بحران جهش نرخ ارز در ایران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
یک دلاری
}
ریال ایران در برابر دلار آمریکا.

بحران جهش نرخ ارز در ایران[۱][۲] یا بحران ارزی در ایران به روند سقوط آزاد ارزش پول ملی ایران در برابر ارزهای جهانی گفته می‌شود که از ماه‌های آغازین سال ۱۳۹۰ آغاز شد و در مهرماه ۱۳۹۱ به نخستین و در بهمن ماه ۱۳۹۱ به دومین اوج خود رسید. در طول یک و نیم سال ۸۹ تا ۹۰ بیش از ۲۰ میلیارد دلار پول از منابع کشور ایران به عده‌ای برای مداخله در بازار ارز پرداخت شد.[۳] که براساس خبرهای منتشرشده در سال ۱۳۹۳ هجری‌شمسی اسحاق جهانگیری معاون ریاست جمهوری ایران قول و وعدهٔ رسیدگی به این پرداخت‌های سال‌های ۸۹ تا ۹۰ را داد.[۳]

این افزایش در مقطعی ثابت و در سال ۱۳۹۵ دوباره به اوج رسید، در بهار ۱۳۹۷ قیمت دلار در ایران از ۵۸۰۰ تومان نیز فراتر رفت بگونه ای که در نیمه تیر ماه ۹۷ هر دلار قریب به ۹۰۰۰ تومان داد و ستد شد، در اوایل مرداد ۹۷ به ۱۲۰۰۰ تومان رسید، در اواسط شهریور ۹۷ به ۱۴۰۰۰ تومان و در اوایل مهر ۹۷ به ۲۰۰۰۰ تومان رسید.

در اثر این بحران، ارزش ریال ایران در برابر دلار آمریکا و سایر ارزهای جهانی به پایین‌ترین سطح در تاریخ رسید. سقوط ارزش پول ایران منجر به واکنش‌های فراوانی در داخل کشور شد و بازتاب فراوانی در خارج از ایران نیز داشت به‌گونه‌ای که در مناظره‌های انتخابات ریاست جمهوری ایالات متحده آمریکا (۲۰۱۲) نیز باراک اوباما از آن به عنوان نشانه‌ای از روند موفق تحریم ایران یاد کرد.[۴]

رویداد[ویرایش]

۱۳۹۰[ویرایش]

مسائل مرتبط با این رویداد در بین سال‌های ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۲ رخ دادند.[۵] تلاطم در بازار ارز در ایران از ابتدای سال ۱۳۹۰ آغاز شد.

اواخر بهار ۱۳۹۰، بانک مرکزی در پی افزایش نرخ ارز ابتدا تلاش کرد با تزریق ارز قیمت‌ها را کنترل کند اما با ناکامی این روش، یک‌باره قیمت انواع ارز در بازار افزایش یافت.[۶]

به‌گونه‌ای که در میانه آبان ۱۳۹۰ هر دلار آمریکا به بیش از ۱۳۰۰ تومان[۷] (بهای رسمی اعلام شده از سوی بانک مرکزی ۱۰۸۲ تومان بود)، رسید.

در آذرماه ۱۳۹۰ به ۱۴۰۰[۸] و در پایان آذرماه به ۱۵۰۰[۹] تومان و در اسفند به ۱۹۱۰ تومان[۱۰] رسید.

افزایش نرخ ارز در سال با افزایش مداوم همراه بود و از مرز ۳۰۰۰ تومان گذشت، در پایان مهرماه ۱۳۹۱ به اوج خود رسید و به بیش از ۳۶۰۰ تومان رسید، نرخ ارز تا ماه‌های ابتدایی سال ۱۳۹۲ همچنان در بازه ۳۵۰۰ تا ۳۶۰۰ تومان باقی‌مانده‌بود، تا اینکه با انتخاب حسن روحانی به ریاست جمهوری در خرداد ماه، نرخ ارز با کاهش همراه شد.

۱۳۹۴[ویرایش]

در انتهای سال ۱۳۹۴ دوباره با افزایش تحریم‌ها قیمت ارز اوج گرفت بصورتی که در آذرماه ۱۳۹۵ قیمت دلار از ۴۰۰۰ تومان فراتر رفت. همچنین این افزایش سقوط پول ملی با شیب ملایم ادامه داشت تا اینکه در دی ماه سال ۱۳۹۶ قیمت دلار از ۴۴۰۰ تومان نیز فراتر رفت.

