بهرام بیضایی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
بهرام بیضایی
زادروز ۵ دی ۱۳۱۷
۲۶ دسامبر ۱۹۳۸(۱۹۳۸-12-۲۶) ‏(۷۵ سال)

تهران
محل زندگی ایالات متحده
ملیت ایرانی
پیشه کارگردان سینما و تئاتر و نمایش‌نامه نویس و فیلم‌نامه نویس
سال‌های فعالیت ۱۳۴۰ - تاکنون
نقش‌های برجسته استاد دانشگاه استنفورد
آثار رگبار (فیلم)
باشو غریبه کوچک
سگ کشی
همسر منیراعظم رامین فر (-۱۳۴۴)
مژده شمسایی (تاکنون-۱۳۷۱)
فرزندان نیلوفر (۱۳۴۵)، نگار (۱۳۵۱)، نیاسان (۱۳۷۴)
والدین نعمت‌الله (ذکایی) بیضایی
نیره موافق
جایزه‌ها نامزد هوگو طلایی جشنواره بین المللی فیلم شیکاگو ۱۹۷۲
برنده جایزه ویژهجشنواره بین المللی فیلم شیکاگو ۱۹۷۳
برنده سیمرغ بلورین بهترین فیلمنامه جشنواره فیلم فجر ۲۰۰۱
جایزه یک عمر دستاورد جشنواره بین المللی فیلم استانبول ۲۰۰۴
صفحه در وب‌گاه IMDb
صفحه در وب‌گاه سوره


بهرام بیضایی (زادهٔ ۵ دی ۱۳۱۷ در تهران) کارگردان سینما و تئاتر و نمایش‌نامه نویس و فیلمنامه نویس و پژوهشگر ایرانی است.

بیضایی علاوه بر کارگردانی و نمایش‌نامه نویسی، در سینما عرصه‌های دیگری چون تدوین، ساخت عنوان بندی و تهیه کنندگی را هم تجربه کرده‌است. رگبار، چریکه تارا، مرگ یزدگرد، باشو غریبه کوچک، شاید وقتی دیگر، مسافران و سگ کشی از مهم‌ترین آثار وی هستند. مژده شمسایی چهره پرداز و بازیگر، همسر اوست. بیضایی از کارگردان های صاحب سبک و معتبر سینمای ایران بوده است.

زندگی‌نامه[ویرایش]

