شام (سرزمین)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
این نوشتار دربارهٔ شام در معنی جغرافیایی است. برای دیگر معانی واژه شام صفحهٔ شام (ابهام‌زدایی) را ببینید.
قرمز: سرزمین شام (شرق طالع).

شام اصطلاحی تاریخی جغرافیایی است که به منطقه‌ای کمابیش گسترده‌ گفته می‌شود در جنوب غرب آسیا، که از شمال به رشته کوه‌های توروس، از جنوب به صحرای عرب، از خاور به میانرودان و از باختر به دریای مدیترانه محدود است.

این منطقه دربرگیرنده سرزمین‌هایی است که امروزه کشورهای سوریه، اردن، لبنان، فلسطین٬ اسرائیل٬ قبرس٬ بخش هایی از جنوب ترکیه و شرق مصر در آن جای دارند. گاهی بخش‌هایی از غرب عراق را نیز جزو سرزمین شام به شمار می‌آورند.

شام خود بخشی از خاور نزدیک به‌شمار می‌آید و اصطلاحی که در زبان‌های اروپایی برای شام استفاده می‌شود Levant است که واژه‌ای فرانسوی و به معنای طلوع‌کننده است. در زبان‌های خاورمیانه برای اشاره به Levant عبارت شرق طالع نیز به کار رفته است.[۱]

از شهرهای مهم سرزمین شام می‌توان به دمشق، انطاکیه اورشلیم و حلب اشاره کرد.

این سرزمین در زمان ابوبکر ضمیمه قلمرو اسلام گشت و پس از خلفای راشدین تا روزگار عباسیان، هنگامی که امویان حاکم بر یرزمین‌های اسلام بودند، مرکز خلافت اسلامی در این خطه قرار داشت.[۲]

پیشینه[ویرایش]

سرزمین شام از سپیده دم تاریخ گهواره تمدن بوده است. تمدن‌هایی چون تمدن آرامیان، سریانیان، کنعانیان، فنیقیان، هوریان، اموریان و بسیاری دیگر در این سرزمین پدید آمده اند و کتاب تاریخ را ستبرتر کرده اند.

روزگار امویان[ویرایش]

روزگار ایوبیان و جنگ‌های صلیبی[ویرایش]

روزگار عثمانیان[ویرایش]

روزگار قیمومت[ویرایش]

همچنین قیمومت بریتانیا بر فلسطین را ببینید.

دولت اسلامی عراق و شام[ویرایش]

نوشتار اصلی: دولت اسلامی عراق و شام

سازمان «دولت اسلامی عراق و شام» بخشی از «دولت اسلامی عراق» است که در آغاز جنگ عراق پایه نهاده شد. این گروه از زمان شکل‌گیری چندین بار نام خود را تغییر داده است. این سازمان برای نخستین بار در آغاز سال ۲۰۰۴ پدیدار شد و خود را «جماعت توحید و جهاد» نامید، اما در اکتبر ۲۰۰۴ نام خود را به «تنظیم قیادت الجهاد فی بلاد آل رافدین» تغییر داد.

به کار بردن نام شام، به جای سوریه که به طور ضمنی سوریه، اردن، لبنان، اسرائیل و فلسطین و بخش‌هایی از غرب عراق و صحرای سینا را نیز در بر دارد، ریشه‌های فکری این سازمان را می‌نماید. ای بسا با گزیدن این نام، بازگشت به دوران اقتدار خلافت اسلامی، آرمان این گروه باشد. طرفه آن که گروه دیگری که به رویارویی با این گروه برخاسته نام جنبش اسلامی آزادگان شام را برای خود گزیده است.

منابع[ویرایش]

  1. مرزبان، پرویز و معروف، حبیب، فرهنگ مصور هنرهای تجسمی (معماری، پیکره‌سازی، نقاشی)، ویرایش سوم، تهران: سروش ۱۳۷۷.
  2. کتاب جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی، بین النهرین، ایران و آسیای مرکزی از زمان فتوحات مسلمین تا ایام تیمور، ۱۳۳۷ خورشیدی، گای لسترنج ترجمه: محمود عرفان، ناشر فارسی: بنگاه ترجمه و نشر کتاب صفحه ۲.