جنگ سرد
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد.
جنگ سرد اصطلاحی است که به دورهای از تنشها، کشمکشها و رقابتها در روابط ایالات متحده، شوروی و همپیمانان آنها در طول دهههای ۱۹۴۰ تا ۱۹۹۰ اطلاق میشود. در طول این دوره رقابت بین این دو ابرقدرت در عرصههای مختلف مانند اتحاد نظامی، ایدئولوژی، روانشناسی، جاسوسی، ورزش، تجهیزات نظامی، صنعت و توسعه تکنولوژی ادامه داشت. این رقابتها تبعاتی مانند مسابقات فضایی، پرداخت هزینههای گزاف دفاعی، مسابقات سلاحهای هستهای و تعدادی جنگهای غیرمستقیم به دنبال داشت.
گرچه در طول جنگ سرد هرگز درگیری نظامی مستقیمی بین نیروهای ایالات متحده و شوروی به وجود نیامد اما گسترش قدرت نظامی، کشمکشهای سیاسی و درگیریهای مهم بین کشورهای پیرو و هم پیمانان این ابر قدرتها از تبعات آن به شمار میروند. هر چند ایالات متحده و شوروی در طول جنگ جهانی دوم و در مقابل آلمان نازی متحد بودند، اما حتی قبل از پایان جنگ نیز بر سر چگونگی دوباره سازی جهان پس از جنگ با هم اختلاف داشتند.
پس از جنگ در حالی که امریکا در تلاش بود تا کمونیسم را در جهان محدود کند گستره جنگ سرد به تمام جهان به ویژه اروپای غربی، خاورمیانه و جنوب شرقی آسیا کشیده شد. در این دوره جهان با بحرانهای مکرر مانند دیوار برلین (۱۹۴۸-۱۹۴۹)، جنگ کره (۱۹۵۰-۱۹۵۳)، جنگ ویتنام (۱۹۵۹-۱۹۷۵)، بحران موشکی کوبا (۱۹۶۲) و جنگ شوروی در افغانستان روبهرو شد که هر لحظه امکان یک جنگ جهانی را ایجاد میکرد اما در نهایت این اتفاق رخ نداد. یکی از دلایل مهم دوری هر دو طرف از ایجاد یک جنگ مستقیم دسترسی آنها به سلاحهای هستهای و ترس از استفاده طرف مقابل از این سلاحها بود.
در نهایت در انتهای دهه ۱۹۸۰ و با دیدارهای مقامات عالی رتبه که به وسیله آخرین رهبر شوروی میخائیل گورباچف ترتیب داده شد و برنامههای اصلاحی گورباچف جنگ سرد پایان یافت.
فهرست مندرجات |
[ویرایش] منشا
پس از پایان جنگ جهانی دوم در سال، ۱۹۴۵ تنش بین ایالات متحده و شوروی سابق از سرگرفته شد. این تنش در سال ۱۹۴۵ تا ۱۹۴۷افزایش یافت. در این باره مورخین نظرات متفاوتی دارند، اما به عقیده همه آنها سال آغاز جنگ سرد ۱۹۴۷ بودهاست. در مورد تاریخ پایان عدهای آن را همزمان با سقوط دیوار برلین در ۱۱ نوامبر ۱۹۸۹ و عدهای آن را همزمان با تاریخ تجزیه اتحاد جماهیر شوروی در ۲۵ دسامبر ۱۹۹۱ میدانند.
مورخینی که به تاپس از پایان جنگ جهانی دوم در سال ۱۹۴۵ تنش بین ایالات متحده و اتحاد شوروی از سرگرفته شد. این تنش در سال ۱۹۴۵ تا ۱۹۴۷ افزایش یافت. در این باره مورخین نظرات متفاوتی دارند، اما به عقیده همه آنها سال آغاز جنگ سرد ۱۹۴۷ بودهاست. در مورد تاریخ پایان عدهای آن را همزمان با سقوط دیوار برلین در ۱۱ نوامبر ۱۹۸۹ و عدهای آن را همزمان با تاریخ تجزیه اتحاد جماهیر شوروی در ۲۵ دسامبر ۱۹۹۱ میدانند.