بهرام بیضایی در جوانی

بهرام بیضایی در سال ۱۳۱۷ در تهران به دنیا آمد. خانواده‌اش اهل آران و بیدگل بوده‌اند. پدر وی تعزیه‌خوان بوده‌است و عمو و پدربزرگش دست‌اندرکار تعزیه و تنظیم متن برای تعزیه بوده‌اند.[۱] در سال‌های آخر دبیرستان دو نمایشنامه با زبان تاریخی نوشت. او تحصیلات دانشگاهیش را در رشتهٔ ادبیات ناتمام گذاشت و در سال ۱۳۳۸ به استخدام ادارهٔ کل ثبت اسناد و املاک دماوند درآمد. در سال ۱۳۴۱ به ادارهٔ هنرهای دراماتیک که بعدها به ادارهٔ برنامه‌های تئاتر تغییر نام داد منتقل شد. در این سال پژوهش‌های نمایش در ایران را در مجلهٔ موسیقی چاپ کرد. در سال ۱۳۴۴ با منیراعظم رامین فر ازدواج کرد که حاصل این ازدواج سه فرزند به نام‌های نیلوفر متولد ۱۳۴۵، ارژنگ متولد ۱۳۴۶ (فوت شده در صد روزگی) و نگار متولد ۱۳۵۱ می‌باشد. او یکی از پایه‌گذاران و اعضای اصلی کانون نویسندگان ایران در سال ۱۳۴۷ بود که درسال ۱۳۵۷ از آن کانون کناره‌گیری کرد. در سال ۱۳۴۸ به عنوان استاد مدعو با دانشگاه تهران همکاری کرد. در سال ۱۳۵۲ از ادارهٔ برنامه‌های تئاتر به دانشگاه تهران به عنوان استادیار تمام وقت نمایش دانشکدهٔ هنرهای زیبا و مدیریت رشتهٔ هنرهای نمایشی انتقال یافت. در سال ۱۳۶۰ پس از بیست سال کار دولتی از دانشگاه تهران اخراج شد.[۲] در سال‌های ۱۳۶۴ تا ۱۳۶۶ خانواده‌اش از ایران مهاجرت کردند. در سال ۱۳۶۵ پدرش استاد نعمت‌الله (ذکایی) بیضایی مرحوم شد. او در سال ۱۳۷۱ با مژده شمسایی ازدواج کرد. فرزند آخرش نیاسان در سال ۱۳۷۴ متولد شد. در سال ۱۳۷۵ به دعوت پارلمان بین‌المللی نویسندگان در استراسبورگ اقامت نمود. در سال ۱۳۷۶ به ایران بازگشت و کار بر روی نمایش بانو آئویی نوشتهٔ میشیما یوکیو را پس از هجده سال دوری از صحنه آغاز کرد. مادرش نیره موافق در سال ۱۳۸۰ بدرود حیات گفت.[نیازمند منبع] وی هم‌اکنون در ایالات متحده اقامت دارد و در دانشگاه استنفورد مشغول تدریس و تحقیق است. در سال ۲۰۱۲ جایزه میراث فرهنگ دانشگاه استنفورد به اهدا شد و در سال ۲۰۱۳ نیز دانشگاه هاروارد جایزه سینا را به بیضایی اهدا کرد.[۳]

فعالیت در سینما[ویرایش]

فعالیت سینمایی را با فیلم‌برداری یک فیلم هشت میلیمتری چهار دقیقه‌ای سیاه و سفید در سال ۱۳۴۱ آغاز کرد. پس از ساخت فیلم کوتاه عمو سبیلو در سال ۱۳۴۹، اولین فیلم بلندش رگبار را در سال ۱۳۵۰ ساخت. چریکه تارا و مرگ یزدگرد فیلم‌هایی که او در سال‌های ۱۳۵۷ و ۱۳۶۰ ساخت تا کنون در محاق توقیف می‌باشند. او در سال‌های پیش و پس از انقلاب برای ساختن فیلم‌های خود با مشکلات و سنگ‌اندازی‌های بسیاری روبه‌رو بوده‌است. او تا کنون ۹ فیلم بلند و ۴ فیلم کوتاه ساخته‌است و آخرین فیلمی که از او پس از ۱۰ سال به نمایش عمومی درآمد سگ‌کشی (۱۳۸۰) بود که با استقبال گستردهٔ منتقدان و مردم روبه‌رو شد. آخرین ساخته او وقتی همه خوابیم در سال ۱۳۸۷ تولید شد.

فعالیت در تئاتر[ویرایش]

بهرام بیضایی یکی از معدود هنرمندان ایرانی است که هم در صحنهٔ تئاتر کارنامه‌ای درخشان دارد و هم در سینما. در عین حال او همیشه به پژوهش در زمینهٔ تئاتر هم علاقه داشته و در سال‌های دههٔ ۱۳۴۰ کتاب‌هایی را دربارهٔ تئاتر در چین، ژاپن و ایران منتشر کرده که هنوز هم منبع درسی دانشجویان تئاتر محسوب می‌شود. بهرام بیضایی نوشتن نقد، تحقیق و مطالب پراکنده دربارهٔ تئاتر و سینما در نشریات علم و زندگی، هنر و سینما، گاهنامه آرش، مجله موسیقی، کیهان ماه، ماهنامه ستاره سینما، کتاب چراغ و... را در سال ۱۳۳۸ آغاز کرد.

