حماس

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
حرکة المقاومة الاسلامیة
جنبش مقاومت اسلامی فلسطین
حماس
حماس.jpg
پرچم
Flag of Hamas.svg
رهبر خالد مشعل
اسماعیل هنیه
تاسیس ۱۹۸۷
دفتر شهر غزه
محل فعالیت غزه
کرانه باختری رود اردن
ایدئولوژی سیاسی ناسیونالیسم فلسطینی
اسلام‌گرایی، ناسیونالیسم مذهبی[۱][۲] بنیادگرایی اسلامی[۳] اسلام سنی[۴]
دین اسلام (سنی حنفی)
ملیت Flag of Palestine.svg فلسطینی
وب‌گاه عربی
انگلیسی
شبکه تلویزیونی الاقصی

حرکت مقاومت اسلامی با نام اختصاری حماس یک سازمان اسلام‌گرای[۵] سیاسی فلسطینی است که شاخه نظامی وابسته نیز دارد. این سازمان، هدف خود را «آزادی تمامی خاک فلسطین»[نیازمند منبع] اعلام کرده‌است. این سازمان هم‌اکنون اکثریت کرسی‌های مجلس قانون‌گذاری حکومت خودگردان فلسطین را در اختیار دارد.[نیازمند منبع]

حماس از تابستان ۲۰۰۷ میلادی، کنترل نوار غزه را در دست دارد.[۶].

تاریخچه[ویرایش]

حماس در سال ۱۹۸۷ میلادی توسط شیخ احمد یاسین، عبدالعزیز رنتیسی و محمد طه در جریان انتفاضه اول به عنوان شاخه فلسطینی اخوان‌المسلمین بنیان‌گذاری شد. حماس تاکنون عملیات‌های انتحاری، حملات راکتی و تهاجمات نظامی پرشماری را علیه نظامیان و شهروندان عادی اسرائیل انجام داده‌است. آن‌ها دامنه فعالیت‌های خود را به عملیات‌های نظامی محدود نکرده‌اند و با اجرای برنامه‌های اجتماعی متعدد حضور پررنگی در زندگی مردم نوار غزه و کرانه باختری داشته‌اند[۷]. ساخت بیمارستان‌ها، مراکز آموزشی و کتابخانه‌ها به محبوبیت آنان نزد بخش مهمی از فلسطینیان منجر شده‌است.[۸]

دیدگاه کشورها نسبت به حماس[ویرایش]

اتحادیه اروپا، ایالات متحده آمریکا، اسرائیل،[۹] و کانادا[۱۰]، حماس را گروهی تروریستی می‌دانند. استرالیا و بریتانیا فقط شاخه نظامی حماس یعنی گردان‌های عزالدین قسام را در فهرست گروه‌های تروریستی خود قرار داده‌اند. فعالیت آن‌ها از سال ۱۹۹۹ در اردن هم غیرقانونی اعلام شد.[۱۱] هرچند در سال ۲۰۱۲ دیداری بین خالد مشعل رئیس دفتر سیاسی حماس و ملک عبدالله اردن با وساطت ولیعهد قطر انجام شد اما باز هم دولت اردن اجازه ادامه فعالیت حماس را صادر نکرد.[۱۲]

فعالیت سیاسی[ویرایش]

نقشه مراکز اصلی فعالیت حماس

حماس همچنین یک حزب سیاسی فلسطینی به شمار می‌آید. آن‌ها اگرچه پیمان‌های اسلو را قبول ندارند، با حکومت خودگردان فلسطین همکاری کرده، وارد مهمترین نهادهای وابسته به آن شدند و حتی با پیروزی خود در انتخابات شورای قانونگذاری فلسطین به حزب حاکم مجلس قانون‌گذاری فلسطین تبدیل شده‌اند.

حماس پس از پیروزی در این انتخابات دولت خود به ریاست اسماعیل هنیه را تشکیل داد. در انتخابات مجلس فلسطین ۲۰۰۶ که در ژانویه سال ۲۰۰۶ بر‌گزار شد، حماس با بدست آوردن بیشترین کرسی، حزب حاکم پارلمان شد و اسماعیل هنیه به عنوان نخست وزیر حکومت خودگردان فلسطین معرفی شد.[۱۳]

تحریم اروپا[ویرایش]

پس از پیروزی حماس در انتخابات اتحادیه اروپا اعلام کرد تنها در صورتی کمک‌های خود به ارزش چند صد میلیون دلار به فلسطین را ادامه خواهد داد که حماس اسرائیل را به رسمیت بشناسد، خشونت‌ها را پایان دهد، وتوافقات دولت‌های قبل را بپذیرد.[۱۴]

روابط با کشورهای دیگر[ویرایش]

خالد مشعل رهبر کنونی حماس

ایران[ویرایش]