مورخینی که به تاریخ شوروی میپردازند، دو رویکرد دارند: یک رویکرد به اهمیت ایدئولوژی کمونیستی و دیگری بر اهداف تاریخی روسیه به ویژه سلطه بر اروپای شرقی، دسترسی به بنادر متصل به آبهای گرم و دفاع از مسیحیان ارتدکس و مردم اروپای شرقی و مرکزی تاکید دارد. ریشههای برخوردهای ایدئولوژیکی را میتوان در به قدرت رسیدن لنین در روسیه (انقلاب روسیه در اکتبر ۱۹۱۷) مشاهده کرد. والترلافبر برعلایق تاریخی روسیه تاکید میکند که به سالهای حکومت تزارها و رقابت ایالات متحده و روسیه باز میگردد. از سال ۱۹۳۳ تا ۱۹۳۹ ایالات متحده و شوروی با هم اختلاف نداشتند، اما رابطه آنها دوستانه هم نبود. پس از آغاز دشمنی شوروی و آلمان در سال ۱۹۴۱، روزولت شخصا متعهد شد که به شوروی کمک کند (کنگره هرگز به هیچ گونه اتحادی رای نداد). همکاری این دو کشور در زمان جنگ هرگز دوستانه نبود. مثلاً استالین از اینکه پایگاههای شوروی سابق را در اختیار نیروهای ایالات متحده قرار دهد، خودداری میکرد. در فوریه ۱۹۴۵ در کنفرانس یالتا این همکاری به شدت با تنش مواجه شد، چرا که معلوم شد که استالین میخواهد کمونیسم را در اروپای شرقی (در گسترش آن موفق بود) و سپس شاید در فرانسه و ایتالیا گسترش دهد.
در سال ۱۹۴۵ ایگور گوزنکو که به عنوان یک کارمند رده پایین در سفارت شوروی در کانادا واقع در شهر اتاوا کار میکرد، با ارائه ۱۰۹ سند که نشان دهنده فعالیت جاسوسی شوروی در کانادا، بریتانیا و ایالات متحده بود، تقاضای پناهندگی نمود. ماجرای گوزنکو چهره شوروی را در نظر غرب تغییر داده و از دوست به دشمن تبدیل کرد. افراد زیادی این حادثه را به عنوان آغاز جنگ سرد میدانند.
تحلیلگران اقتصادی مانند ویلیام اپلمن ویلیامز بر توسعه طلبی اقتصادی ایالات متحده به عنوان ریشه جنگ سرد تاکید میکنند.
یک عامل سوم که در جنگ جهانی دوم به عنوان مساله جدید در امور جهان مطرح شد، مساله کنترل موثر انرژی هستهای در سطح دنیا بود؛ در سال ۱۹۴۶ شوروی پیشنهاد ایالات متحده برای چنین کنترلی را رد کرد؛ این پیشنهاد توسط برنارد باروش وبر اساس نسخه اولیه گزارش که توسط دین آنکسون و دیوید لیلینتال نوشته شده بود، تنظیم شد؛ دلیل رد آن این بود که این گزارش اصل حاکمیت ملی را تضعیف میکند.
[ویرایش] سازماندهی مجدد جهانی
در این دوره جنگ سرد آغاز شد (۱۹۴۷) و تا تغییر رهبران هر دو ابرقدرت از ترومن به آیزن هاور در ایالات متحده و از استالین به خروشچف در شوروی سابقادامه یافت.
حوادث این دوره عبارتاند از: نظریه ترومن ، برنامه مارشال ، محاصره برلین ، کمک رسانی به مردم برلین از طریق پل هوایی ، انفجار اولین بمب اتمی شوروی سابق، تشکیل ناتو و پس از آن پیمان ورشو، تشکیل آلمان غربی وآلمان شرقی ، نامه استالین برای اتحاد مجدد آلمانها و عدم مداخله ابر قدرتها در اروپای مرکزی ، جنگ داخلی چین و جنگ کره .
هدف از طرح مارشال آمریکا این بود که اقتصاد اروپا را پس از ویرانیهای جنگ جهانی دوم بازسازی کند تا از محبوبیت سیاسی چپهای تندرو جلوگیری نماید. دراروپای غربی، کمک اقتصادی به کمبود دلار پایان داد، به سرمایه گذاری خصوصی برای بازسازی بعد از جنگ شتاب بخشید و از همه مهمتر روشهای مدیریت جدیدی را به وجودآورد. این طرح در ایالات متحده باعث حذف انزواطلبی دهه ۱۹۲۰ واتحاد اقتصادی آمریکای شمالی و اروپای غربی شد.
