جهرم

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

جهرم
Jahrom wiews.jpg
کشور ایران
استانفارس
شهرستانجهرم
بخشمرکزی
نام(های) قدیمیگهرم
سال شهرشدن۱۳۰۸
مردم
جمعیت۱۴۱٬۶۳۴ تن (۱۳۹۵)[۱]
تراکم جمعیت۱۸۲/۵ نفر بر کیلومتر مربع
جغرافیای طبیعی
مساحت۵۷۶۸ کیلومتر مربع
ارتفاع از سطح دریا۱۱۰۰ متر
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانهتابستان:۳۵ زمستان:۱۱
اطلاعات شهری
شهردارعلیرضا نظری جهرمی
ره‌آوردخرما- مرکبات (لیمو ترش-لیمو شیرین-) کاهو - بادمجان
پیش‌شماره تلفنی۰۷۱
شناسهٔ ملی خودرو ایران۷۳ - ب،  ایران۸۳ - ه
تابلوی خوش‌آمد به شهر

جَهرُم (به پارسی میانه: گهرم) یکی از شهرهای استان فارس در ایران است. این شهر، مرکز شهرستان جهرم است. جمعیت این شهر طبق سرشماری سال ۱۳۹۵ برابر با ۱۴۱٬۶۳۴[۲] نفر بوده‌است. جهرم بزرگ‌ترین شهر نیمه‌ی جنوبی استان فارس، سومین شهر پرجمعیت در کل استان و شصت و هفتمین شهر پرجمعیت ایران است.[۱] بیشتر اهالی جهرم شیعه و فارسی زبان می‌باشند.

آب و هوای جهرم، گرم و خشک و میانگین میزان بارندگی آن، حدود ۲۶۰ میلی‌متر در سال می‌باشد . میانگین دمای این شهر حدود ۲۰ درجهٔ سانتی گراد است. بیشینهٔ دما در تابستان به ۴۵ درجه و کمینهٔ دما در زمستان به ۵- درجه سانتی‌گراد می‌رسد. ارتفاع متوسط جهرم، حدود ۱۰۵۰ متر از سطح دریاست.

بانی و سازندهٔ شهر جهرم اردشیر اول پسر خشایارشا پنجمین پادشاه هخامنشی عنوان شده‌است. فردوسی در شاهنامه، در موارد متعددی به خصوص در داستان‌های مربوط به اردشیر بابکان، از جهرم نام برده است.[۳]

جهرم با داشتن چندین دانشگاه، بیمارستان و مرکز پزشکی یکی از قطب‌های دانشگاهی و درمانی جنوب کشور است.[۴][۵][۶] جهرم دارای دو شهرک صنعتی، منطقهٔ ویژهٔ اقتصادی، فرمانداری ویژه، بندر خشک، پتروشیمی، فرودگاه، صداوسیما، گمرک و نیروگاه سیکل ترکیبی است. [۷][۸][۹]شهرداری جهرم پس از شیراز دومین شهرداری استان فارس از نظر تاریخ تاسیس و درجه شهرداری می‌باشد.[۱۰] اقتصاد جهرم برپایه کشاورزی و صنعت استوار است و مهم‌ترین فراورده‌های کشاورزی آن خرما، مرکبات، گندم و پنبه است.[۱۱]

محتویات

وجه تسمیه

وجه تسمیه‌ای نه چندان منطقی که برای جهرم شناخته شده‌است توسط احمد کسروی پیشنهاد شده و در جایگاه خالی نبودن عریضهً نظریات مقبولیت یافته‌است. به نظر او در نام‌هایی مثل جهرم وسمیرم پسوند «رم» به معنی جا و مکان است. «جه» و «سم» هم تغییر شکل یافته «گه» و «زم» هستند که به معنی گرم و سرد هستند؛ بنابراین جهرم یعنی «جای گرم». در اصل اساساً وجه اشتقاق درست جهرم این است که آن را مرکب از جا و هروم (به لغت اوستایی به معنی دژ بلند و محروسه) بگیریم که در تاریخ بدین صفت نیز معروف بوده‌است. جز دوم یعنی هروم خود جداگانه بدین صورت نام دیگر شهر برزه (بلند) در آذربایجان، کنار شهر مراغه بوده‌است که محل آتشکده ی کهن و معروف آذرگشنسب و زادگاه زرتشت و جای دستگیر شدن و به قتل رسیدن افراسیاب تورانی (مادیای اسکیتی) به دست کی خسرو (کی خشثرو، کی آخسارو، هوخشتره) به‌شمار رفته‌است. حتی به نظر می‌رسد نام سمیروم مورد استناد کسروی نیز نه به معنی مفروضهً جایگاه سرما بلکه به معنی جایگاه منسوب به سرما (سمیر- اوم) است؛ چه علی‌القاعده ریشهً واژهً ایرانی سمیر (همیر) با زیمیلیای اسلاوها و کلمه شمال عرب (مأخوذ از شیمالیای آریاییان کاسی بین‌النهرین) یکی است. در سایت تحقیقاتی لیبر در باب تاریخچهً شهر جهرم چنین آمده‌است: "بنای شهر جهرم را به همای دخت بهمن فرزند اسفندیار نسبت می‌دهند. به روایت مورخان، بنای این شهر به سده سوم قبل از میلاد مسیح می‌رسد و این شهر توسط اردشیر اول، پنجمین پادشاه هخامنشی، بنا شده‌است. در شاهنامه فردوسی بارها از این شهر سخن به میان آمده و از آن به عنوان شهری آباد در آن دوران یاد شده‌است.

جغرافیا

موقعیت جغرافیایی

جهرم یکی از شهرستان‌های تابعهٔ استان فارس می‌باشد که در نیمه جنوبی استان واقع شده‌است. این شهرستان ۵۴۳۶ کیلومتر مربع وسعت دارد و از شمال به شیراز و سروستان، از شرق به فسا و داراب، از جنوب به لار و قیر و کارزین و از مغرب به فیروزآباد محدود شده‌است. این شهرستان در عرض جغرافیایی ۲۸ درجه و ۱۹ دقیقه تا ۲۹ درجه و ۱۰ دقیقه شمالی و طول جغرافیایی ۵۲ درجه و ۴۵ دقیقه تا ۵۴ درجه و ۴ دقیقه شرقی قرار گرفته‌است. چهره طبیعی این شهرستان کاملاً کوهستانی و مرتفع می‌باشد. حدود یک پنجم وسعت شهرستان جهرم دشت و چهار پنجم بقیه ارتفاعات است. این ارتفاعات بخشی از چین خوردگی زاگرس بوده و جهت اغلب کوه‌ها به تبعیت از سلسله کوه‌های زاگرس جنوبی قرار گرفته و شاخه‌هایی از آن این شهرستان را محصور کرده‌است. ارتفاع متوسط مرکز این شهرستان حدود ۱۰۵۰ متر و بلندترین نقطه آن قله سفیدار بین بخش خفر و سیمکان حدود ۳۱۷۰ متر و پست‌ترین نقطه آن حدود ۸۵۰ متر در بخش سیمکان از سطح دریا ارتفاع دارد. رودخانه قره آقاج سیمکان از رودخانه‌های منطقه است. هوای شهرستان جهرم به‌طور کلی گرم و در نواحی کوهستان معتدل بوده و جمعیت شهرستان جهرم در سرشماری سال ۱۳۹۵ برابر با ۲۲۸۵۳۲ نفر بوده‌است. مردم منطقه به زبان فارسی یا گویش‌های محلی سخن می‌گویند و مسلمان و شیعه مذهب هستند. شهرستان جهرم شامل چهار بخش مرکزی، خفر، سیمکان و کردیان است. مرکز این شهرستان جهرم می‌باشد.

پوشش گیاهی

کوه گُرم جهرم

پوشش گیاهی در جهرم به سه دسته تقسیم می‌شود:

  1. پوشش گیاهی استپی: معروفترین گیاهان این ناحیه شامل درمنه، کز، انواع گون، اسپند و تلخ بیان است.
  2. پوشش گیاهی نیمه استپی: مهم‌ترین گیاهان آن عبارتند از کنگر، جاشیر، شیرین بیان، بومادران، خارشتر، شاطره و چوبک. علاوه بر این، گیاهانی که مصرف دارویی دارند مانند گل ختمی، مک، گل گاو زبان، پر سیاوش، مومنایی، آویشن، گل بابونه، کاسنی، خاکشیر، مورد و … در این شهرستان می‌رویند.
  3. پوشش گیاهی جنگلی: بعضی از ارتفاعات و کوه‌های این شهرستان را به‌طور پراکنده درختان بومی و طبیعی پوشانده‌اند. این جنگل‌ها تنک بوده و غالباً سرو کوهی، کنار، کیالک، گلخنگ، بنه و.. می‌باشند.

