اسماعیل خویی

برای دیگر کاربردها، خویی (ابهام‌زدایی) را ببینید.

اسماعیل خویی
زادروز	۹ تیر ۱۳۱۷ مشهد، ایران
ملیت	ایرانی
پیشه	شاعر، فیلسوف، نویسنده، مترجم
گفتاورد	«یک پنجره ست شاعر»

دکتر اسماعیل خویی (زاده ۹ تیر ۱۳۱۷ در مشهد) شاعر معاصر ایرانی و عضو کانون نویسندگان ایران است.

شعرهای اسماعیل خویی تاکنون به زبان‌های مختلف از جمله انگلیسی، روسی، فرانسه، آلمانی، هندی، و اوکراینی ترجمه شده‌اند. وی به انگلیسی مسلط بوده و به آن نیز شعر سروده‌است. نخستین مجموعهٔ شعرهای انگلیسی او «Voice of Exile» نام دارد.

زندگی نامه

اسماعیل خویی دوران آموزش ابتدایی و متوسطه را در مشهد گذراند و در سال ۱۳۳۶ برای ادامه تحصیل به تهران رفت. پس از فارغ التحصیلی از دانشسرای عالی به انگلستان رفت و از دانشگاه لندن دکترای فلسفه گرفت. پس از بازگشت به ایران مقیم تهران شده در دانشگاه تربیت معلم تهران به تدریس پرداخت، ولی ساواک او را از تدریس بازداشت.

اسماعیل خویی ازِ پایه گذارانِ کانون نویسندگان ایران است و دو دوره نیز عضو هیأت دبیران آن کانون بوده‌است. او که در کنار دیگر آزاداندیشان هم فکر خویش در مرکز جنبش روشنفکری ایران بود، پس از اعدام دوستش، سعید سلطان پور در سال ۱۳۶۰، مخفیانه زندگی می‌کرد و پس از مدتی از ایران مهاجرت کرد. او از سال ۱۳۶۳ در لندن زندگی می‌کند.

باورهای سیاسی

وی از مخالفان نظام جمهوری اسلامی است و هم اکنون در تبعید خودخواسته زندگی می‌کند. وی در دوران سلطنت محمدرضا شاه پهلوی از طرفداران چریک‌های فدایی خلق بود.

اسماعیل خویی در ۳۱ ژانویه ۲۰۰۹ میلادی، در مصاحبه با تلویزیون فارسی بی‌بی‌سی به مناسبت ۳۰امین سالگرد پیروزی انقلاب ۱۳۵۷، از اینکه مردم من‌جمله خود وی، به هشدار شاپور بختیار مبنی بر خطر ایجاد یک «دیکتاتوری مذهبی»، توجه نکردند، ابراز تاسف کرد.

او از طرفداران جنبش ملی ما هستیم است.

