خانقین

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۳۴°۲۰′ شمالی ۴۵°۲۳′ شرقی / ۳۴.۳۳۳° شمالی ۴۵.۳۸۳° شرقی / 34.333; 45.383

خانقین
خانقین بر عراق واقع شده‌است
خانقین

۳۴°۲۰′۴۹″ شمالی ۴۵°۲۴′۰۲″ شرقی / ۳۴.۳۴۶۹° شمالی ۴۵.۴۰۰۶° شرقی / 34.3469; 45.4006

اطلاعات کلی
نام رسمی : خانقین
کشور : عراق Iraq location map.svg
استان :

دیاله

شهرستان : خانقین
نام محلی : خانه‌قین
نام‌های قدیمی : د خانگ (دوران ساسانی)
مردم
جمعیت ۶۰۸۰۰
زبان‌های گفتاری: کردی[۱]
مذهب: سنی،[۱] شیعه،[۱] اهل حق[۲]
جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا : ۱۸۱ متر


خانِقین (به کردی: خانه‌قین Xaneqîn)، از شهرهای پرجمعیت استان دیاله در عراق در نزدیکی مرز ایران است. این شهر پیوندهای عمیقی از نظر فرهنگی و گویش با شهرهای مرزی استان کرمانشاه همچون قصر شیرین، سر پل ذهاب، گیلانغرب و شهرستان ایوان در استان ایلام دارد. بسیاری از مردم این شهرها دارای نسبت خویشاوندی با یکدیگر هستند.

زبان و گویش[ویرایش]

زبان مردم خانقین کردی است[۱] و به لهجه خانقینی از گویش‌های جنوبی کردی سخن می‌گویند.

پیشینه[ویرایش]

شهر خانقین در ۱۵۵ کیلومتری شمال شرقی بعقوبه، مرکز استان دیاله واقع شده‌است و در گذشته به راه خراسان معروف بود. خانقین در در دوران آشوری‌ها و اکدی‌ها راه بازرگانی دولت بوده و از آنجا به عنوان محلی برای استراحت بازرگانان ایرانی و هندی استفاده می‌شد که رهسپار آنجا می‌شدند.[۳] همچنین جاده ابریشم پس از گذر از کرمانشاه و قصرشیرین از این شهر نیز می گذشته است.

نام خانقین در فارسی میانه دخانِگ (در کردی: Di Xanig به معنای دوخانه و یا دو چشمه) بوده که پس از اسلام به آن شکل عربی داده و به‌جای واژه کردی د (دو)، پسوند عربی -َین را به آن افزودند.[۴]

در زمان صدام حسین و در پی سیاست عربی‌سازی او، شمار زیادی از مردم خانقین و روستاهای آن به جنوب عراق منتقل شدند و محله‌هایی عرب‌نشین از کوچیدگان عرب در خانقین درست شد. برای نمونه: محله «شعله» در ارکوازی، «۷ نیسان» در کاریز، الاشتراکیة در ملک‌شاه، «آبو عبیدة ابن الجراح» در عالی‌آبه، کویخا زوراب و «التآمیم» در توله‌فروش. در هر محله ۱۰۰ تا ۱۵۰ خانوار عرب مستقر شدند.[۵]

شهر خانقین امروزه به عنوان یکی از مناطق مورد بحث و جدال میان دولت مرکزی عراق و دولت سرزمین کردستان عراق به‌شمار می‌آید و ادارات دولتی این شهر بعد از سقوط رژیم سابق عراق در سال ۲۰۰۳ توسط دولت اقلیم کردستان عراق اداره می‌شود.[۶]

پل الون[ویرایش]

پل الون در مرکز شهر خانقین و بر روی رودخانه الون واقع است که از کوه‌های دالاهو در کرمانشاه سرچشمه گرفته و پس از گذر از سرپل ذهاب و قصرشیرین وارد استان دیاله در بخش کردنشین عراق می‌شود و نام رودخانه دیاله به خود می‌گیرد. ساسانیان در آن دوران به علت سیلاب‌های شدید این پل را که از ۲۴ پایه تشکیل شده‌است بنیاد کردند و تا دوران یاقوت حموی نیز این پل پابرجا بوده است. این پل در دوران ساسانی‌ها بدین شیوه کنونی نبوده، بلکه پهنای این پل ۱۵۰ متر و ارتفاع آن از سطح زمین ۶ متر بوده‌است.

بر پایهٔ منابع تاریخی برای نخستین بار پل اَلوَن ۱۶۰۰ سال پیش در شهر خانقین ساخته شد و بعد از تخریب آن بار دیگر در سال ۱۸۶۰ توسط خواهر محمدعلی میرزای دولتشاه، والی سابق کرمانشاه مرمت و بازسازی شد.

وی در سال ۱۸۵۵ برای زیارت اماکن مقدس شیعیان در کربلا و نجف اشرف راهی خانقین شد، اما در آن سال با سیلاب سختی مواجه شده و تصمیم می‌گیرد هزینه سفر خود را به علاوهٔ هزینه‌ای بیشتر برای ساخت پلی در خانقین صرف کند. وی شماری معمار اصفهانی را با خود به خانقین آورد و با استفاده از چوب گردوی واردشده از کرمانشاه این پل ساخته شد.[۷]

منابع[ویرایش]

  1. ^ سایت http://www.khanaqin.com/ و نسخه‌های انگلیسی و عربی
  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ دانشنامه اسلام:خانقین
  2. سایر فرق> غلات (اهل حق)
  3. پل الون هدیه یک دختر قاجاری به شهر خانقین. در: آکانیوز. بازدید: سپتامبر ۲۰۰۹.
  4. محمدی ملایری، محمد: فرهنگ ایران در دوران انتقال از عصر ساسانی به عصر اسلامی، جلد دوم: دل ایرانشهر، تهران، انتشارات توس ۱۳۷۵.
  5. وبگاه خانقین (به کردی سورانی). بازدید: سپتامبر ۲۰۰۹.
  6. پل الون هدیه یک دختر قاجاری به شهر خانقین. در: آکانیوز. بازدید: سپتامبر ۲۰۰۹.
  7. پل الون هدیه یک دختر قاجاری به شهر خانقین. در: آکانیوز. بازدید: سپتامبر ۲۰۰۹.