پیرانشهر
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد
| پیرانشهر | ||
|---|---|---|
|
||
| اطلاعات | ||
| کشور : | ایران  |
|
| استان : | آذربایجان غربی | |
| شهرستان : | شهرستان پیرانشهر | |
| بخش : | مرکزی | |
| جمعیت : | ۵۷٬۶۹۲ نفر | |
| ارتفاع از سطح دریا : | ۱٬۸۴۰ متر | |
| پیششماره تلفنی : | ۰۴۴۴۴۲۲ | |
| مساحت شهر : | ۶۰۰ هکتار | |
| میانگین بارندگی سالیانه : | ۳۵۲ میلیمتر | |
| محدوده دما : | ۴-۳۵ سانتیگراد | |
| میزان رطوبت نسبی : | ۵۱ درصد | |
| وبگاه : | www.piranshahr-ag.ir | |
پیرانشهر یکی از شهرهای کردنشین استان آذربایجان غربی و مرکز شهرستان پیرانشهر در شمالغربی ایران است.
موقعیت جغرافیایی این شهر در ناحیه کوهپایهای قرار دارد که تپهماهورهای آن را بوتههای همیشه سبز چای در ردیفکاریهای منظم هندسی پوشاندهاسد.
شهر پیرانشهر در جنوب غربی استان آذربایجان غربی و در کنار مرزهای جمهوری اسلامی با عراق واقع شده و به دلیل داشتن ۶۰۰میلی متر بارندگی در سال از زیباترین و سرسبزترین شهرهای کشور بشمار میرود.این شهر بدلیل قرار گرفتن در مسیر جاده ترانزیت جمهوری اسلامی با کشور عراق و دیگر کشورهای حوزه دریای مدیترانه، یکی از بزرگترین مراکز تجارت خارجی در جمهوری اسلامی است.
پیرانشهر آب وهوای نسبتاً معتدل و فصولی منظم دارد.
فهرست مندرجات |
[ویرایش] مردمشناسی
بر پایه سرشماری سال ۱۳۸۵، جمعیت این شهر برابر با ۵۷٬۶۹۲ نفر بوده است[۱]. زبان رایج در این شهر کردی است. مردم این شهر به زبان کردی, لهجه سورانی, زیرلهجه مکریانی و گونه پیرانشهری تکلم مینمایند. این شهر دارای سه ایل به نامهای منگور، مامش و ایل پیران است که مجموعاً بلباس خوانده میشوند.
نرخ رشد جمعیت پیرانشهر سالانه 8/1 درصد است و بیشترین میانگین نرخ رشد جمعیت استان آذربایجان غربی مربوط به پیرانشهر است[۲]
[ویرایش] کارخانه قند
این کارخانه درسال ۱۳۴۷ توسط شرکت بلژیکی اوکماس و از طریق وزارت صنایع در ۵ کیلومتری جاده پیرانشهر-نقده واقع در استان آذربایجان غربی احداث شد، و طی سالهای فعالیت خود، با استفاده از توانمندیهای موجود از ظرفیت ۱۰۰۰ تن به ۲۵۰۰ تن چغندر در روز توسعه یافتهاست. محصول تولیدی این واحد ۳۰٬۰۰۰ تن شکر سفید و ۳ میلیون لیتر الکل طبی و ۱۵٬۰۰۰ تن تفاله خشک در سال میباشد. کارخانه قند پیرانشهر با جذب ۳۶۵ هزار تن چغندرقند، مقام دوم بیشترین چغندر تحویلی را در کشور کسب کرده است[۳]
[ویرایش] آب و هوا
آب و هوای شهر در ناحیه شمالی؛ آب و هوای نسبتاً سرد و در نواحی جنوبی معتدل کوهستانی است و دارای فلاتهای مرتفع و خشک و دشتهای حاصلخیز؛ است. پیرانشهر تحت دو عامل بارز خشکی تابستان و سرمای زمستان کوهستانها قرار دارد. بخش وسیعی از شهر در شرایط آب و هوای کوهستانی سرد و مدیترانهای با باران بهاره قرار دارد. آب و هوای پیرانشهر در تجزیه خاک، رویش گیاه، گسترش علفزار، شرایط مساعد توسعه دیمزار، مناطق و معیشت شبانی و گلهداری و گسترش جنگل و باغداری نقشی تعیین کننده دارد. میزان بارندگی در پیرانشهر از غرب به شرق کاهش مییابد. دلیل این امر وجود دیواره کوهستانی ناحیه است که از نفوذ جریانهایی که از غرب به فلات وارد میشود جلوگیری میکند.
