سپاه پاسداران انقلاب اسلامی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
IRGC-Seal.svg
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی
ساختار سازمانی

ستاد مشترک
نیروی زمینی

نیروی هوافضا
نیروی دریایی
نیروی مقاومت بسیج
نیروی قدس

نیروها

درجه‌های سپاه پاسداران انقلاب اسلامی

تاریخچه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی
سرداران

فرماندهان


تجهیزات
تجهیزات سپاه
زیرشاخه‌ها
سازمان بسیج مستضعفین

سپاه ولی‌امر

سپاه پاسداران انقلاب اسلامی سازمانی شبه نظامی است که در نخستین روزهای پس از انقلاب ایران در سال ۱۳۵۷ به فرمان سید روح‌الله خمینی (بنیانگذار و رهبر نظام جمهوری اسلامی ایران) تشکیل شد. روح‌الله خمینی در دوم اردیبهشت سال ۱۳۵۸ طی فرمانی به شورای انقلاب اسلامی رسماً تأسیس این نهاد را اعلام کرد و شورای انقلاب با تأسیس شورای فرماندهی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، گام اساسی را در جهت سازماندهی این نهاد برداشت. سپاه نهادی نظامی و بازوی مسلح برای پاسداری از نظام جمهوری اسلامی ایران است.

قانون اساسی درباره سپاه می‌گوید:

سپاه پاسداران انقلاب اسلامی که در نخستین روزهای پیروزی این انقلاب تشکیل شد، برای ادامهٔ نقش خود در نگهبانی از انقلاب اسلامی و دستاوردهای آن پا برجا می‌ماند. حدود وظایف و قلمرو مسؤولیت این سپاه در رابطه با وظایف و قلمرو مسؤولیت نیروهای مسلح دیگر با تأکید بر همکاری و هماهنگی برادرانه میان آنها به وسیله قانون تعیین می‌شود.[۱]

پس از انتصاب محمد علی جعفری به فرماندهی کل سپاه در سال ۱۳۸۶ نوآرایی‌های تشکیلاتی در سپاه روی داد. این نوآرایی‌ها شامل تشکیل سازمان بسیج مستضعفین و سازمان حفاظت اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و تشکیل ۳۱ سپاه استانی بود.[۲]

تاریخچه[ویرایش]

در نخستین روزهای پس از انقلاب بهمن ۵۷، دولت موقت که به علت فروپاشی قوای انتظامی و نظامی فاقد ابزار لازم برای اعمال حاکمیت بر کشور بود، درصدد بر آمد تا نیرویی مسلح بنام گاردملی به وجود آورد. به همین منظور، حسن لاهوتی حکمی از سید روح‌الله خمینی برای تشکیل این نیرو دریافت کرد. با پیشنهاد محمد توسلی نام سپاه پاسداران انقلاب اسلامی برای آن برگزیده شد. در حکم خمینی تاکید شده بود که سپاه پاسداران زیر نظر دولت موقت فعالیت خواهد کرد.[۳] هدف از تشکیل این نهاد نیز حفظ انضباط در شهرها و روستاها، جلوگیری از تحریک و توطئه، جلوگیری از خرابکاری در موسسات دولتی و ملی و مراکز عمومی و سفارتخانه‌ها، جلوگیری از رسوخ عناصر فرصت‌طلب و ضدانقلابی در داخل صفوف مردم، اجرای دستور دولت موقت و اجرای احکام دادگاه‌های فوق‌العاده اسلامی، ذکر شده بود.[۴] دولت موقت دکتر ابراهیم یزدی را به عنوان معاون نخست‌وزیر در امور انقلاب، مامور کرد که با لاهوتی برای تشکیل این نیرو همکاری کند. به گفته محسن سازگارا اساسنامه آن را وی و حسن لاهوتی در اواخر بهمن ۱۳۵۷ در باغشاه و در حین جمع‌آوری سلاح‌های پخش شده در روزهای انقلاب تکمیل کردند. در ۹ اسفند ۱۳۵۷ در جلسه‌ای در پادگان عباس‌آباد که با حضور محسن سازگارا، محسن رفیقدوست، مرتضی الویری، علی محمد بشارتی، محمد غرضی، حسن جعفری، علی فرزین، ضرابی، اصغر صباغیان، تهرانچی و علی دانش‌منفرد تشکیل می‌شود، علی دانش‌منفرد به عنوان فرمانده سپاه پاسداران انتخاب شد. محسن رفیقدوست مسوول تدارکات، بشارتی مسوول اطلاعات و مرتضی الویری مسوول روابط عمومی سپاه شد.[۵] آن‌ها با جلب همکاری عده‌ای از اعضای انجمن‌های اسلامی دانشجویان ایرانی در آمریکا و کانادا ساختمان ساواک در خیابان سلطنت‌آباد (پاسداران کنونی) را مقر اصلی خود قرار دادند و در مراکزی چون هنگ نوجوانان (مکان مورد استفاده برای دانشگاه امام حسین(ع) و دافوس کنونی سپاه) و پادگان سعدآباد، با کمک عده‌ای از جمله برخی تکاوران تیپ نوهد، به جذب و آموزش سیاسی، عقیدتی و نظامی داوطلبان پرداختند.

