فروغ فرخزاد

فروغ فرخزاد
زادروز	۱۵ دی ۱۳۱۳ ۱۹۳۵ تهران
درگذشت	۲۴ بهمن ۱۳۴۵ ۱۹۶۷ تهران
آرامگاه	گورستان ظهیرالدوله
ملیت	ایرانی
نام‌های دیگر	فروغ‌الزمان فرخزاد عراقی (اراکی)
پیشه	شاعر
همسر	پرویز شاپور از هم جدا شدند
فرزندان	کامیار شاپور
والدین	توران وزيری تبار، محمد فرخزاد

فروغ‌الزمان فرخزاد (که عموما با نام فروغ فرخزاد شناخته می‌شود ؛زاده ۸ دی، ۱۳۱۳ - درگذشته ۲۴ بهمن، ۱۳۴۵) شاعر معاصر ایرانی است. وی پنج دفتر شعر منتشر کرد که از نمونه‌های قابل توجه شعر معاصر فارسی هستند. فروغ فرخزاد در ۳۲ سالگی بر اثر تصادف اتومبیل درگذشت.

فروغ با مجموعه‌های «اسیر»، «دیوار» و «عصیان» در قالب شعر نیمایی کار خود را آغاز کرد. سپس آشنایی با ابراهیم گلستان نویسنده و فیلمساز سرشناس ایرانی و همکاری با او، موجب تحول فکری و ادبی در فروغ شد. وی در بازگشت دوباره به شعر، با انتشار مجموعه «تولدی دیگر» تحسین گسترده‌ای را برانگیخت، سپس مجموعه «ایمان بیاوریم به آغاز فصل سرد» را منتشر کرد تا جایگاه خود را در شعر معاصر ایران به عنوان شاعری بزرگ تثبیت نماید.

بعد از نیما یوشیج فروغ، در کنار احمد شاملو، مهدی اخوان ثالث و سهراب سپهری از پیشگامان شعر معاصر فارسی است. نمونه‌های برجسته و اوج شعر نوی فارسی در آثار فروغ و شاملو پدیدار گردید.

زندگینامه

فروغ در ظهر ۸ دی‌ماه در خیابان معزالسلطنه کوچه خادم آزاد در محله امیریه تهران از پدری تفرشی و مادری کاشانی‌تبار به دنیا آمد.

پوران فرخزاد خواهر بزرگتر فروغ چندی پیش اعلام کرد فروغ روز هشتم دی ماه متولد شده و از اهل تحقیق خواست تا این اشتباه را تصحیح کنند.

فروغ فرزند چهارم توران وزیری‌تبار و محمد فرخزاد است. از دیگر اعضای خانواده او می‌توان برادرش، فریدون فرخزاد و خواهر بزرگترش، پوران فرخزاد را نام برد.

فروغ با مجموعه‌های اسیر، دیوار و عصیان در قالب شعر نیمایی کار خود را آغاز کرد.

ازدواج با پرویز شاپور

فروغ فرخزاد و همسرش پرویز شاپور که بعد از وی جدا شد

فروغ در سالهای ۱۳۳۰ در ۱۶ سالگی با پرویز شاپور طنزپرداز ایرانی که پسرخاله مادر وی بود، ازدواج کرد. این ازدواج در سال ۱۳۳۴ به جدایی انجامید. حاصل این ازدواج، یک پسر به نام کامیار بود.

فروغ پیش از ازدواج با شاپور، با وی نامه‌نگاری‌های عاشقانه‌ای داشت. این نامه‌ها به همراه نامه‌های فروغ در زمان ازدواج این دو و همچنین نامه‌های وی به شاپور پس از جدایی از وی بعدها توسط کامیار شاپور و عمران صلاحی در کتابی به نام "اولین تپش‌های عاشقانهٔ قلبم" منتشر گردید.