[ویرایش] بازارچه مرزی
مبادلات کالا از طریق بازارچه مرزی تمرچین این شهر در سال ۲۰۰۵ به ۱۱۵میلیون دلار رسید. موقعیت بسیار ممتاز این بازارچه در مبادلات کالا این منطقه مرزی را در آیندهای نزدیک به فعالترین مرز زمینی کشور به لحاظ ترانزیت کالا تبدیل خواهد کرد. درحال حاضر سالانه صدها هزار تن کالای تجاری و بازرگانی کشورهای عربی و آسیای میانه از طریق گمرک تمرچین به نقاط مختلف جهان ترانزیت میشود.
وجود راهآهن اربیل در نزدیکی این بازارچه که به شبکه راهآهن سراسری عراق و سوریه متصل و امتداد آن به بندر الرازقیه در سوریه منتهی میشود، از جمله مزایای مهم برای ترانزیت کالا بویژه برای کشورهای همجوار ایران و کشورهای آسیای میانه به شمار میرود.
این بازارچه سال گذشته با صادرات ۱۳۳ هزار و ۴۸۰تن کالا به خارج از کشور رتبه اول صادرات را در بین ۲۸ بازارچه مرزی کشور به خود اختصاص داد[۴]
گمرک زمینی تمرچین در غرب پیرانشهر کوتاهترین مسیر ایران به شمال عراق، و بنادر و سواحل دریای مدیترانه محسوب میشود.
توجه ویژه دولت به شهرستان مرزی پیرانشهر و آماده شدن تدریجی زیر ساختهای اقتصادی، انگیزه بخش خصوصی را برای سرمایه گذاری در این شهرستان افزایش دادهاست. در صورت ادامه روند سرمایهگذاری و محقق شدن طرحها و برنامههای در دست اجرا، پیرانشهر به یکی از شهرهای توسعه یافته کشور تبدیل خواهد شد.
وجود منابع غنی آب و خاک، معادن بزرگ و با ارزش گرانیت، قرار گرقتن در مسیر جاده ترانزیت ایران با کشورهای حوزه خلیج فارس و دریای مدیترانه، و وجود نیروی فنی و کارآمد، زمینه را برای هر نوع سرمایهگذاری در این شهر فراهم ساختهاست.
[ویرایش] آثار باستانی
آثار باستانی شهر عبارتاند از: تپه قلات جلدیان تپة قلات موت آباد تپه آشه وان (گرد) قلات شین آباد گرد مرقد و نیز قلعه و تپهای قدیمی متعلق به دورة ساسانیان در آبادی قدیمی پسوه مرکز دهستان لاهیجان شرقی در حدود ۵ر۱۳ کیلومتری مشرق پیرانشهر.
[ویرایش] سنگهای گرانیت
با توجه به نزدیکی پیرانشهر به بازار کشورهای حوزه خلیج فارس و دریای مدیترانه، این شهر برای تامین سنگهای تزیینی مورد نیاز کشورهای منطقه از اهمیت زیادی برخوردار خواهد شد.
مکان یابی برای ایجاد شهر سنگ پیرانشهر به پایان رسیده و برای ایجاد آن ۵۰هکتار زمین مشخص شده که تا ۱۵۰هکتار قابل توسعهاست.
باتوجه به آنکه بیش از ۸۰درصد معادن سنگهای گرانیت آذربایجان غربی در شهرستان مرزی پیرانشهر واقع شدهاند، این شهرستان برای ایجاد شهر سنگ مناسب تشخیص داده شدهاست.