همزمان با تشکیل سپاه پاسداران، گروه‌های مسلح موازی دیگر نیز بطور خودجوش برای حفظ انقلاب تشکیل شده بودند همچون:

وجود این چهار گروه مسلح موازی، اختلاف‌ها و اصطکاک‌هایی را در پی داشت. این مساله در شورای انقلاب طرح و سرانجام تصمیم گرفته شد که هاشمی رفسنجانی با هماهنگ کردن این گروه‌ها و یک‌پارچه کردن آنها، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را شکل دهد. پس از تخصیص بودجه ۱۲۰ میلیون تومانی به سپاه از سوی دولت موقت سپاه قدرتمندتر از قبل تصمیم به ادغام سایر نیروها در خود گرفت. در تاریخ ۱۸ فروردین ۱۳۵۸، همه این گروه‌ها با سپاه پاسداران ادغام شدند و جواد منصوری به عنوان فرمانده سپاه انتخاب شد. به فاصله اندکی پس از او عباس آقازمانی مشهور به (ابوشریف) فرماندهی سپاه و فرماندهی عملیات آن را بر عهده گرفت. پس از ادغام، محسن رضایی، محسن رفیق‌دوست و عباس دوزدوزانی در اواخر فروردین ۱۳۵۸ به دیدار خمینی در قم رفتند و خواستار استقلال سپاه از دولت موقت شدند.

در این دیدار خمینی برخلاف جهت‌گیری پیشین خود مبنی بر نظارت دولت موقت بر سپاه، دستور تشکیل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی زیر نظر شورای انقلاب را صادر کرد. در پی این فرمان، گروه دوازده نفره اساسنامه‌ای را در ۹ ماده و ۹ تبصره تهیه کرد که به تصویب شورای انقلاب رسید. به دنبال آن شورای فرماندهی سپاه تشکیل گردید و اعضای آن احکام خود را از شورای انقلاب دریافت کردند. به این ترتیب در ۲ اردیبهشت ۱۳۵۸ سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با انتشار بیانیه‌ای رسماً اعلام موجودیت کرد.

درجه‌های سپاه پاسداران انقلاب اسلامی
نیروها
پرسنل نظامی نیروی دریایی
ارتشبد دریابد
سپهبد دریاسالار
سرلشکر دریابان
سرتیپ دریادار
سرهنگ ناوسالار یکم
سرگرد ناوسالار سوم
سروان ناوسروان
ستوان ناوبان
رزم‌دار ناودار
رزم‌آور ناویار
رزم‌یار سرناوی
سرباز ناوی


با توجه به اینکه مهم‌ترین مأموریت سپاه، حفاظت از انقلاب اسلامی و دستاوردهای آن بود، این تشکیلات تازه‌تأسیس تیم‌ها، دسته‌ها، گروهان‌ها و گردان‌های عملیاتی را صرفاً برای عملیات شهری و حفظ و ارتقای امنیت داخلی کشور شکل داد. در هر شهر و شهرستانی، سپاه به تناسب نیرویی که جذب می‌کرد و وسعت سرزمینی و حساسیت‌های امنیتی خاصی که آن منطقه داشت، وضعیت خود را سامان می‌داد.