جمهوری اسلامی ایران این گروه را به رسمیت شناخته، علناً از آن جانبداری و حمایت معنوی می‌کند و کمک‌های مالی فراوانی را به این گروه اهدا کرده‌است.[۱۵][۱۶] در پی درگیری‌های گستردهٔ ژوئن ۲۰۰۷، که میان گروه شبه‌نظامی حماس و گروه رقیب آن، فتح در سرزمینهای فلسطینی رخ داد و درپی بدست گیری قدرت در نوار غزه توسط گروه حماس و عملکردهای این گروه در حمله به پایگاه‌ها و رهبران جنبش فتح در سرزمین‌های فلسطین مقامات امنیتی فلسطینی از جناح فتح و همچنین برخی کشورهای عربی منطقه خاورمیانه، حکومت ایران را متهم به نقش داشتن در «آموزش نظامی شبه نظامیان حماس در به دست گرفتن کنترل نوار غزه و همچنین کمکهای مالی» به این گروه معرفی کردند.[۱۷][۱۸]

این در حالی است که منوچهر متکی، وزیر پیشین امور خارجه در مصاحبه‌ای مطبوعاتی در قطر این اتهامات را رد کرد و مدعی شد که ایران تنها از گروه حماس، «حمایت معنوی» می‌کند.[۱۹]

با وجود تکذیب دولت ایران، یک مقام حماس در گفتگو با روزنامه تایمز لندن آموزش شبه نظامیان حماس در ایران و توسط سپاه پاسداران را تایید کرد. وی گفت که ۳۰۰ تن از نیروهای حماس برای طی دوره‌های آموزشی مخفیانه به ایران اعزام شده‌اند. به گفته وی از هنگام آغاز درگیری‌ها تا کنون هفت گروه برای طی دوره‌های شش ماهه به ایران اعزام شده‌اند. این فرمانده ارشد گفت:«ایران مادر ما بوده و به ما اطلاعات و تجهیزات نظامی داده و به لحاظ مالی از ما حمایت می‌کند.»[۲۰][۲۱]

ولی روابط خوب حکومت ایران با جنبش حماس با شروع بهار عربی از بین رفته است. با شروع جنگ داخلی سوریه، از کشتار سنی‌های سوریه به دست حکومت بشار اسد خشمگین و روابط خود را یک‌طرفه به حداقل کاهش داد و علیه بشار اسد موضعگیری کرد. به دنبال این تغییر رویه حماس، ایران که همچنان از حکومت سوریه حمایت می‌کرد، با رهبران حماس اختلاف نظر اساسی پیدا کرده و هردو طرف تمایل کمتری برای همکاری‌های دوجانبه از خود نشان می‌دهند. این سردی روابط علی‌رغم حمایت ایران از جنبش حماس در جنگ عملیات ستون دفاعی پا برجا ماند.[۲۲] از دیگر مهمترین دلایل می‌توان به روی کار آمدن دولت اخوان المسلمینی در مصر به رهبری محمد مرسی اشاره کرد که موجب شد حماس، برادران سنی خود را به برادران شیعه ترجیح دهد. اما حکومت مرسی در مصر تنها یک سال دوام آورد و بعد از کودتای مصر و سقوط اخوانی‌ها در مصر، حماس که اصلی‌ترین حامی خود را از دست رفته می‌دید، به دلیل تیره کردن روابط خود با حکومت ایران در سال‌های اخیر، در تنگنای شدید می‌دید و در صدد تجدید برقراری روابط با ایران برآمد.[۲۳]

مصر[ویرایش]

در سال ۲۰۰۸ میلادی احمد ابوالغیط وزیر خارجه مصر در دولت حسنی مبارک، ضمن اعلام اینکه مصر هرگز سیطره حماس بر نوار غزه را به رسمیت نمی‌شناسد، مقاومت حماس رامضحک خواند وحملات موشکی حماس به اسرائیل را فرصتی برای حمله اسرائیل به فلسطین قلمداد کرد.[۲۴] دولت مصر همچنین تدابیر امنیتی گسترده‌ای رابرای کنترل مرزهای خود در طول نوازغزه برای جلوگیری از قاچاق اسلحه از مصر به سرزمین‌های تحت سیطره حماس در نظر گرفته‌است.[۲۵]

اما با وقوع انقلاب مصر در سال ۲۰۱۱ و سقوط حکومت حسنی مبارک و به قدرت گرفتن قدرت توسط اخوان‌المسلمین مصر، دیدگاه سیاستمداران جدید مصر متفاوت از حکومت قبل بود و آنها در صدد نزدیکی به مردم نوار غزه و جنبش حماس برآمدند. این امر با استقبال رهبران حماس روبرو شد و روابط دوجانبه را بیش از پیش تقویت کرده است.[نیازمند منبع]