[ویرایش] گسترش اختلاف وبحران
این دوره از تغییر رهبران هر دو کشور در سال ۱۹۵۹ آغاز شد وتا بحران موشکی کوبا در سال ۱۹۶۲ ادامه یافت. حوادث اصلی این دوره عبارتاند از : انقلاب ۱۹۵۶ مجارستان ، ساختن دیوار برلین در سال ۱۹۶۱ و بحران موشکی کوبا در سال ۱۹۶۲. به ویژه در جریان بحران موشکی کوبا (هنگامی که شوروی موشکهای میان برد بالیستیک را در کوبا نصب کرد وآمریکا خواهان خروج بی قید وشرط آنها شد) جهان در آستانه یک جنگ جهانی (هستهای) دیگر قرار گرفت.
[ویرایش] کاهش تشنج، ویتنام و نظریه برژنف
پس از بحران موشکی کوبا ایالات متحده و شوروی سابق برای کاهش خصومت ها چند گام مقدماتی برداشتند؛ از جمله نصب خط ارتباطی " هات لاین بین واشنگتن و مسکو در سال ۱۹۶۳ و امضای پیمان منع آزمایش های هسته ای در همان سال. اما افزایش خصومت ها در ویتنام پس از حادثه خلیج تانکین در سال ۱۹۶۴ که منجر به یورش گسترده نیروی زمینی آمریکا در سال ۱۹۶۵ و تهاجم شدید هوایی به ویتنام شمالی شد، گویای این واقعیت بود که کاهش تنش بین دو ابرقدرت دوام زیادی ندارد.
پس ازآزادی های سیاسی در چکسلواکی در سال ۱۹۶۸ که به بهار پراگ مشهور است، درآگوست همان سال پیمان ورشو به چکسلواکی حمله کرد که معرف یک نظریه جدید به نام نظریه برژنف بود. شوروی سابق به خود حق داد که ثبات رژیمهای متحد یا تحت سلطه خود را حفظ کند ودر صورت لزوم از زور استفاده نماید.
[ویرایش] بهبود روابط و آشتی
مشخصه اصلی دوره آشتی درجنگ سرد، میانجیگری وآرامش نسبی بود. در صلح آمیزترین تلاش صدر اعظم آلمان ( ویلی برانت ) در طول دوره حکومت خود در جمهوری فدرال آلمان سیاست خارجی Ostpolitic را گسترش داد. اگون بهر معمار این طرح ومشاور برانت این سیاست را (ترجمه آن "سیاست شرقی " است ) با عنوان " تغییر و ایجاد روابط حسنه " سازماندهی کرد.
این مقدمات به پیمان ورشو بین لهستان و آلمان غربی (که در ۷ دسامبر ۱۹۷۰ امضا شد )، توافق چهار جانبه یا توافق چهار قدرت در برلین بین ایالات متحده ، بریتانیا، فرانسه و شوروی (که در ۳ دسامبر ۱۹۱۷ امضا شد) و تعدادی توافقنامه بین آلمان غربی و شرقی از جمله پیمان اصلی ۲۱ دسامبر ۱۹۷۲ منجر شد.
همان گونه که عزل والتر اولبریخت توسط اریک هانکر رهبر آلمان شرقی در ۳ مه ۱۹۷۱ نشان می دهد، محدودیتهایی برای آشتی وجود داشت.
[ویرایش] جنگ سرد دوم
در فاصله زمانی بین تجاوز شوروی سابق به افغانستان در دسامبر ۱۹۷۹ و به قدرت رسیدن میخائیل گورباچف در شوروی در مارس ۱۹۸۵، روابط بین ابرقدرتها پس از آشتی دهه ۱۹۷۰ به «سردی» گرائید. به دلیل افزایش تنش بین بلوک شرق و غرب گاهی به این دوره "جنگ سرد دوم " می گویند. حمله سال ۱۹۷۹ شوروی سابق به افغانستان برای حمایت از رژیم کمونیستی نوپای این کشور موجب واکنش بسیاری از کشورها وتحریم گسترده بازیهای المپیک ۱۹۸۰ مسکو توسط بسیاری ازکشورهای غربی گردید. تجاوز شوروی منجر به درگیری طولانی چریک های مسلمان (تحت حمایت ایالات متحده و کشورهای دیگر) با ارتش شوروی شد که تا پایان دهه ۱۹۸۰ ادامه داشت.