مناطق جنگلی این شهرستان عبارتند از:

  • جنگل البرز کوه در جنوب شرقی جهرم که پوشیده از درختان جنگلی از نوع بادام کوهی و بنه است و مناطق چاه تیز، تنگ آب و سر کوه را در بر می‌گیرد. مساحت تقریبی این جنگل ۱۳۰۰ هکتار می‌باشد.
  • جنگل بهجان سیمکان: این جنگل به مساحت تقریبی ۱۸۰ هکتار و در غرب شهرستان واقع شده و درختان آن را بادام کوهی، کهکم و بنه تشکیل می‌دهند.
  • جنگل امیرسالار خفر: این جنگل به مساحت ۳۲۰۰ هکتار در شمال جهرم واقع شده و درختان بادام کوهی، کهکم و بُنه را در آن می‌توان دید.
  • جنگل کوه سفیدار: این جنگل به مساحت ۲۴۰۰ هکتار در شمال غربی جهرم قرار دارد و غالب درختان آن از بادام کوهی، گلخنگ و کهکم تشکیل شده‌است. در بعضی از بخش‌های جهرم بخصوص در بخش کوهک که سنگ‌های گچی جزء مواد تشکیل دهنده خاک می‌باشد، درختچه‌های گز به ویژه در اطراف رودخانه شور دیده می‌شود. در بعضی از نقاط برای حفظ باغات مرکبات از وزش باد از گز به عنوان بادشکن یا دیوار باغ استفاده می‌شود. البته عمده فضای سبز و پوشش گیاهی جهرم را نخلستان‌ها و باغات مرکبات و مزارع تشکیل می‌دهند که سهم بسزایی در زیبایی و طراوت شهرستان دارند.

حیات وحش

این شهرستان به تناسب شرایط طبیعی و پوشش گیاهی، از حیات وحش متنوعی نیز برخوردار است. کل، آهو، پازن، بز کوهی، قوچ و میش، روباه، گرگ، کفتار، خرگوش از مهم‌ترین پستانداران و عقاب، قوش، کبک، کبوتر، تیهو، قمری، گنجشک، بلبل، چفت، پرستو، مارقیطونی، مارهای جعفری، کبری، کوتوله پارسی، شترمار شیرازی و … از جانوران مهم این منطقه می‌باشند. هرچند شکار بی‌رویه و خشکسالی‌های پی در پی نسل این جانوران را در معرض تهدید و انقراض قرار داده‌است.

آب‌وهوا

طبق اطلاعات مربوط به ایستگاه کلیماتولوژی شهر جهرم در یک دوره ۲۴ ساله می‌توان گفت که سردترین ماه سال، دی‌ماه با میانگین درجه حرارت ۱۰٬۴۲ درجه سانتیگراد و گرم‌ترین ماه سال، تیرماه با میانگین ۳۳٬۱۶ درجه سانتیگراد می‌باشد. درجه حرارت متوسط سالیانهٔ این شهرستان ۲۱٬۷۸ درجه سانتیگراد است.

داده‌های اقلیم جهرم
ماه ژانویه فوریه مارس آوریل مه ژوئن ژوئیه اوت سپتامبر اکتبر نوامبر دسامبر سال
سابقهٔ بیش‌ترین °C (°F) ۲۰
(۶۸)
۲۳
(۷۳)
۲۷
(۸۱)
۳۴
(۹۳)
۳۷
(۹۹)
۴۱
(۱۰۶)
۴۲
(۱۰۸)
۴۰
(۱۰۴)
۳۹
(۱۰۲)
۳۳
(۹۱)
۳۰
(۸۶)
۲۴
(۷۵)
۴۲
(۱۰۸)
میانگین بیش‌ترین °C (°F) ۹
(۴۸)
۱۳
(۵۵)
۱۷
(۶۳)
۲۳
(۷۳)
۲۹
(۸۴)
۳۴
(۹۳)
۳۶
(۹۷)
۳۶
(۹۷)
۳۲
(۹۰)
۲۶
(۷۹)
۱۹
(۶۶)
۱۳
(۵۵)
۳۶
(۹۷)
میانگین کم‌ترین °C (°F) ۱
(۳۴)
۳
(۳۷)
۷
(۴۵)
۱۲
(۵۴)
۱۷
(۶۳)
۲۲
(۷۲)
۲۴
(۷۵)
۲۳
(۷۳)
۱۹
(۶۶)
۱۳
(۵۵)
۷
(۴۵)
۴
(۳۹)
۱
(۳۴)
سابقهٔ کم‌ترین °C (°F) −۱۲
(۱۰)
−۸
(۱۸)
−۳
(۲۷)
−۲
(۲۸)
۷
(۴۵)
۱۱
(۵۲)
۱۶
(۶۱)
۱۳
(۵۵)
۷
(۴۵)
۳
(۳۷)
−۵
(۲۳)
−۵
(۲۳)
−۱۲
(۱۰)
منبع: my forecast[۱۲]

تاریخ

یک بادگیر قدیمی در جهرم

جهرم از شهرهای بسیار قدیمی ایران است که نام قبلی آن گهرم بوده‌است. به روایت مورخان و محققان تاریخ شهر جهرم به سده چهارم قبل از میلاد می‌رسد. روایت شاهنامه فردوسی از آبادانی جهرم در دوره هخامنشی و ساسانی حکایت می‌کند. فردوسی در شاهنامه نام دلاور ایرانی یعنی گهرم بر آن نهاده‌است. هم چنین در تاخت و تاز اسکندر از جهرم نام برده می‌شود و این شهر را در عصر پادشاهی بهرام گور دشتی بی آب می‌خواند. جهرم یا گهرم به معنی جای گرم است. به استناد نوشته‌های استخری، ابن بلخی و حمدالله مستوفی، جهرم قلعهٔ بزرگ، معروف به خورشه و خورشاه داشت که فاصله آن تا شهر، پنج فرسخ بود. بانی این قلعه، خورشه، عامل خلفای بنی‌امیه در جهرم بود. این قلعه بعدها به همت خواجه نظام الملک وزیر مشهور سلجوقیان تعمیر و مرمت شد و در آن زمان این شهر در جنوب ایران بزرگترین آبادی به حساب می‌آمد. در نهایت پس از پیروزی اعراب این شهر را جهرم خواندند. یکی از جنگ‌های اعراب و ایرانیان و شاید آخرین آن در این شهر واقع گردید که تعداد کشته‌ها آنقدر زیاد بوده که کوهی در غرب جهرم محل این درگیری به کوه شهدا معروف شده‌است و دره‌ای نیز به نام دره لاشه (جسد) معروف گردیده‌است.

جهرم قبل از اسلام

حمدالله مستوفی در نزهةالقلوب می‌نویسد ” جهرم شهری وسط و از بناهای بهمن بن اسفندیار است. “ اگر چه بهمن و اسفندیار و غیره جنبهٔ افسانه‌ای داشته و سندیت تاریخی ندارد ولی توجه به اشارات تاریخی از سرنوشت دارا و اردشیر و بهرام گور و غیره و اشارات فردوسی چنین به نظر می‌رسد که جهرم در دوران قبل از اسلام دارای اهمیت مخصوصی بوده و یکی از شهرهای معتبر فارس به‌شمار می‌رفته‌است و حتی اشتهار آن در داستان‌های قدیم ایران به حدی بوده که در سرگذشتهای اسکندر و دارا نیز نامی از این شهر به میان می‌آید؛ و به‌طور خلاصه از داستان‌های اشاره شده در شاهنامه و دیگر منابع تاریخی چنین بر می‌آید که جهرم در ان زمان در بین شهرهای فارس، به صورت دژی مستحکم و نقطه سوق‌الجیشی پراهمیتی بوده و در تمام داستان‌های مربوط، آخرین موضع حفاظتی در خط عقب‌نشینی بوده‌است؛ و آثار بناهای مشهور به قلعه گبری که در دامنه کوه‌های جنوبی و شمال غربی شهر هنوز باقی است نام برد که به سبک معماری ساسانی ساخته شده‌است.[۱۳]

جهرم بعد از اسلام

بنا به نوشته مورخ اسلامی، ابن اشیر، این شهر در سال ۲۳ هجری توسط ساربه بن رنیم، سردار عرب فتح شده‌است. به استناد نوشته‌های استخری، ابن بلخی و حمد اله مستوفی، جهرم قلعه‌ای بزرگ معروف به خورشه و خورشاه داشت که فاصله آن تا شهر پنج فرسخ بود. بانی این قلعه خورشه، عامل خلفای بنی امیه در جهرم بود که بعدها به همت خواجه نظام الملک و وزیر مشهور سلجوقیان تعمیر و مرمت شد.

