بالگرد

بالگردهای نظامی شرکت بل هلیکاپتر در خدمت ارتش نروژ

بالگرد، چرخ‌بال یا هلی‌کوپتر هواگردی است که برخاستن و پیش‌رانش آن به وسیله یک یا دو چرخانه افقی بزرگ صورت می‌گیرد. چرخانهٔ یک بالگرد را ملخ می‌نامند.

بالگردها را در رده هواگردهای گردنده‌بال طبقه‌بندی کرده‌اند تا بتوان آن‌ها را از هواگردهای ثابت‌بال مشخص کرد. بالگرد در دنیای امروز یکی از مهم‌ترین و پراستفاده‌ترین وسایل حمل و نقل به شمار می‌آید. این وسیله که در سه محور می‌تواند حرکت کند. یک خلبان بالگرد باید از دو دست و دو پای خود برای خلبانی استفاده کند که این امر نیاز به مهارت و قدرت تفکر بالا دارد.

تاریخچه

طرح اولیهٔ ساخت بالگرد را چینی‌ها، برای اولین بار در ۴۰۰ سال بعد از میلاد برای ساخت اسباب‌بازی‌های فرزندانشان به کار بردند. لئوناردو داوینچی و یک روسی به نام میخائیل لومونوسوف نیز از کسانی بودند که طرح‌هایی از بالگرد را ارائه دادند ولی نتوانستند از حرکت بخش اصلی بدنه به دور خود جلوگیری کنند. مدل کوچکی از یک بالگرد که چاینیز تاپ نام داشت، در سال ۱۷۸۳ وارد عرصه شد. ۱۳ سال بعد "سر جورج کیلی" انواع آزمایشی این چاینیز تاپها را ساخت و بالگرد بخاری را طراحی کرد، در عرض صد سال بعد طرح‌هایی که ساخته می‌شد همگی مشکل موتور داشتند. واژهٔ هلیکوپتر (به انگلیسی: Helicopter)‏ اولین بار در سال ۱۸۶۱ توسط یک دانشمند فرانسوی که اولین مدل کوچک با موتور بخار را ساخت، مورد استفاده قرار گرفت همچنین اولین مدل موتور الکتریکی را توماس ادیسون اختراع کرد. اولین پرواز موفقیت آمیز نیز در سال ۱۹۰۷ در فرانسه البته توسط یک ماکت کوچک انجام شد که در این پرواز، بالگرد مدل به مدت ۲۰ ثانیه در ارتفاع ۳۰ سانتیمتری سطح زمین معلق ماند. هفت سال بعد از ساخته شدن اولین هلیکوپتر که می‌توانست پرواز کند، دو افسر نیروی هوایی مجارستانی هلی کوپتری ساختند که اتفاقا پروازهای متعددی در ارتفاعات بالا انجام داد ولی هرگز اجازه پرواز آزاد نداشتند. بالگردهای ساخته شده انتظارات را بر آورده نمی‌کرد، تا اینکه در سال ۱۹۳۶ شرکت آلمانی "فوک ولف" بالگردی ساخت که سرعت آن ۷۰ مایل در ساعت تا ارتفاع ۱۱ هزار پایی بود.

در سال ۱۹۴۰ و همزمان با پیشرفت در ساخت موتورهای هم محور (موتورهایی که در آن نیروی پیشران و پسران هر دو ملخ توسط یک موتور تولید می‌شود) اولین بالگرد برای استفاده‌های نظامی توست سیکورسکی ساخته شد و اولین پرواز آن در سال ۱۹۴۰ در آمریکا با موفقیت صورت گرفت که آنرا دو خلبان تا ارتفاع ۱کیلومتری زمین در مدت ۱ دقیقه بالا بردند .