در سال ۱۹۷۹ متحدین ناتو که از استقرار موشک های هسته ای میان برد اساس-۲۰ نگران بودند توافق کردند که به مذاکرات محدود سازی سلاحهای راهبردی ادامه دهند تا تعداد موشک های هسته ای مورد استفاده را محدود کنند؛ درعین حال آنها تهدید کردند که اگر مذاکرات شکست بخورد، ۵۰۰ دستگاه موشک کروز و "پرشینگ II " را در آلمان غربی و هلند مستقر می کنند. این مذاکرات به شکست محکوم شد. استقرار برنامه ریزی شده "پرشینگ II " با مخالفت شدید و گسترده افکار عمومی اروپا مواجه شد و درچند کشور اروپایی تظاهرات بی سابقه ای رخ داد. [1]
موشک های "پرشینگII " از ژانویه ۱۹۸۴ در اروپا مورد استفاده قرار گرفتند. استفاده از آنها در آغاز اکتبر ۱۹۸۸ متوقف شد.
نومحافظه کاران علیه سیاست های زمان نیکسون وجیمی کارتر در قبال شوروی سابق موضع گرفتند. بسیاری از آنها که با سناتور جنگ طلب دمکرات به نام هنری "اسکوپ" جکسون ) همراه شده بودند، به رئیس جمهور ( کارتر ) فشار آوردند که از موضع مقابله با شوروی برخورد کند. آنها درنهایت خود را با رونالد ریگان و جناح محافظهکار جمهوری خواهان که به جلوگیری از گسترش شوروی متعهد شده بودند، هماهنگ نمودند.
انتخاب مارگارت تاچر به عنوان نخست وزیر بریتانیا در سال ۱۹۷۹ و به دنبال آن انتخاب رونالد ریگان به عنوان رئیس جمهور آمریکا در سال ۱۹۸۰، باعث به قدرت رسیدن دو جنگجوی سرد سرسخت در رأس رهبری دنیای غرب شد. دیگر رخداد های مهم این دوره که بر جنگ سرد تأثیر گذاشتند شامل ابتکار دفاع راهبردی و اتحادیه تجاری سولیداریتی بودند.
[ویرایش] پایان جنگ سرد
این دوره با به قدرت رسیدن میخائیل گورباچف به عنوان رهبر شوروی سابق در سال ۱۹۸۵ آغاز شد و تا فروپاشی شوروی در سال ۱۹۹۱ ادامه یافت. رویدادهای این دوره عبارتاند از: حادثه جرنوبیل در سال ۱۹۸۶، پاییز ملت ها که شامل سقوط دیوار برلین در سال ۱۹۸۹ بود، عملیات کودتای ۱۹۹۱ شوروی سابق و سقوط شوروی در سال ۱۹۹۱. دیگر حوادث این دوره شامل پیاده سازی سیاست های گلزناست و پرسترویکا (بازسازی )، نارضایتی عمومی از جنگ شوروی در افغانستان و آثار اقتصادی سیاسی حادثه چرنوبیل در سال ۱۹۸۶ میباشد. با به قدرت رسیدن گورباچف تنش های شرق و غرب به سرعت کاهش یافت.
پس از مرگ متوالی سه رهبر پیر شوروی از سال ۱۹۸۲، پولیتبورو (مهمترین کمیته تصمیم گیری حزب کمونیست) گوباچف را به عنوان رئیس حزب کمونیست انتخاب کرد و نسل جدیدی از رهبری به وجود آمد. در دوره گورباچف تکنوکرات های نسبتاً جوان به سرعت قدرتمند شدند، به آزادسازی اقتصادی وسیاسی شتاب بخشیدند و به ترویج روابط صمیمانه وتجارت با غرب پرداختند.
دراین میان ریگان در دوره دوم ریاست جمهوری خود در سال ۱۹۸۵ در ژنو ودر سال ۱۹۸۶ در ریکیاویک با گورباچف ملاقات کرد ونومحافظه کاران را شگفت زده نمود؛ موضوع ملاقات دوم بحث درباره کاهش زرادخانه های موشکی میانی در اروپا بود. این مذاکرات به شکست انجامید. پس از آن سیاستمداران شوروی هشدارهای دولت ریگان را مبنی بر تبدیل مسابقه تسلیحاتی به یک هزینه بزرگ برای شوروی پذیرفتند. هزینه های مسابقه تسلیحاتی جنگ سرد از یکسو، و افزایش تقاضا برای مجموعه بزرگی از کمک های خارجی و نظامی از طرف متحدین سوسیالیست ها از سوی دیگر، تلاش های گورباچف برای تقویت تولید کالاهای مصرف کنندگان و اصلاح اقتصادی را در وضعیت بسیار حساس و پرمخاطره ای قرار داد.