۱۳۹۷[ویرایش]

در روز یکشنبه ۱۹ فروردین‌ماه ۱۳۹۷، بنا به گفتهٔ خبرگزاری‌های داخلی قیمت دلار از ۵۵۰۰ تومان نیز گذشت؛[۱۱][۱۲] این درحالی است بنابر گزارش بعضی خبرگزاری‌های دیگر، قیمت برابری هر دلار به بیش‌از ۵۸۰۰ تومان رسید؛ در همین حال بسیاری از صرافی‌های پایتخت دست از مبادلهٔ ارزی کشیدند.[۱۳][۱۴][۱۵][۱۶][۱۷] در همین حال قیمت یک سکهٔ بهار آزادی نیز از مرز یک میلیون و هشتصد و هفتاد هزار تومان فراتر رفت، و قیمت یک گرم طلای ۱۸ عیار به بیش از ۱۷۳ هزار تومان رسید.[۱۸][۱۹] در پی این رویداد بسیاری از کاربران ایرانی در توییتر نگرانی خود را با هشتگ «سقوط ریال» (‎#سقوط_ریال) ابراز کردند.[۲۰] روند افزایشی قیمت دلار ادامه یافت تا جاییکه که اسحاق جهانگیری، معاون اول رئیس‌جمهور نرخ دلار را در روز سه شنبه ۲۰ فرودین ۱۳۹۷، ۴۲۰۰ تومان اعلام کرد[۲۱][۲۲] و خرید و فروش بیش از این قیمت را قاچاق دانست.[۲۳][۲۴][۲۵] جهانگیری مدعی شد: «یک حجم وسیعی از منابع خارجی در حال حرکت به سمت کشور است و در چنین شرایطی این‌گونه تغییرات در نرخ ارز خیلی غیرطبیعی است.»[۲۶]

پی‌آمدهای داخلی[ویرایش]

محمود بهمنی رئیس وقت بانک مرکزی[ویرایش]

براساس اخبار سایت خبرآنلاین در بهمن سال ۱۳۹۰، محمود بهمنی رئیس وقت بانک مرکزی گفت همین حالا نرخ ارز تک نرخی را اعلام می‌کنیم و این مبلغ ۱۲۲۶ تومان است.[۲۷] یک سال بعد، در خرداد سال ۱۳۹۱ باردیگر وی، محمود بهمنی رئیس وقت بانک مرکزی در خبری در سایت خبرآنلاین مجدداً اعلام کرد دلار تا پایان سال، ۱۲۲۶ تومان می‌ماند. وی در ادامه گفت: «سال گذشته با وجود تشدید تحریم‌های اقتصادی بانک مرکزی و سایر بانک بسیار فعال بودند و توانستند عملکرد خوبی را از خود نشان دهند.»[۲۸]

واکنش دولت احمدی‌نژاد[ویرایش]

در روز یکشنبه، ۳۰ مهرماه ۱۳۹۱، محمدرضا رحیمی، معاون اول رئیس جمهوری اسلامی ایران، در جمع خبرنگاران از بازداشت فردی به نام جمشید بسم‌الله خبر داد که و را عامل اختلال در بازار ارز ایران دانست. رحیمی ادعا کرد که جمشید بسم‌الله «روی چهارپایه قیمت ارز در ایران را تعیین می‌کرد».[۲۹]

محمدباقر نوبخت در سال ۱۳۹۳[ویرایش]

محمدباقر نوبخت، در پاسخ به سؤال خبرنگار خبرگزاری مهر مبنی بر اینکه دولت وعده داده بود که در نیمه دوم سال(۱۳۹۳)، ارز را تک نرخی کند، دولت چه زمانی این را اجرایی را خواهد کرد، گفت، «دولت تنها یک نرخ را به رسمیت می‌شناسد و آن همان دو هزار و ۶۵۰ تومان به عنوان نرخ تسریع دلار و ریال است.». محمدباقر نوبخت، معاون برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهوریِ «دولت یازدهم» ایران می‌باشد.[۳۰] وی همچنین طی مصاحبه‌هایی در سالهای بعد گفت قیمت بازار آزاد ارز را قبول ندارد، اما با این مصاحبه‌ها قیمت ارز افزایش یافت.