دوره صفویه

در دوره صفویه با توجه به اینکه علاقه خاصی در ایجاد بناهای عام‌المنفعه داشته‌اند ولی جهرم چندان مورد توجه قرار نگرفت، ولی در قرن هشتم هجری غرس درخت خرما و بهره‌برداری از آن آغاز گردید و مردمان جهرم به اندازه کافی در امور زراعت و باغداری پیشگام شدند و بعد از کاشت سطح وسیعی از اراضی با نهال خرما نتیجه مطلوبی از آن بدست آوردند. به‌طوری‌که می‌توان گفت در اواخر دوره صفوی و اوایل زندیه دوره شکوفایی آن در زمینه باغداری به خصوص کاشت درخت خرما بوده‌است.

دوره قاجار

در دوره قاجاریه و به دست حکمران این شهر شروع به ساخت بناها و مکان جهت امور شهری از جمله ساخت بازار سرپوشیده و همچنین کاروانسراهای متعدد و توسعه شهر اقدام می‌شود.

در نهضت تنباکو که از آن به عنوان مقدمه انقلاب مشروطه یاد می‌شود، مردم جهرم نقش مهمی را ایفا نمودند. آنچه از این مقطع تاریخی نقل شده‌است، حاکی از پیوند آگاهانه مردم و علما این دیار در حمایت از فتوای ضد استعماری تحریم تنباکو است.

در مرکز اسناد ایران آمده‌است: جهرم از مراکز عمده کشت تنباکو در ایران بوده‌است، و این محصول در روستای هکان از توابع بخش مرکزی شهرستان جهرم کشت می‌شود که در نوع خود یکی از مرغوبترین‌ها می‌باشد و دارای اهمیت بسزایی است.مردم جهرم با شنیدن فتوای میرزای بزرگ و خبر تحریم خرید و فروش و استعمال تنباکو، پرچم مبارزه علیه انحصار فروش تنباکو را برافراشتند و ضمن ممانعت از ورود نمایندگان کمپانی رژی به جهرم، از فروش تنباکو خودداری نمودند و جنبش ضد رژی را پس از تهران و تبریز به وجود آوردند و تأثیر مثبتی در حوادث مشروطیت و تحولات پس از آن به جای گذاشتند.

حضور در انقلاب اسلامی

شهرستان جهرم از معدود شهرهایی بود که جرقه‌های انقلاب اسلامی در آن از اوایل آغاز نهضت سید روح‌الله خمینی در سال ۱۳۴۲ زده شد، به‌طوری‌که حکومت پهلوی مجبور شد نام جهرم را جزء یازده شهری قرار دهد که در آن حکومت نظامی اعلام کرد و در این میان هدایت و رهبری مردم جهرم توسط حسین آیت‌اللهی نقش بسزایی داشت. در این ایام مداحی تاریخی غلامرضا صحرائیان موجب شعله‌ور تر شدن این اعتراضات گردید. در جریان تظاهرات مردم جهرم در دورهٔ انقلاب اسلامی ۱۱ نفر کشته شدند. در تاریخ دهم فروردین ۱۳۵۷ مردم جهرم به خاطر چهلم مردم تبریز قیام کردند؛ و به دنبال این واقعه چهل روز بعد مردم ۲۱ شهر ایران تظاهرات گسترده‌ای را به خاطر بزرگداشت چهلم کشته شدگان جهرم انجام دادند.[۱۴][۱۵]

با نگاهی به سوابق و مستندات تاریخی جریان ملی شدن صنعت نفت و قیام پانزده خرداد، می‌بینم که مساجد و اماکن مذهبی جهرم، همواره کانون بیداری و مقاومت و اعتراض در برابر حکام بوده و روحانیت این شهر با برخورداری از مقبولیت و حمایت مردمی محور این جریانات بوده‌اند. اسناد مراوده و نامه‌های برخی از علمای جهرم با آیت اله کاشانی در جریان ملی شدن صنعت نفت و کفن پوشی مردم جهرم در قیام ۱۵ خرداد، سند گویایی بر نقش تأثیرگذار جهرم در جریانات سیاسی معاصر است.

نمایندگان مجلس

از شهریور ۱۳۲۰ به بعد بود که از طرف دولتهای وقت انتخابات انجام گرفت. تاکنون ۲۴ دوره «پیش از انقلاب» و ۱۰ دوره «بعد از انقلاب» از شهرستان جهرم نماینده به مجلس معرفی شده‌است. البته تا دوره سوم «پیش از انقلاب» شهرستان جهرم فاقد نماینده بوده و از از دوره چهارم به بعد است که وکلایی از جهرم به مجلس رفته‌اند. از بین نمایندگان معرفی شده از جهرم به مجلس در «پیش از انقلاب» فقط آقایان «حاذقی»، «وکیل پور»، «جاماسبی» و «پیمان» اهل جهرم بوده‌اند. اسامی نمایندگان معرفی شده از جهرم در ۲۴ دوره «پیش از انقلاب» از قرار زیر است:

  • دورهٔ اول (قبل از انقلاب): جهرم نماینده‌ای نداشت
  • دورهٔ دوم (قبل از انقلاب): جهرم نماینده‌ای نداشت
  • دورهٔ سوم (قبل از انقلاب): میرزا حسن خان مدحت السلطنه
  • دورهٔ چهارم (قبل از انقلاب): لسان الملک سپهر
  • دورهٔ پنجم (قبل از انقلاب): میرزا اسماعیل خان قشقایی معروف به صولت الدوله / (در جایی علی زارع نیز گفته شده‌است)
  • دور ی ششم (قبل از انقلاب): علی زارع شیرازی
  • دورهٔ هفتم (قبل از انقلاب): میرزا علی خان شهداد
  • دوره هشتم (قبل از انقلاب):میرزا اسماعیل خان قشقایی (صولت الدوله)
  • دور نهم (قبل از انقلاب): لطفعلی خان معدل از شیراز
  • دوره دهم (قبل از انقلاب): لطفعلی خان معدل از شیراز
  • دوره یازدهم (قبل از انقلاب): لطفعلی خان معدل از شیراز
  • دوره دوازدهم (قبل از انقلاب): لطفعلی خان معدل از شیراز
  • دوره سیزدهم (قبل از انقلاب): لطفعلی خان معدل از شیراز
  • دوره چهاردهم (قبل از انقلاب): ابوالفضل حاذقی
  • دوره پانزدهم (قبل از انقلاب): ابوالفضل حاذقی
  • دوره شانزدهم (قبل از انقلاب): ابوالفضل حاذقی
  • دوره هفدهم (قبل از انقلاب): حسام الدین وکیل پور
  • دوره هجدهم (قبل از انقلاب): غلامحسین صارمی
  • دوره نوزدهم (قبل از انقلاب): غلامحسین صارمی
  • دوره بیستم (قبل از انقلاب): ابوالفضل حاذقی
  • دوره بیست و یکم (قبل از انقلاب): ابوالفضل حاذقی
  • دوره بیست و دوم (قبل از انقلاب): عبدالکریم جاماسبی
  • دوره بیست و سوم (قبل از انقلاب): جعفر پیمان
  • دوره بیست و چهارم (قبل از انقلاب): ایرج قادری

بعد از انقلاب اسلامی نیز جهرم در تمامی دوره‌ها دارای نمایندگانی به شرح زیر می‌باشد:

تقسیمات سیاسی جهرم در قرون مختلف

با توجه به اینکه استان فارس خاستگاه تمدن و دو امپراتوری هخامنشی و ساسانی بوده‌است، لذا، بررسی ساختار سیاسی شهرستان جهرم در این چارچوب اهمیت دارد. در زمان ساسانیان فارس به پنج قسمت یا کوره یا خوره: ۱-استخر ۲- اردشیر خوره ۳- دارابگرد ۴- شاپور ۵- قباد خوره تقسیم می‌شده و جهرم در آن دوره ضمیمه دارابگرد بوده‌است. پس از اسلام این تقسیمات تغییر کرده و فارس به چهار ناحیه: ۱-شبانکاره ۲- فارس خاص ۳- کوه کیلویه ۴- لارستان محدود گردیده و جهرم جزئی از بلوک شبانکاره به‌شمار می‌رفته‌است. سده‌های اولیه اسلامی شهر جهرم به علت آبادانی و اهمیتی که داشته اغلب به‌طور مستقیم تحت نظر سلاطین وقت اداره می‌شده کما آنکه ابن حوقل (نیمه دوم قرن چهارم) در سفرنامه خود در این باره می‌نویسد: «کان للسطان لها صاحب یستعمل فیه» یعنی در جهرم از طرف سلطان وقت مأموری حکمرانی می‌نماید. همچنین ابن بلخی در فارس نامه خود می‌نویسد: «چون پارس… رحمه اله علیهم بود این جهرم در جمله مواجب ولیعهد نهاده شدی و جهرم او را بودی». متأسفانه در کتابی که از ابن بلخی برجای مانده همان‌طور که مشاهده می‌شود اسم ملوک مزبور بیاض افتاده‌است ولی با در نظر گرفتن این موضوع که ابن بلخی کتاب خود را بین سال‌های ۴۹۸ تا ۵۱۱ نوشته و با مراجعه به کتاب تاریخی معلوم می‌گردد که تنها سلاطین آل بویه بوده‌اند که تا آن تاریخ برای اولین بار بعد از اسلام مقر حکمرانی خود را در فارس نهاده‌اند بنابراین به احتمال قوی از این نوشته ابن بلخی چنین نتیجه می‌شود که: در زمان سلاطین آل بویه مالیات جهرم به عنوان حقوق به ولیعهد مملکت پرداخت می‌شده‌است. تقسیمات استان فارس در ادوار مختلف مخصوصاً از دوران صفویه به بعد تغییراتی یافته و چون شهرها و بلوکات، در قبال مبلغی به اشخاص و حکام واگذار می‌گردید، بالتبع تقسیمات کشور نیز هر روز تغییر می‌کرده‌است. این تغییرات در دوره قاجاریه بیشتر شده و در مزایده و بخشش‌های یکه از طرف سلاطین و امراء وقت به عمل می‌آمده این شهر فلک‌زده نیز گاهی ضمیمهٔ فسا و سالی چند تابع لارستان و زمانی هم با قیر و کارزین جزء ابواب جمعی حکام دوره استبدادی بوده‌است.[۱۶]

جهرم در شاهنامه

نام جهرم ۸ بار در شاهنامه فردوسی تکرار شده‌است. به گفته فردوسی، وقتی که اسکندر مقدونی به ایران حمله می‌کند و ایرانیان را شکست می‌دهد، «دارا» به جهرم فرار می‌کند؛ «جهاندار دارا به جهرم رسید». طبق شاهنامه، مهرک نوشزاد هم زاده شهر جهرم بوده‌است؛ که این ابیات به شرح زیر است:

پس آمد سکندر سوی قادسیجهانگیر تا جهرم پارسی
به جهرم یکی بد کی نژادکجا نام او مهرک نوشزاد
به جهرم چو نزدیک شد پادشانهان گشت از او مهرک بی وفا
ز جهرم بیامد به ایوان شاهز هر سو بیاورد بی مر سپاه
جهاندار دارا به جهرم رسیدکه آنجا بدی همه گنجها را کلید
ز جهرم فرخزاد را خواندندبدان تخت شاهیش بنشاندند
چو منذر به نزدیک جهرم رسیدبه آن دشت بی آب لشکر کشید
به منذر چنین گفت کای رایزنبه جهرم کشیدی ز شهر یمن[۱۷]

مردم‌شناسی

جمعیت

جمعیت شهر جهرم در سرشماری رسمی کشور در سال ۱۳۳۵ خورشیدی، ۱۰۵۴۲ نفر بود که در سال ۱۳۴۵، به ۳۶۲۳۶ نفر رسید. جمعیت این شهر در سال ۱۳۵۵ ش به ۴۸۵۳۰ تن و در سال ۱۳۶۵ به ۸۰۹۵۰ تن رسید. جمعیت این شهر در سال ۱۳۷۵، ۱۰۴۲۲۳ نفر گزارش شد. مطابق آخرین داده‌های ۱۳۸۵، شهر جهرم دارای ۱۰۵۲۸۵ نفر بود. جمعیت شهرستان جهرم بر پایه نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۰ برابر با ۲۰۹۳۱۲ نفر بوده‌است. جمعیت شهر جهرم در سرشماری نفوس و مسکن سال نود و پنج ۱۴۱۶۳۴ نفر و جمعیت شهرستان ۲۲۸۵۳۲ نفر بوده‌است.

هرم جمعیتی جهرم در سال ۱۳۹۰
مردانسنزنان
۱٬۵۱۴ ۷۵–۷۹ ۱٬۲۸۸
۱٬۸۳۵ ۷۰–۷۴ ۱٬۹۷۹
۱٬۵۶۶ ۶۵–۶۹ ۱٬۸۴۶
۲٬۸۰۸ ۶۰–۶۴ ۳٬۱۰۷
۴٬۰۱۹ ۵۵–۵۹ ۴٬۰۲۶
۵٬۲۱۵ ۵۰–۵۴ ۴٬۸۵۰
۵٬۶۹۸ ۴۵–۴۹ ۵٬۷۵۲
۶٬۵۹۴ ۴۰–۴۴ ۶٬۳۹۷
۷٬۱۵۷ ۳۵–۳۹ ۷٬۱۱۴
۹٬۲۵۳ ۳۰–۳۴ ۹٬۵۳۳
۱۳٬۳۸۲ ۲۵–۲۹ ۱۲٬۶۰۰
۱۲٬۵۰۶ ۲۰–۲۴ ۱۲٬۲۳۴
۹٬۲۵۸ ۱۵–۱۹ ۸٬۶۴۶
۷٬۴۳۴ ۱۰–۱۴ ۷٬۱۵۱
۷٬۵۵۰ ۵–۹ ۷٬۱۵۰
۸٬۱۶۱ ۰–۴ ۷٬۹۲۹

نژاد

در این شهرستان اکثریت مردم فارسی زبان و از نژاد پارس هستند ، البته در این شهرستان اقلیت اندکی عرب‌های درازی (اعراب خمسه) و همچنین ترک ها و عشایر پارس نژاد باصری[۱۸] هم زندگی می‌کنند که سابقهٔ سکونت آن‌ها در جهرم به زمان رضاشاه و سکونت اجباری عشایر بر می‌گردد.[۱۹]

زبان و لهجه

زبان مردم این شهرستان، زبان فارسی است و شماری از واژه‌هایی که در جهرم به کار می‌گیرند نزدیکی با زبان پارسی میانه دارد. جهرمی‌ها لهجهٔ خاصی دارند که به لهجهٔ شیرازی بسیار نزدیک است. البته گرچه نمی‌توان به‌طور دقیق و صریح آن را بیان کرد ولی به‌طور کلی این نکات را می‌توان در بیان و تلفظ آنان تشخیص داد:

  • اصولاً صدای «آ» را بین (اَ) و (آ) و تقریباً شبیه «a» در زبان فرانسه تلفظ می‌کنند.
  • کلمات بیشتر از قسمت قدامی دهان گفته می‌شود و دهان چندان باز نمی‌شود. برای فهم مطلب و تقلید صدای آنان، بایستی عضلات گونه و گوشه لب‌ها را در موقع تلفظ به طرفین کشید.
  • آنچنان که ذکر شد در محله کوشکک این شهرستان، ضمائر مفعولی متصل به فعل را با انجام تغییراتی قبل از فعل می‌آورند:
مَ دید مرا دید
تَ دید تو را دید
شَ دید او را دید
مونِ دید ما را دید
تونِ دید شما را دید
شونِ دید ایشان را دید
  • در کلماتی که به حروف بیصدا ختم می‌شود، حرف آخر ساقط یا خیلی خفیف به گوش می‌رسد مانند:(پَ = پس) و (گف = گفت).[۲۰]

نمونه شعر محلی

پیش تَرُک، تَش نزنین زُلف سَرش بوده یه وَختگیس قشنگ سبز او تا کمرش بوده یه وَخت
تُوَختَکای خُش شده که گُر کشیده روی تَشگمون که طاق ابروی چشم تَرش بوده یه وَخت

دین و مذهب

تقریباً تمامی مردم این شهر مسلمان و پیرو مذهب شیعه هستند؛ همچنین در این شهر جمعیت محدودی از اهل سنت عمدتاً مهاجر وجود دارند.[۲۱] ورود اسلام به جهرم بنا به نوشته ابن اشیر، در سال ۲۳ هجری با فتح شهر توسط ساربه بن رنیم رخ داده‌است. پیش از این تاریخ، دین زرتشت در جهرم همانند سایر نقاط ایران برتری داشت.[۲۲] وجود خرابه‌های چندین آتشکده مانند قدمگاه جهرم، چهارطاقی قطب‌آباد و چهارطاقی سیمکان گواهی بر این مدعاست. همچنین آرامگاه جاماسب حکیم، فیلسوف ایرانی و داماد زرتشت در اطراف شهر جهرم است که پیوند میان زرتشتیان و جهرم را بیش از پیش نشان می‌دهد.[۲۳]