او از سال ۱۳۴۰ به صورت جدی به نوشتن نمایشنامه پرداخت و در سال ۱۳۴۵ اولین نمایش خود را کارگردانی کرد. او به همراه اکبر رادی و غلامحسین ساعدی پایه‌گذاران موج نوی نمایشنامه‌نویسی ایران می‌باشند. اجراهای صحنه‌ای او اغلب از تئاترهای پرمخاطب بوده‌اند. بیضایی در سال ۱۳۵۸ نمایش مرگ یزدگرد را به روی صحنه برد. او بعد از هجده سال محروم شدن از صحنه در ۱۳۷۶ دو نمایشنامهٔ «کارنامه بنداربیدخش» نوشتهٔ خودش و «بانو آئویی» را به طور هم‌زمان در سالن چهارسو و سالن قشقایی واقع در تئاتر شهر به روی صحنه برد. «شب هزارو یکم» را نیز در سال ۱۳۸۲ در سالن چهارسو اجرا کرد. در تابستان سال ۱۳۸۴ نمایش «مجلس شبیه در ذکر مصایب استاد نوید ماکان و همسرش مهندس رخشید فرزین» را که نمایشنامهٔ آن با نیم‌نگاهی به قتل‌های زنجیره‌ای نوشته شده بود، در سالن اصلی تئاتر شهر به روی صحنه برد که باز هم با استقبال گرم تماشاگران روبرو شد اما پس از مدتی کوتاه و پس از ۲۴ اجرا به دلیلی نامعلوم اجرای آن متوقف گردید. نمایش بعدی او در ایران «افرا؛ یا روز می‌گذرد» در زمستان ۱۳۸۶ در تالار وحدت تهران به صحنه رفت و با موفقیت و استقبال کم‌نظیر تماشاگران مواجه شد. آخرین نمایش او تا کنون (تیرماه ۱۳۹۱) سایه‌بازی «جانا و بلادور» است که در استنفورد امریکا به صحنه رفته‌است. در سال‌هایی که بیضایی از صحنه به دور ماند و مجال فیلمسازی را نداشت، به نوشتن نمایشنامه و فیلمنامه و پژوهش مشغول بود که برخی از آنان توسط انتشارات روشنگران و مطالعات زنان منتشر شده‌اند.

وی همچنین در سال‌های پس از انقلاب فرهنگی اجازهٔ تدریس در دانشگاه را ندارد.[۴]

تمجید از رگبار[ویرایش]

رگبار، ساخته بهرام بیضایی توسط بنیاد جهانی سینما متعلق به مارتین اسکورسیزی و با سرمایه انستيتوي فیلم دوحه مرمت شده است. مارتین اسکورسیزی درباره این مرمت که توسط بنیادی که او پایه‌گذاری کرد انجام شده، می‌گوید: «من خیلی مفتخرم که بنیاد جهانی سینما اولین فیلم بلند کارگردانش بهرام بیضایی را مرمت کرده است. حال و هوای فیلم من را می‌برد به بهترین لحظات فیلم‌های نئورالیستی ایتالیایی و داستان، زیبایی یک افسانه کهن را دارد و در آن می‌توانید ریشه‌های بیضایی در ادبیات، تئا‌تر و شعر را کاملا حس کنید. بیضایی حالا در کالیفرنیا زندگی می‌کند و دردناک است که فکر کنیم این فیلم فوق‌العاده که زمانی در ایران محبوبیتی داشته در آستانه نابودی بود.»[۵]

فیلم‌شناسی[ویرایش]