روابط با فتح[ویرایش]

نوشتار اصلی: جنگ داخلی فلسطین
نوشتار اصلی: نبرد غزه ۲۰۰۷

پس از پیروزی حماس در انتخابات سال ۲۰۰۶ درگیری‌های مسلحانه بین گروه فتح وحماس افزایش پیدا کرد بطوریکه تا سال ۲۰۰۷ صدها فلسطینی در درگیری‌های خیابانی دوطرف درگیری کشته شدند.[۲۶] در سال ۱۳۹۰ حماس با فتح برای تشکیل دولت وحدت ملی توافق کردند. رژیم اسراییل این توافق را محکوم کرده و در راه تشکیل آن کارشکنی کرد.[۲۷] این دو گروه بار دیگر در سال ۱۳۹۳ برای تشکیل دولت وحدت ملی به توافق رسیدند. اسراییل در پی این اتفاق مواضع حماس در غزه را بمباران کرد که حماس با پرتاب راکت به آن پاسخ داد. گروگانگیری و کشتن مشکوک سه نوجوان اسراییلی و ترور شدن ۹ فلسطینی در جریان یافتن این گروگانها، همچنین گروگانگیری و زنده سوزاندن یک نوجوان فلسطینی باعث ادامه یافتن درگیری ها و کشته شدن بیش از هزار و آواره شدن دویست هزار فلسطینی تا آخر ماه جولای ۲۰۱۴ شده است.[۲۸] [۲۹]

سپر انسانی[ویرایش]

در سال ۲۰۰۶ اسماعیل هنیه رهبر حماس پس از شرکت در یک گرد هم آیی مردمی بصورت سپر انسانی برای جلوگیری از بمباران خانه یکی از اعضای کمیته مقاومت مردمی فلسطین در غزه، اعلام کرد که این اقدام اولین گام برای حفاظت از خانه‌ها و فرزندانمان است.[۳۰] در سال ۲۰۰۶حماس از گروهی از زنان فلسطینی خواسته بود که به مسجدی بروند که تحت محاصره نیروهای اسرائیلی بود و اعضای حماس درآن پناه گرفته بودند، اسرائیل این اقدام را استفاده از سپر انسانی خواند.[۳۱]

واکنش نسبت به اعدام صدام حسین[ویرایش]

پس از اعدام صدام حسین، حماس و هواداران آن، این اعدام را محکوم کرده و برای او در شهرهای فلسطینی «خیمه عزا» به پا کردند.[۳۲]

واکنش نسبت به کشته شدن اسامه بن لادن[ویرایش]

اسماعیل هنیه، بعد از اعلام خبر کشته شدن اسامه بن لادن با توصیف کردن او به عنوان "مجاهد عرب" از کشته شدن بن لادن ابراز تاسف کرد و گفت :

ما ترور و قتل یک مجاهد عرب را محکوم می دانیم و دعا می کنیم رحمت خداوند شامل حال او و تمامی مومنان و شهیدان باشد.[۳۳]

درگیری‌های نظامی با اسراییل[ویرایش]

نمودار ماهیانه حملات موشکی القسام (ساخت حماس) به اسرائیل

حملات راکت‌های حماس به اسراییل از سال ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۱ منجر به کشته شدن ۴۴ نفر شده است[۳۴] و ۳٬۱۷۱ فلسطینی در پاسخ نظامی اسراییل کشته شده‌اند.[نیازمند منبع] در درگیری‌های آغاز شده از هشت جولای ۲۰۱۴ تا ۲۱ جولای همین سال ۷۶ درصد کشته شدگان فلسطینی در نوار غزه غیر نظامیان بوده‌اند. ۶ درصد کشته شدگان اسراییلی را نیز غیرنظامیان تشکیل داده‌اند.[۳۵]

دیدبان حقوق بشر در سال ۲۰۰۲ خواستار مجازات اعضای حماس در دادگاه کیفری، «برای جنایات علیه بشریت» شد.[۳۶]

حمله به مسجد ابن تیمیه در شهر رفح[ویرایش]

در پی اعلام تشکیل «امارات اسلامی» در نوار غزه، توسط عبدالطیف موسی، رهبر یک سازمان اسلام‌گرای نزدیک به القاعده، بنام جند انصارالاسلام در تاریخ ۱۴ اوت ۲۰۰۹ میلادی، درگیری‌های گسترده‌ای میان طرفداران گروه جند انصارالاسلام و شبه‌نظامیان عضو گروه حماس درگرفت. با حمله شبه‌نظامیان حماس به مسجد ابن تیمیه که طرفداران عبدالطیف موسی در آن سنگر گرفته بودند، ده‌ها تن کشته و زخمی شدند.[۳۷][۳۸][۳۹]