نخستین فرمانده سپاه پس از شورای فرماندهی، محسن رضایی است که در ۲۸ سالگی توسط خمینی به این سمت منصوب شد (تا قبل از این انتخاب فرمانده سپاه با شورای انقلاب اسلامی بود). محسن رضائی برای مدت ۱۸ سال فرماندهی این نهاد را بر عهده داشت ولی در سال ۱۳۷۷ از فرماندهی سپاه استعفا کرد و قائم مقام او سید یحیی صفوی مشهور به رحیم صفوی از سوی سید علی خامنه‌ای به این سمت منصوب شد. در ۱۰ شهریور ۱۳۸۶ دوره مسئولیت ۱۰ ساله وی در فرماندهی سپاه به پایان رسید و سید علی خامنه‌ای به جای وی سرتیپ پاسدار محمدعلی جعفری فرمانده سابق نیروی زمینی سپاه را به فرماندهی سپاه پاسداران برگزید و او را از درجه سرتیپی به درجه سرلشگری ارتقا داد.

ساختار سازمانی[ویرایش]

دیدار جمعی از فرماندهان سپاه پاسداران با روح‌الله خمینی در بیت رهبری

ساختار فرماندهی سپاه به شکلی است که در راس آن فرمانده کل قرار دارد. پس از او جانشین یا قائم مقام قرار می‌گیرد و پس از او نیز رئیس ستاد مشترک حائز اهمیت است که به طور مستقیم با فرمانده کل در بالا و با فرماندهان نیروهای پنج گانه در پایین مرتبط است. فرمانده کل سپاه مستقیماً توسط رهبری انتخاب می‌گردد و جانشین و فرماندهان ستاد مشترک و نیروها به پیشنهاد فرمانده کل و با تصویب و حکم رهبری انتخاب می‌شوند.

سپاه پاسداران شامل ۵ نیرو[۶]، با ماموریت‌های متفاوت است:

  1. نیروی زمینی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی
  2. نیروی هوایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی
  3. نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی
  4. نیروی مقاومت سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (بسیج)
  5. نیروی قدس

و همچنین ستاد مشترک سپاه پاسداران انقلاب اسلامی که مسئولیت هماهنگی و فرماندهی نیروهای پنجگانه را بر عهده دارد. دو ساختار دیگر در سپاه به نام‌های حوزه نمایندگی ولی فقیه و سازمان حفاظت اطلاعات وجود دارد که اولی کاملاً مستقل از ساختار فرماندهی و مستقیماً زیر نظر رهبری قرار دارد و دومی نیز تقریباً مستقل از فرماندهی است و فرمانده آن را رهبری با پیشنهاد فرمانده سپاه انتخاب می‌کند و فرمانده آن مستقیماً با دفتر عمومی حفاظت اطلاعات در دفتر رهبری و شخص رهبر مرتبط است و به او گزارش می‌دهد.[۷][۸][۹]

محمدعلی جعفری با دسته‌بندی تهدیدات علیه جمهوری اسلامی به تهدیدهای نرم، نیمه‌سخت (شورش‌های مردمی بدون سلاح گرم[۱۰]، تهدیدهای اقتصادی-سیاسی داخلی و خارجی[۱۱]) و سخت (شورش‌های مسلحانه، جنگ داخلی و جنگ خارجی) وظیفه مبارزه با تهدید نرم را به بسیج غیرنظامی، نیمه‌سخت را به بسیج نظامی و سخت را به نیروی زمینی سپاه و بسیج نظامی محول می‌کند.[۱۲]

فعالیت اقتصادی[ویرایش]

بر اساس تحقیقات مؤسسه رند، سپاه پاسداران ایران از زمان پایان جنگ ایران و عراق تاکنون با انعقاد ۷۶۵۰ قرارداد از طریق مؤسسات وابسته به خود فعالیت‌های اقتصادی گسترده‌ای داشته‌است. موقعیت ویژهُ مردمی سپاه، این نهاد را مورد اعتماد مردم کرده‌است و این مسئله موجب شادی آنها شده‌است.

روزآنلاین از تحلیل‌گران اقتصادی ایران نقل کرده که درآمد حاصل از فعالیت سپاه در «عرصه‌های قانونی اقتصاد» تا ۱۲ میلیارد دلار در سال می‌رسد.[۱۳] البته هیچ گزارش مالی درباره فعالیت‌های اقتصادی سپاه منتشر نمی‌شود و بودجه آن نیز محرمانه‌است.[۱۴]

این نهاد در حوزه‌های نفت و گاز، راه سازی، سدسازی و ساخت تونل، کشاورزی، مخابرات (به عنوان سهامدار عمده شرکت مخابرات ایران)، ساختمان سازی و حتی جراحی‌های مدرن با لیزر حضور فعال دارد. به علاوه با در اختیار داشتن ۴۵٪ سهام شرکت بهمن در تولید خودروی مزدا شریک است.