سال نام فیلم کاگردان تدوینگر فیلم‌نامه‌نویس جوایز
۱۳۸۷ وقتی همه خوابیم YesY YesY YesY برنده سیمرغ بلورین بهترین تدوین جشنواره فیلم فجر ۱۳۸۷
نامزد سیمرغ بلورین بهترین کارگردانی جشنواره فیلم فجر ۱۳۸۷
۱۳۸۵ قالی سخنگو (فیلم کوتاه) YesY YesY
۱۳۸۱ زمانه حمیدرضا صلاحمند YesY
۱۳۷۷ گفتگو با باد (فیلم کوتاه) YesY YesY YesY
۱۳۸۰ سگ کشی YesY YesY YesY سرمایه گذار و طراح عنوان بندی
برنده سیمرغ بلورین بهترین فیلمنامه جشنواره فیلم فجر ۱۳۸۰
نامزد سیمرغ بلورین بهترین کارگردانی جشنواره فیلم فجر ۱۳۸۰
نامزد سیمرغ بلورین بهترین فیلم جشنواره فیلم فجر ۱۳۸۰
جایزه ویژه هیئت داوران جشنواره بین المللی فیلم سیدنی ۲۰۰۲
نامزد تندیس زرین بهترین فیلمنامه جشن خانه سینما ۱۳۷۹
برنده تندیس زرین بهترین کارگردانی جشن خانه سینما ۱۳۸۰
نامزد تندیس زرین بهترین فیلم جشن خانه سینما ۱۳۸۰
۱۳۷۶ نقشی بر آب (فیلم کوتاه) حمیدرضا صلاحمند YesY
۱۳۷۵ فصل پنجم رفیع پیتز YesY
۱۳۷۴ بازی‌های پنهان کریم هاتفی‌نیا YesY
۱۳۷۴ برج مینو ابراهیم حاتمی کیا YesY
۱۳۷۳ روز واقعه شهرام اسدی YesY نامزد سیمرغ بلورین بهترین فیلمنامه جشنواره فیلم فجر ۱۳۷۳
۱۳۷۰ مسافران YesY YesY YesY تهیه‌کننده
نامزد سیمرغ بلورین بهترین کارگردانی جشنواره فیلم فجر ۱۳۷۰
برنده سیمرغ بلورین جایزهٔ ویژهٔ هیات داوران جشنواره فیلم فجر ۱۳۷۰
نامزد سیمرغ بلورین بهترین تدوین جشنواره فیلم فجر ۱۳۷۰
۱۳۶۶ شاید وقتی دیگر YesY YesY YesY سازنده آنونس
نامزد لوح زرین بهترین تدوین جشنواره فیلم فجر ۱۳۶۶
۱۳۶۴ باشو غریبه کوچک YesY YesY YesY برنده جایزه اول جشنواره فیلم و هنر فرانسه ۱۹۹۱
۱۳۶۳ دونده امیر نادری YesY
۱۳۶۰ مرگ یزدگرد YesY YesY YesY تهیه‌کننده
۱۳۶۰ خط قرمز مسعود کیمیایی YesY
۱۳۶۰ بچه‌های جنوب؛ جستجوی دو (فیلم نیمه بلند) امیر نادری YesY
۱۳۵۹ سلندر (فیلم کوتاه) واروژ کریم مسیحی YesY
۱۳۵۷ چریکه تارا YesY YesY YesY طراح صحنه و لباس و تهیه‌کننده
۱۳۵۵ کلاغ YesY YesY YesY
۱۳۵۲ غریبه و مه YesY YesY YesY برنده جایزه ویژه جشنواره بین‌المللی فیلم قاهره ۱۹۷۶
۱۳۵۱ سفر (فیلم کوتاه) YesY YesY برنده جایزه بهترین فیلم کوتاه از جشنواره بین‌المللی فیلم شیکاگو ۱۹۷۲
۱۳۵۰ رگبار YesY YesY برندهٔ مجسمهٔ سپاس بهترین فیلمنامه دورهٔ پنجم جشنوارهٔ سپاس ۱۳۵۱
برنده جایزه بهترین فیلم از نخستین دوره فستیوال فیلم تهران ۱۳۵۱
۱۳۴۹ عمو سیبیلو (فیلم کوتاه) YesY YesY

اجراهای تئاتر[ویرایش]