جهرم در گذشته دارای جامعه‌ای یهودی بوده که تمامی آن‌ها در قرن معاصر به شیراز و اسرائیل مهاجرت کرده‌اند.[۲۴][۲۵] محمد حسن میرزا در سال ۱۲۷۰ خورشیدی جمعیت یهودیان جهرم را ۵۰ خانوار اعلام می‌کند.[۲۶]در جریان شورشی علیه یهودیان در سال ۱۳۲۲ در جهرم، غارت محلهٔ یهودیان و قتل دو یهودی به نام‌های «مشه سلیمان» و «نوالله بن شمعون» گزارش شده‌است.[۲۷]

در دوران قاجار با بنیان‌گذاری و گسترش جنبش بابیت و به دنبال آن بهائیت، بهائیان در شهر جهرم حضور فعال داشتند و فردی به‌نام «حاجی حسینعلی» رئیس ایشان بود. تعدادی از بهائیان جهرم در جریان شورش‌های ضد بهائی به قتل رسیدند.[۲۸] خدیجه بیگم، زن سید علی‌محمد باب دارای مادری جهرمی به‌نام حاجیه بی‌بی بود.[۲۹]

مشاهیر

ساختار شهری

آثار تاریخی

بنا به گزارش سازمان میراث فرهنگی کشور تعداد ۵۶ اثر و ابنیه تاریخی در این شهرستان به ثبت رسیده‌است که تعدادی از آثار مربوط به دوره‌های قبل از اسلام و تعدادی نیز مربوط به دوره‌های بعد از اسلام در این شهرستان احداث شده‌است. از معروفترین آثار بجا مانده از دوره‌های پیش از اسلام قلعه گبری است که بر روی دامنه شمالی کوه البرز و بر روی تپه‌های شمال غربی شهر قرار دارد. مقبره جاماسب از دوره سامانی، بند و بست در فاصله ۵/۵ کیلومتری جهرم از دوره ساسانی که برای مهار کردن آب استفاده می‌شده و چهار طاقی علویه از دوره سامانی.

و همچنین از آثار بعد از اسلام می‌توان به نمونه‌های زیر اشاره کرد:

آثار طبیعی

  • غار سنگتراشان: غار سنگتراشان یا سنگ‌شکن، بزرگ‌ترین غار دست‌ساز جهان است.
  • غارهای طبیعی جهرم: بونیز، وراء، شفق، ویشو، تادوان، اشکفت شیطون.
  • آبشارهای جهرم: خفر، دررز.
  • کوه‌های جهرم: البرز کوه، کوه گرم، کوه کر.
  • چشمه سارهای جهرم: «آب گرم، تنگاب، تنگ اوک، تنگ کارزیاد، تنگ خشکنه، تنگ تخه، تنگ تیهو، تنگ ویشو، تنگ رزی، تنگ زندون، تنگ خرزهره، تنگ گله گوری، آب مهدو، آب پیرو، آب چک چک، آب کم، آب سوراخ، آب دلی، آب انجیر، آب نی، آب گردویی، آب نار، آب کوهرو یا دو خمره‌ای، اشکفتو، گدک، دوخار، داربست، خوگونیش، تخته بشکار، گل سیاه، سیا هدون».

اماکن زیارتی

امام‌زاده حسین جهرم
  • امامزاده فضل بن موسی بن جعفر مشهور به امامزاده شاه فضل ( برادر علی بن موسی الرضا)
  • امامزاده حسین
  • امامزاده عبدالطیف
  • امامزاده سی تن
  • امامزاده هشت تن
  • امامزاده ابراهیم
  • امامزاده شاه حنظلیه
  • امامزاده اسدالدهر
  • امامزاده اسماعیل
  • امامزاده سید قطب الدین
  • امامزاده شاه حاجات
  • امامزاده محمد (واقع در جبذر)
  • امامزاده موسی مبرقع مشهور به پیر پنهان
  • امامزاده پیر شبیب
  • امامزاده شاه سراج الدین
  • امامزاده شاه شهیدان
  • امامزاده محمد (واقع در خیابان عبرت)
  • امامزاده حبیب
  • امامزاده بی بی دو خواهران (بی بی حور و بی بی نور معروف به بی حور و بی نور)
  • امامزاده بی بی گنج بانو
  • امامزاده شاه سلمان

محله‌ها

محله‌های قدیمی واقع در حصار شهر و خارج آن.

قدمت شهر جهرم به نقل از منابع تاریخی به پیش از حکومت اردشیر بابکان بازمی‌گردد و به همراه پسا (شهر فسای کنونی) و دارابگرد (شهر داراب کنونی) جزء سه منطقه بزرگ خطه فارس بوده‌است. شهر جهرم از دیرباز با ۱۲ محله شناخته می‌شده که که با گسترش شهر، محله‌های جدیدی به آن اضافه شده‌است. در حافظه تاریخی اهالی شهر این محله‌ها به دو گروه محله بالا و محله پایین تقسیم‌بندی می‌شود، اما امروزه این تفکیک کمتر به چشم می‌خورد. پیش از این تقسیم‌بندی و در سال ۱۲۵۰ شمسی فقط هشت محله داشته‌است که از این هشت محله چهار تای آن داخل حصار بوده‌اند. این چهار محله عبارتنداز: سنان، اسفریز، دشتاب و گازران که همه آن‌ها دربخش غربی شهر یعنی در غرب مسیل پادگان جهرم قراردارند. محلات داخل حصار به علت نزدیک بودن به دستگاه حاکمه از نظر پاره‌ای ویژگی‌ها باسایر مناطق شهر متمایز هستند و همچنین به خاطر نزدیکی به دستگاه حکومت و داشتن حصار از سایر مناطق آبادتر بوده بازار و کاروانسرای جهرم که نشان دهنده چهره سنتی شهرهای ایران است درآنجا قرارداشته‌است.

بعد از احداث حصار گرداگرد بخش غربی شهر چهار دروازه برآن تعبیه کردنداین دروازه‌ها به دروازه خان، دروازه بی بی، دروازه پیر شبیب و دروازه گاوکشی شهرت داشته‌اند. از حصار جهرم و دروازه‌های آن امروزه اثری نیست فقط دروازه پیر شبیب دربخش شمالی شهر هنوز بنای آن برجامانده‌است. از سایر دروازه‌ها فقط درمحلی که وجود داشته‌اند نامی ازان مانده، مثل دروازه خان که مسجدی در نزدیکی آن بناشده و به نام مسجد خان خوانده می‌شود.

محله‌های قدیمی

جهرم قدیم از دوازده محله شکل گرفته بوده‌است.

  • سنان
  • دشتاب
  • گازرون
  • اسفریز
  • صحرا
  • حسن‌آباد
  • کلوان
  • جبذر
  • مصلی
  • علی‌پهلوان
  • ده‌نو
  • کوشکک

محله‌های نوساز

علاوه بر محلات یادشده محلات جدید دیگری نیز با توسعه شهر در اطراف آن در حال شکل گرفتن است و مهم‌ترین مناطق تجمع جمعیت رو به افزایش می‌باشند مناطقی که به‌طور کامل چهرهٔ یک محله به خود گرفته‌اند عبارتند از:

  • شهرک مهدیه
  • شهرک انقلاب
  • شهرک شهید سحرخیز
  • شهرک شهید دستغیب
  • شهرک فاطمیه (خارقان)
  • شهرک ایثار گران
  • شهرک آفتاب (شایگان)
  • فرهنگ شهر
  • زیباشهر
  • حیدرآباد
  • نظام آباد
  • اسلام‌آباد
  • تل ریگی[۳۰][۳۱]

سینما

سینما باربد جهرم از معدود سینماهای فعال استان فارس می‌باشد. این سینما از فروردین ماه ۱۳۴۵ با نام «باربد» آغاز به کار نمود، در سال ۱۳۵۷ بر اثر آتش‌سوزی تعطیل شد اما در سال ۱۳۶۰ توسط شهید عبدالرضا مصلی نژاد بازسازی و مجدداً آغاز به کار نمود. پس از درگذشت مصلی نژاد، این سینما به نام این فرد نامگذاری شد. این سینما که در مالکیت سپاه پاسداران است در حال حاضر به صورت خصوصی اداره می‌شود.