نمونه فعالیت‌ها[ویرایش]

احداث خط لوله گاز از منطقه عسلویه به ایرانشهر در استان سیستان و بلوچستان

توسعه یک میدان گازی در خلیج فارس

فعالیت در مناطق محروم و خطرناک مثل سیستان

فعالیت سیاسی[ویرایش]

طبق قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و دستور سید روح‌الله خمینی [۱۵][۱۶] و سید علی خامنه‌ای سپاهیان تا هنگامی که در سازمان سپاه خدمت می‌کنند حق فعالیت در زمینه‌های سیاسی را ندارند.

محمدباقر ذوالقدر معاون سپاه پاسداران انقلاب اسلامی بود و در دولت نهم (محمود احمدی نژاد) به سمت معاونت وزارت کشور و معاون امنیتی انتظامی این وزراتخانه منصوب شد. روابط عمومی وزارت کشور اعلام کرد چون سردار ذوالقدر با حکم سید علی خامنه‌ای در سمت «جانشین فرماندهی کل سپاه» فعالیت داشت، با کسب مجوز از وی به سمت جدید منصوب شد.[۱۷]

اتهام جاسوسی در کویت[ویرایش]

یک گروه هفت نفره‌ی متهم به جاسوسی برای سپاه پاسداران جمهوری اسلامی در کویت دستگیر شدند. در خانه یکی از این افراد که به اتهام خود اعتراف کرده‌اند، یک رشته اسناد، دستگاه پیشرفته ارتباطات و ۲۵۰ هزار دلار پول یافت شده است. افراد دستگیرشده‌ی مظنون به جاسوسی وابسته به سپاه پاسداران جمهوری اسلامی، در مورد جمع‌آوری اطلاعاتی در مورد پایگاه‌های آمریکا در کویت و نهادهای حساس کویتی به کار گمارده شده بودند.[۱۸][۱۹]

اتهام‌بمب گذاری در عربستان[ویرایش]

با انتشار اسناد بسیار محرمانه دولت بیل کلینتون، مشخص شد او در تابستان ۱۹۹۹ در پیامی کتبی به محمد خاتمی همتای ایرانی خود، سپاه پاسداران را مسئول بمب‌گذاری برج‌های خبر در عربستان سعودی دانسته و خواستار استرداد متهمین این حادثه بوده‌است. در مقابل دولت وقت ایران اتهام های آمریکا را نادرست و غیر قابل پذیرش می‌خواند و تأکید می‌کند هیچ سازمان وابسته به جمهوری اسلامی ایران هیچ‌گونه دخالتی در طراحی، پشتیبانی و یا اجرای این بمبگذاری نداشته است. [۲۰] البته ویلیام پری، وزیر دفاع آمریکا در زمان بیل کلینتون، در سال ۲۰۰۷ اعلام کرد به این نتیجه رسیده‌اند که بمب‌گذاری کار القاعده بوده و نه ایران البته هیچ گاه ثابت نشد که این کار توسط سپاه انجام شده باشد بسیاری معتقدند که این کار سازمان موسادوسیابرای تخریب چهره سپاه بوده است .[۲۱]

سرکوب شورشیان سوریه[ویرایش]

به گزارش ورلد تریبیون از مخالفین بشار أسد - رئیس جمهور سوریه - ایران نیرو های سپاه پاسداران را جهت سرکوبی هزاران تظاهرات کننده مخالف بشار أسد فرستاده است. آن‌ها می‌گویند سپاه پاسدارن صد ها کوماندو را به‌وسیلهٔ بالگرد به شهر درعا اعزام کرده است. در درگیری‌های درعا در ۱۸ مارس ۲۰۱۱ ، ۵ شهروند سوریه‌ای کشته شده‌اند. منابع مخالفین همچنین اعلام کرده است که علاوه بر سپاه پاسداران، حزب‌الله لبنان نیز در سرکوب مردم دست داشته است. آن‌ها می‌گویند هر دو نیروی خارجی، شامل نیروی ضد شورش، تفنگداران و حمایت هوایی جهت کمک به سازمان‌های نظامی و اطلاعاتی سوریه بودند. [۲۲]