سفر به اروپا

پس از جدایی از شاپور، فروغ فرخ‌زاد، برای گریز از هیاهوی روزمرگی، زندگی بسته و یکنواخت روابط شخصی و محفلی، به سفر رفت. او در این سیر و سفر، کوشید تا با فرهنگ اروپا آشنا شود. با آنکه زندگی روزانه‌اش به سختی می‌گذشت، به تئاتر و اپرا و موزه می‌رفت. وی در این دوره زبان ایتالیایی، فرانسه و آلمانی را آموخت. سفرهای فروغ به اروپا، آشنایی‌اش با فرهنگ هنری و ادبی اروپایی، ذهن او را باز کرد و زمینه‌ای برای دگرگونی فکری را در او فراهم کرد.

آشنایی با ابراهیم گلستان و کارهای سینمایی فروغ

آشنایی با ابراهیم گلستان نویسنده و فیلمساز سرشناس ایرانی و همکاری با او، موجب تغییر فضای اجتماعی و درنتیجه تحول فکری و ادبی در فروغ شد.

در سال ۱۳۳۷ سینما توجه فروغ را جلب می‌کند. و در این مسیر با ابراهیم گلستان آشنا می‌شود و این آشنایی مسیر زندگی فروغ را تغییر می‌دهد. و چهار سال بعد یعنی در سال ۱۳۴۱ فیلم خانه سیاه است را در آسایشگاه جذامیان باباباغی تبریز می‌سازند. و در سال ۱۳۴۲ در نمایشنامه شش شخصیت در جستجوی نویسنده بازی چشمگیری از خود نشان می‌دهد. در زمستان همان سال خبر می‌رسد که فیلم «خانه سیاه است» برنده جایزه نخست جشنواره اوبر هاوزن شده و باز در همان سال مجموعه تولدی دیگر را با تیراژ بالای سه هزار نسخه توسط انتشارات مروارید منتشر کرد. در سال ۱۳۴۳ به آلمان، ایتالیا و فرانسه سفر می‌کند. سال بعد در دومین جشنواره سینمای مولف در پزارو شرکت می‌کند که تهیه کنندگان سوئدی ساختن چند فیلم را به او پیشنهاد می‌دهند و ناشران اروپایی مشتاق نشر آثارش می‌شوند. پس از این دوره، وی مجموعه تولدی دیگر را منتشر کرد. اشعار وی در این کتاب تحسین گسترده‌ای را برانگیخت؛ پس از آن مجموعه ایمان بیاوریم به آغاز فصل سرد را منتشر نمود.

پایان زندگی

آخرین مجموعه شعری که فروغ فرخزاد، خود، آن را به چاپ رساند مجموعه تولدی دیگر است. این مجموعه شامل ۳۱ قطعه شعر است که بین سال‌های ۱۳۳۸ تا ۱۳۴۲ سروده شده‌اند. به قولی دیگر آخرین اثر او «ایمان بیاوریم به آغاز فصل سرد» است که پس از مرگ او منتشر شد. در بین سالهای ۱۳۴۲-۴۳ فروغ یکبار دست به خودکشی زد که یک جعبه قرص گاردنال را خورد ولی کلفتش در هنگام غروب متوجه شد و او را به بیمارستان البرز برد. فروغ فرخزاد در روز ۲۴ بهمن، ۱۳۴۵ هنگام رانندگی با اتوموبیل جیپ شخصی‌اش، بر اثر تصادف در جاده دروس-قلهک در تهران جان باخت. جسد او، روز چهارشنبه ۲۶ بهمن با حضور نویسندگان و همکارانش در گورستان ظهیرالدوله به خاک سپرده شد. آرزوی فروغ ار زبان خودش: «آرزوی من آزادی زنان ایران و تساوی حقوق آن‌ها با مردان است» «من به رنج‌هایی که خواهرانم در این مملکت در اثر بی عدالتی مردان می‌برند، کاملا واقف هستم و نیمی از هنرم را برای تجسم دردها و آلام آن‌ها به کار می‌برم.آرزوی من ایجاد یک محیط مساعد برای فعالیت‌های علمی هنری و اجتماعی زنان است .»