این شهر با داشتن ۶۵معدن گرانیت و تولید سالانه ۳۰۰هزار تن سنگ گرانیت یکی از قطبهای مهم کشور در تولید سنگ گرانیت به شمار میرود.
سنگهای گرانیت پیرانشهر هم اکنون یکی از بزرگترین اقلام صادرات استان آذربایجان غربی را تشکیل میدهد. سالانه ۱۷۳ هزار تن سنگهای تزئینی از معادن شهرستان پیرانشهر برداشت میشود.
سنگهای تزئینی معادن پیرانشهر بطور عمده از نوع گرانیت رنگی با کیفیت بی نظیر در ایران و جهان است.در این معادن بیش از ۵۰۰ نفر بطور مستقیم و بیش از ۲۰۰ نفر دیگر بطور غیر مستقیم مشغول بکار هستند.
[ویرایش] وقایع
از وقایع مهم شهر استقرار واحدهایی از لشکر ارومیه در این شهر پس از شهریور ۱۳۲۰ در جریان هجوم ارتش شوروی به ایران بود.
[ویرایش] کشاورزی
اهالی عمدتاً به زراعت باغداری دامداری و تولید صنایع دستی اشتغال دارند. آب کشاورزی و آشامیدنی از چشمه و چاه تأمین میشود و محصولاتی از قبیل گندم جو نخود چغندرقند آفتابگردان و محصولات باغی مانند گردو بادام سیب توت انجیر انگور قیسی و به دارد از گیا دارای بلوط سیاه و سقز است. بافت قالی جاجیم و شال از تولیدات صنایع دستی آن به شمار میرود. ایلات پیران, منگور و مامش در محدودة آن به سر میبرند.
[ویرایش] گردشگری
گردشگاه طبیعی پردانان، سواحل رودخانههای زاب، بادین آباد، عرصههای جنگلی، آبشارها، تپههای باستانی اطراف پیرانشهر و زادبومهای عشایری از جمله مهمترین جاذبههای طبیعی پیرانشهر محسوب میشود.
نام پیرانشهر که در سالهای نه چندان دور مترادف با جبهه و جنگ، دفاع و حمله، توپ و خمپاره بود، هماکنون با گردشگری، بازارچهها، تجارت خارجی، ترانزیت کالا، هتلها و پاساژهای بزرگ مترادف گشتهاست.
پیرانشهر که در گذشته نیز به لحاظ بارندگی زیاد و داشتن عرصههای طبیعی غنی، زمینهای حاصلخیز و معادن با ارزش گرانیت، رودخانههای پرآب، مردمان غیور و خونگرم و سلحشور از اعتبار زیادی برخوردار بود، هم اکنون صاحب یک جاده ترانزیت، یک مرز زمینی و گمرک مرزی، بازارچهٔ مشترک مرزی و دهها طرح جدید تولیدی، گردشگری و تجارت خارجی شدهاست.
امکانات و ظرفیتهای اقتصادی موجود، ساخت و سازهای جدید، اشتغال، تولید ترددهای مرزی و رونق صنعت گردشگری را با خود به همراه آوردهاست.
خیابانها، معابر عمومی، بازارچههای پیرانشهر هر روز از گردشگرانی که به قصد تجارت و یا استفاده از طبیعت زیبای منطقه به این شهرستان سفر میکنند، پر و خالی میشود.
در تمام طول روز بازارچهها پر از خریدارانی است که، انواع لوازم خانگی، صوتی و تصویری، البسههای لوکس و روز جهان را با قیمتهای مناسب خریداری و با خود به سوغات میبرند.
غنای بازارچههای پیرانشهر درتمام شمالغرب کشور منحصر بفرد است، بطوریکه هر شخصی با هر توانایی و سلیقهای میتواند کالای موردنیاز خود را تهیه کند.
وقت ناهار غذاخوریها، رستورانها و مهمان پذیرهای پیرانشهر به حدی با ازدحام گردشگران روبرو میشود که برای خوردن یک پرس غذا مهمانان باید زمان زیادی را منتظر باشند.
بازارچههای این شهر دو سال پیش تنها به چند راسته در خیابان اصلی شهر خلاصه میشد در حالیکه امروزه اکثر نقاظ شهر تبدیل به بازار کالاهای خارجی شدهاست.
