سده ۲۰ (میلادی)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
سده‌ها: سده ۱۹ - سده ۲۰ - سده ۲۱
دهه‌ها: ۱۹۰۰ ۱۹۱۰ ۱۹۲۰ ۱۹۳۰ ۱۹۴۰ ۱۹۵۰ ۱۹۶۰ ۱۹۶۰ ۱۹۷۰ ۱۹۸۰ ۱۹۹۰

سدهٔ ۲۰ میلادی از سال ۱۹۰۱ تا ۲۰۰۰ در گاه‌شماری میلادی است. این دوره برابر با سال‌های بین ۱۲۷۹ تا ۱۳۷۹ در گاه‌شماری هجری خورشیدی است.

در اصطلاح عوام آن را از سال ۱۹۰۰ تا ۱۹۹۹ می‌دانند. استدلال‌های زیادی برای تصدیق برداشت عامیانه از این اصطلاح آورده شده‌است. استفان جی گولد بر این باور است که دههٔ اول سده، ۹ سال دارد. عده‌ای نیز بر این باورند که سیستم سالشماری نجومی دارای سالی به نام صفر است که معمولاً آن را به نام ۱ سال قبل از میلاد می‌شناسند. سازمان بین‌المللی استانداردسازی در سال ۲۰۰۰ استانداردی به نام ایزو ۸۶۰۱ را برای استفاده از سیستم سال‌شماری نجومی معرفی کرد. این استاندارد نظر کسانی را که معتقد بودند سدهٔ جدید چند ماه زودتر آغاز شده تصدیق می‌کرد. ضمناً تقریباً همیشه دهه‌ها با سال «۰» آغاز می‌شوند، در نتیجه همانگونه نیز نامگذاری می‌شوند (۱۹۶۰).

این اصطلاح همچنین برای دوره‌هایی که روی تقویم با هم برخورد دارند نیز استفاده می‌شود که از این میان می‌توان سدهٔ بیستم کوتاه را نام برد که طبق آن سدهٔ بیستم به سال‌های بین ۱۹۱۴ تا ۱۹۸۹ اطلاق می‌شود. در نتیجه دوران پیش از جنگ جهانی اول به سدهٔ ۱۹ و سال‌های دههٔ ۱۹۹۰ جزو سدهٔ ۲۱ تلقی می‌شوند.

این نکته به درستی قابل درک است که بخشی از سال‌های ابتدایی سدهٔ بیستم پیش از جنگ جهانی اول از دیدگاه فرهنگی و پیشرفت فناوری جزو سدهٔ ۱۹ به شمار می‌آید. همچنین بسیاری بر این باورند که دههٔ ۱۹۹۰ به دلیل رخ دادن وقایعی (نظیر ظهور اینترنت) جزو سدهٔ ۲۱ به حساب می‌آید.

از  موفقیت‌های  بشر  در  قرن  بیستم  سفر  به  فضا  و  ارسال ماهواره‌های  تحقیقاتی  است.  تصاویر  زمین  که  توسط  ماهواره‌ها  تهیه  شده،  شناخت  انسان  از  زمین  را  افزایش  داده  است.  این  تصاویر نشان  می دهد  که  بخش  اعظم  کره زمین  پوشیده  از  آب  است. [۱]

محتویات

دورنما[ویرایش]

در سدهٔ بیستم میلادی تغییرات قابل توجهی در شیوهٔ زندگی مردم به وجود آمد. این تغییرات در نتیجهٔ پیشرفت‌ها و نوآوری‌های فنّی، پزشکی، اجتماعی، نظری و سیاسی بود. اصطلاحاتی چون ایدئولوژی، جنگ جهانی، قتل‌عام و جنگ هسته‌ای وارد واژه‌های روزمرهٔ مردم شدند و تأثیرات زیادی روی زندگی آنها گذاشتند. جنگ‌ها به مقیاس‌ها و درجه‌های بی‌سابقه‌ای از پیچیدگی رسیدند. تنها در جنگ جهانی دوم (۱۹۴۵-۱۹۳۹) حدود ۵۷ میلیون نفر کشته شدند که یکی از دلایل مرگشان پیشرفت در تولید سلاح‌ها بود. روند مکانیزه‌سازی کالاها و خدمات و شبکه‌های ارتباطی که از سدهٔ نوزدهم آغاز شده بود با سرعت بیشتری در سدهٔ بیستم ادامه یافت. در این سده به جای ترور و هرج و مرج شاهد تلاش‌های زیادی برای استقرار صلح بودیم. جان اف کندی، ۳۵امین رئیس‌جمهور آمریکا زمانی گفت:

ما به دنبال چه نوع صلحی هستیم؟ من راجع به صلحی حقیقی صحبت می‌کنم، صلحی که زمین را مکانی ارزشممندی برای زیستن می‌سازد. نه فقط برای زمان ما، بلکه برای همهٔ زمان‌ها. مشکلات ما را انسان‌ها ساخته‌اند، پس توسط انسان‌ها نیز باید حل شوند. به عنوان آخرین سخن باید بگویم که کم‌ترین پیوند ما این است که روی یک سیاره زندگی می‌کنیم، از یک هوا نفس می‌کشیم، نگران آیندهٔ کودکانمان هستیم و همه روزی خواهیم مرد.