• 

  آرامگاه فروغ

• 

  آرامگاه فروغ

• 

  آرامگاه فروغ

آثار

• ۱۳۳۱ - اسیر، شامل ۴۴ شعر
• ۱۳۳۵ - دیوار، شامل 25 قطعه شعر
• ۱۳۳۶ - عصیان، شامل ۱۷ شعر
• ۱۳۴۱ - تولدی دیگر، شامل ۳۵ شعر
• ۱۳۴۲ - ایمان بیاوریم به آغاز فصل سرد، شامل ۷ شعر

سالشمار زندگی فروغ فرخزاد

• ۱۳۱۳ تولد : ۸ دی ماه
• ۱۳۴۵ مرگ : ۲۴ بهمن ماه
• ۱۳۳۰ چاپ مجموعۀ اشعار اسیر در ۱۷ سالگی
• ۱۳۳۴ چاپ مجموعۀ اشعار دیوار در ۲۱ سالگی
• ۱۳۳۶ چاپ مجموعۀ اشعار عصیان در ۲۳ سالگی

چاپ این سه مجموعه ، بسیاری را علیه فروغ شوراند ولی ..... او را به شهرت رساند . شاید فروغ همیشه و هنوز در اسارت شهرت بی موقع اسیر ، دیوار ، عصیان است .

• ۱۳۳۶ سفر به آلمان و ایتالیا
• ۱۳۳۷ آشنایی با ابراهیم گلستان و امور سینمایی در ۲۳ سالگی
• ۱۳۳۸ سفر به انگلستان جهت مطالعۀ سینما و امور تشکیلاتی فیلم
• ۱۳۳۹ بازی در فیلمی مستند ، دربارۀ مراسم خواستگاری ، به سفارش

مؤسسۀ فیلم ملی کانادا .

• ۱۳۳۹ تهیۀ سومین قسمت فیلم زیبای آب و گرما .
• ۱۳۴۰ سفر مجدد به انگلستان جهت مطالعۀ امور سینمایی – بازگشت به ایران و تهیۀ یک فیلم کوتاه برای مؤسسۀ کیهان با همکارش سهراب سپهری .
• ۱۳۴۱ سفر به تبریز جهت مقدمات فیلمی دربارۀ جذام و جذامی ها .
• ۱۳۴۱ سفر مجدد به تبریز همراه سه تن ، اقامت در تبریز به مدت ۱۲ روز و تهیۀ فیلم خانه سیاه است ، دربارۀ جذام و جذامی ها .........شاهکاری از جاودانه های سینما.
• ۱۳۴۲ تهیۀ فیلمنامه برای فیلمی که هرگز ساخته نشد .
• ۱۳۴۲ بازی در نمایش شش شخصیت در جستجوی نویسنده اثر لوئیجی پیراندللو به کارگردانی پری صابری .
• ۱۳۴۲ دریافت جایزۀ بهترین فیلم مستند از فستیوال اوبرهاوزن برای خانه سیاه است . ولی فروغ به جایزه می خندید :

جایزه چه معنی دارد . من لذتی را که باید می بردم از کار برده ام . ممکن است یک عروسک هم به من بدهند. عروسک چه معنی دارد ؟ جایه هم عروسک است !

