زبان کردی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

زبان‌ کردی زبانی است که کردها هم اینک با آن سخن می‌گویند. زبان‌ کردی از زیرگروه شمال غربی زبان‌های ایرانی است که خود در شاخه هندوایرانی خانواده زبانهای هندواروپایی دسته بندی می‌شود.

زبان كردى اخص را كرمانجى مينامند كه خود لهجه هاى متعدد دارد مانند: مكرى، سليمانيه يى، سنندجى، كرمانشاهى، بايزيدى، عبدويى، زندى. ^{[۱] [۲]} زبان كردى با دسته شمالى لهجه هاى ايرانى غربى بعض مشابهات دارد، و از زبانهاى مهم دسته غربى بشمار ميرود وصاحب اشعار و تصانيف، قصص و سنن ادبى است. ^{[۳] [۴]}

شبیه ترین زبانها به زبان کردی، لری، بختیاری، فارسی، بلوچی، تالشی، تاتی، تبری، گیلکی، دیلمی، سمنانی، سنگسری، زازاکی، گورانی، زبان آذری و زبان‌های ایران مرکزی هستند، این زبانها متعلق به زبان‌های ایرانی غربی هستند. ^{[۵] [۶] [۷] [۸] [۹] [۱۰]}

«زبان کُردی» نيز مانند زبان فارسی یک زبان یک شکل استاندارد ندارد.^[۱۱][۱۲] و اصطلاح زبان کردی امروزه برای طیفی از زبان‌ها و گویش‌های ایرانی شاخه شمال غربی استفاده می‌شود که گاه به هم نزدیک و گاه نسبت به هم از نظر زبان‌شناسی دورند.^[۱۳]

زبان‌ کردی عمدتا در بخشهایی از ایران، عراق، سوریه، و ترکیه مورد استفاده قرار می‌گیرد. جمعیتهای پراکنده کرد همچنین در جمهوری آذربایجان و ارمنستان نیز زندگی می‌کنند.^[۱۴] شاخه‌های اصلی زبان کردی عبارتند از: ^{[۱۵] [۱۶] [۱۷] [۱۸] [۱۹]}

• کردی شمال-غرب: کرمانجی
• کردی مرکز: سورانی
• کردی جنوبی: سنجابی، کرمانشاهی، کلهری، لکی، لرى پشت كوه. ^{[۲۰] [۲۱]}

زبان کردی (سورانی) در عراق زبان رسمی است ^[۲۲] در حالی که‌ در کشور سوریه ممنوع است. تا اوت ۲۰۰۲ در ترکیه‌ محدودیت‌های شدیدی بر آن (کردی کرمانجی) اعمال می‌شد گرچه هنوز کاربرد آن در ترکیه محدود است .^[۲۳]. در ایران نیز در رسانه‌ها امکان استفاده‌ از آن وجود دارد در حالی که‌ استفاده‌ از آن در نظام آموزشی دولتی هنوز صورت نپذیرفته‌است.

فهرست مندرجات ۱ تاریخچه زبان کردی ۱.۱ باستان ۱.۲ میانه و نو ۲ کد زبانی ۳ طبقه بندی ۴ جستارهای وابسته ۵ پاورقی ۶ منابع ۷ پیوند به بیرون ۷.۱ فرهنگ‌های کردی-فارسی

[ویرایش] تاریخچه زبان کردی

[ویرایش] باستان

پروفسور ن. مکنزی نوشته است^[۲۴] که در نظر اول می‎توان انتظار داشت که منظور از زبان مادی زبان کردی است ... معتبرترین زبانشناس زبان کُردی ولادیمیر مینورسکی نیز همین نظر را تایید می‌کند:^[۲۵]

«اگر کردها از نوادگان مادها نباشند، پس بر سر ملتی چنین کهن و مقتدر چه آمده‌است و این همه قبیله و تیرهٔ مختلف کرد که به یک زبان ایرانی و جدای از زبان دیگر ایرانیان تکلم می‌کنند؛ از کجا آمده‌اند؟» (مینورسکی ۱۹۷۳)

تئودور نولدکه خاورشناس آلمانی، معتقد است که اگر روزی زبان مادی درست شناخته شود، بدون شک خویشاوندی بسیار نزدیکی با زبان پارسی باستان خواهد داشت. اکنون با کاوش در مناطق غرب ایران از مادها آثاری در تپه هگمتانه در دست است.

[ویرایش] میانه و نو

کردی از ریشه زبان های ایران قبل از حمله اعراب به ایران، يعنی زبان پهلوی اشکانی است. این گويش از عربی و ترکی تأثير چندان نپذيرفته و کمابیش اصیل مانده است. زبان کردی دارای ادبی بسیار پهناور است. قديم‌ترين نوشته به زبان پهلوی اشکانی قباله‌ای است که از اورامان در کردستان به دست آمده. ^[۲۶]

