کرکوک
مختصات: ۰″ ۱۹′ ۴۴°شرقی ۰″ ۲۸′ ۳۵°شمالی / ۴۴٫۳۱۶۶۶۷غرب ۳۵٫۴۶۶۶۶۷جنوب
| کرکوک |
|
|---|---|
 |
|
| اطلاعات کلی | |
| نام رسمی : | کرکوک |
| کشور : | عراق  |
| استان : | |
| نامهای قدیمی : | آرافکا یا آراپخا , گَرمَکان , کرخه د-بث اسلوخ |
 کرکوک
|
|
| مردم |
|
| جمعیت | ۷۵۵٬۷۰۰ نفر (۲۰۰۳) |
کَرْکوکْ (به کردی: Kerkûk ، کەرکووک)، (به عربی: كركوك)، (به ترکی: Kerkük)، شهری در عراق و مرکز استان کرکوک است.
این شهر در ۲۵۰ کیلومتری شمال بغداد قرار گرفته و بر طبق آمار سال ۲۰۰۳ جمعیت آن ۷۵۵٬۷۰۰ نفر بودهاست.
محتویات |
نام [ویرایش]
کرکوک شهری باستانی و ادامه شهر باستانی روزگار هوریان است. نام کرکوک نیز بسیار باستانی است. این نام در آغاز به شکل آرافکا یا آراپخا (Arraphka) بود که از زبان هوری باستان آمده و به معنی «شهر» است.
هوریان قومی آسیانی بودند که با گرجیها و لازها همتبارند.[۱] پس از سرنگونی دولت آشور، منطقهٔ پیرامون کرکوک به نام «کورکورا» معروف شد. این نام شاید به نام بابا گُرگُر که امروزه نام چاههای نفت کرکوک است در پیوند باشد.[۲]
در زمان سلوکیان این شهر را «کرخه د-بث اسلوخ» مینامیدند که در زبان آرامی به معنی "ارگ خاندان سلوکی" بود.[۳] آرامی زبان میانجی منطقه هلال بارور در آن دوره بود.[۴] سلوکس نیکاتور ویا فرزندش آنتیوخوس، هنگام تجدید بنای این شهر، پنج خاندان سرشناس را از استخر فارس به این ناحیه آوردند و به آنان زمین دادند و محله های شهر را به نام آنان نامیدند . در دوران پارتیان، این شهر جزو پادشاهی محلی آدیابن بود . پادشاه محلی این شهر به اردشیر بابکان در برانداختن اشکانیان کمک نمود [۵].
در روزگار پارتیان و ساسانیان کرکوک گَرمَکان نام داشت که در زبان فارسی به معنی «مکان گرم» است. این نام همچنان توسط کردهای منطقه و بهصورت گرمیان استفاده میشود.[۶]
نفت [ویرایش]
کرکوک یکی از غنیترین شهرهای عراق میباشد و دارای ۴۰٪ ذخیره نفت عراق است. شاید این عامل مهمترین دلیل کشتار و کوچ اجباری کردها توسط رژیم صدام از این شهر بوده است. اصلیترین چاههای نفت کرکوک به نام باباگرگر شهرت دارند. دیگر حوزههای نفتی مهم آن جمبور، بای حسن جنوبی و شمالی، آفانا، خباز، جبل بور و خرماله نام دارند.
از پدیدههای شگفت در منطقه باباگرگر آتشهای فروزنده بر روی زمین است که در پی نشت گاز از حوزه نفتی به روی زمین پدیدآمده. این آتشها که آتش جاویدان نام گرفتهاند سدههاست که در آن زمینها میسوزند. رودخانه زاب کوچک (از شاخههای دجله) از ۴۵ کیلومتری کرکوک میگذرد و به آبیاری زمینهای کرکوک یاری میرساند. نخستین زمین و ورزشگاه بازی گلف در خاورمیانه در کرکوک بنا شد.
مسائل قومی [ویرایش]
کرکوک در منطقه گستردهای دارای جمعیتی آمیخته از اقوام گوناگون واقع شدهاست و این منطقه در گذر سده بیستم شاهد تغییرات بزرگی در ترکیب قومی خود بودهاست. هر سه قوم کرد، ترکمنهای عراق، و عربها بر این شهر و منطقه ادعای ارضی دارند و هر سه گروه برای مدعای خود شواهد تاریخی ارائه میدهند.[۷] پروژه تعریب این شهر مهمترین پروژه عربی کردن در زمان صدام حسین بود.