• ۱۳۴۳ چاپ مجموعۀ اشعار تولدی دیگر که حادثه ایست در شعر معاصر ایران و تولد دیگر برای فروغ فرخزاد !
• ۱۳۴۳ همکاری در فیلم خشت و آینه ساختۀ ابراهیم گلستان.
• ۱۳۴۳ ترجمۀ نمایشنامۀ ژان مقدس اثر برنارد شاو دربارۀ زندگی ژاندارک که قرار بود به روی صحنه بیاید و فروغ عهده دار نقش ژاندارک باشد .
• ۱۳۴۳ ترجمۀ سیاحتنامۀ هنری میلر در یونان به نام ستون زندگی ماروسی .
• ۱۳۴۳ چاپ برگزیدۀ اشعار فروغ
• ۱۳۴۴ تهیۀ یک فیلم نیم ساعته ، از زندگی فروغ فرخزاد ، توسط سازمان یونسکو به پاس شعر و هنر او که در سطح جهانی قرار می گرفت .
• ۱۳۴۴ سفر برتولوچی ، کارگردان شهیر ایتالیایی به ایران برای تهیۀ یک فیلم کوتاه از زندگی فروغ .
• ۱۳۴۵ سفر مجدد به ایتالیا و شرکت در دومین فستیوال مؤلف .
• ۱۳۴۵ پیشنهاد کشور سوئد به فروغ جهت اقامت در سوئد و ساختن فیلم در سوئد و قبول این دعوت از طرف فروغ .
• ۱۳۴۵ پیشنهاد کشورهای آلمان ، سوئد ، انگلستان ، فرانسه به فروغ برای ترجمه و چاپ اشعار او.
• ۱۳۴۵ مرگ ! چهار بعد از ظهر یک روز زمستانی فروغ فرخزاد در یک حادثۀ اتومبیل از جهان ملموس ما رفت ولی مرگ پایان کبوتر نیست !

فروغ در آثار دیگران

ناصر صفاریان در سال ۱۳۸۱ سه فیلم مستند با نام‌های جام جان، اوج موج و سرد سبز درباره فروغ ساخت که در آن با افراد زیادی همچون کاوه گلستان فرزند ابراهیم گلستان، بهرام بیضایی کارگردان سینما، فریدون مشیری شاعر، مادر و خواهر فروغ فرخزاد و کسان دیگری گفتگو شده‌است. همچنین در این فیلم عکس‌های منتشر نشده بسیاری از فروغ به نمایش گذاشته شده‌است.

مهتاب مرال خواننده ترک در آلبوم سال ۲۰۱۱ خود ترانه ای با نام Kayıp (گمشده) بر اساس شعر گمشده فروغ اجرا نموده است.

اشعاری از فروغ

کسی به فکر گل ها نیست

کسی به فکر ماهی ها نیست

کسی نمی خواهد

باورکند که باغچه دارد می میرد

...

فکر میکنم که باغچه را میشود به بیمارستان برد

من فکر میکنم ...

من فکر میکنم ...

من فکر میکنم ...

و قلب باغچه در زیر آفتاب ورم کرده است

و ذهن باغچه دارد آرام آرام

از خاطرات سبز تهی میشود

جستارهای وابسته

• فریدون فرخزاد
• پوران فرخزاد

منابع دیگر

• فرخ‌زاد، پوران. کارنمای زنان کارای ایران (از دیروز تا امروز). تهران: نشر قطره، ۱۳۸۱. ISBN 964-341-116-8. 

• زندگی‌نامه فروغ
• ویژه‌نامه «فروغ فرخزاد» مجله «شعر در هنر نویسش»
• بررسی آثار فروغ فرخزاد در دانشگاه منچستر

پیوند به بیرون

متن مربوطه در ویکی‌نبشته: فرخزاد، فروغ

مجموعه‌ای از گفتاوردهای مربوط به فروغ فرخزاد در ویکی‌گفتاورد موجود است.

در ویکی‌انبار منابعی در رابطه با فروغ فرخزاد موجود است.

در ویکی‌نسک کتابی با عنوان: فروغ فرخزاد وجود دارد.

• اشعار فروغ فرخزاد
• مجموعه اشعار فروغ فرخزاد شامل ۵ دفتر شعر
• وبگاه فروغ فرخزاد
• پایگاه فروغ فرخزاد
• تماشای فیلم، خانه سیاه است، ساختهٔ فروغ فرخزاد در یوتیوب
• زندگینامه، تصاویر، اشعار، جملات عاشقانه و... از فروغ فرخ زاد