درنتیجه یک رویکرد دوگانه همکاری باغرب و بازسازی اقتصادی (پروسترویکا ) و آزادی انتقاد (گلزناست ) در داخل کشور اتخاذ گردید وسرانجام باعث شد که گورباچف نتواند کنترل مرکزی بر ایالت های عضو پیمان ورشو را تقویت کند. بنابراین در سال ۱۹۸۹ دولت های کمونیست اروپای شرقی یک به یک سرنگون شدند. در لهستان ، مجارستان و بلغارستان اصلاحات دولت (در مورد لهستان این اصلاحات زیر فشار سولیداریتی انجام شد ) باعث پایان صلح آمیز حاکمیت کمونیست ها و استقرار دمکراسی شد. تظاهرات گسترده در آلمان شرقی و چکسلواکی باعث سرنگونی کمونیست ها در این دو کشور گردید و دیوار برلین در ۹ نوامبر باز شد. در رومانی یک قیام عمومی باعث سرنگونی رژیم نیکولای سیشسکو در اواسط دسامبر و اعدام اودر ۲۵ دسامبر ۱۹۸۹ شد.
مورخین غربی اغلب معتقدند که یک علت عمده مرگ اتحاد جماهیر شوروی صرف هزینه های سنگین در فناوری نظامی بود که شوروی در پاسخ به افزایش توان نظامی ناتو در دهه ۱۹۸۰ آن را ضروری می دانست. این مورخین تاکید می کنند که تلاش های شوروی سابق برای عقب نماندن از هزینه های نظامی ناتو باعث شکست اقتصادی گسترده و ورشکستگی اقتصاد شوروی شد. تخمین زده شده است که شوروی در کامپیوتر یک دهه از غرب عقب بود وهر سال این فاصله بیشتر می شد. منتقدین اتحاد جماهیر شوروی معتقدند که فناوری نظامی کامپیوتری با چنان سرعتی درحال پیشرفت بود که شوروی حتی با فدا کردن بیشتر اقتصاد ضعیف غیر نظامی خود نمی توانست با آن رقابت کند.
به نظر منتقدین مسابقه تسلیحاتی (هم هسته ای و هم سنتی ) برای اقتصاد عقب مانده شوروی بسیار سنگین بود. در واقع خود گورباچف تصریح می کند که هزینه های دفاعی یک دلیل عمده اعمال اصلاحات در شوروی بود و می گوید: "من فکر می کنم همه ما و به خصوص شوروی جنگ سرد را باختیم. هر یک از ما 10 تریلیون دلار هزینه کردیم ". به همین دلیل بسیاری از محافظه کاران از رئیس جمهور رونالد ریگان به عنوان مردی یاد می کنند که از طریق گسترش رقابت تسلیحاتی و پس از آن دیپلماسی با گورباچف جنگ سرد را به طور غیر مستقیم برد.
شوروی سابق کمک زیر ساختی کمی برای ماهواره های خود دراروپای شرقی در نظر گرفت، اما آنها کمک های نظامی گسترده ای به صورت نقدی، مواد وکنترلی به آنها می رساندند. تکیه شوروی بر اقتصاد ناکارآمد نظامی باعث مشکلات بعدی در سازگاری مجدد پس از سقوط کمونیسم گردید.
سقوط اتحاد جماهیرشوروی باعث کاهش ناگهانی و فوق العاده تعداد جنگ ها، جنگ های بین کشورها، جنگ های نژادی، جنگ های انقلابی و شمار پناهندگان و آوارگان و افزایش کشورهای دمکراتیک شد. قبل از سقوط شوروی الگوی معکوسی وجود داشت.
[ویرایش] فناوری
یک ویژگی اصلی جنگ سرد، مسابقه تسلیحاتی بین کشورهای عضو پیمان ورشو وکشورهای عضو ناتو بود این رقابت منجر به کشف های علمی عمده در زمینه های فناوری و نظامی شد.
برخی از پیشرفت های انقلابی خاص، در حوزه سلاح های هسته ای و راکت انجام شد که منجر به مسابقه فضایی گردید (بسیاری از راکت هایی که برای فرستادن انسان ها و ماهواره ها به کار می رفتند در اصل برمبنای طراحی های نظامی این دوره ساخته شده بودند.
