اربیل
مختصات: ۳۳″ ۰′ ۴۴°شرقی ۲۸″ ۱۱′ ۳۶°شمالی / ۴۴٫۰۰۹۱۷غرب ۳۶٫۱۹۱۱۱جنوب
| اربیل |
|
|---|---|
 اربیل
شرقی″۵۹ ′۰۱ °۴۴ شمالی″۴۶ ′۰۶ °۳۶ / °۴۴٫۰۳۳شرقی °۳۶٫۱۱۲۸شمالی |
|
| اطلاعات کلی | |
| نام رسمی : | اربیل |
| کشور : | عراق |
| استان : | |
| نام محلی : | هه ولیر |
| مردم |
|
| جمعیت | ۱٫۰۲۵٫۰۰۰[۱] |
| زبانهای گفتاری: | کردی سورانی، ترکمانی[۲][۳][۴][۵][۶] |
| مذهب: | سنی شافعی |
اَربیل (سورانی: ههولێر،[۷] Hewlêr، با تلفظ: هاؤلِر، عربی: أربیل) یکی از شهرهای کردستان عراق و مرکز استان اربیل است. مختصات جغرافیایی آن ۳۶٫۱۲ شمالی و ۴۴٫۰۱ شرقی است و در ۸۰ کیلومتری شرق موصل قرار گرفتهاست. جمعیت این شهر در سال ۲۰۰۹ (میلادی) ۲٬۲۹۳٬۸۳۹ میلیون نفر برآورد شدهاست. قدمت شهرنشینی در این شهر به ۶۰۰۰ سال پیش از میلاد میرسد[۸][منبع معتبرتری لازم است] و یکی از قدیمیترین شهرهای مسکون دنیاست.[۸][منبع معتبرتری لازم است]
نام اربیل بر اساس قواعد زبان کردی با قلب آوایی روبهرو شده و توسط کردها به صورت «ههولیر» تلفظ میشود.[۹] (مقایسه شود با حهمه که تلفظ کردی محمد است یا وهفر که شکل کردی برف است.)
محتویات |
تاریخ [ویرایش]
دوران باستان [ویرایش]
اربیل شهری بسیار باستانی است که در زمان آرامیها بنیاد گشت. نام آن از ریشه سامی «اربع ئیلا» به معنای «چهار ایزد» است. نام امروزی کردی آن یعنی ههولیر هم دگرگونشده همان واژه اربیل است. اربیل در زمان آشوریان مرکز دینی مهمی برای آیین پرستش ایزد ایشتار بود.
منطقه اربیل در طی سدهها بخشی از شاهنشاهی ایران هخامنشی را تشکیل میداد و مدتی نیز بدست نیروهای اسکندر مقدونی افتاد. پس از آن اشکانیان و ساسانیان طی سدههای پیاپی بر آن فرمانروایی کردند.
جنگ گوگمل که در آن اسکندر مقدونی، داریوش سوم را در سال ۳۳۱ پ. م. شکست داد در جایی حدود صد کیلومتر در غرب اربیل رخ داد.
دوران بگتگینیان [ویرایش]
در سده پنجم هجری زینالدین علی کوچکبنبگتگین از صاحب منصبان ترکمان امیر زنگی به خاطر شرکت در نبردهای آن امیر در کردستان، تملک نواحیای را به مرکزیت اربیل به دستآورد. مظفرالدین گوکبوری فرزند زینالدین که توسط قایماز حاکم اربیل به نفع برادر جوانترش زینالدین یوسف بیرون راندهشدهبود، پس از همکاری با صلاحالدین ایوبی در جنگهای صلیبی در ۵۸۶ هجری به اربیل آمد، وی عملا به عنوان رئیس زنگیان به مدت چهل و چهار سال سراسر ایالت اربیل را در دست داشت، وی به امور عامالمنفعه در اربیل اهتمام داشت، چندین مدرسه، خانقاه، بیمارستان و نوانخانه ساخت و موقوفات بسیاری بنا نهاد. گویا نخستین بار در زمان وی عید مولود نبی به تقلید از شیعیان و به طور رسمی برگزار شدهاست. در زمان وی دانشمندان و نویسندگان بسیاری به اربیل آمدهاند، در همه این کارها وزیرش که به مستوفی اربیل مشهور است وی را یاری میکرده، کتاب تاریخ اربیل نیز نوشته همان وزیر است. وی در کنار اربیل که همواره به عنوان شهری مسیحی شناخته میشد شهری تازه بنانهاد و هر دو شهر را به مراکز ثابت اسلامی تبدیل کرد، این فضا تا ۶۳۴ هجری که اربیل بر اثر یورش مغولان ویران شد ادامهیافت.[۱۰]
دوران معاصر معاصر [ویرایش]
شهر امروزی اربیل بر روی تپهای باستانی قرار دارد. بر روی آن تپه، دیوارها و بقایای یک دژ عثمانی به چشم میخورد. در سدههای میانه اربیل به یک کانون بازرگانی بر جاده میان بغداد و موصل تبدیل شد و امروزه نیز با قرار داشتن در مسیرهای جادهای و ریلی از اهمیت زیادی برخوردار است.