به گزارش خبرگزاری فرانسه از واشنگتن، مقامات آمریکایی روز جمعه به این خبرگزاری گفتند که تهران برای کمک به سرکوب اعتراضات ضد حکومتی در سوریه، سلاح در اختیار رژیم بشار اسد قرار می دهد. به گفته این منابع، سردار قاسم سلیمانی، فرمانده نیروی ویژه قدس وابسته به سپاه پاسداران در ماه ژانویه در پایتخت سوریه حضور داشته و با مقامات رژیم دمشق از جمله بشار اسد دیدار کرده است. مقامات آمریکایی گفتند، حضور فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران در سوریه برای بررسی اوضاع بحرانی این کشور و راههای کمک به رژیم بشار اسد جهت سرکوب اعتراضات ضد حکومتی در سوریه بوده است. به گفته این مقامات آمریکایی، دیدار سردار قاسم سلیمانی از سوریه بخوبی نشان می دهد که تهران کمکهای نظامی و تجهیزات امنیتی در اختیار رژیم دمشق می گذارد تا از آن برای سرکوب مخالفان سوری استفاده کند. [۲۳]

اسماعیل قاآنی، جانشین فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران، در مصاحبه‌ای با خبرگزاری دانشجویان ایران "ایسنا" اعتراف کرد که جمهوری اسلامی ایران در عملیات نظامی، شبه‌نظامی و غیرنظامی در سوریه همگام با رژیم بشار اسد شرکت دارد.متن این مصاحبه کوتاه پس از قرار گرفتن بر روی خروجی سایت خبرگزاری "ایسنا" حذف گردید و پس از آن نیز هیچ توضیحی از سوی مقام‌های رسمی جمهوری اسلامی ایران در مورد اظهارات این فرمانده ارشد سپاه قدس داده نشد.سردار قاآنی در این مصاحبه گفته است: «اگر جمهوری اسلامی در سوریه حضور نداشت، کشتار مردم آن چند برابر شده بود».[۲۴][۲۵][۲۶][۲۷][۲۸][۲۹]

بمب گذاری در هند[ویرایش]

پلیس و سازمان های اطلاعاتی هند اسامی سه تبعه ایران را که با پرونده بمب گذاری در اتومبیل های دیپلمات های اسرائیلی در دهلی، پایتخت هند،ارتباط داشته اند، اعلام کرد. پلیس هندوستان اسامی متهمان را هوشنگ افشار ایرانی، سید علی مهدیان صدر و محمدرضا ابوالقاسمی اعلام کرد. به گزارش روزنامه تایمز هندوستان، هر سه متهم پاسپورت ایرانی داشتند و سه روز قبل از بمبگذاری روز ۱۳ فوریه سال جاری در اتومبیل دیپلمات اسرائیلی، با ویزای توریستی وارد دهلی شده بودند.[۳۰]

همکاری محمد مرصی با سپاه دادستانی مصر او را به اتفاق ٣۵ نفر دیگر به همکاری با جنبش فلسطینی حماس، گروه لبنانی حزب‌الله و سپاه پاسداران ایران برای انجام حملات تروریستی در مصر متهم کرده است.[۳۱]

