نشاط اصفهانی

برای دیگر کاربردها، اصفهانی (ابهام‌زدایی) را ببینید.

نشاط اصفهانی
زادروز	۱۱۷۵ ه.ق. اصفهان
درگذشت	۱۲۴۴ ه.ف. بیماری سل
نام‌های دیگر	عبدالوهاب
آثار	گنجینه

عبدالوهاب نشاطِ اصفهانی (زاده ۱۱۷۵ - درگذشت ۱۲۴۴ (قمری)) ملقب به معتمدالدوله از سیاست‌مداران، شاعران و خوشنویسان صاحب نام در خطوط شکسته، نستعلیق و تعلیق سده سیزدهم هجری ایران بوده است از او به‌عنوان نخستین وزیر امور خارجهٔ ایران نام می‌برند.

زندگی‌نامه

معتمدالدوله میرزا عبدالوهاب به سال ۱۱۷۵ (قمری) در اصفهان زاده شد. پدربزرگ او عبدالوهاب، حکومت اصفهان را به‌عهده داشت و مال و ثروت فراوان برای فرزندان خود به‌جا گذاشت. نشاط علاوه بر زبان مادری، زبان‌های عربی و ترکی را فراگرفت و در خوش‌نویسی سرآمد زمان خود شد. و با شعر و ادب فارسی و دانش‌های زمان خود از دینی و ریاضی و حکمت الهی و منطق آشنایی یافت.

نشاط وزیر فتحعلی‌شاه قاجار بوده، در شکسته‌نویسی توانا و قدرتمند بوده و گنجینه معتمد، از آثار باقی‌ماندهٔ اوست. نسب وی به حکیم سلمان، طبیب مخصوص شاه عباس می‌رسد. معتمدالدوله از دوستان نزدیک عبدالمجید درویش بوده و عبدالمجید در خانه او اقامت داشته است و از شاگردان درویش عبدالمجید محسوب می‌شود.

نشاط، شاعری توانا و نویسنده‌ای قدرتمند است چنانکه شهرت او بیشتر به همین هنرهاست. دیوان او تاکنون چندین بار به چاپ رسیده است. او در سال ۱۲۴۴ه‍.ق درگذشت.

مکتب بازگشت ادبی

نشاط یکی از هواخواهان جدی دبستان «بازگشت ادبی» شد و در آن زمان که اصفهان مرکز این جنبش و رستاخیز شعر و ادب شناخته می‌شد، خانه او مرکز تجمع نویسندگان و دانشمندان بود. یکبار در هفته در آنجا گرد آمده، داد سخن می‌دادند. نشاط و یارانش بودند که به‌سبک گذشتگان شعر سرودند و سنت قدیم ادبیات فارسی را از نو زنده کردند.

مهاجرت به تهران

نشاط در سال ۱۲۱۸ هجری قمری در سن چهل و هشت سالگی به‌تهران آمد و به‌دربار فتحعلی‌شاه راه یافت و سمت دبیری و منشیگری و لقب «معتمدالدوله» گرفت و پس از چندی به‌سرپرستی دیوان رسائل گمارده شد . نشاط پش از رسیدن به این سمت، همه‌جا با شاه همراه بود و بیشتر احکام سلطنتی و فرمان‌های رسمی و نامه‌های خصوصی شاه و عقدنامه‌ها و وصیت‌نامه‌های افراد خاندان سلطنت با خط و امضای او نوشته می‌شد و تا پایان عمر عهده‌دار این سمت بود. نشاط یکبار جزو هیئتی به‌نمایندگی از طرف شاه به پاریس رفت و با ناپلئون اول ملاقات کرد.

اثرها

• دیوان و منشآت نشاط اصفهانی
• گنجینه

مجموع آثار نشاط در کتابی به اسم «گنجینه» ابتدا در سال ۱۲۶۶ هجری قمری و بعد در سال ۱۲۸۱ به دستور ناصرالدین شاه با خط خوش در تهران چاپ شد. گنجینه شامل:

• ۱- دیباچه‌ها، خطبه‌ها، وقف‌نامه‌ها، و عقدنامه‌ها
• ۲- مدیحه‌ها، قباله‌ها، قصیده‌ها و قطعه‌ها
• ۳- نامه‌ها و فرمان‌های فتحعلی‌شاه
• ۴- نامه‌هایی که به‌خود شاه و شاهزادگان نوشته
• ۵- شعرها و قطعات ادبی و حکایات اخلاقی است.

قصیده

زیباتریــــن اشیا، فرخ‌تریــــن اعیــــــان		از هرچه هست پیدا و از هرچه هست پنهان
از مرغ‌ها هزار است، از وقت‌ها سحرگه		از فصل‌ها بهار است، از نوع‌هاست انسان
از عهدها شباب است، از آب‌ها شراب است		از انجم آفتاب است، از ماه‌هاست نیسان
از سنگ‌ها دل دوست، از عیش‌ها غم اوست		از تیغ‌هاست ابرو، از دشنه‌هاست مژگان
از زیب‌هاست افســـــر، از طیب‌هاست عنبر		از عضوهاست دیده، از خُلق‌هاست احسان
از انبیــــا محمد، از شهــــــرها مدینه		از شاخ‌هاست طوبی، از باغ‌هاست رضوان

چون دست صبحدم دهد اوراق گل به باد		گاهی به‌دست مصحف و گاهی کتاب خواه
روز ار سماع گفته زاهد کنی، به‌شب		کفاره از ترانه چنگ و رباب خواه
از پرسش حساب اگر اندیشه باشدت		از دست یار ساغر می بی‌حساب خواه

طاعـــــــت از دست نیاید گنهی باید کرد		در دل دوست به هر حیله رهی باید کرد
شب، چو خورشید جهانتاب نهان از نظر است		طی این مرحله با نور مهی باید کرد

یک زاهد و یک رند در این شهر ندیدیم		بستند در مسجد و میخانه در این شهر
دل ازچه، ندانم که، گریزان ز «نشاط» است		دیوانه ندارد سر دیوانـــــه در این شهر

منابع

• از صبا تا نیما، یحیی آرین‌پور، جلد اول، چاپ هشتم، ۱۳۸۲
• فضاپلی، حبیب الله. اطلس خط. انتشارات مشعل اصفهان. چاپ دوم، اصفهان۱۳۶۲ش
• استادان خط نستعلیق در اصفهان

پیوند به بیرون

مجموعه‌ای از گفتاوردهای مربوط به نشاط اصفهانی در ویکی‌گفتاورد موجود است.