  1. عروسک‌ها -(۱۳۴۵)
  2. ضیافت و میراث-(۱۳۴۶)
  3. سلطان مار-(۱۳۴۸)
  4. مرگ یزدگرد-(۱۳۵۸)
  5. کارنامه بنداربیدخش-(۱۳۷۶و۱۳۷۷)
  6. بانو آئویی-(۱۳۷۶و۱۳۷۷)
  7. شب هزارو یکم-(۱۳۸۲)
  8. مجلس شبیه در ذکر مصایب استاد نوید ماکان و همسرش مهندس رخشید فرزین-(۱۳۸۴)
  9. افرا یا روز می‌گذرد-(۱۳۸۶)
  10. جانا و بلادور ـ(۱۳۹۱/۲۰۱۲)

آثار[ویرایش]

نمایشنامه‌ها[ویرایش]

فیلم‌نامه‌ها[ویرایش]

روایت‌ها[ویرایش]

پژوهش‌ها[ویرایش]

مقالات و گفتگوها[ویرایش]

جوایز[ویرایش]

جشنواره‌های فیلم
  1. برندهٔ مجسمهٔ سپاس بهترین فیلمنامه (رگبار) دورهٔ پنجم جشنوارهٔ سپاس (۱۳۵۱)
  2. برنده جایزه بهترین فیلم از نخستین دوره فستیوال فیلم تهران (رگبار) (۱۳۵۱)
  3. برنده جایزه بهترین فیلم کوتاه از جشنواره بین‌المللی فیلم شیکاگو (سفر) (۱۳۵۱)
  4. برنده جایزه بهترین فیلم کوتاه از جشنواره فیلم مسکو (سفر) (۱۳۵۱)
  5. برنده جایزه ویژه جشنواره بین‌المللی فیلم قاهره (غریبه و مه) ۱۳۵۴
  6. نامزد لوح زرین بهترین تدوین جشنواره فیلم فجر (شاید وقتی دیگر...) (۱۳۶۶)
  7. برنده جایزه اول جشنواره فیلم و هنر فرانسه (باشو؛ غریبه کوچک) (۱۳۶۹)
  8. نامزد سیمرغ بلورین بهترین کارگردانی از جشنواره فیلم فجر (مسافران) (۱۳۷۰)
  9. برنده سیمرغ بلورین جایزهٔ ویژهٔ هیات داوران (مسافران) (۱۳۷۰)
  10. نامزد سیمرغ بلورین بهترین تدوین (مسافران) (۱۳۷۰)
  11. نامزد سیمرغ بلورین بهترین فیلمنامه (روز واقعه) (۱۳۷۳)
  12. برنده سیمرغ بلورین بهترین فیلمنامه (سگ‌کشی) (۱۳۷۹)
  13. نامزد سیمرغ بلورین بهترین کارگردانی (سگ‌کشی) (۱۳۷۹)
  14. نامزد سیمرغ بلورین بهترین فیلم (سگ‌کشی) (۱۳۷۹)
  15. برنده سیمرغ بلورین بهترین تدوین (وقتی همه خوابیم) (۱۳۸۷)
  16. نامزد سیمرغ بلورین بهترین کارگردانی (وقتی همه خوابیم) (۱۳۸۷)
خانه سینما و انجمن نویسندگان و منتقدان
  1. نامزد تندیس زرین بهترین فیلمنامه در جشن خانه سینما (سگ‌کشی) (۱۳۷۹)
  2. برنده تندیس زرین بهترین کارگردانی جشن خانه سینما (سگ‌کشی) (۱۳۸۰)
  3. نامزد تندیس زرین بهترین فیلم جشن خانه سینما (سگ‌کشی) (۱۳۸۰)
  4. نامزد تندیس زرین فیلم منتخب انجمن نویسندگان و منتقدان (سگ‌کشی) (۱۳۸۰)
  5. نامزد تندیس زرین بهترین تدوین جشن خانه سینما (سگ‌کشی) (۱۳۸۰)
  6. نامزد تندیس زرین بهترین عنوان‌بندی جشن خانه سینما (سگ‌کشی) (۱۳۸۰)

پانویس[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]