عملکرد مشابه رئیس بانک مرکزی دولت دهم و معاون اول روحانی[ویرایش]

بهمن ۱۳۹۰ با شروع نوسانات در بازار ارز، محمود بهمنی، رئیس‌کل بانک مرکزی وقت با نزدیک شدن قیمت دلار به کانال ۲۰۰۰ تومان به‌جای پذیرش واقعیت اقتصادی (در ششم بهمن ماه سال 1390[۳۱]) دستور دلار تک‌نرخی در قیمت ۱۲۲۶ را داد و بعدها مجدداً با ادبیاتی مشابه جهانگیری معاون اول ریاست جمهوری دولت حسن روحانی، گفت همه مراجعین نیازمندِ ارزی، برای واردات یا تولید به هر میزان چه از طریق حواله و چه از طریق گشایش ال سی و روش‌های مختلف این ارز را (دلار ۴۲۰۰ تومانی)، در اختیار آنها قرار می‌دهیم.[۳۲][۳۳]

منتقدان سرشناس[ویرایش]

رئیس اتاق بازرگانی ایران[ویرایش]

در بهمن‌ماه سال ۱۳۹۶ رئیس اتاق بازرگانی ایران، غلامحسین شافعی، در رابطه با شوک دلار گفت، «افزایش ناگهانی نرخ دلار بارها درگذشته تکرار شده اما از آن پندی به‌دست نیاوردیم.» او در این وابستگی اشاره داشت که «در موضوع ارز با یک تکرار مواجه هستیم. افزایش ناگهانی نرخ دلار بارها درگذشته تکرار شده‌است و از آن پندی به‌دست نیاوردیم.» او دلیل تکانه‌های دلاری را عدم اعمال تفاوت نرخ تورم داخلی و خارجی روی ارز دانست و اشاره داشت این دست افزایش نرخ دلارها حبابی نیست.[۳۴]

مجیدرضا حریری عضو هیئت نمایندگان اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران[ویرایش]

مجیدرضا حریری، عضو هیئت نمایندگان اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران با بیان اینکه از نیمه دوم سال ۹۰ تا اواخر سال ۹۲ که پرونده نرخ ارز مرجع بسته شد، گفت حدود ۲۴ میلیارد دلار ارز ۱۲۲۶ تومانی تخصیص داده شد و تقریباً به همین میزان نیز ارز ۲۴۰۰ تومانی بود، و متوسط قیمت ارز در آن زمان حدوداً ۳۶۰۰ تومان بود، در حقیقت آن زمان، رقمی معادل ۶۰ هزار میلیارد تومان ما به التفاوت نرخ ارزی بود که به یکسری آدم‌ها دادند و کالا وارد شد. خیلی‌ها ارز گرفتند و اصلاً کالا وارد نکردند، خیلی‌ها کالا وارد کردند ولی نه آن چیزی که به خاطر آن ارز گرفته بودند و یک عده ای هم که وارد کرده بودند، کالاهایشان را به قیمت بازار آزاد فروختند. در آن زمان هر کسی که می‌خواست به این رازها دسترسی داشته باشد، می‌بایست ثبت سفارش کند، وزارت صنعت او را به بانک مرکزی معرفی کند تا حواله اش در آنجا ثبت شود و از آن قسمت یک سیستم یکپارچه ای ایجاد می‌کردند تا گمرک ارز را کنترل کند که در جای دیگری خرج نشود. در واقع لیست تمام کسانی که در آن دو سال آن ارزها را گرفتند، در وزارت صنعت وجود دارد و تنها یک نفر باید بیاید ببیند که این پول‌ها چه شده‌است. حریری می‌گوید: اگر این پیگیری‌ها را انجام دهیم، متوجه می‌شویم این طبقه نو کیسه ای که در کشور ایجاد شد تا فرزندانشان ماشین‌های چند صد میلیونی سوار شوند و …، ناشی از همین رانت‌هایی بود که ایجاد شد. اگر کسی صد میلیون دلار ارز ۱۲۲۶ تومانی بگیرد، دو هزار تومان سود خالص دریافت می‌کرد. در همان زمان تمام اقلام مهم مانند برنج و ماکارانی و امثال آن، سه برابر افزایش قیمت داشتند در حالی که اگر واقعاً ارز ۱۲۲۶ تومانی صرف آن مصرفی می‌شد که قرار بود صورت بگیرد، نباید چنین گران می‌شد و مصرف‌کننده از آن ارز چند نرخی سودی نبردند.[۳۵]

معاون اول ریاست جمهوری ایران[ویرایش]

در تیرماه سال ۱۳۹۳ هجری‌شمسی عنوان شد، اسحاق جهانگیری در مراسم روز ملی اصناف با اشاره به رانت‌های موجود در اقتصاد ایران گفت:[۳]

به عنوان مثال هیچگاه به مردم نگفتیم که در طول یک و نیم سال ۸۹ تا ۹۰ بیش از ۲۰ میلیارد دلار پول از منابع این کشور به عده ای برای مداخله در بازار ارز پرداخت شده‌است و نگفتیم که چه گروه‌هایی از ارز ۱۲۲۶ تومانی برای واردات کالا دریافت کردند اما محصولات وارداتی‌شان را به نرخ‌های آزاد در بازار به فروش رساندند که به زودی به این موضوعات رسیدگی خواهیم کرد.