تقریباً همهٔ شئون زندگی در اکثر جوامع به طور اساسی تغییر پیدا کرد و افراد برای نخستین بار توانستند فارغ از سابقه و طبقهٔ اجتماعی بر تاریخ تأثیرگذار باشند. به جرأت می‌توان گفت که سدهٔ بیستم آنچنان چهرهٔ زمین را دگرگون ساخت که با هیچ سدهٔ دیگری قابل مقایسه نیست.

اکتشافات علمی مانند فرضیهٔ نسبیت و مکانیک کوانتوم جهانبینی دانشمندان را به طور اساسی تغییر داد و باعث شد تا آنها دریابند که جهان ما بسیار پیچیده‌تر از آن است که فکر می‌کردند. این امر همچنین موجب آن شد که در ابتدای سدهٔ بعد، امیدها برای تکمیل آخرین جزئیات باقی‌ماندهٔ علوم بالا بروند.

برای کسب دورنمایی بهتر از رویدادهای تاریخی این سده به مقالهٔ مروری بر سدهٔ ۲۰ مراجعه کنید.

گاهی اوقات سدهٔ بیستم را چه در داخل و چه در خارج از ایالات متحده، سدهٔ آمریکا می‌خوانند که البته بسیاری نیز با این اصطلاح مخالف هستند.

پیشرفت‌های مهم، رویدادها و دستاوردها[ویرایش]

مهم‌ترین رویدادها:

۱۹۱۴-۱۸: جنگ جهانی اول

۱۹۱۷: انقلاب اکتبر (انقلاب بلشویکی روسیه)

۱۹۲۲: تشکیل اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی

۱۹۲۹-۳۳: رکود بزرگ اقتصادی و بیکاری

۱۹۳۹-۴۵: جنگ جهانی دوم

  • ۱۹۴۵ (ششم اوت): استفاده از بمب هسته‌ای در جنگ برای نخستین بار

۱۹۴۷-۹۱: جنگ سرد

۱۹۴۸ - اکنون: مناقشات اعراب و اسرائیل در خاورمیانه

۱۹۵۵-۷۵: جنگ ویتنام

۱۹۶۱: نخستین پرواز فضایی انسان

۱۹۷۹: انقلاب اسلامی ایران

۱۹۹۱: فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی

علم و فناوری[ویرایش]

نیروی فیوزن به طور گسترده‌ای مورد مطالعه قرار گرفت اما در پایان سده به صورت یک فناوری آزمایشی باقی‌ماند.

جنگ‌ها و سیاست‌ها[ویرایش]

فرهنگ و سرگرمی[ویرایش]

  • فیلم‌ها، موسیقی و رسانه‌ها تأثیر شدیدی روی سبک و شیوهٔ زندگی مردم گذاشت. به دلیل اینکه بسیاری از فیلم‌ها و موسیقی‌ها در ایالات متحد آمریکا تولید می‌شوند، فرهنگ آمریکایی نیز به سرعت در جهان پخش شد.
  • زنان با کسب حقوق سیاسی در آمریکا و اروپا در نیمهٔ اول این سده و ظهور شیوه‌های نوین جلوگیری از بارداری توانستند استقلال بیشتری کسب کنند.
  • در آمریکا سبک‌های راک اند رول و جاز در موسیقی به وجود آمدند و به زودی تبدیل به عمده‌ترین نوع موسیقی مورد علاقهٔ آمریکایی‌ها و سپس مردم جهان شدند. گروه موسیقی بیتلز که در دههٔ ۱۹۶۰ در انگلستان شکل گرفت تبدیل به یکی از موفق‌ترین گروه‌های موسیقی تاریخ شد. همچنین با ظهور مایکل جکسون تحول عظیمی در موسیقی پاپ به وجود آمد که پرفروشترین آلبوم‌های موسیقی جهان حاصل همین تحول عظیم بود.
  • هنر مدرن سبک‌های جدیدی همچون اکسپرسیونیسم، کوبیسم و سوررئالیسم را به وجود آورد.
  • حمل و نقل توسط اتوموبیل در نیمهٔ سدهٔ بیستم برای طبقات متوسط غربی میسر و آسان شد. این امر همچنان در حال پیشرفت در جهان است. طراحی شهرها در اکثر کشورهای غربی به شکلی بود که اتوموبیل‌ها را مرکز توجه قرار می‌داد. اتوموبیل تبدیل به نماد جوامع مدرن شد.
  • ورزش تبدیل به بخش مهمی از جامعه شد، به طوری که دیگر مخصوص طبقات خاص نبود. بعدها تماشای ورزش از تلویزیون نیز تبدیل به فعالیت همه‌گیری شد.

