فرج سرکوهی

فرج سرکوهی (متولد آبان ۱۳۲۶ در شیراز) منتقد ادبی و روزنامه‌نگار ایرانی است.
او در سال ۱۳۶۴ از بنیانگذاران و از سال ۱۳۶۷ تا ۱۳۷۵ سردبیر مجله آدینه بود که از آن به عنوان پر نفوذ ترین نشریه مستقل و غیر دولتی ایران در دهه ۶۰ و ۷۰ یاد می شود.
سرکوهی از اعضای کانون نویسندگان ایران بود و در نگارش و جمع آوری امضاهای متن ۱۳۴ (ما نویسنده ایم) نقش موثری داشت.

زندگینامه

دوران جوانی، دانشگاه و زندان

فرج سرکوهی دوران مدرسه خود را در شیراز گذراند و برای ادامه تحصیلات به تبریز رفت و در دانشگاه تبریز علوم اجتماعی و ادبیات فارسی خواند. او در دوران دانشگاهی در انتشار چند نشریه ادبی و هنری از جمله نشریه آدینه، ضمیمه ادبی مهد آزادی و با صمد بهرنگی، کاظم سعادتی، بهروز دهقانی، علی رضا نابدل، غلام حسین ساعدی و... همکاری داشت.

فرج سرکوهی در سال ۱۳۴۵ به مدت سه ماه و در سال ۱۳۴۶ به مدت حدود یک سال به اتهام شرکت در جنبش های دانشجویی علیه دیکتاتوری شاه به زندان افتاد و در سال ۱۳۵۰ مجددا دستگیر و به ۱۵ سال زندان محکوم شد. در روزهای پیروزی انقلاب ایران (۱۳۵۷) در سال ۱۳۵۷ سرکوهی همراه دیگر زندانیان سیاسی از زندان آزاد شد.

پس از انقلاب

سرکوهی در دوران کوتاه آزادی های نسبی پس از انقلاب به عنوان روزنامه نگار و مقاله نویس با نشریات تهران مصور و ایران همکاری داشت. پس از سرکوب های سال ۱۳۶۰، دستگیری نیروهای اپوزیسیون و تعطیلی نشریات غیر دولتی به مدت چند سال خانه نشین شد.

مجله آدینه

فرج سرکوهی در سال ۱۳۶۴ همراه سیروس علی نژاد، مسعود بهنود و غلام حسین ذاکری مجله آدینه را بنیان نهاد و از سال ۱۳۶۷ تا ۱۳۷۵ سردبیر این نشریه بود. آدینه مهمترین وپرنفوذترین نشریه مستقل و غیردولتی ایران در دهه ۶۰ و ۷۰ به شمار می رود. سرکوهی علاوه بر سردبیری نشریه مقالات متعددی درباره مسائل ادبی، فرهنگی و اجتماعی نوشت و با تعداد زیادی از شخصیت های فرهنگی جامعه ایران مانند حسین علیزاده، احمد شاملو، مهدی اخوان ثالث، پرویز ناتل خانلری، امیر حسین آریان پور، هوشنگ گلشیری، علیرضا اسپهبد، مهدی بازرگان، و... مصاحبه کرد.

سرکوهی در شکل گیری شورای بازنگری در شیوه نگارش و خط فارسی و انتشار نتایج آن در مجله آدینه نقش موثری داشت.

کانون نویسندگان ایران

سرکوهی در از سرگیری فعالیت های کانون نویسندگان ایران پس از انقلاب و سرکوب های سال ۶۰ موثر بود. فعالیت های کانون نویسندگان ایران در سال ۱۳۷۳ به تهیه و انتشار متن "ما نویسنده ایم" انجامید، که به متن ۱۳۴ مشهور گشت. در این متن ۱۳۴ نویسنده، منتقد، مترجم، و شاعر ایرانی خواستار آزادی بیان و قلم شده و به سانسورهای دولتی اعتراض کرده بودند.

سرکوهی به عنوان یکی از اعضای هیئت هشت نفره همراه با منصور کوشان، هوشنگ گلشیری، سیما کوبان، محمد مختاری، رضا براهنی، محمد خلیلی و محمد محمد علی در نگارش و تهیه امضاهای متن ۱۳۴ نقش موثری داشت.