جستارهای وابسته[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. http://web.archive.org/web/20131228014331/http://www.ettelaat.com/etHomeEdition/Siasi/291/46.pdf
  2. «روزنامه». روزنامه دنیای اقتصاد. ۲۰۱۴-۰۹-۰۴. بازبینی‌شده در ۲۰۱۴-۰۹-۰۴. 
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ «انتقاد جهانگیری از رانت‌های مسولان دولتی - نسخه قابل چاپ». جهان نیوز. ۲۰۱۴-۰۶-۲۲. بازبینی‌شده در ۲۰۱۸-۱۱-۲۵. 
  4. «Romney endorses Obama's national security policies». سی‌ان‌ان. بازبینی‌شده در ۲۳ اکتبر ۲۰۱۲. 
  5. «نرخ‌های دستوری بحران ارزی را تشدید کرد». سایت تفریحی سرگرمی خبری خودرو دانلود خبر پرداز. ۲۰۱۵-۰۷-۰۲. بازبینی‌شده در ۲۰۱۶-۰۷-۱۲. 
  6. «تلاطم در بازار آزاد ارز در ایران». بازبینی‌شده در ۲۸ اکتبر ۲۰۱۲. 
  7. «صعود دوباره قیمت‌ها در بازار ارز/سهم دلار، ۱۸ تومان بود». بازبینی‌شده در ۲۸ اکتبر ۲۰۱۲. 
  8. «دلار در بازار ایران رکورد زد». بازبینی‌شده در ۲۸ اکتبر ۲۰۱۲. 
  9. «قیمت دلار از ۱۵۰۰ تومان گذشت». بازبینی‌شده در ۲۸ اکتبر ۲۰۱۲. 
  10. «تداوم افزایش قیمت ارز؛ دلار ۱۹۱۰ تومان». بازبینی‌شده در ۲۸ اکتبر ۲۰۱۲. 
  11. «دلار ۵۵۰۰؛ رئیس‌جمهور از بازار ارز خبر دارد؟ - اخبار تسنیم». خبرگزاری تسنیم - Tasnim. ۲۰۱۸-۰۴-۰۸. بازبینی‌شده در ۲۰۱۸-۰۴-۰۸. 
  12. «افزایش قیمت دلار ناشی از سیاست‌های دولت است». ایسنا. ۲۰۱۸-۰۴-۰۸. بازبینی‌شده در ۲۰۱۸-۰۴-۰۸. 
  13. Sputnik. «قیمت دلار در ایران به بیش از ۵۷۰۰تومان رسید+ عکس». Sputnik Iran. ۲۰۱۸-۰۴-۰۸. بازبینی‌شده در ۲۰۱۸-۰۴-۰۸. 
  14. VOA. «نرخ دلار در بازار ارز ایران از ۵۶۰۰ تومان گذشت». صدای آمریکا. ۲۰۱۸-۰۴-۰۸. بازبینی‌شده در ۲۰۱۸-۰۴-۰۸. 
  15. «نگرانی شهروندان ایرانی؛ دلار از ۵۵۰۰ تومان گذشت»(en-GB)‎. به کوشش BBC Persian. 2018-04-08. بازبینی‌شده در 2018-04-08. 
  16. «قیمت دلار از مرز پنج هزار و ۴۰۰ تومان گذشت». رادیو فردا. بازبینی‌شده در ۲۰۱۸-۰۴-۰۸. 
  17. «بهای دلار در بازار ارز در کمتر از چند ساعت بیش از ۵۰۰ تومان افزایش یافت». رادیو فردا. بازبینی‌شده در ۲۰۱۸-۰۴-۰۸. 
  18. «قیمت طلا، قیمت دلار، قیمت سکه و قیمت ارز امروز 97/01/19 - اخبار تسنیم - Tasnim»(fa)‎. به کوشش خبرگزاری تسنیم - Tasnim. بازبینی‌شده در 2018-04-08. 
  19. «سکه از مرز یک میلیون و ۸۰۰ هزار تومان گذشت/ قیمت دلار بالا رفت». www.khabaronline.ir. بازبینی‌شده در ۲۰۱۸-۰۴-۰۸. 
  20. «نگرانی شهروندان ایرانی؛ دلار از ۵۵۰۰ تومان گذشت». BBC Persian. ۲۰۱۸-۰۴-۰۸. بازبینی‌شده در ۲۰۱۸-۰۴-۰۸. 