گویش‌ها و لهجه‌های زبان‌ کردی
گویش‌ها	لهجه‌ها
کردی شمالی (کرمانجی)	سَنجاری · جُدیکانی · اُرفی · بوتانی · بایزیدی · هَکاری · سورچی · کرمانجی خراسانی (قوچانی، بیرجندی) · شِکاکی  · وانی · سرحدی · جزیری · بادینانی
کردی میانی (سورانی)	مُکریانی · پیشدَری · خوشناوی · اربیلی · گَروسی · اردلانی · سلیمانیه‌ای · وَرماوه‌ای · گَرمیانی · کُلیایی · کرکوکی · بـِنگِردی · رَوان‌دِزی · جافی
کردی جنوبی (کلهری)	کرمانشاهی · کلهری · سنجابی · لکی · لری پشت کوه · فِیلی ·
گورانی - زازایی	حلبجه‌ای · شیخانی · تختی · لاهونی · زنگنه‌ای · دومبِلی · کُری · مُدکی · درسیمی · سیوِرِکی · کوچکِری

</noinclude>

[ویرایش] کد زبانی

• کد ISO-۶۳۹/۱ زبان کردی KU،
• کد ISO-۶۳۹/۲ آن KUR
• کد DIN ۲۳۳۵ آن KU است.

[ویرایش] طبقه بندی

زبان کردی عضوی از شاخه شمال‌غربی زبان‌های ایرانی است که خود شاخه‌ای از زبان‌های هندوایرانی است و آن نیز به‌ نوبه‌ خود شاخه‌ای از زبان‌های هندواروپایی است.

• هندواروپایی
  • هندوایرانی
    • ایرانی
      • ایرانی غربی
        • ایرانی شمال غربی
          • کردی^[۲۷]
          • کردی-شمال-غرب: کرمانجی
          • کردی- مرکز: سورانی
          • کردی جنوب: سنجابی، کرمانشاهی، کلهری، لکی، لرى پشت كوه.^{[۲۸] [۲۹]}

	زبان‌های ایرانی
شاخه	زبان‌های ایرانی غربی
شمال غربی	باستان: مادی                میانه: زبان پارتی (پهلوی اشکانی)  نو: آذری | گیلکی | مازندرانی | تالشی | کردی کرمانجی | کردی سورانی | زازا-گورانی | سمنانی | زبان‌های ایران مرکزی | بلوچی[۱] | سیوندی
جنوب غربی[۲]	باستان: پارسی باستان  میانه: پارسی میانه (پهلوی)  نو: فارسی | لری | بختیاری | بشاکردی | کمزاری | تاتی اران
شاخه	زبان‌های ایرانی شرقی
شمال شرقی	باستان: اوستایی[۳]      میانه: سغدی | خوارزمی | بلخی | سکایی غربی | آلانی | سرمتی  نو: آسی | یغنابی (سغدی نو)
جنوب شرقی	میانه: سکایی-تخاری  نو: پشتو | زبان‌های پامیری | پراچی | ارموری | منجی | یدغه
	۱-بلوچی به خاطر مهاجرت گویشورانش، از نظر جغرافیایی به جنوب شرق فلات ایران منتقل شده. ۲-شاخه جنوب غربی را شاخه فارسی‌تبار نیز می‌گویند. ۳-بیشتر زبان‌شناسان، اوستایی را در مرز شاخه‌های غربی و شرقی دسته‌بندی می‌کنند.

‎

[ویرایش] جستارهای وابسته

• مقایسه واژگان زبان کردی با دیگر زبان‌های هندواروپایی
• ‌ سورانی
• ‌ کرمانجی
• ‌ روزنامه‌های کردی
• سرزمین کردستان
• ماه‌های کردی
• مردم کرد
• موسیقی کردی
• فهرست نام‌های کردی

[ویرایش] پاورقی

[ویرایش] منابع

• کردها نوادگان مادها - و. مینورسکی - ۱۳۸۲ نشر: ژیار
• مکالمات روزمره زبان کردی. مصطفی خرم دل. سال چاپ: ۱۹۸۱ نشر: انتشارات کردستان
• (برگرفته از کتاب «قاموس زبان کردی»، تالیف عبدالرحیم ذبیحی، چاپ ۱۹۸۸)
• وبسایت کردستان به آدرس: www.sorankurdistani.com

فرهنگ کردی-کردی-فارسی (هه نبانه بورینه9-عبدالرحمان شرفکندی(هه ژار)-انتشارات سروش

[ویرایش] پیوند به بیرون

• نمودار درختی زبان‌های ایرانی
• مجمع علمی زبان کردی - ایران
• مادها
• نقش انگلیس‌ها در ایجاد زبان مکاتبه‌ای کردی
• زبان‌های ایرانی (به انگلیسی)

[ویرایش] فرهنگ‌های کردی-فارسی

• موسسه‌ها:
• فرهنگستان زبان کردی

خودآموزی زبان کردی:

• خودآموز کردی

فرهنگها:

• فرهنگ انگلیسی-کردی برای رایانه‌ها
• فرهنگ انگلیسی-کردی

ن . ب . و مناطق کرد زبان ‎ ایران (استان‌های آذربایجان غربی، ایلام، خراسان رضوی، خراسان شمالی، سیستان و بلوچستان، کردستان، کرمان، کرمانشاه، گیلان، لرستان، مازندران، فارس، قم، قزوین، همدان) •  عراق ( کردستان) •  سوریه (کردستان) •  ترکیه (کردستان)