مراکز تجاری و خدماتی از خیابانهای اصلی به کوچه و پس کوچهها کشیده شده و به همین دلیل قیمت اماکن تجاری و مسکونی با افزایش چشمگیری روبرو شدهاست.
حضور بیشمار گردشگران و خریداران در پیرانشهر موجب شده تا تعداد زیادی از مردم پیرانشهر و دیگر شهرهای اطراف برای توسعه مراکز بازرگانی به ساخت پاساژها و مجتمعهای تجاری روی بیاورند.
در زمان حاضر دهها پاساژ و مجتمع تجاری در این شهر در حال ساخت است. گردشگرانی که از شهرهای بزرگ کشور به پیرانشهر سفر کرده اند اعتراف میکنند که کالاهای عرضه شده در بازار این شهر هم به لحاظ قیمت و هم به لحاظ کیفیت مناسب تر از سایر شهرهای کشور است.
نزدیکی پیرانشهر به بازار کشورهای حوزه خلیج فارس و دریای مدیترانه موجب شده تا شرکتهای بزرگ تجاری و بازرگانی در این شهر نمایندگیهایی را مستقر کرده و یا شرکتهای معتبری را تاسیس کنند.
وجود شرکتهای متعدد بازرگانی، تجاری و حمل و نقل نیز به نوبه خود موجب توسعه گردشگری، رونق تجارت و کسب و کار، نوسازی و بازسازی شهر و ایجاد مجتمعهای تجاری و گردشگری شده است.
علاوه بر مراکز تجاری اخیرا مجوز ساخت دو هتل چهار ستاره و سه ستاره در این شهر صادر شده که هتل چهار ستاره توسط سازمان گردشگری و صنایع دستی و هتل دیگر توسط بخش خصوصی ساخته میشود.
[ویرایش] موقعیت جغرافیایی
شهر پیرانشهر با مساحتی در حدود ۱۶۰۰ کیلومتر مربع در ۴۹ درجه و ۳۶ دقیقه طول شرقی و ۳۷ درجه ۱۶ دقیقه عرض شمالی واقع شدهاست و از شمال به اشنویه و نقده، از جنوب به سردشت, از شرق به مهاباد و از غرب به کشور عراق محدود است.
به دلیل موقعیت سوق الجیشی خاص منطقه (نزدیکی به مرز) پادگانهایی در پیرانشهر مانند پادگان جلدیان پادگان پیرانشهر و پادگان بزرگ پسوه احداث شدهاست.
شهر دارای دو بافت معماری قدیم و جدید است. بافت قدیمی شهر که در دامنه کوه جای دارد دارای ساختمانهایی از گل و خشت است و بافت جدید شهر که در دشت واقع است ساختمانهایی امروزی دارد. دو محله کهنه خانه و زرگتن که امروزه از محلههای قدیمی شهر محسوب میشوند در گذشته دو آبادی بودهاند.
[ویرایش] تاریخچه
به روایت کتب تاریخی سابقه شهر پیرانشهر به پیش از اسلام و به دوره ساسانیان میرسد.
آثار به جا مانده در این شهر، نشان دهنده وجود مدنیت و فرهنگ و جامعه پویا دراین منطقه بودهاست و حداقل به طور وضوح شاهد حیات اجتماعی از ۶ هزار سال پیش به این سو در این منطقه بوده است.
به نظر میرسد شهر بسوی ــ که یاقوت حموی در قرن هفتم آن را شهری از آذربایجان کنار خان خاصبک آورده و حمدالله مستوفی در قرن هشتم آن را یکی از چهار شهر تومان مراغه ذکر کردهاست ــ همان پسوه امروزی باشد.