  21. "ورود دولت ایران به بازار ارز؛ قیمت دلار ۴۲۰۰ تومان تعیین شد". euronews (in عربی). April 9, 2018. Retrieved April 13, 2018. 
  22. "جهانگیری: دلار از سه‌شنبه ۲۱ فروردین به قیمت ۴۲۰۰ تومان تک نرخی عرضه می‌شود - 09.04.2018". DW.COM. Retrieved April 13, 2018. 
  23. "جهانگیری: عرضه دلار بالاتر از ۴۲۰۰ تومان، قاچاق است". ایسنا. April 10, 2018. Retrieved April 13, 2018. 
  24. خبرگزاری باشگاه خبرنگاران (April 9, 2018). "جهانگیری: نرخ دلار از فردا ۴ هزار و ۲۰۰ تومان خواهد بود/نرخ‌های غیررسمی دیگر قاچاق محسوب می‌شود/فعالان اقتصادی و مردم دغدغه‌ای برای تأمین ارزشان نداشته‌باشند". خبرگزاری باشگاه خبرنگاران | آخرین اخبار ایران و جهان | YJC. Retrieved April 13, 2018. 
  25. Sputnik (April 10, 2018). "اسحاق جهانگیری: نرخ دلار از فردا ۴۲۰۰ تومان می‌شود+ ویدیو". Sputnik Iran. Retrieved April 13, 2018. 
  26. فردا, رادیو (April 9, 2018). "اسحاق جهانگیری از تک نرخی شدن دلار خبر داد؛ «۴۲۰۰ تومان از روز سه‌شنبه»". رادیو فردا. Retrieved April 13, 2018. 
  27. «خبرفوری:دلار تک نرخی شد». صفحه نخست - خبرآنلاین. ۲۰۱۴-۰۹-۰۴. بازبینی‌شده در ۲۰۱۴-۰۹-۰۴. 
  28. «بهمنی:دلار تا پایان سال، 1226 تومان می‌ماند». صفحه نخست - خبرآنلاین. ۲۰۱۴-۰۹-۰۴. بازبینی‌شده در ۲۰۱۴-۰۹-۰۴. 
  29. «رحیمی: جمشید بسم الله، اخلالگر بازار ارز دستگیر شد». بازبینی‌شده در ۲۳ اکتبر ۲۰۱۲. 
  30. «دولت ارز 2650 تومان را به رسمیت می‌شناسد». پایگاه خبری تحلیلی جمهوریت. ۲۰۱۴-۱۱-۰۶. بازبینی‌شده در ۲۰۱۴-۱۱-۰۶. 
  31. مخبر، تیم نرم‌افزاری. [www.mokhbernews.ir/otherpages/Page1 «سیاست اشتباه تک نرخی کردن ارز»]. مخبر. بازبینی‌شده در ۲۰۱۸-۱۱-۲۵. 
  32. «شباهت‌های اسحاق جهانگیری و محمود بهمنی در ماجرای تک نرخی شدن دلار!». نود اقتصادی. ۲۰۱۷-۱۱-۱۶. بازبینی‌شده در ۲۰۱۸-۱۱-۲۵. 
  33. «شباهت‌های اسحاق جهانگیری و محمود بهمنی در ماجرای تک نرخی شدن دلار!». نود اقتصادی. ۲۰۱۷-۱۱-۱۶. بازبینی‌شده در ۲۰۱۸-۱۱-۲۱. 
  34. «روزنامه کیهان96/11/30: رئیس اتاق بازرگانی ایران: شوک دلار تکراری است اما پند نمی‌گیریم». magiran.com. ۲۰۱۸-۰۲-۱۹. بازبینی‌شده در ۲۰۱۸-۰۲-۲۱. 
  35. «پشت‌پرده فروش ارز دولتی دربازار/ دلار رانتی؛ از خزانه تا استانبول - خبرگزاری مهر - اخبار ایران و جهان». خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency. ۲۰۱۶-۰۵-۰۸. بازبینی‌شده در ۲۰۱۸-۱۱-۲۵.