میدان انقلاب

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۳۵°۴۲′۳.۵۱″ شمالی ۵۱°۲۳′۲۸.۱۳″ شرقی / ۳۵.۷۰۰۹۷۵۰°شمالی ۵۱.۳۹۱۱۴۷۲°شرقی / 35.7009750; 51.3911472 میدان انقلاب اسلامی (نام پیشین: میدان ۲۴ اسفند یا میدان مجسمه) میدانی است در شهر تهران که در تقاطع خیابان‌های انقلاب، کارگر و آزادی قرار دارد. این میدان یکی از میدان‌های اصلی شهر تهران به شمار می‌رود.[۱]

به دلیل مرکزیت این میدان، و نیز امکان دسترسی به دیگر مناطق شهر، روزانه افراد بسیاری از این میدان می‌گذرند. بیش‌ترین کتاب‌فروشی‌ها و انتشارات در اطراف میدان انقلاب فعالیت می‌کنند، و مراکز مختلف چاپ در قطع بزرگ و کوچک در این میدان به چشم میخورند. علاوه بر اینها، سینما بهمن در شمال‌شرقی میدان، سینماهای مرکزی، شهر تماشا و پارس در جنوب غربی میدان بوده، و در شمال و جنوب میدان نیز بازار عرضهٔ مواد غذایی فعالیت می‌کنند. میدان انقلاب در راهپیمایی‌های قبل و بعد از انقلاب نقش مهمی ایفا کرده و در حافظه تاریخی تهرانی‌ها و حتی کل مردم ایران دارای هویت ویژه است. [۱]

نماد میدان[ویرایش]

میدان مجسمه در سال ۱۳۴۲

پیش از انقلاب سال ۱۳۵۷، این میدان، ۲۴ اسفند نام داشت که برابر با زادروز رضاشاه بود[۲] و به همین مناسبت در میانه این میدان تندیسی از رضا شاه بر پا شده بود.[۳] به همین دلیل این میدان را میدان مجسمه هم می‌خواندند.[۴][۵] در جریان انقلاب، نام این میدان از ۲۴ اسفند به میدان انقلاب تغییر داده و مجسمه آن نیز به پایین کشیده شد.

میدان انقلاب، ۱۳۸۵، نماد حجمی سابق در میان میدان

درسال ۱۳۶۱ نمادی که ایرج اسکندری برای مصلی تهران طراحی کرده بود از سوی معاونت هنری وزارت فرهنگ وارشاد اسلامی تبدیل به طرحی مدور و پس از اجرا توسط «فریدون صدیقی» در میدان انقلاب نصب شد. این طرح در ابتدا به صورت نقش برجسته و دیواری طراحی شده بود و یادآور روزهای جنگ و شامل تصاویر رزمندگان و آیت الله خمینی بود، برای فضایی مسطح طراحی شده بود و پس از اجرا به صورت مدور و حجمی بخشی از ویژگی‌های تصویری خود را از دست داد. این نماد در سال ۱۳۸۶ به دلیل ساخت مترو درون شهری از میدان انقلاب به مکان دیگری منتقل شد. پس از پیگیری‌های مسولان سازمان زیباسازی شهر تهران و مدیر عامل متروی تهران نماد پیشین میدان انقلاب پس از بازسازی در سال ۱۳۸۹ دوباره درمیدان نبش خیابان آزادی نصب شد. ایرج اسکندری طراح این مجسمه مدور نسبت به نصب مجدد این مجسمه در میدان انقلاب انتقاد داشت و معتقد بود که این مجسمه باید در موزه جنگ نگهداری شود اما مجدداً این مجسمه در میدان انقلاب نصب شد. برخی از مجسمه سازان از جمله رامین اعتماد بزرگ، جمشید مرادیان و امیر محمد قاسمی زاده هنگام نصب این مجسمه معتقد بودند که نماد پیشین میدان انقلاب از جذابیت بصری و زیبایی شناسی مناسبی برخوردار نیست و باید برای نگهداری به موزه جنگ فرستاده شود. ایرج اسکندری در این خصوص می‌گوید: «ماجرای شکل‌گیری نماد میدان انقلاب به سال‌های دور برمی‌گردد که من طرحی را برای نقش برجسته دیواری یک صدمتری ارائه داده بودم. این طرح قرار نبود به این صورت فعلی اجرا شود، بلکه بنا بود در حاشیه مصلای تهران ارائه شود. در سال ۱۳۶۱ سیدکمال حاج سیدجوادی، معاونت وقت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تصمیم گرفت این طرح را به صورت مدور در میدان انقلاب اجرا کند، بنابراین طرح را به مناقصه گذاشتند و نتیجه آن شد که فریدون صدیقی را به عنوان مجری طرح انتخاب کردند. ویژگی طرح روایی بودن آن است و به همین دلیل صحیح نبود به طور مدور اجرا شود؛ چراکه طرح شکل روایتی دارد و بازدیدکنندگان باید تأملی در دیدن این تصاویر داشته باشند که روی دیوار مدور این امکان فراهم نمی‌شود اما اکنون آمادگی دارم که طرح سال ۶۱ را به صورت مسطح روی دیواری با همین ابعاد به صورت نقش‌برجسته اجرا کنم.»[۶]

