کرکوک

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

کَرکوک (در کردی: Kerkûk، در عربی: کرکوک، درترکی Kerkük) شهری در عراق و مرکز استان استان کرکوک.

این شهر در ۲۵۰ کیلومتری شمال بغداد قرار گرفته و بر طبق آمار سال ۲۰۰۳ جمعیت آن ۷۵۵٬۷۰۰ نفر بوده‌است.

کرکوک شهری باستانی و ادامه شهر باستانی روزگار هوریان است.

فهرست مندرجات ۱ نام ۲ نفت، جغرافی ۳ جمعیت ۴ مسائل قومی ۵ محله‌ها ۶ منابع

[ویرایش] نام

نام کرکوک بسیار باستانی است. این نام در آغاز به شکل آرافکا (Arraphka) بود که از زبان هوری باستان آمده و به معنی «شهر» است. هوریان قومی آسیانی بودند که با گرجی‌ها و لازها هم‌تبارند.^[۱]

پس از سرنگونی دولت آشور، منطقهٔ پیرامون کرکوک به نام «کورکورا» معروف شد. این نام شاید به نام بابا گُرگُر که امروزه نام چاه‌های نفت کرکوک است در پیوند باشد. ^[۲]

در زمان سلوکیان این شهر را «کرخه د-بث اسلوخ» می‌نامیدند که در زبان آرامی به معنی "ارگ خاندان سلوکی" بود.^[۳] آرامی زبان میانجی منطقه هلال بارور در آن دوره بود.^[۴]

در روزگار پارتیان و ساسانیان کرکوک گَرمَکان نام داشت که در زبان فارسی به معنی «مکان گرم» است. این نام همچنان توسط کردهای منطقه و به‌صورت گرمیان استفاده می‌شود.^[۵]

[ویرایش] نفت، جغرافی

کرکوک یکی از غنی‌ترین شهرهای عراق می‌باشد و دارای ۴۰٪ ذخیره نفت عراق است. اصلی‌ترین چاه‌های نفت کرکوک به نام باباگرگر شهرت دارند. دیگر حوزه‌های نفتی مهم آن جمبور، بای حسن جنوبی و شمالی، آفانا، خباز، جبل بور و خرماله نام دارند.

از پدیده‌های شگفت در منطقه باباگرگر آتش‌های فروزنده بر روی زمین است که در پی نشت گاز از حوزه نفتی به روی زمین پدیدآمده. این آتش‌ها که آتش جاویدان نام گرفته‌اند سده‌هاست که در آن زمین‌ها می‌سوزند.

رودخانه زاب کوچک (از شاخه‌های دجله) از ۴۵ کیلومتری کرکوک می‌گذرد و به آبیاری زمین‌های کرکوک یاری می‌رساند.

نخستین زمین و ورزشگاه بازی گلف در خاورمیانه در کرکوک بنا شد.

[ویرایش] جمعیت

برای این بخش از این مقاله منابع لازم نیامده‌است. لازم است بر طبق اصول اثبات‌پذیری و شیوه‌نامهٔ ارجاع به منابع منبعی برای آن ذکر شود. مطالب بی‌منبع احتمالاً در آینده حذف خواهند شد.

طبق سرشماری سال ۱۹۵۷ شمار تقسیم جمعیتی کرکوک به به صورت زیر است.^{[نیازمند منبع]}

• کرد: ۱۷۸۰۰۰ نفر
• ترکمن: ۴۸۰۰۰ نفر
• عرب: ۴۳۰۰۰ نفر
• آشوری -کلدانی: ۱۰۰۰۰ نفر

گفتنی است با بازگشت کردهای رانده شده از این شهر این توازن جمعیتی به نفع کردها تغییر کرده است.^{[نیازمند منبع]}

[ویرایش] مسائل قومی

اختلافات زیادی بر سر بافت جمعیتی این شهر وجود دارد. منابع ملی کرایی کردی عمدتاً اکثریت را متعلق به کردها، منابع عربی به عرب‌ها^{[نیازمند منبع]} و برخی منابع ترکمنی به ترکمن‌ها می‌دانند^{[نیازمند منبع]} ولی آنچه پیداست بافت چند قومی این شهر است که غیر از کردها، ترکمنها و عربها و در بخشی از مناطق این شهر آشوریان نیز زندگی می‌کنند. به دلیل وجود ذخایر نفتی در این منطقه کشمکشهای فراوانی بر این شهر حاکم است و برخی از کارشناسان آن را به مثابه انبار باروت می‌دانند که می‌تواند تنشهای قومی را تشدید کند. این شهر یکی از شهرهای مهم در پروزه انفال در زمان صدام حسین بود.بسیاری از روستاهای عمدتاً کردنشین اطراف در جریان این پروژه به طور کامل تخریب شدند این مناطق بارها حدف حمله شیمیائی و نظامی قرار گرفت.اسناد و مدارک بسیاری در مورد نسل کشی در این منطقه موجود است^{[نیازمند منبع]}.
پروژه تعریب این شهر مهم‌ترین پروژه عربی کردن در زمان صدام حسین بود.برخی منابع رانده شدن ۲۵۰ هزار نفر که عموماً کرد بودن را تائید می‌کنن بهرحال مستندات فراوانی در این مورد موجود می‌باشد.^[۱] بعد از سقوط رژیم صدام در سال ۲۰۰۳ بسیاری از کردها و بعضا ترکمنهای رانده شده به شهر بازگشته و از طرف دیگر بسیاری از عشایر عرب اسکان داده شده در آنجا به مناطق جنوبی خود بازگشتند این پدیده در بسیاری از شهرهائی مانند کرکوک که مورد نسل کشی و عربی کردن واقع شده بودن اتفاق افتاد.^[۲]

[ویرایش] محله‌ها

محله‌های اصلی شهر کرکوک:[۳]

• ترکمن‌نشین:

مصلی، بیریادی، بلاغ، معلمین، راه بغداد، تسعین، قوریا، عرفه، قصاب خانه، الماس، ۱أذار، الحی العسکری

• کردنشین:

رحیم‌آباد (واقع در دروازه شمالی شهر کرکوک)، شورجه، آزادی، اسکان، بلاخ، قوریه و ماموستائیان.

• عرب‌نشین:

مناطق کارگران (واقع در جاده بغداد)، منطقه یک حزیران، منطقه نصر و عروبه، القادسیة، غرناطه

• آشوری‌نشین:

شاطرلو، عرفه، الماس

[ویرایش] منابع

^  ویکیپدیای انگلیسی کردی عربی همراه با منابع متعدد.

‎