تحریم‌های بین‌المللی[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. اصل ۱۵۰ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران
  2. «سپاه پاسداران از تغییر ساختاری تا آرایش امنیتی»(فارسی)‎. بی‌بی‌سی فارسی، ۶ آبان ۱۳۸۸. بازبینی‌شده در ۶ آبان ۱۳۸۸. 
  3. «ناگفته‌های سپاه پاسداران در گفتگوی شهروند امروز با محسن رفیقدوست»(فارسی)‎. شهروند امروز، ۶ بهمن ۱۳۸۶. بازبینی‌شده در ۱۸ آبان ۱۳۸۸. 
  4. «از ویرانه‌های ساواک تا شبه ارتشی عظیم»(فارسی)‎. رادیو فردا، ۱۳۸۶/۰۵/۲۵. بازبینی‌شده در ۲۰ آبان ۱۳۸۸. 
  5. «ناگفته‌های سپاه پاسداران در گفتگوی شهروند امروز با محسن رفیقدوست»(فارسی)‎. شهروند امروز، ۶ بهمن ۱۳۸۶. بازبینی‌شده در ۱۸ آبان ۱۳۸۸. 
  6. همشهری آنلاین
  7. گذر از الیگارشی روحانیت به الیگارشی روحانیت و سپاه(اخبار روز، ۲۲ مرداد ۱۳۸۵)
  8. موقعیت سپاه پاسداران و روحانیت در ساخت قدرت - ۲(اخبار روز، ۲۲ مرداد ۱۳۸۵)
  9. الیگارشی روحانیت به الیگارشی روحانیت و سپاه خش سوم: فعالیت اقتصادی سپاه(اخبار روز، ۲۲ مرداد ۱۳۸۵)
  10. کابینه دهم در معرض رأی نمایندگان مجلس - اخبار مرتبط - سرخط
  11. :: Psychological Operation - حکومت نرم و دکترین اقدام نامتقارن در جهاد نرم ::
  12. مانور شش روزه نیروی انتظامی در سطح شهر تهران | • ایران | Deutsche Welle | ۰۹٫۱۱٫۲۰۰۸
  13. خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام rooz وارد نشده‌است.
  14. «سپاه پاسداران و حضور در عرصه اقتصادی ایران»(فارسی)‎. 
  15. روح‌الله خمینی، صحیفه لزوم اجتناب اعضای سپاه پاسداران از ورود به جریانات سیاسی
  16. روح‌الله خمینی وصیت‌نامه
  17. محمدباقر ذوالقدر جانشین وزیر و معاون امنیتی انتظامی وزارت کشور شد فارس نیوز ۸۴/۰۹/۰۲
  18. http://www.dw.de/دستگیری-جاسوسان-سپاه-پاسداران-در-کویت/a-5528738
  19. http://www.alarabiya.net/articles/2011/03/29/143431.html
  20. «مکاتبات کلینتون و خاتمی در ماجرای انفجار الخُبَر»(فارسی)‎. بی‌بی‌سی فارسی، ۱۰ خرداد ۱۳۸۹. بازبینی‌شده در ۱۱ خرداد ۱۳۸۹. 
  21. Set Cookies
  22. «Iran's IRGC attacks anti-Assad protesters in Syria». بازبینی‌شده در ۲۲-۰۳-۲۰۱۱. 
  23. «Iran's Iran supplying weapons to Syria crackdown: US officials». بازبینی‌شده در ۲۲-۰۳-۲۰۱۱. 
  24. «اعتراف "سپاه قدس" به دخالت مستقیم در درگیری‌های سوریه». بازبینی‌شده در ۲۲-۰۳-۲۰۱۱. 
  25. «اعتراف به مشارکت در سرکوب مردم سوریه». بازبینی‌شده در ۲۲-۰۳-۲۰۱۱. 
  26. «یکی از فرماندهان نیروی قدس سپاه "حضور مؤثر" این نیرو در سوریه را تایید کرد». بازبینی‌شده در ۲۲-۰۳-۲۰۱۱. 
  27. «جانشين سپاه قدس دخالت در حوادث سوريه را تاييد کرد». بازبینی‌شده در ۲۲-۰۳-۲۰۱۱. 
  28. «از سوی جانشین فرمانده نیروی قدس سپاه:دخالت فیزیکی جمهوری اسلامی در سوریه تائید شد». بازبینی‌شده در ۲۲-۰۳-۲۰۱۱. 
  29. «مسئولان سپاه: نیروی قدس در سوریه حضور مؤثر دارد». بازبینی‌شده در ۲۲-۰۳-۲۰۱۱. 
  30. http://www.irangreenvoice.com/article/2012/mar/15/20437
  31. http://www.bbc.co.uk/persian/world/2014/02/140216_em-egypt-morsi-charges.shtml
  32. «عزم اتحادیه اروپا برای افزایش فشار بر جمهوری اسلامی»(فارسی)‎. دویچه‌وله، ۱۴ ژوئن ۲۰۱۰. بازبینی‌شده در ۱۶ ژوئن ۲۰۱۰. 
  33. «استراليا، بانک ملت و شرکت خطوط کشتی‌رانی ایران را مورد تحريم قرار داد»(فارسی)‎. وب‌گاه رسمی، ۲۵ خرداد ۱۳۸۹. بازبینی‌شده در ۱۶ ژوئن ۲۰۱۰. 
  34. «گسترش تحريم‌های آمريکا عليه افراد و شرکت‌های دولتی ایران»(فارسی)‎. رادیو فردا، ۲۷ خرداد ۱۳۸۹. بازبینی‌شده در ۲۷ خرداد ۱۳۸۹. 

پیوند به بیرون[ویرایش]

جستجو در ویکی‌انبار در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ سپاه پاسداران انقلاب اسلامی موجود است.