حوزه های دیگری که در آن مسابقه تسلیحاتی رخ داد عبارتاند از : جنگنده های جت ، بمب افکن ها ، سلاح های شیمیایی ، سلاح های بیولوژیک ، جنگ افزار ضد هوایی ، موشک های زمین به زمین ( شامل اس آر بی ام ها )، موشک های ضد بالیستیک ، سلاح های ضد تانک ، زیردریایی ها ، جنگ افزارهای ضد زیردریایی ، موشک های بالیستیک پرتاب شونده از زیردریایی ، هوش الکترونیکی ، هوش سیگنال ها ، هواپیمای شناسایی ، ماهواره های جاسوسی .
[ویرایش] تضمین نابودی دو طرف
یکی از ویژگی های اصلی مسابقه تسلیحاتی هسته ای ( به خصوص پس از استفاده گسترده از آی سی بی ام های هسته ای با این فرض غلط که بمب افکن دارای خدمه به طور مرگباری در مقابل موشک های زمین به هوا/اس ای ام آسیب پذیر هستند ) مفهوم ترس از «نابودی تضمین شده » وبعدا نابودی تضمین شده هر دوطرف یا " " MAD بود.
مفهوم این ایده این بود که بلوک غرب به بلوک شرق حمله نمی کند و برعکس؛ چرا که هر دوطرف برای نابودی کامل طرف متقابل و غیر قابل سکونت کردن سیاره زمین به اندازه کافی سلاح اتمی دارند. بنابراین شروع حمله از سوی هر دو طرف به معنای خودکشی بود ودرنتیجه هیچ کس این کار را انجام نمی داد. با افزایش تعداد ودقت سیستم های تهاجمی به ویژه در مراحل نهایی جنگ سرد، امکان پذیری نظریه اولین حمله ، نظریه خودداری را ضعیف کرد. هدف اولین حمله این است که نیروهای هسته ای دشمن را به اندازه ای تضعیف کند که پاسخ تلافی جویانه زیان های "قابل قبولی " داشته باشد.
[ویرایش] اطلاعات جاسوسی
نیروهای نظامی کشورهای درگیر، به ندرت به طور مستقیم در جنگ سرد شرکت می کردند؛ این نبرد بیشتر توسط آژانس های اطلاعاتی مانند سیا ( آمریکا )، M16 (انگلستان )، BND (آلمان غربی )، استاسی ( آلمان شرقی ) و ک گ ب ( شوروی ) انجام می شد.
از توانایی های ECHELON (سازمان اطلاعاتی مشترک ایالات متحده و انگلستان که در جنگ جهانی دوم ایجاد شد) برضد شوروی، چین، و متحدین آنها استفاده می شد.
طبق گفته های سیا بیشتر فناوری های کشورهای کمونیست شامل کپی هایی از محصولات غربی بودند که آنها را به طور قانونی خریداری یا از طریق یک برنامه جاسوسی گسترده تهیه کرده بودند. [2]. کنترل شدید تر صادرات فناوری غربی از طریق COCOM و عرضه فناوری معیوب به دلال های کمونیست پس از کشف Farewell Dossier در سقوط کمونیسم نقش داشت.
[ویرایش] منابع
- بین المللی تاریخ جنگ سرد
- فایلهای جنگ سرد
- بانک اطلاعات سی ان ان در مورد جنگ سرد
- مردم کشورها وآژانسهای جنگ سرد
- پروژههای تاریخی موازی پیمان ناتو و ورشو
- ملاقاتهای ریگان وگورباچف
- انجمن سربازان جنگ سرد
- تاریخ متحدین غربی در برلین در طول جنگ سرد
- برنامههای روسیه برای کارشنکی علیه ایالات متحده : قبل از برگزاری زیرکمیته تحقیق و توسعه نظامی از کمیته خدمات زرهی در مجلس نمایندگان کنگره آمریکا در۲۶ اکتبر ۱۹۹۹
- موزه جنگ سرد
- اطلاعاتی درباره عوامل فرهنگی درگیری
- گزارشهای خبری صوتی و تصویری از زمان جنگ سرد
- کتابشناسی حاشیه نویسی شده مسابقه تسلیحاتی از کتابخانه دیجیتال
- جنگ سرد از ۱۹۴۵ تا ۱۹۹۱
- آرشیوهای دیجیتال سی بی سی فرهنگ جنگ سرد : دلهره اتمی در دهه ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰
- پناهگاه زیرزمینی
مشارکتکنندگان ویکیپدیا، «Cold War»، ویکیپدیای ، دانشنامهٔ آزاد. (بازیابی در ۱۷ مارس ۲۰۰۸).