پارک‌ها

نمایی از پارک جنگلی
  • پارک گلستان
  • پارک دلگشا
  • پارک کودک (بوستان جهان دیدگان)
  • پارک جنگلی
  • پارک لاله
  • پارک کوهسار
  • پارک چمران
  • پارک خیام
  • پارک بهارستان
  • پارک اردوگاه
  • پارک ملاصدرا
  • باغ ملی
  • پارک ایثارگران
  • پارک ریحانه

اماکن نظامی

  • تیپ ۳۳ المهدی جهرم: این مرکز که متعلق به سپاه می‌باشد از مشهورترین مراکز نظامی استان فارس و حتی کشور می‌باشد که سابقه فعالیت‌های آن‌ها در جنگ علیه عراق در میان رزمندگان مشهور می‌باشد. این تیپ در درگیرهای مرزی ایران و گروه پژاک که در سال ۱۳۹۰ رخ داد حضور فعال داشت که منجر به کشته شدن ۶ تن از پاسداران این تیپ شد.
  • پادگان آموزشی شهید دستغیب نیروی انتظامی جهرم: یکی از پادگان‌های معروف ایران است که همواره جز ۵ پادگان نمونه و مطرح نیروی انتظامی می‌باشد. در دیماه ۱۳۲۰ قضیه‌ای در شهر رخ داد که در نتیجه آن دولت وقت تصمیم به استقرار پادگانی در جهرم گرفت که امروزه به پادگان آموزشی دستغیب معروف است و به آموزش نیروهای انتظامی می‌پردازد. امروزه در قسمت جنوبی شهر تأسیسات نظامی با عماراتی زیبا و خیابان‌های مشجر و استخر شنای بزرگ بر زیبایی شهر افزوده‌است. تشکیلات نظامی مزبور مدتی به صورت گردان و زمانی به صورت تیپ مستقل و مدتی نیز به صورت هنگ آموزشی بود که در این چند سال اخیر مرکز آموزش نیروی انتظامی و جدیداً نیز یگان‌های امنیتی برخی سازمان‌ها مثل منابع طبیعی و میراث فرهنگی در این مرکز آموزش می‌بینند.

مراکز دولتی

شهرداری

شهرداری جهرم در سال ۱۳۰۴ پس از شهرداری‌های شیراز به عنوان دومین شهرداری استان فارس تشکیل شد. جهرم هم‌اکنون دارای شهرداری درجه ۹ می‌باشد و از این نظر، پس از شهرداری شیراز در استان فارس رتبه دوم را داراست.[۳۲] [۳۳]

فرمانداری

شهرستان جهرم یکی از سه شهرستان دارای فرمانداری ویژه در استان فارس می‌باشد.[۳۴]

زیرساخت‌های مهم

نیروگاه سیکل ترکیبی جهرم
  • نیروگاه تولید برق سیکل ترکیبی:این نیروگاه در زمینی به مساحت ۱۰۰ هکتار و با ظرفیت ۱۴۴۰ مگاوات در کیلومتر ۲۵ جاده‌ی جهرم شیراز واقع شده‌است.
  • تأسیسات تقویت فشار گاز و مرکز بهره‌برداری خطوط لوله گاز جهرم که تحت مدیریت منطقه پنج عملیات انتقال گاز ایران قرار دارد.
  • شرکت پتروشیمی جهرم
  • منطقه ویژه اقتصادی جهرم

هتل‌ها و مراکز اقامتی

  • هتل پاسارگاد
  • هتل فرهمند
  • هتل سجاد
  • مهمانپذیر وحدت

بازارها و مراکز خرید

  • بازار جهرم
  • بازار روز
  • بازار مرکزی
  • بازار مس‌گرها
  • مجتمع تجاری اطلس
  • مرکز خرید بازرگان
  • مرکز خرید آفتاب
  • مرکز خرید گلها
  • مرکز خرید زیتون
  • پاساژ خیام
  • پاساژ امام رضا

علم و فرهنگ

دانشگاه‌ها

دانشگاه علوم پزشکی جهرم
دانشگاه آزاد جهرم
دانشگاه پیام نور جهرم
  1. دانشگاه جهرم
  2. دانشگاه علوم پزشکی جهرم
  3. دانشگاه آزاد اسلامی واحد جهرم
  4. دانشگاه پیام نور مرکز جهرم
  5. مؤسسه آموزش عالی غیرانتفاعی اندیشه
  6. مرکز آموزش علمی کاربردی جهاد کشاورزی فارس

بنیادهای پژوهشی - فرهنگی

  1. بنیاد ابرار
  2. بنیاد آیت اله حق‌شناس
  3. بنیاد پژوهشی- فرهنگی پیمان غدیر
  4. پژوهشکده دکتر برنا
  5. مرکز جهرم‌شناسی
  6. گروه علمی پژوهشی مدرن فا [نیازمند منبع]
  7. بنیاد فرهنگی هنری دوستان آسمانی (بسیجیان مسجد امام حسین)[نیازمند منبع]

حوزه‌های علمیه

  1. مدرسه علمیه امام خمینی
  2. مدرسه علمیه امام رضا که در حال حاضر تمامی برنامه‌های حوزوی شهرستان در این مدرسه می‌باشد.
  3. مدرسه علمیه ولی عصر (فخریه سابق) با تولیت سید مهدی آیت‌اللهی (دادور)
  4. مدرسه علمیه نرگس ویژه خواهران

دارالقرآن‌ها

  1. دارالقرآن بزرگ امام علی
  2. دارالقرآن تبیان
  3. دارالقرآن مهادا
  4. دارالقرآن مشکات
  5. دارالتحفیظ الهادی (شعبه جهرم مؤسسه قرآنی فرهنگی بیت الاحزان زهرا)
  6. بوستان قرآن و اهل بیت جهرم

کتابخانه‌ها

کتابخانه عمومی جهرم
  1. کتابخانه مسجد امام حسین
  2. کتابخانه عمومی شماره ۱و۲و۳
  3. کتابخانه‌های خصوصی پیمان غدیر و تابش
  4. کتابخانه‌های مساجد و حسینیه‌ها و مراکز آموزش
  5. کتابخانه بهنیا (مسجد مصلی)

نشریات

  • هفته‌نامه «اخبار جهرم» به مدیر مسؤولی احمد خوشبویی
  • دو هفته‌نامه «جهرم امروز» به مدیر مسؤولی سفید فرد
  • دو هفته‌نامه «طنز جهرم» به مدیر مسؤولی محمد جواد ادیب پور
  • دو هفته‌نامه «بنیز» به مدیر مسؤولی منوچهر کارگر
  • مجله دانشگاه علوم پزشکی جهرم
  • ماهنامه «بعد پنجم طنز» به مدیر مسؤولی سعید صادقی
  • جوانی
  • اردی بهشت
  • دوسالانه داستان کوتاه نارنج

اقتصاد و صنعت

شهرستان جهرم مردمی پرکار و تلاش گر دارد شغل اصلی آن‌ها کشاورزی و باغداری است. در بین آن‌ها گروهی به تجارت و پیشه‌وری و جمع دیگری نیز به کارهای اداری مشغولند. اقتصاد مردم این شهرستان برپایه کشاورزی و باغداری استوار است. همچنین در جهرم دو شهرک صنعتی و یک منطقهٔ ویژی اقتصادی وجود دارد. واحدهای صنفی شهرستان جهرم اعم از (تولیدی فنی و توزیعی خدماتی) به عدد ۴۹۱۱ می‌رسد.

کشاورزی جهرم

کشاورزی

نخلستان جهرم
خاوران جهرم

وجود بیش از ۳۵۰ هزار اصله درخت نخل، ۵/۳ میلیون درخت مرکبات نظیر پرتقال، لیموشیرین، لیموترش، نارنگی و نارنج که ۲۴ هزارهکتار از اراضی شهرستان جهرم را دربرمی گیرد و همچنین قرارداشتن بیش از ۴۱هزار هکتار از زمین‌های زراعی این سامان، زیر کشت گندم و جو و حبوبات، برنج، تنباکو و صیفی جات، جهرم را به عنوان یکی از قطب‌های مهم کشاورزی کشورمان معرفی می‌نماید علاوه بر خرمای شاهانی جهرم که از نظر کارشناسان یکی از مرغوبترین انواع خرما در جهان است و ۲/۱ درصد خرمای جهان را تأمین می‌کند مرکبات جهرم هم درصد بالایی از تولید مرکبات ایران را به خود اختصاص داده‌است. مهمترین محصولات کشاورزی و باغی جهرم و مقدار تولید شده آن به شرح ذیل می‌باشد:

  1. خرما ۲۸۶۲۰ تن در سال
  2. پرتقال ۶۳۱۸۰ تن در سال
  3. نارنگی ۱۴۷۵۰ تن در سال
  4. لیموشیرین ۱۳۹۷۶۶ تن در سال
  5. تنباکو ۴۲۰ تن در سال
  6. پنبه ۷۵۰ تن در سال
  7. گندم آبی ۴۹۰۰۰ تن در سال
  8. جو ۶۴۰۰ تن در سال

دامپروری

دامپروری این شهرستان عمدتاً به صورت کوچ نشینی انجام می‌شود که در سال‌های اخیر چندین واحد مرغداری در آن ایجاد گردیده‌است، از جمله واحد مرغداری تخم‌گذار شهرستان ۶ واحد می‌باشد و در روز ۲۵۰۰ کیلوگرم تخم مرغ تولید می‌کنند و واحدهای مرغداری گوشتی به تعداد ۱۵۸ واحد می‌رسد که سالانه ۱۰۲۰۰ تن مرغ گوشتی تولید می‌کنند و ۴ واحد گاوداری صنعتی و ۲۷۰ واحد گاوداری سنتی در این شهرستان فعال می‌باشند.