دستگیری و تبعید

سرکوهی به دلیل فعالیت های فرهنگی خود به عنوان سردبیر مجله آدینه و به عنوان عضو فعال کانون نویسندگان ایران با فشارهای رژیم مواجه بوده و بارها موقتا با دیگر فعالان فرهنگی دستگیر شد. در سال ۱۳۷۵ برای دیدار ِ خانواده ی خود در اروپا قصد سفر به آلمان داشت که در فرودگاه مهرآباد به دست وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی ایران ربوده شد. مقامات ایرانی اعلام کردند که او دستگیر نشده و در اروپا به سر می برد. سرکوهی ۴۸ روز در زندان ِ مخفی سازمان اطلاعات به سر برد و پس از شکنجه در یک کنفرانس مطبوعاتی مجبور به اقرار دروغین شد که در اروپا بوده و اکنون به ایران بازگشته است. چند هفته بعد دوباره به اتهام قصد فرار غیر قانونی از کشور دستگیر شد. در مدت کوتاه میان دو دستگیری نامه ای به همسر خود در آلمان نوشت که بعد ها به نام "رنج نامه فرج سرکوهی" مشهور گشت. سرکوهی در این نامه از سرکوب ها و فشار ها بر اعضای کانون نویسندگان ایران خبر داده و از حقیقت ماجرای دستگیری و دوران ِ زندان ِ خود پرده برداشت. به دلیل ِ اقدامات ِ همسرش در اروپا، اعتراضات بین المللی ِ سازمان های دفاع از حقوق بشر و افراد منفرد و پی گیری های دولت های غربی(برای مثال کلاوس کینکل، وزیر خارجه وقت آلمان در دو نامه به همتای خود علی اکبر ولایتی خواستار بررسی پرونده سرکوهی شد.) سرکوهی اعدام نشده و به جرم تبلیغات علیه جمهوری اسلامی به یک سال و نیم زندان محکوم شد. پس از آزادی از زندان در سال ۱۳۷۷ توانست به دلیل اعتراضات مدام عمومی در سراسر جهان از کشور خارج شود
.
بسیاری از ناظران ماجرای دستگیری سرکوهی را با ترور میکونوس و دادگاه میکونوس مرتبط می دانند و بر این نظراند که دولت ایران با ربودن سرکوهی تلاش کرده بود تا بر حکم دادگاه میکونوس، که در زمان دستگیری سرکوهی در برلین جریان داشت، به نفع خود تاثیر گذارد.

زندگی در آلمان

فرج سرکوهی به آلمان سفر کرده و در شهر فرانکفورت مهمان برنامه ی "شهرهای پناه" شد. او از سال ۱۳۷۹ تا ۱۳۸۵ بورس "نویسندگان در تبعید" پن آلمان را دریافت کرد.
سرکوهی عضو افتخاری پن آلمان (انجمن جهانی قلم) و از سال ۱۳۸۵ مسئول امور حقوق بشر این نهاد است.
سرکوهی در مجلات مختلف آلمانی زبان مانند دی سایت، زوددویچه سایتونگ و نویه‌تسورشه تسایتونگ مقاله هایی درباره ی فرهنگ و سیاست ایران چاپ می کند. او همکار دائمی سایت اینترنتی رادیو فردا است و مقالات او چند بار در هفته متشر می شوند. او همچنین با وب سایت بی بی سی فارسی همکاری دارد.

آثار

• نقشی از روزگار، مجموعه مقالات، ۱۳۶۹، نشر شیوا، تهران
• شب دردمند آروزمندی، مجموعه مقالات، ۱۳۷۸، نشر باران، استکهلم
• یاس و داس، ۱۳۸۱، نشر باران، استکهلم
• رنگ ِ زرد ِ لیمو های رسیده، داستان کوتاه، در Sinn und Form شماره ۳، سال ۲۰۰۱

جوایز

• ۱۳۷۷: جایزه کورت توخولسکی برای نویسندگان تحت تعقیب
• ۱۳۷۸: جایزه قلم طلایی آزادی، موسسه جهانی نشریات
• ۱۳۷۹: قهرمان آزادی مطبوعات جهانی

درباره ی سرکوهی

نگاه کن اروپا، تئاتر، قاضی ربیحاوی، با گارکردانی و بازی هارولد پینتر، برنده مدال نوبل ادبیات

منابع

http://www.amnesty.org.uk/events_details.asp?ID=1403
http://www.pen-deutschland.de/htm/aufgaben/wie/wie_ex/wie_ex_sarkohi-faraj.php
http://www.literaturfestival.com/teilnehmer/autoren/2002/faraj-sarkohi
http://fami.oszbueroverw.de/writers2/selimkaya.html
فرج سرکوهی، شب دردمند آروزمندی، مجموعه مقالات، 1378، نشر باران، استکهلم
فرج سرکوهی، یاس و داس، 1381، نشر باران، استکهلم
http://www.freemedia.at/awards/world-press-freedom-heroes/
Norbert Siegmund, Der Mykonos-Prozess
http://www.hagalil.com/archiv/98/05/tucho.htm