بیماری‌ها و داروها[ویرایش]

منابع طبیعی و طبیعت[ویرایش]

شخصیت‌های مهم[ویرایش]

رهبران جهان[ویرایش]

آسیا[ویرایش]

خاورمیانه[ویرایش]

آفریقا[ویرایش]

نلسون ماندلا، مبارز و رئیس‌جمهور آفریقای جنوبی

آمریکا[ویرایش]

اروپا[ویرایش]

ژنرال شارل دوگل، نظامی و رئیس‌جمهور فرانسه

استرالیا و اقیانوسیه[ویرایش]

ایالات متحده آمریکا[ویرایش]

روسیه و شوروی[ویرایش]

دانشمندان[ویرایش]

پزشکی و داروسازی

روانشناسی

ریاضیات

زیست‌شناسی و انسان‌شناسی

شیمی

علوم رایانه

فیزیک و ستاره‌شناسی

علوم انسانی[ویرایش]

بازرگانی[ویرایش]

پیشگامان هوافضا[ویرایش]

فرماندهان نظامی[ویرایش]

شخصیت‌های معنوی[ویرایش]

هنرمندان[ویرایش]

موسیقی[ویرایش]

سینما[ویرایش]

لی رمیک در سال ۱۹۷۴ میلادی

نویسندگان و شاعران[ویرایش]

شخصیت‌های ورزشی[ویرایش]

اسب‌سواری
مارک تاد
اسکواش
جانشیر خان
جهانگیر خان
اسکی
اینگمار اشتنمارک
جان کلود کیلی
فرانتز کلمر
بدنسازی
آرنولد شوارتزنگر
بسکتبال
جان استاکتون
کارل مالون
کریم عبدالجبار
لری بیرد
مایکل جردن
مجیک جانسون
ویلت چمبرلین
بوکس
جک دمپسی
جو لوییس
راکی مارسیانو
لری هولمز
محمد علی کلی
بیسبال
باب راث
تد ویلیامز
جکی رابینسون
روبرتو کلمنت
تنیس
آرتور اش
استفی گراف
بوریس بکر
بیل تیلدن
پت سمپراس
جان مک‌انرو
جورن بورگ
راب لور
سرنا ویلیامز
فرد پری
مارتینا ناوراتیلوا
ونوس ویلیامز
دوچرخه‌سواری
ادی مرکس
فاستو کاپی
لنس آرمسترانگ
شنا
داون فریزر
مارتین استرل
مارک اسپیتز
فوتبال
آلساندرو کاستاکورتا
آلفردو دی استفانو
آندره آ پیرلو
آندری شفچنکو
سر استنلی متیوز
الساندرو نستا
الیور بیرهوف
اوبدیلیو وارلا
اوزبیو
بابی مور
بیل شنکلی
پائولو مالدینی
پله
جرج بست
جوزپه مزا
جیان لوئیجی بوفون
جیانی ریورا
جیوانی تراپاتونی
چزاره مالدینی
دانیل ماسارو
دنیس لا
دیگو مارادونا
دیوید بکهام
روبرتو باجو
روبرتو دونادونی
روود گولیت
فراتس پوشکاش
فرانتس بیکن بائر
فرانک رایکارد
فرانکو بارزی
فیلیپو اینزاگی
کارلو آنجلوتی
کنی دالگلیش
گونار نوردال
گوردن بنکس
لو یاشین
مارکو سیمونه
مارکو فان باستن
مانوئل روی کاستا
میشل پلاتینی
یوهان کرایف
فوتبال آمریکایی
استیو یانگ
ایمت اسمیت
جان الوی
جرج هالاس
جری رایس
جو مونتانا
جیم براون
دن مارینو
رد گرانج
والتر پایتون
وینس لومباردی
فوتبال راگبی
کالین میدز
گرت ادواردز
والی لوییس
کریکت
استیو واگ
برایان لارا
جرج هدلی
سر جک هابس
داگلاس جاردین
سر دان بردمن
ری لیندوال
ریچارد هدلی
سانیل گاواسکار
شن وارن
سر گری سوبرز
لن هاتن
مالکوم مارشال
وسیم اکرم
ویکتور ترامپر
ویلفرد رودس
سر ویویان ریچاردز
هربرت ساتکلیف
کوهنوری
سر ادموند هیلاری
تنزینگ نورگی
گلف
آرنولد پالمر
بابی جونز
تایگر وودز
جک نیکولاس
سوریانو بالستروس
گری پلیر
ماشین‌رانی
لستر پیگوت
تونی مک‌کوی
ورزش‌های موتوری
آیرتون سنا
جیم کلارک
خوان مانوئل فانجیو
مایکل شوماخر
می‌دانی
استیو اووت
ال اورتر
امیل زاتوپک
باب بیمون
بتی کاثبرت
پاوو نورمی
جس اونز
جیم تروپ
سب کو
فنی بلنکرز کوئن
کارل لویس
مایکل جانسون
هاکی روی یخ
بابی اور
گوردی هو
مائوریس ریچارد
ماریو لمیوکس
وین گرتزکی
هنرهای رزمی
بروس لی

