم. ۱۰ مهر ۱۳۹۶.
  123. تأسیس مرکز رشد فناوری سلامت دانشگاه علوم پزشکی جهرم. سازمان بسیج علمی، پژوهشی و فناوری استان فارس. ۱۳ تیر ۱۳۹۵
  124. افتتاح نخستین اتاق تمیز (clean room) جنوب کشور در واحد دانش بنیان مستقر درشهرک صنعتی جهرم. بازار کار. ۸ بهمن ۱۳۹۶
  125. بهره‌برداری از نخستین مرکز استریل جنوب کشور در جهرم. ایسنا. ۹ آبان ۱۳۹۴
  126. تاریخچه بیمارستان استاد مطهری. دانشگاه علوم پزشکی جهرم
  127. تاریخچه بیمارستان پیمانیه. دانشگاه علوم پزشکی جهرم
  128. «بیمارستان ۳۱۰ تختخوابی جهرم باید امسال تکمیل شود». خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا). ۲۸ خرداد ۱۳۹۶. دریافت‌شده در ۱۷ بهمن ۱۳۹۷.
  129. «آغاز ساخت دومین بیمارستان فوق تخصصی قلب فارس در جهرم». خبرگزاری صدا و سیما. ۱ بهمن ۱۳۹۵.
  130. «کلینیک فوق تخصصی جهرم به تجهیزات پزشکی جدید مجهز شد». خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران (ایرنا). ۲۷ خرداد ۱۳۹۵. دریافت‌شده در ۱۷ بهمن ۱۳۹۷.
  131. «راه اندازی کلینیک فوق تخصصی امام رضا (ع) در جهرم». باشگاه خبرنگاران جوان. ۳ تیر ۱۳۹۶. دریافت‌شده در ۱۷ بهمن ۱۳۹۷.
  132. «کلینیک جامع سلامت دندانپزشکی در جهرم راه اندازی می‌شود». خبرگزاری مهر. ۱۷ دی ۱۳۹۵. دریافت‌شده در ۱۷ بهمن ۱۳۹۷.
  133. «درمان ماهانه به‌طور میانگین ٧۰ نفر در مرکز جامع سرطان خاتم الانبیاء جهرم». باشگاه خبرنگاران جو ان. ۶ بهمن ۱۳۹۷. دریافت‌شده در ۱۷ بهمن ۱۳۹۷.
  134. «بخش شیمی درمانی و مرکز جامع سلامت شهری در جهرم ساخته می‌شود». خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا). ۱۸ اسفند ۱۳۹۵. دریافت‌شده در ۱۷ بهمن ۱۳۹۷.
  135. «تلاش برای درمان ناباروری در جهرم». خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا). ۷ اسفند ۱۳۹۶. دریافت‌شده در ۱۷ بهمن ۱۳۹۷.