سازوکار پرواز بالگرد

برای ساخت ماشینی که فقط به جهت بالا حرکت می‌کند نیاز به بالی داریم که در اثر جنبش مقداری هوا را به پایین بفرستد تا در اثر کنش و واکنش ماشین به بالا حرکت کند. البته جنبش دورانی راحت‌ترین راه برای رسیدن به این امر خواهد بود. برای این کار تنها کافی است که چند پره همانند پره‌های یک پنکه، به میله‌ای (شفت) در بالای ماشین وصل کنیم تا با چرخش خود عمل بالا بردن را انجام دهد. به این پره‌ها در صنعت هوانوردی ملخ می گویند. ملخ‌های یک بالگرد شباهت زیادی به ملخ‌های یک هواپیما دارد با این تفاوت که باریک تر و بلند تر است؛ زیرا که با سرعت بیشتری در هوا باید بچرخد و نیروی بیشتری تولید کند. با چرخش ملخ بالگرد، در اثر فقدان نیروی تکیه گاه، بدنه بالگرد تمایل دارد در جهت عکس چرخش ملخ اصلی بچرخد. برای جلوگیری از این کار نیاز به نیرویی است تا از چرخش بدنه ممانعت کند. این نیرو به وسیلهٔ ملخ دم بالگرد ایجاد می‌شود. پس در اصل هر نوع چرخش یک بالگرد توسط این ملخ کوچک انتهایی انجام می‌شود. بدین صورت که با افزایش یا کاهش قدرت ملخ دم توسط خلبان بالگرد حول محور خود می‌چرخد. برای مثال بالگردی را در نظر بگیرید که ملخ اصلی آن چپ گرد است. برای اینکه حول محور خود نچرخد نیاز به ملخ دمی دارد که گشتاور را در جهت خلاف حرکت ملخ اصلی اعمال کند. که کم و زیاد کردن قدرت این ملخ بصورت خودکار در حرکت عمودی حول محور Y مطابق با گشتاور ملخ اصلی اعمال می‌شود. اما در صورت نیاز، خلبان می‌تواند کنترل ملخ دم را بصورت کامل در دست بگیرد.

پروانه‌های اصلی بالگرد

ملخ اصلی بالگرد، مهم‌ترین قسمت یک بالگرد را تشکیل می‌دهند. بالگرد، به وسیلهٔ همین قسمت به بالا و پایین و دوطرف پرواز می‌کند. برای انجام این امور در ابتدا ملخ‌ها باید از استحکام کافی برخوردار باشند و همچنین قادر به تنظیم زاویه آنها بود تا عمل مورد نظر انجام شود. در بالگرد این تنظیم زاویه بوسیلهٔ صفحات لغزنده (swash plate assembly) انجام می‌شود.

صفحات لغزندهٔ بالگرد دو کار مهم انجام می‌دهد:

• تغییر زاویهٔ هر دو ملخ اصلی بالگرد به طور همزمان، که باعث افزایش و کاهش ارتفاع بالگرد می‌شود. (یعنی در اصل بالگرد با تغییر زاویهٔ ملخ‌ها به بالا و پایین می‌رود)
• تغییر زاویهٔ هر ملخ اصلی بالگرد به طور جداگانه، که سبب حرکت بالگرد به هر جهتی شامل جلو، عقب، چپ و راست می‌شود.

صفحات لغزنده از دو صفحه ثابت و چرخان تشکیل شده‌است. صفحهٔ چرخان بوسیلهٔ شفت می‌چرخد و در اثر این چرخش ملخ‌ها به سبب اتصالشان به این صفحه می‌چرخند. میله‌های کنترل درجه سبب ایجاد تغییر زاویه در صفحهٔ چرخان و در نتیجه ملخ‌ها می‌شود. زاویهٔ صفحهٔ ثابت توسط میله‌های کنترل تغییر می‌کند. که این میله‌ها مستقیماً توسط خلبان اداره می‌شود.

گونه‌های بالگرد

• بالگرد تهاجمی
• بالگرد ترابری
• بالگرد پشتیبانی

انواع بالگردهای نظامی

• بالگرد آواکس
• بالگرد ناونشین
• بالگرد ضدزیردریایی
• بالگرد نجات دریایی
• بالگرد گشت دریایی
• بالگرد مسافربری
• بالگرد باربری
• بالگرد امداد و نجات
• بالگرد آمبولانس

غیرنظامی

بالگرد سیکورسکی اس-۶۴ در حال جابجا کردن یک خانه پیش‌ساخته.

• بالگرد خصوصی
• بالگرد ویژه
• بالگرد آموزشی
• بالگرد آتش‌نشانی
• بالگرد علمی تحقیقاتی

پیوند به بیرون

در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ بالگرد موجود است.

• پیشرفت بالگردسازی در اوایل سده بیستم
• دریافت بالگردها برای شبیه‌سازی پرواز
• ایران و فناوری ساخت انواع بالگرد
• بالگرد کبرا

نگارخانه

• 
• 
• 
•