صنایع دستی

مهم‌ترین صنعت دستی این شهرستان قالی‌بافی است به‌طوری‌که یکی از ارکان مهم رشد اقتصاد شهرستان جهرم را تشکیل داده و هر ساله نیمی از این محصولات را که شامل قالی، جاجیم و گلیم است به شهرهای دور و نزدیک صادر می‌شود.

کارخانه‌های تولیدی

  1. کارخانه آرد سفید جهرم
  2. شرکت پتروشیمی جهرم در دست ساخت
  3. شرکت خرمای تانی
  4. صنایع لبنیات فروغ
  5. شرکت آجر ماشینی کاظمیه
  6. شرکت گچ ماشینی جهرم
  7. شرکت فرش ماشینی توحید
  8. شرکت توران گاز جهرم
  9. شرکت بوتان گاز جهرم
  10. صنایع ام دی اف آنتیک
  11. شرکت تولیدی اسپندان فارس
  12. شرکت کارتن‌سازی یوسفی
  13. شرکت تولیدکننده ظروف پلاستیکی
  14. شرکت شیء فو
  15. شرکت آبلیمو ممتاز
  16. شرکت تولیدکننده ظروف یکبار مصرف
  17. شرکت بسته‌بندی نخل و مرکبات
  18. شرکت بسته‌بندی شیرین نخل
  19. ماکارونی بافه
  20. مجتمع صنعتی غذایی کلوچه، کیک و شکلات خرمایی
  21. شرکت شن و ماسه (۴ واحد)
  22. شرکت بسته‌بندی خرما (نخل سبز)


ترابری

مسیرهای ارتباطی

خروجی این شهرستان از شمال به شهرستان‌های شیراز و فسا، از شرق به لارستان و درنهایت بندرعباس و قشم و از غرب به قیر و کارزین و درنهایت عسلویه می‌باشد.

راه‌های اصلی جهرم به شرح زیر می‌باشند:

  • بزرگراه جهرم – شیراز به طول ۱۷۰ کیلومتر
  • بزرگراه در حال ساخت جهرم – لارستان به طول ۱۵۵ کیلومتر
  • راه جهرم – فسا به طول ۹۰ کیلومتر
  • راه جهرم – قیر به طول ۷۵ کیلومتر
  • راه جهرم-خاوران-سروستان به طول ۹۰ کیلومتر

فاصله جهرم با بعضی از شهرهای مهم:

شهر مقصد فاصله(km)
تهران ۱۰۰۴
شیراز ۱۸۰
اصفهان ۶۳۵
مشهد ۱۵۵۴
بندر عباس ۴۰۰

فرودگاه

فرودگاه جهرم از سال ۱۳۴۸ فعالیت خود را به عنوان دومین فرودگاه استان فارس بعد از شیراز آغاز کرده‌است.[۳۵] این فرودگاه در فاصلهٔ ۳ کیلومتری شمال شهر جهرم واقع شد‌ه‌است و در حاضر پرواز جهرم-تهران و بالعکس در این فرودگاه برقرار می‌باشد.[۳۶]

راه‌آهن

جهرم از دو مسیر ریلی به شبکه راه‌آهن سراسری متصل می‌شود.[۳۷] راه‌آهن جهرم در مسیر اول قطعه‌ای از راه‌آهن در دست احداث شیراز-بندرعباس می‌باشد.[۳۸] این مسیر راه‌آهن بصورت یک خطه از بندرعباس آغاز و پس از گذر از لار و جهرم در منطقه‌ی کوار به راه‌آهن شیراز-بوشهر متصل می‌شود. مسیر دوم که در سال ۱۳۹۷ طراحی شده است راه‌آهن جهرم-سروستان-شیراز می‌باشد که جهرم را از طریق سروستان به راه‌آهن شیراز-گلگهر متصل می‌کند.[۳۹]

پایانه مسافربری

پایانهٔ شهید بهمن رحمانیان، پایانه اتوبوس‌های بین شهری در شمال شهر جهرم است که همه روزه دارای سرویس‌هایی به مقاصد تهران، شیراز، اصفهان، بندرعباس و لار است.[۴۰]

تاکسی‌رانی

ناوگان تاکسیرانی جهرم مشتمل بر ۱۲۰۰ خودروی تاکسی می‌باشد که در چهار گروه تاکسی‌های گردشی، خطی، آژانس و بی‌سیم به خدمات‌رسانی به شهروندان مشغولند. همچنین دو تاکسی آنلاین اسنپ و بادسان در جهرم فعال هستند.[۴۱][۴۲]

اتوبوس‌رانی

ناوگان اتوبوسرانی جهرم مشتمل بر تعداد ۴۳ دستگاه اتوبوس و ۱۱ دستگاه مینی‌بوس می‌باشد که تمامی دستگاه‌ها به بخش خصوصی واگذار گردیده و تحت مدیریت و نظارت سازمان اتوبوسرانی به فعالیت مشغول به کار می‌باشند.

ارتباطات

صدا و سیما

جهرم بعد از مراکز استان‌ها و دو شهر مهاباد و کیش نخستین شهری است به امکانات پخش زنده تلویزیونی مجهز شده‌است. اخبار هر هفته از استدیوی دفتر خبر صدا و سیمای جهرم به‌طور زنده و مستقیم از طریق فیبر نوری به صدا و سیمای فارس منتقل و پخش می‌شود.[۴۳]

تلفن

تاریخ ارتباطات مخابراتی در استان فارس، به حدود یکصد سال پیش می‌رسد. کل شماره‌های منصوبه در استان فارس تا زمان پیروزی انقلاب اسلامی چهل و هفت هزار شماره بود، که ۲۵۰۰۰ شماره در شهر شیراز و مابقی در شهرهای جهرم و آباده مشغول به کار بود.[۴۴][۴۵] در سال‌های اخیر، تحولات عظیمی در سیستم‌های مخابراتی این شهرستان صورت گرفت و رشد چشمگیری در توسعه ارتباطات حاصل شد. احداث مراکز تلفن دیجیتال در نقاط شهری و روستایی شهرستان، ساخت ایستگاه‌های مخابراتی، راه‌اندازی شبکه دیتا، راه‌اندازی تلفن همراه، پروژه بزرگ فیبر نوری شهر جهرم و دیگر خدمات گسترده مخابراتی از جمله این تحولات در سال‌های اخیر می‌باشد.[۴۵]

اینترنت

دسترسی به اینترنت در جهرم از روش‌های مختلفی از جمله dial-up، ADSL و WiMAX امکان‌پذیر است.[۴۶][۴۷] همچنین دو شرکت ایرانسل و مبین‌نت نیز به ارائه سرویس WiMAX در این شهر می‌پردازند.[۴۸][۴۹] علاوه بر این می‌توان از طریق سه اپراتور همراه اول، رایتل و ایرانسل از اینترنت 4G استفاده کرد.