مجلس منطقه خودگردان کردستان از سالها پیش در شهر اربیل تشکیل میشد ولی کنترل آن تا زمان شورش کردها در پایان جنگ خلیج فارس، عملآ در دست صدام حسین بود. در سالهای میانی دهای ۱۹۹۱ میان دو حزب اصلی کردها یعنی حزب دموکرات کردستان عراق و اتحاد میهنی کردستان جنگی درگرفت و مجلس نامبرده منحل شد. حزب دموکرات با کمک صدام حسین در سال ۱۹۹۶ اربیل را در دست گرفت. پس از سرنگونی صدام بدست نیروهای آمریکایی، در دهم آوریل ۲۰۰۳ اربیل شاهد جشن و سرور مردم در خیابانها بود. پس از جنگ چندین بمب برعلیه نیروهای آمریکایی و کردها در شهر منفجر شده که شدیدترین آن انفجار بمبی در روز عید قربان در مقر هر دو حزب در شهر اربیل بود که در آن رویداد ۱۰۹ نفر جان باختند. این بمبگذاری را به گروه مسلح انصارالاسلام نسبت میدهند.
محلهها [ویرایش]
شهر اربیل ۱۷۲ محله دارد[۱۱] که محلههای قَلات (ارگ اربیل)، خانقاه، بازار، مستوفی، مناره، تعجیل، عرب، سیداوه و سهتاقان هسته قدیمی این شهر را تشکیل میدهند.[۱۲]
|
|||||
فرودگاه [ویرایش]
فرودگاه بین المللی اربیل تا سال ۱۹۹۱ پادگان نظامی بود و در سال ۲۰۰۴ بیشتر از آن برای فرود هواپیماهای جنگی آمریکایی استفاده میشد. این فرودگاه در دههٔ ۲۰۰۰ میلادی رتبه بینالمللی گرفتهاست و روزانه دست کم پانزده تا بیست پرواز خارجی را میزبانی میکند. بسته شدن مکرر فرودگاههای دیگر شهرهای بزرگ عراق همچون بغداد و بصره به رونق این فرودگاه کمک کردهاست.[۱۳]
نویسندگان معروف اربیل [ویرایش]
- ابن خلکان (۱۲۱۱–۱۲۸۲)
- عبدالله پشیو (۱۹۴۶)
- محمد خطیب اربیلی
ابنیه تاریخی و مکانهای گردشی [ویرایش]
ساختمانهای تاریخی:
- ارگ اربیل
- مناره چولی (مناره مظفریه)
- تپه قلیچآقا
- بازارهای قیصریه
- مناره باستانی اربیل
مکانهای گردشگری:
- منطقه عینکاوه (محله مسیحیان)
- محلهٔ شاری خهون (شهر خواب)
- بازارهای شهر و بازار شیخَلا
- منطقه باداوه ∗
هتلها:
- هتل شرایتون
- هتل چارچرا (چهارچراغ)
- هتل شیرینپالاس
- هتل برج اربیل (تاوهری ههولیر)
- هتل کوشک شاهان
- هتل نزار
- مهمانخانه سرسنگ
- مهمانخانه زهور ∗
دانشگاهها [ویرایش]
پینوشت [ویرایش]
- ↑ http://www.citypopulation.de/Iraq.html
- ↑ http://www.bultannews.com/fa/news/99526/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%87-%D9%86%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%A7%D8%AD%D8%B2%D8%A7%D8%A8-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C
- ↑ http://www.asnoor.ir/Public/Parties/ViewParties.aspx?Code=100338
- ↑ التاریخ السیاسی لترکمان العراق تاریخ سیاسی ترکمان العراق - عزیز قادر صمانچی - من اصدارات المرکز الترکمانی العراقی للدراسات والبحوث- لندن - صفحه ۸۹
- ↑ http://www.shafaaq.com/fa/shafaaq-news/news-exclusive-shafaaq/1578-2010-12-13-14-33-16.html?reset-settings
- ↑ http://www1.jamejamonline.ir/newstext.aspx?newsnum=100004081810
- ↑ واژه «ههولیر» تحریف گفتاری از همان واژه اربیل است. در زبان کردی سورانی در برخی نامها جایگشت ایجاد میشود و ب به واو تبدیل میشود. مانند: برف/وفر، اربیل/ههولیر....
- ↑ ۸٫۰ ۸٫۱ "Czech archaeologists uncover Stone Age tools in Arbil, Iraq". Radio Prague. 17-03-2010. http://www.radio.cz/en/section/czechstoday/czech-archaeologists-uncover-stone-age-tools-in-arbil-iraq. Retrieved 08-12-2010.
- ↑ Khan, Geoffrey. 1999. A grammar of neo-Aramaic: the dialect of the Jews of Arbel. Boston, MA: Brill Academic Publishers. p.2.
- ↑ کاهن.
- ↑ استان اربیل
- ↑ نقشه محلههای شهر اربیل
- ↑ نفیسه کوهنورد، اربیل امیدوار، در آغاز راهی پر پیچ و خم در بیبیسی.
منابع [ویرایش]
- ویکیپدیای انگلیسی.
- کاهن، کلود. «بِگتِگینیان». در دانشنامه جهان اسلام. بازبینیشده در ۳۰ مارس ۲۰۱۳.
- ^ منبع گردشگاهها
- ^ منبع نام هتلها
 |
در ویکیانبار پروندههایی دربارهٔ اربیل موجود است. |