پانویس[ویرایش]

  1. Hamas - Council on Foreign Relations
  2. Who are Hamas
    • Islamic fundamentalism in the West Bank and Gaza: Muslim Brotherhood and Islamic Jihad, by Ziyād Abū 'Amr, Indiana University Press, 1994, pp. 66–72
    • Anti-Semitic Motifs in the Ideology of Hizballah and Hamas, Esther Webman, Project for the Study of Anti-Semitism, 1994. ISBN 978-965-222-592-4
  3. حماس: «امکان آزادی هرچه زودتر گیلعاد شالیط وجود دارد»، دویچه وله فارسی
  4. ده‌ها تن در درگیری های رفح کشته و زخمی شدند, بی‌بی‌سی فارسی
  5. حماس شورای روابط خارجی آمریکا
  6. Palestinian election raises varying opinions within U. The Minnesota Daily.
  7. Israel Plans Sanctions as Hamas Picks a Prime Minister وبگاه نیویورک تایمز
  8. Currently listed entities وبگاه امنیت ملی دولت کانادا
  9. «پیروزی حماس برای همسایه‌اش اردن چه معنایی می‌دهد؟»(انگلیسی)‎. دیلی‌استار. بازبینی‌شده در دی ۱۳۸۷. 
  10. خالد مشعل با پادشاه اردن دیدار کرد بی‌بی‌سی فارسی، ۲۹ ژانویه ۲۰۱۲
  11. BBCPersian.com
  12. Hamas Must Reform Itself, EU Warnsوبگاه دویچه وله صدای آلمان (انگلیسی)
  13. کمک ۲۵۰ میلیون دلاری ایران به فلسطینیان (بی‌بی‌سی فارسی)
  14. سفر نخست وزیر فلسطینی به تهران (بی‌بی‌سی فارسی)
  15. «ایران در آموزش شبه نظامیان حماس نقش داشته» (بی‌بی‌سی فارسی)
  16. اعلام «بی طرفی» ایران در مناقشه فلسطینی‌ها (بی‌بی‌سی فارسی)
  17. اعلام «بی طرفی» ایران در مناقشه فلسطینی‌ها (بی‌بی‌سی فارسی)
  18. گروه حماس آموزش شبه نظامیان خود توسط ایران را تایید کرد! (خبرگزاری انتخاب، ۲۰اسفند۱۳۸۶)
  19. A Hamas leader admits hundreds of his fighters have travelled to Tehran) March ۹, ۲۰۰۸ TIMES
  20. مئیر جاودانفر. «نتانیاهو و استفاده از تهدیدهای دولت ایران». بی‌بی‌سی فارسی، ۲۵ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۲۵ ژانویه ۲۰۱۳. 
  21. مصطفي اللباد. "إيران بعد سقوط «الإخوان»". السفیر، ٢٢ يوليو ٢٠١٣. 
  22. «انتقاد شدید مصری‌ها از حماس». روزنامه اعتماد، ۲۰ بهمن ۱۳۸۶. بازبینی‌شده در ۱۱ شهریور ۱۳۸۷. 
  23. «جریان قاچاق از مصر منشاء بحران غزه». روزنامه اعتماد، ۳۰ خرداد ۱۳۸۶. بازبینی‌شده در ۱۱ شهریور ۱۳۸۷. 
  24. Palestinian rivals: Fatah & Hamas
  25. Human shields prevent Israeli air strikes in Gaza وبگاه ایندیپندنت
  26. Human shield deters Israel strikeوبگاه بی بی سی
  27. «دولت وحدت ملی در فلسطین؛ حماس از ایران فاصله می‌گیرد؟»(فارسی)‎. وبگاه بی بی سی فارسی، دوشنبه ۱۹ مارس ۲۰۰۷ - ۲۸ اسفند ۱۳۸۵. بازبینی‌شده در ۱۱ شهریور ۱۳۸۷. 
  28. «گزارش لحظه به لحظه: کشته شدن اسامه بن لادن، رهبر القاعده»(فارسی)‎. وبگاه بی بی سی فارسی، دوشنبه ۱۲ اردیبهشت ۱۳۹۰. بازبینی‌شده در ۱۲ اردیبهشت ۱۳۹۰. 
  29. فهرست کشته‌شدگان اسرائیلی توسط موشک‌های فلسطینی
  30. حمله اسرائیل به مدرسه سازمان ملل چندین کشته بر جای گذاشت
  31. متن اعلامیه
  32. ده‌ها تن در درگیری‌های رفح کشته و زخمی شدند, بی‌بی‌سی فارسی
  33. تشکیل امارات اسلامی در غزه, رادیو بین‌المللی فرانسه
  34. Hamas ends Gaza mosque clash, الجزیره انگلیسی

پیوند به بیرون[ویرایش]