میدان انقلاب ۱۳۹۴، نماد گنبدی شکل محصور در بنرهای تبلیغاتی

با آغاز بازسازی میدان انقلاب و آغاز به کار راه اندازی ایستگاه مترو درون شهری در میدان انقلاب در سال ۱۳۸۶، موضوع ساخت مجسمه جدید برای میدان انقلاب توسط سازمان زیباسازی شهر تهران مطرح شد. پس از برگزاری چند دوره مسابقه، در نهایت ساخت مجسمه میدان انقلاب به سعید روانبخش سپرده شد. اما درسال ۱۳۸۸ در نهایت به جای یک مجسمه یک سازه گنبدی شکل ساخت سعید روانبخش در میدان نصب شد. این طرح یک شش ضلعی گنبدی نقش برجسته است که بخشی از این گنبد آجرکاری و بخش دیگر کاشی‌کاری شده است. در اطراف آن نیز چهار پنجره در فرم کاشی ایرانی و با ترکیب آهن، شیشه و برنج کار شده است. بر روی این سازه شش ضلعی گل‌های نقش برجسته کار شده که به گفته سازنده آن یادآور «شکوفه‌های انقلاب» است، اما برخی افراد و رسانه‌ها با اشاره به وجود ستاره داوود در این سازه، به عنوان یکی از مهم‌ترین نمادهای باورمندان یهودی، بر این اعتقاد بودند که سازنده این سازه هنگام طراحی به نماد پرچم اسرائیل توجه داشته است. ابتدا مدیران شهرداری مقاومت کردند اما سرانجام در آذر ۱۳۹۰ بخشی از این نماد گنبدی شکل و ستاره شش پر میدان انقلاب تخریب و اطراف آن با بنرهای تبلیغاتی محصور شد.[۷][۸]

طبق اظهارات مسئولین شهرداری کار انتخاب و ساخت نماد جدید میدان انقلاب در دست انجام است. در سال ۱۳۹۵ مدیرعامل سازمان زیباسازی شهرداری تهران اعلام کرد «با سفارشی که به هنرمندان برای طراحی نماد این میدان داده بودیم ۳ اثر ارائه شده که این آثار را در معرض شورایی که در خصوص نماد میادین تصمیم‌گیری می‌کند خواهیم گذاشت. ماکت‌های این ۳ طرح آماده شده و اگر به جمع‌بندی برسند یکی از آنها اجرایی خواهد شد. تصمیم‌گیری در خصوص نماد این میدان بر عهده مدیر عامل سازمان زیباسازی شهرداری تهران نیست؛ بلکه باید مدیریت شهری یعنی شخص شهردار و شورای شهر تهران در این خصوص تصمیم‌گیری کنند.»[۹]

فضاسازی شهری[ویرایش]

فصل‌نامه علوم شناختی در تحقیقی با عنوان «ارزیابی ترجیحات بصری زنان از فضاهای شهری در تهران»، میدان انقلاب را «نامطلوب‌ترین محیط بصری تهران» معرفی کرده بود.[۱۰]

پانویس[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ «میدان انقلاب». کتاب اول. بازبینی‌شده در ۱۰ شهریور ۱۳۸۸. 
  2. «انقلاب نام کدام خیابان‌ها را عوض کرد؟». خبرگزاری ایسنا، ۱۶ بهمن ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۱۶ بهمن ۱۳۹۲. 
  3. «روی گنبد کبود». همشهری آنلاین، ۱۶ مهر ۱۳۸۸. بازبینی‌شده در ۳ مهر ۱۳۹۲. 
  4. «سرنوشت نامعلوم مجسمه میدان انقلاب». هنر آنلاین، ۳۰ شهریور۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۳ مهر ۱۳۹۲. 
  5. ناصر فکوهی. «مجسمه: از میدان تا سقاخانه». روزنامه شرق، ۱۷ بهمن ۱۳۹۱. بازبینی‌شده در ۳ مهر ۱۳۹۲. 
  6. «میدان انقلاب بدون نماد انقلابی/ نماد قدیمی را به میانه میدان برگردانید». خبرگزاری مهر. 
  7. «سرنوشت نامعلوم مجسمه میدان انقلاب/ مجسمه جدید براساس فراخوان جدید ساخته می‌شود». هنر آنلاین. 
  8. «نماد "ستاره ۶ پر" گنبد میدان انقلاب تخریب شد». عصر ایران. 
  9. «نماد میدان انقلاب همچنان بلاتکلیف». دنیای اقتصاد. 
  10. «خیابان ولی‌عصر و میدان انقلاب، 'مطلوبترین و نامطلوب‌ترین' محیط‌های بصری تهران».  بی‌بی‌سی فارسی