بر اساس ادعای ترکمن ها در زمان چیرگی حکومت عثمانی بر این منطقه، ترکمنها اکثریت جمعیت شهر کرکوک را تشکیل میدادند اما کردها در مناطق روستایی پیرامون شهر اکثریت داشتند.[۸] استخراج نفت در میدانهای نفتی کرکوک که از حدود سال ۱۹۳۰ آغاز شد نیز مهاجرت شمار زیادی از کارگران عرب و کرد را به استان کرکوک در پی داشت و این شهر رفتهرفته از حالت یک شهر ترکمننشین بهدر آمد.[۹][۱۰]
طبق سرشماری رسمی سال ۱۹۵۷ در آن سال از بین (۱۲۰٫۴۰۲ نفر) کل ساکنان شهر کرکوک: ترکمنها (۴۵٫۳۰۶ نفر)٬ کردها (۴۰٫۰۳۷ نفر)٬ عربها (۲۷٫۱۲۷ نفر)٬ سریانیها (۱٫۵۰۹ نفر) و یهودیها (۱۰۱ نفر) از جمعیت شهر را تشکیل میدادند.[۱۱] که بر این اساس ترکمنها: ۴۰ درصد، کردها: ۳۵ درصد و عربها: کمتر از ۲۵ درصد از ساکنان شهر را شامل میشدند.[۱۲]
| نتایج سرشماری از شهر کرکوک و استان کرکوک ۱۹۵۷[۱۳] | |||||||
| زبان مادری | شهر کرکوک | باقی استان کرکوک | کل استان کرکوک | کل استان کرکوک% | |||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| عربی | ۲۷٬۱۲۷ | ۸۲٬۴۹۳ | ۱۰۹٬۶۲۰ | ۲۸٫۲% | |||
| کردی | ۴۰٬۰۴۷ | ۱۴۷٬۵۴۶ | ۱۸۷٬۵۹۳ | ۴۸٫۲% | |||
| ترکی | ۴۵٬۳۰۶ | ۳۸٬۰۶۵ | ۸۳٬۳۷۱ | ۲۱٫۴% | |||
| آرامی | ۱٬۵۰۹ | ۹۶ | ۱٬۶۰۵ | ۰٫۴% | |||
| عبری | ۱۰۱ | ۲۲ | ۱۲۳ | ۰٫۰۳% | |||
| دیگر | ۶٬۳۳۰ | ۲۱۵ | ۶٬۵۴۵ | ۱٫۷۷% | |||
| کل | ۱۲۰٬۴۰۲ | ۲۶۸٬۴۳۷ | ۳۸۸٬۸۲۹ | ۱۰۰% | |||
سیاستهای عربیسازی صدام حسین در این منطقه پس از سال ۱۹۹۱ باعث تبعید و کشتار حدود ۱۲۰ هزار کرد( پروژه انفال)، ترکمن و آشوری از استانهای شمالی عراق به جنوب آن کشور شد که به گفته دیدبان حقوق بشر سازمان ملل بیشتر آنها از کرکوک و روستاهای اطراف بودند.[۱۴]
در سال ۲۰۰۳ مساحت استان کرکوک ۹۶۷۹ کیلیومتر مربع و جمعیت آن ۸۴۸٬۰۰۰ نفر بوده است. پس از سرنگونی رژیم صدام در سال ۲۰۰۳ بسیاری از کردها و تعدادی از ترکمنهای رانده شده به شهر بازگشته و از سوی دیگر بسیاری از عشایر عرب اسکان داده شده در آنجا به مناطق جنوبی خود بازگشتند. این پدیده در بسیاری از شهرها مانند کرکوک که مورد نسلکشی و عربی کردن واقع شده بودن روی داد.[۱۵] به گونهای که از سال ۲۰۰۳ تا سال ۲۰۱۰ جمعیت کردها در شهر کرکوک از ۱۵۰٫۰۰۰ به ۳۵۰٫۰۰۰ نفر افزایش یافتهاست.[۱۶]
در مجلس استانی کرکوک (با مجموعاً ۴۱ عضو) ترکیب مجلس استان در سال (۲۰۱۱) به صورت زیر بودهاست: ۲۷ عضو کرد، ۸ عضو عرب و ۶ عضو ترکمن.[۱۷]
محلهها [ویرایش]
محلههای اصلی شهر کرکوک:[۱۸]
- کردنشین:
رحیمآباد (واقع در دروازه شمالی شهر کرکوک)، شورجه، آزادی، اسکان، بلاخ، قوریه و ماموستائیان.