کتاب‌شناسی اسماعیل خویی

شعر

• بی‌تاب، ۱۳۳۵، نادری، مشهد.
• بر خنگ راهوار زمین، ۱۳۴۶، توس، نهران: چ‌۴، ۱۳۵۷، جیبی، تهران
• بر بام گردباد، ۱۳۴۹، رز، تهران: چ‌۳، ۱۳۵۷، جیبی، تهران.
• زان رهروان دریا، ۱۳۴۹، زر، تهران: چ‌۳، ۱۳۵۷، جیلی، تهران،
• از صدای سخن عشق، ۱۳۴۹، رز، تهران: چ‌۳، ۱۳۵۷، جیبی، تهران.
• فراتر از شب اکنونیان، ۱۳۵۰، رز، تهران: چ‌۲، ۱۳۵۷، جاویدان، تهران.
• بر ساحل نشستن و هستن، ۱۳۵۲، رز، تهران: چ‌۲، ۱۳۵۷، جیبی، تهران.
• ما بودگان، ۱۳۵۷، جیبی، تهران.
• کابوس خون‌سرشتهٔ بیداران، ۱۳۶۳، شما، لندن، ۲ چ.
• در نابهنگام، ۱۳۶۳، شما، لندن.
• زیرا زمین زمین است، ۱۳۶۳، شما، لندن.
• در خوابی از همارهٔ هیچ، ۱۳۶۷، کانون فرهنگی نیما، لس آنجلس‌؛ چ۲، ۱۳۶۷، پیام، لندن.
• گزارهٔ هزاره، ۱۳۷۰، لندن، چ ۳، ۱۳۷۸، شرکت کتاب، لس آنجلس.
• از فراز و فرود جان و جهان، ۱۳۷۰، گستره، فرانکفورت.
• نگاه‌های پریشان به نظم، ۱۳۷۲، لندن.
• یک تکه‌ام آسمان آبی بفرست، ارس، لندن، چ ۳، ۱۳۷۸، شرکت کتاب، لس آنجلس.
• غزل‌قصیدهٔ آغوش عشق و چهرهٔ زیبای مرگ - ۱۳۷۶، نشر ویژهٔ شعر، لندن، چ ۳، ۱۳۷۸، شرکت کتاب، لس آنجلس.
• از میهن آن‌چه در چمدان دارم، ۱۳۷۶، نشرکتاب، لس آنجلس، چ ۲، ۱۳۷۸، نشر کتاب، لس آنجلس.
• غزل‌قصیدهٔ «من‌»های من، ۱۳۷۷، افرا، تورنتو
• غزل‌قصیدهٔ آغوش عشق و چهرهٔ زیبای مرگ و غزلقصیدهٔ «من‌»های من (چاپ دوم در یک دفتر)، ۱۳۷۸، نشر هومن، لس آنجلس.
• نهنگ در صحرا (بیستمین دفتر شعر)، ۱۳۷۸، نشر هومن، لس آنجلس.
• پژواک جان‌سرود دل‌آئینگان، انتشارات‌گردون، ۱۳۸۷، آ لمان، چ ۲، ۱۳۷۸، نشر کتاب، لس آنجلس.
• شاعر خلقم، دهن میهنم(کهنسرودها)، ۱۳۷۸، نشر هومن، لندن، چ ۲، ۱۳۷۸، نشر کتاب، لس آنجلس.
• جهان دیگری می‌آفرینم، ۱۳۷۹، آرش استکهلم.
• عشق این خردِ برتر، ۱۳۷۹، یوتاچ، آستین.
• تا انفجار گریه، ۱۳۷۹، یوتاچ، آستین.

Voice of Exile, ۲۰۰۲, Omega Publication, Atlanta*

• مجموعهٔ جهار دفتر (کیهان درد، سنگ بر یخ، از بام آه، جانانهٔ شعر و جان زیبایی) در یک کتاب، ۱۳۸۲، بنیاد اسماعیل خویی، آتلانتا.

نوشته‌ها

• حافظ (ویراستهٔ دوکتاب از محمود هومن)، ۱۳۴۷، توس، تهران؛ چاپ ۴، جیبی، تهران.
• جدال با مدعی، ۱۳۵۰، سپهر، تهران؛ چاپ ۲، ۱۳۵۷، جاویدان، تهران.
• از شعر گفتن، ۱۳۵۰، سپهر، تهران.
• شعر چیست؟ (بحثی با دکتر محمود هومن)، ۱۳۵۵، امیر کبیر، تهران، چاپ ۲، امیر کبیر، تهران.
• آزادی، حق و عدالت (مناظره با دکتراحسان نراقی)، ۱۳۵۶، سپهر، تهران؛ چاپ ۲، ۱۳۵۷، جیبی، تهران.
• شناخت‌نامه، اردشیر محصص، ۱۳۳۵۷، جیبی، تهران.

ترجمه

• در پوست شیر، از: شون اوکیسی، ۱۳۵۰، رز، تهران؛ چاپ ۳، ۱۳۵۷، امیرکبیر، تهران.
• چنین گفت زرتشت، از: نیچه، کتاب اول (با داریوش آشوری)، ۱۳۵۲، زمان، تهران.

کارنامه

• کارنامهٔ اسماعیل خویی، شعر، کتاب نخست، ۱۳۷۰، باران، استکهلم.
• کارنامهٔ اسماعیل خویی، شعر، کتاب دوم، ۱۳۷۵، باران، استکهلم.
• کارنامهٔ اسماعیل خویی، شعر، کتاب پنجم، ۱۳۸۲، بنیاد خویی، آمریکا.