دهه‌ها و سال‌ها[ویرایش]

منابع

هزاره سده
۹ پ‌م: ۹۰ پ‌م ۸۹ پ‌م ۸۸ پ‌م ۸۷ پ‌م ۸۶ پ‌م ۸۵ پ‌م ۸۴ پ‌م ۸۳ پ‌م ۸۲ پ‌م ۸۱ پ‌م
۸ پ‌م: ۸۰ پ‌م ۷۹ پ‌م ۷۸ پ‌م ۷۷ پ‌م ۷۶ پ‌م ۷۵ پ‌م ۷۴ پ‌م ۷۳ پ‌م ۷۲ پ‌م ۷۱ پ‌م
۷ پ‌م: ۷۰ پ‌م ۶۹ پ‌م ۶۸ پ‌م ۶۷ پ‌م ۶۶ پ‌م ۶۵ پ‌م ۶۴ پ‌م ۶۳ پ‌م ۶۲ پ‌م ۶۱ پ‌م
۶ پ‌م: ۶۰ پ‌م ۵۹ پ‌م ۵۸ پ‌م ۵۷ پ‌م ۵۶ پ‌م ۵۵ پ‌م ۵۴ پ‌م ۵۳ پ‌م ۵۲ پ‌م ۵۱ پ‌م
۵ پ‌م: ۵۰ پ‌م ۴۹ پ‌م ۴۸ پ‌م ۴۷ پ‌م ۴۶ پ‌م ۴۵ پ‌م ۴۴ پ‌م ۴۳ پ‌م ۴۲ پ‌م ۴۱ پ‌م
۴ پ‌م: ۴۰ پ‌م ۳۹ پ‌م ۳۸ پ‌م ۳۷ پ‌م ۳۶ پ‌م ۳۵ پ‌م ۳۴ پ‌م ۳۳ پ‌م ۳۲ پ‌م ۳۱ پ‌م
۳ پ‌م: ۳۰ پ‌م ۲۹ پ‌م ۲۸ پ‌م ۲۷ پ‌م ۲۶ پ‌م ۲۵ پ‌م ۲۴ پ‌م ۲۳ پ‌م ۲۲ پ‌م ۲۱ پ‌م
۲ پ‌م: ۲۰ پ‌م ۱۹ پ‌م ۱۸ پ‌م ۱۷ پ‌م ۱۶ پ‌م ۱۵ پ‌م ۱۴ پ‌م ۱۳ پ‌م ۱۲ پ‌م ۱۱ پ‌م
۱ پ‌م: ۱۰ پ‌م ۹ پ‌م ۸ پ‌م ۷ پ‌م ۶ پ‌م ۵ پ‌م ۴ پ‌م ۳ پ‌م ۲ پ‌م ۱ پ‌م
۱:   ۱   ۲   ۳   ۴   ۵   ۶   ۷   ۸   ۹ ۱۰
۲: ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۴ ۱۵ ۱۶ ۱۷ ۱۸ ۱۹ ۲۰
۳: ۲۱ ۲۲ ۲۳ ۲۴ ۲۵ ۲۶ ۲۷ ۲۸ ۲۹ ۳۰
۴: ۳۱ ۳۲ ۳۳ ۳۴ ۳۵ ۳۶ ۳۷ ۳۸ ۳۹ ۴۰

عوام