- ترکمننشین:
مصلی، بیریادی، بلاغ، معلمین، راه بغداد، تسعین، قوریا، عرفه، قصاب خانه، الماس، ۱أذار، الحی العسکری
- عربنشین:
مناطق کارگران (واقع در جاده بغداد)، منطقه یک حزیران، منطقه نصر و عروبه، القادسیة، غرناطه
- آشورینشین:
شاطرلو، عرفه، الماس
شهرهای خواهرخوانده [ویرایش]
| تاریخ | کشور | شهر خواهرخوانده |
|---|---|---|
| ۲۰۱۲ | ترکیه |
قونیه[۱۹] |
منابع [ویرایش]
- مدخل دانشنامه ایرانیکا در مورد بت سلوک
- «Kurdistan.» Encyclopædia Britannica. ۲۰۰۶. Encyclopædia Britannica Premium Service. ۲ June ۲۰۰۶.
- ویکیپدیاهای عربی و انگلیسی.
- بخش محلهها: کرکوک تصویری دقیق پیش از انفجار.
- ↑ Soldiers Help Preserve Archeological Sites By Sergeant Sean Kimmons
- ↑ Edward Balfour, Encyclopaedia Asiatica, p. 214, Cosmo Publications, 1976
- ↑ The Acts of Mar Mari the Apostle By Amir Harrak. p. 27.
- ↑ The World's Greatest Story: The Epic of the Jewish People in Biblical Times By Joan Comay. p. 384.
- ↑ دانشنامه ایرانیکا مدخل بث سلوک، مایکل مورونی
- ↑ Iraq’s Policy of Ethnic Cleansing: Onslaught to change national/demographic characteristics of the Kirkuk Region by Nouri Talabany
- ↑ Bruinessen, Martin van, and Walter Posch. 2005. Looking into Iraq. Paris: European Union Institute for Security Studies.
- ↑ Bruinessen, Martin van, and Walter Posch. 2005. Looking into Iraq. Paris: European Union Institute for Security Studies.
- ↑ Bruinessen, Martin van, and Walter Posch. 2005
- ↑ Bruinessen, Martin van, and Walter Posch. 2005. Looking into Iraq. Paris: European Union Institute for Security Studies.
- ↑ Bruinessen, Martin van, and Walter Posch. 2005. Looking into Iraq. Paris: European Union Institute for Security Studies.
- ↑ Understanding radical Islam: medieval ideology in the twenty-first century,Brian R. Farmer, page 154, 2007
- ↑ Anderson, Liam D.; Stansfield, Gareth R. V. (۲۰۰۹), Crisis in Kirkuk: The Ethnopolitics of Conflict and Compromise, University of Pennsylvania Press, p. ۴۳, ISBN ۰-۸۱۲۲-۴۱۷۶-۲
- ↑ Human Rights Watch, "Iraq: forcible expulsion of ethnic minorities", Human Rights Watch Vol. 15 No. 3 (E), March 2003.
- ↑ کشف یک گور دسته جمعی در کرکوک-ایسنا
- ↑ Reuter, July 31 2011. Analysis: Kurds serve warning as U.S. withdrawal nears.
- ↑ انتخابات مجلس استانی کرکوک
- ↑ كركوك، تصويري دقيق پيش از انفجار
- ↑ «کرکوک و قونیه خواهرخوانده شدند». خبرگزاری بینالمللی کردپرس-سه شنبه ۲۸ آذر ۱۳۹۱.
 |
در ویکیانبار پروندههایی دربارهٔ کرکوک موجود است. |
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
 |
این یک نوشتار خُرد پیرامون یک مکان جغرافیایی است. با گسترش آن به ویکیپدیا کمک کنید. |