گزیدهٔ کارهای خویی توسط دیگران

• گزینه شعرها، ۱۳۵۲، سپهر، تهران: چاپ ۲، ۱۳۵۷، جیبی، تهران.
• سیاهکل (گزینهٔ شعر)، ۱۳۶۴، انتشارات شما و سازمان دانشجویان ایرانی در انگلستان، اسکاتلند و ولز، هوادار سچفخا، لندن.
• Edges of Poetry - گزیدهٔ شعر ترجمه احمد کریمی حکاک و مایکل بیرد Blue Logos Press، ۱۹۹۵، لس آنجلس.
• درون‌دوزخِ بیدرکجا، (برگردان به انگلیسی بهرام بهرامی، افرا، ۱۳۷۵، تورنتو.
• Outlandia - گزیدهٔ شعر ترجمه احمد کریمی حکاک و مایکل بیرد Nik Publisher، ۱۹۹۹، ونکوور.

سی‌دی‌ها و نوارها

• در اوج خسته شدن، نوار، با موسیقی شهریار صالح، ۱۳۶۶، واشنگتن دی‌سی
• شعرخوانی در برلین، دو نوار
• شعرخوانی در لس‌آنجلس، دو نوار
• آماده می‌شوم، سی دی، ۱۳۷۹، لس آنجلس
• بیدرکجا، سی‌دی، ۱۳۷۹، لس آنجلس
• گزارهٔ هزاره، سی دی، ۱۳۸۰، آتلانتا
• نوروزانه، سی دی، ۱۳۸۰، آتلانتا

دربارهٔ اسماعیل خویی

• نقدواره‌ای بر شعر اسماعیل خویی، پرویز اوصیا، انتشارات شما، ۱۳۶۲، لندن.
• اندیشه در شعر اسماعیل خویی و خاستگاه اجتماعی آن، ملیحه تیره‌گل، ۱۳۷۲ چاپ ۱، ۱۳۷۵ چ ۲، آمریکا.
• ویژه‌نامهٔ اسماعیل خویی (نشریه)، به همت علی آیینه، ۱۳۷۶، سوئد.
• ویژه‌نامهٔ اسماعیل خویی (نشریه)، نشریه شهروند، ۱۳۷۸، کانادا و آمریکا.. جان ِ دل ِ شعر، نگاهی چند به شعر اسماعیل خویی، گزینه و ویراستهٔ صمصام کشفی، ۱۳۸۱، آمریکا.

نمونه اشعار

یک پنجره ست شاعر
یک پنجره ست شاعر
شاعر کسی‌ست که می‌پرسد
و سخت می‌ترسد
و از همین روست
که رو به‌آفتاب
می‌نشیند؛
و هرچه‌هست،
حتّا،
آن مخملِ سیاه را نیز
بازیچه‌ای به‌دستِ رنگرزِ آفتاب می‌بیند؛
و، مثلِ آفتاب پرستی هشیار،
درمخملِ سیاهی شب حل می‌شود:
یعنی‌که، درسپیدهٔ فرجام،
به‌آفتاب بدل می‌شود

شیرینی لبان تو فرهادی آورد		دلخواهی آنقدر که غمت شادی آورد
جز عشق دلنشین تو کارام جان ماست		دامی ندیده‌ایم که آزادی آورد
دل را خراب کرد و به گنج هنر رسید		عشق خرابکار تو آبادی آورد
مقبول باد عذر کمند افکنان عشق		چشم غزال رغبت صیادی آورد
گر عشق ورز و مست نمی‌خواهدم خدای		باری چرا جمال پریزادی آورد؟
ای جان سراب نوش نگاهت! بگو دلم		رو با کدام سوی در این وادی آورد؟
کوه غمت به تیشهٔ جان می‌کند دلم		شیرینی لبان تو، فرهادی آورد

جستارهای وابسته

• جنبش روشنفکری ایران
• کانون نویسندگان ایران
• دگراندیشان
• ۱۳۶۷

منابع

• خزائل، حسن. فرهنگ ادبیات جهان. چاپ اول. تهران: نشر کلبه، ۱۳۸۴. ISBN ۹۶۴-۷۵۲۵-۲۳-۰. 
• شافعی، خسرو. زندگی و شعر صد شاعر از رودکی تا امروز. چاپ دوم. تهران: کتاب خورشید، ۱۳۸۴. ISBN 964-7081-05-7. 

پیوند به بیرون

• وبگاه رسمی دکتر اسماعیل خویی