[ویرایش] فاصله پیرانشهر از شهرهای کشور
[ویرایش] شهرهای استان
- ارومیه ۱۱۵
- اشنویه ۴۶
- بوکان ۲۰۲
- پیرانشهر ۰
- تکاب ۲۸۶
- خوی ۲۸۰
- چالدران ۳۶۹
- سردشت ۹۵
- سلماس ۲۳۷
- شاهیندژ ۲۰۳
- ماکو ۴۲۲
- مهاباد ۸۷
- میاندوآب ۱۴۲
- نقده ۴۶
[ویرایش] سایر شهرها
- آبادان ۱۱۳۳
- آستارا ۵۹۲
- اراک ۷۲۷
- اردبیل ۵۱۵
- اصفهان ۱۰۱۴
- اصلاندوز ۵۸۶
- اهواز ۱۰۱۰
- ایرانشهر ۲۲۲۸
- ایلام ۷۰۷
- بابل ۱۰۰۳
- بابلسر ۱۰۲۳
- باجگیران ۱۶۷۶
- بازرگان ۴۳۳
- بجنورد ۱۴۸۷
- بندر امام خمینی ۱۱۸۵
- بندر انزلی ۸۴۳
- بندر بوشهر ۱۴۹۵
- بندر عباس ۱۹۷۲
- بیرجند ۲۰۷۸
- بیله سوار ۶۷۰
- تایباد ۱۸۹۲
- تبریز ۲۹۶
- تهران ۷۷۴
- جلفا ۴۵۷
- چابهار ۲۵۹۹
- چالوس ۱۰۸۷
- خرم آباد ۸۱۴
- خرمشهر ۱۱۳۰
- خسروی ۷۱۰
- داشلی برون ۱۲۹۴
- رامسر ۹۲۴
- رشت ۸۰۳
- زاهدان ۲۲۰۵
- زنجان ۴۵۵
- ساری ۱۰۴۱
- سرخس ۱۸۵۳
- سرو ۱۷۲
- سمنان ۱۰۱۰
- سنندج ۳۸۷
- شاهرود ۱۱۸۶
- شهرکرد ۱۱۱۹
- شیراز ۱۵۰۰
- قزوین ۶۳۰
- قم ۸۴۰
- کاشان ۹۵۴
- کرمان ۱۶۷۶
- کرمانشاه ۵۲۳
- گرگان ۱۱۷۱
- لار ۱۸۶۵
- لطف آباد ۱۶۶۷
- مشهد ۱۶۶۸
- میر جاوه ۲۲۸۹
- نوردوز ۴۷۳
- همدان ۵۵۱
- یاسوج ۱۳۱۴
- یزد ۱۳۱۵
[ویرایش] محلات
| محلهها و معابر اصلی شهر پیرانشهر |
|---|
| پارک بزرگ شهر، خیابان خمینی، کهنهخانه، بازار سیگارفروشان، کمربندی، شهرک فرهنگیان ۱ و ۲ و ۳ و ۴ |
[ویرایش] پانویس
 |
|
|---|---|
| مرکز | ارومیه |
| شهرستانها |
ارومیه • اشنویه • بوکان • پلدشت • پیرانشهر • تکاب • چالدران • چایپاره • خوی • سردشت • سلماس • شاهیندژ • شوط • ماکو • مهاباد • میاندوآب • نقده |
| شهرها |
آواجیق • ارومیه • اشنویه • ایواوغلی • باروق • بازرگان • بوکان • پلدشت • پیرانشهر • تازهشهر • تکاب • چهاربرج • خوی • ربط • سردشت • سرو • سلماس • سیلوانه • سیمینه • سیهچشمه • شاهیندژ • شوط • فیرورق • قرهضیاءالدین • قوشچی • کشاورز • گردکشانه • ماکو • محمدیار • محمودآباد • مهاباد • میاندوآب • میرآباد • نالوس • نقده • نوشینشهر |
| نقاط دیدنی |
آبشار شلماش • بازار خوی • پل قطور • پیست اسکی خوشاکو • تپه حسنلو • تخت سلیمان • دخمه سنگی فرهاد • دریاچه ارومیه • دژ بسطام • سد زرینهرود • غار سهولان • غار فخریگاه • فقرگاه • قرهکلیسا • کاخ و موزه باغچهجوق • کتیبه کلهشین • کلیسای ننهمریم • گردشگاه بند • گردشگاه سیر • مسجد سردار • موزه ارومیه |