بهداشت و درمان

بیمارستان‌ها

  • بیمارستان شهید مطهری: بیمارستانی آموزشی–درمانی است که در سال ۱۳۵۲ تأسیس، و در حال حاضر ۱۷۳ تخت فعال دارد.[۵۰]
  • بیمارستان پیمانیه: بیمارستانی آموزشی–درمانی است که در سال ۱۳۷۹ تأسیس، و در حال حاضر ۱۸۷ تخت فعال دارد. [۵۱]
  • بیمارستان جدید سید الشهدا: بیمارستانی آموزشی–درمانی و ۳۱۰ تخت خواب دارد.[۵۲]
  • بیمارستان فوق‌تخصصی قلب حاج ابوطالبی: بیمارستانی فوق‌تخصصی و آموزشی–درمانی است و ۳۰ تخت خواب دارد.[۵۳]

مراکز درمانی مهم

  • کلینیک تخصصی و فوق‌تخصصی هنری [۵۴]
  • کلینیک تخصصی و فوق‌تخصصی امام رضا[۵۵]
  • کلینیک جامع سلامت دندان‌پزشکی[۵۶]
  • مرکز جامع تشخیص سرطان و غربالگری خاتم‌الانبیا[۵۷]
  • مرکز شیمی درمانی حاجی شیرزادی[۵۸]
  • مرکز درمان ناباروری حکیم سلمان جهرمی[۵۹]

درمانگاه‌ها

  • درمانگاه آذرپیکان
  • درمانگاه آیت اله حق‌شناس
  • درمانگاه امام رضا
  • درمانگاه امام سجاد
  • درمانگاه امام صادق
  • درمانگاه امام علی
  • درمانگاه امام محمدباقر
  • درمانگاه ثامن الائمه
  • درمانگاه حیدرآباد
  • درمانگاه خاتم‌الانبیا
  • درمانگاه شکرریز
  • درمانگاه قائم
  • درمانگاه محمد رسول‌الله
  • درمانگاه نور
  • درمانگاه ولی‌عصر
  • درمانگاه هنر (شهید محلاتی)

نگارخانه

پیوندهای داخلی

منابع

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ «نتایج سرشماری سال ۱۳۹۵». مرکز آمار ایران. ۲۳ اسفند ۱۳۹۵.
  2. «مرکز آمار ایران نتایج تفصیلی سرشماری سال ۱۳۹۵». مرکز آمار ایران نتایج تفصیلی سرشماری سال ۱۳۹۵.
  3. «شرایط اقلیمی». منطقه ویژه اقتصادی جهرم.
  4. «افتتاح چندین طرح درمانی در جهرم». وزارت بهداشت. ۶ اردیبهشت ۱۳۹۸.
  5. «جهرم به قطب سلامت جنوب کشور تبدیل شود». خبرگزاری دانشجو.
  6. «ساخت بیمارستان فوق تخصصی در جهرم». خبرگزاری صدا و سیما.
  7. «گمرک شهرستان جهرم آغاز به کار کرد». تسنیم. ۱۰ مهر ۱۳۹۵.
  8. «راه‌اندازی بندر خشک در جهرم». باشگاه خبرنگاران جوان. ۲۹ بهمن ١٣٩۷.
  9. http://shiraze.ir/fa/news/42176/فرمانداری-جهرم-به-فرمانداری-ویژه-ارتقا-یافت
  10. آمار درجه, جمعيت و سال تاسيس شهرهاي كشور بر اساس سرشماري جمعيت سال ۹۵
  11. «اقتصاد و کشاورزی جهرم». پایگاه مدرسه علمیه زمانیه جهرم.
  12. Jahrom climate
  13. نزهةالقلوب، حمدالله مستوفی، بخش پنجم
  14. [۱]
  15. [۲]
  16. فارس نامه، ابن بلخی، باب دوم
  17. [۳]
  18. توکلی، غلامرضا، ایل باصری از تُرناس تا لَهباز، تهران، ۱۳۷۹ خورشیدی. ص۱۴.
  19. نجفی، علی محمد. وقایع ایلات خمسه. نشر همسایه.
  20. کتاب شهرستان جهرم، صفحه 34 تألیف جلال طوفان
  21. «جهرم». دانشنامهٔ جهان اسلام.
  22. اوستا و زند
  23. «آرامگاه جاماسب حکیم، یادگاری از هخامنشیان». جوان آنلاین. ۹ مرداد ۱۳۹۱.
  24. «بازتاب کتاب "سازمانهای یهودی و صهیونیستی در ایران "در روزنامه عرب‌زبان «الزمان»». موسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی.
  25. «آمار یهودیان ایران». پایگاه جامع فرق، ادیان و مذاهب.
  26. «جهرم». دانشنامهٔ جهان اسلام.
  27. مسئلهٔ یهودیان در لار. روزنامه صحبت نو گراش
  28. «جمعیت بهائیان ایران در عصر پهلوی به تفکیک منطقه / جغرافیای جمعیتی بهائیان ایران». پایگاه جامع تاریخ معاصر ایران.
  29. «یهودیان، خاندان باب و تجارت جهانی تریاک». اندیشکده مطالعات یهود.
  30. گنج دانش جغرافیای تاریخی شهرهای ایران، محمد تقی خان حکیم، انتشارات زرین، ۱۳۶۶
  31. جهرم، دکتر ناصر کرمی، انتشارات مصلی نژاد، ۱۳۸۱
  32. درجه‌بندی شهرداری های کشور
  33. آمار درجه, جمعيت و سال تاسيس شهرهاي كشور بر اساس سرشماري جمعيت سال ۹۵
  34. http://shiraze.ir/fa/news/42176/فرمانداری-جهرم-به-فرمانداری-ویژه-ارتقا-یافت
  35. تاریخچه فرودگاه جهرم
  36. http://fars.farsnews.com/news/13960825000795
  37. جهرم از ۲ مسیر به شبکه ملی راه‌آهن متصل می‌شود.کیهان.۱۸ فروردين ۱۳۹۷
  38. شیراز جهرم. شرکت ساخت و توسعهٔ زیربناهای حمل و نقل کشور.۱۳۹۵/۱۰/۲۸
  39. جهرم از 2 مسیر به شبکه ملی راه‌آهن متصل می‌شود.کیهان.۱۸ فروردين ۱۳۹۷
  40. ترمینال جهرم
  41. اسنپ در چه شهرهایی فعال است. اسنپ
  42. شهرهای بادسان. بادسان
  43. «آغاز پخش زنده اخبار از دفتر خبر جهرم». خبرگزاری فارس. ۸ آبان ۱۳۹۱. دریافت‌شده در ۲۳ بهمن ۱۳۹۷.
  44. [۴]
  45. ۴۵٫۰ ۴۵٫۱ «شرکت مخابرات کل استان فارس». شرکت مخابرات کل استان فارس. بایگانی‌شده از اصلی در ۶ مه ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۱۶ سپتامبر ۲۰۱۱.
  46. «لیست شرکت‌های ارائه دهنده سرویس ADSL». شرکت مخابرات استان فارس. بایگانی‌شده از اصلی در ۶ مه ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۲۶ خرداد ۱۳۹۰.
  47. «شرکت‌های ارائه دهنده خدمات اینترنتی». شرکت مخابرات استان فارس. بایگانی‌شده از اصلی در ۶ مه ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۲۶ خرداد ۱۳۹۰.
  48. «مناطق تحت پوشش شرکت مبین نت». شرکت مبین نت. بایگانی‌شده از اصلی در ۶ مه ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۲۶ خرداد ۱۳۹۰.
  49. «مناطق تحت پوشش وایمکس ایرانسل». شرکت ایرانسل. بایگانی‌شده از اصلی در ۶ مه ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۲۶ خرداد ۱۳۹۰.
  50. تاریخچه بیمارستان استاد مطهری. دانشگاه علوم پزشکی جهرم
  51. تاریخچه بیمارستان پیمانیه. دانشگاه علوم پزشکی جهرم
  52. «بیمارستان ۳۱۰ تختخوابی جهرم باید امسال تکمیل شود». خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا). ۲۸ خرداد ۱۳۹۶. دریافت‌شده در ۱۷ بهمن ۱۳۹۷.
  53. «آغاز ساخت دومین بیمارستان فوق تخصصی قلب فارس در جهرم». خبرگزاری صدا و سیما. ۱ بهمن ۱۳۹۵.
  54. «کلینیک فوق تخصصی جهرم به تجهیزات پزشکی جدید مجهز شد». خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران (ایرنا). ۲۷ خرداد ۱۳۹۵. دریافت‌شده در ۱۷ بهمن ۱۳۹۷.
  55. «راه اندازی کلینیک فوق تخصصی امام رضا (ع) در جهرم». باشگاه خبرنگاران جوان. ۳ تیر ۱۳۹۶. دریافت‌شده در ۱۷ بهمن ۱۳۹۷.
  56. «کلینیک جامع سلامت دندانپزشکی در جهرم راه اندازی می‌شود». خبرگزاری مهر. ۱۷ دی ۱۳۹۵. دریافت‌شده در ۱۷ بهمن ۱۳۹۷.
  57. «درمان ماهانه به‌طور میانگین ٧۰ نفر در مرکز جامع سرطان خاتم الانبیاء جهرم». باشگاه خبرنگاران جوان. ۶ بهمن ۱۳۹۷. دریافت‌شده در ۱۷ بهمن ۱۳۹۷.
  58. «بخش شیمی درمانی و مرکز جامع سلامت شهری در جهرم ساخته می‌شود». خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا). ۱۸ اسفند ۱۳۹۵. دریافت‌شده در ۱۷ بهمن ۱۳۹۷.
  59. «تلاش برای درمان ناباروری در جهرم». خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا). ۷ اسفند ۱۳۹۶. دریافت‌شده در ۱۷ بهمن ۱۳۹۷.