- برای دیگر کاربردها، داریوش را ببینید.
داریوش مهرجویی (زادهٔ ۱۷ آذر ۱۳۱۸ ٬ تهران) کارگردان، نویسنده و مترجم ایرانی است. مهرجویی با ساخت فیلم گاو در سال ۱۳۴۸ نگاهها را متوجه سینمای ایران کرد و به موج نوی سینمای ایران شکل داد. پس از انقلاب مدتی از ایران مهاجرت کرد اما چند سال بعد بازگشت و به فیلمسازی پرداخت. هرچند از آغاز فعالیت فیلمسازیاش تا کنون تعدادی از فیلمهایاش توقیف شدهاند اما همچنان به ساختن فیلمهای متفاوت ادامه میدهد. او جوایز متعدد بینالمللی دریافت کردهاست و داور جشنوارههای سینمایی زیادی هم بودهاست. علاوه بر سینما به نوشتن رمان و نیز ترجمه هم میپردازد. فیلم بلند او سنتوری توقیف، و چندسال بعد فقط پروانه نمایش ویدیویی دریافت کرد.
زندگینامه [ویرایش]
داریوش مهرجویی در پشت صحنهٔ فیلمبرداری نخستین فیلمش،
الماس ۳۳، (
۱۳۴۵)
داریوش مهرجویی در ۱۷ آذر ۱۳۱۸ در تهران در ،[۱] در خانوادهای از طبقه متوسط بهدنیا آمد. در کودکی تحت تاثیر مادربزرگش که مسلمانی معتقد بود قرار میگیرد. خود در مصاحبهای در سال ۱۳۵۱ در این باره میگوید:«مادر بزرگم از آن نمازخوانهای دوآتشه بود. و تحت تأثیر فضای روحانی او، من هم از سن هفت تا پانزدهسالگی، شده بودم یک مسلمان واقعی. نماز و روزهام یک آن ترک نمیشد. [...] اما از پانزده سالگی به بعد، درست آن موقعی که نماز و روزهام به حساب میآمد، شک در دلم نشست. چهره خدا تدریجاً کدر شد و ایمانم رفت از دست.»[۲] در نوجوانی به موسیقی علاقهمند میشود و مدت کوتاهی به کلاس آموزش موسیقی، آقای زندی، هم میرود اما نزد پدرش که موسیقی ایرانی را خوب میشناخت به نواخت سنتور پرداخت و بعد به موسیقی کلاسیک غربی آشنا میشود و به نواختن پیانو و نوشتن قطعاتی برای پیانو میپردازد. در ۱۷ سالگی به سینما علاقهمند میشود و برای درک بهتر فیلمهای روز به آموختن زبان انگلیسی میپردازد. تحصیلات مقدماتی را در تهران به پایان برد و یک سال در هتل آتلانتیک مدیر میشود و سپس بیست ساله بود که برای ادامهٔ تحصیل به کالیفرنیا در آمریکا رفت. نخستن به خواندن سینما رو آورد اما خیلی زود سینما را رها کرد و به فلسفه پرداخت و در سال ۱۳۴۴ از دانشگاه یوسیالای در لسآنجلس لیسانس فلسفه گرفت. در همین سال سردبیری نشریهٔ پارس ریویو در لسآنجلس را بهعهده گرفت و سال بعد به تهران آمد و در سال ۱۳۴۶ نخستین فیلم خود به نام الماس ۳۳ که فیلمی بسیار پرهزینه بود را ساخت. این فیلم در ۵ بهمن ۱۳۴۶ در تهران روی پرده آمد و فروش متوسطی داشت و با توجه به هزینهٔ بالای ساخت آن شکستی تجاری محسوب میشد و توجه منتقدین را هم چندان به خود جلب نکرد[۳] اما در ۱۳۴۸ با همکاری غلامحسین ساعدی فیلمنامهٔ گاو را از روی یکی از داستانهای کوتاه عزادارن بیل نوشتهٔ ساعدی نوشت و کارگردانی کرد. این فیلم برای مهرجویی و سینمای ایران جوایز متعددی را در جشنوارههای بینالمللی به ارمغان آورد. گاو هم از نظر تجاری هم از نظر هنری فیلم موفقی از کار درآمد و فصل جدیدی در سینمای ایران گشود. طی چهل سال گذشته به جز وقفهٔ چند سالهٔ پس از انقلاب ۱۳۵۷ و وقایع بعد از آن که منجر به مهاجرت مهرجویی به فرانسه شد، او همواره یکی از فیلمسازان مطرح و پرکار ایرانی بودهاست.وی ابتدا با فریال جواهریان ازدواج کرد که یکی از طراحان صحنه و لباس نامی سینمای ایران به شمار می رفت اما این ازدواج با طلاق پایان گرفت.سپس وی با وحیده محمدی فر که از فیلمنامه نویسان سینماست ازدواج کرد و حاصل این ازدواج دختری به نام مونا است.محمدی فر در فیلمهای متاخر مهرجویی، نقش بازوی فعال وی را داشته است.
فیلمشناسی [ویرایش]
- - ایثار(۱۳۵۵)، فیلم مستند کوتاه برای مرکز انتقال خون.
- - الموت(۱۳۵۵)، فیلم بلند مستند داستانی در بارهٔ اسلام، تشیع ئ اسماعیلیان برای تلویزیون ملی ایران. تا کنون نمایش داده نشدهاست.
- - انفاق(۱۳۵۶)، فیلم کوتاه مستند، ۱۰ دقیقه، برای مرکز انتقال خون.
- - بخشش(۱۳۵۶)، فیلم کوتاه مستند، برای مرکز انتقال خون.
- - پیوند کلیه(۱۳۵۷)، فیلم کوتاه مستند، برای وزارت بهداشت و درمان
- - سفر به سرزمین رمبو(۱۳۶۲). فیلم مستند داستانی برای تلویزیون فرانسه. براساس زندگی آرتور رمبو
بازیگران مهرجویی [ویرایش]
بسیاری از مطرحترین بازیگران ایران در فیلمهای مهرجویی حضور داشتهاند. بازیگرانی مانند: عزتالله انتظامی، علی نصیریان، جمشید مشایخی، پرویز فنیزاده، فخری خوروش، محمدعلی کشاورز، فروزان، سعید کنگرانی، اسماعیل محمدی، مرضیه برومند، ایرج راد، حمیده خیرآبادی، اکبر عبدی، فردوس کاویانی، خسرو شکیبایی، فریماه فرجامی، بیتا فرهی، توران مهرزاد، نیکی کریمی، علی مصفا، محمدرضا شریفینیا، حسن پورشیرازی، لیلا حاتمی، بهرام رادان، گلشیفته فراهانی، حامد بهداد.
در جدولی که در ادامه میآید بازیگرانی که در بیش از دو فیلم مهرجویی بازی کردهاند به ترتیب تعداد بارهایی که جلوی دوربین مهرجویی رفتهاند و به تفکیک فیلمها آمدهاست. عزتالله انتظامی با بازی در ده فیلم بیشترین بازی را در فیلمهای مهرجویی دارد. مهرجویی در دهه هشتاد و در سه فیلم آخر خود به بازیگران تازه روی آوردهاست و هیچکدام از بازیگرانی که در فیلمهای قبلی او بازی داشتهاند در این سه فیلم (بمانی، مهمان مامان، سنتوری) حضور ندارند.
حضور جهانی [ویرایش]
ساخته شدن فیلم «گاو» در آخرین سالهای دههٔ ۴۰ خورشیدی سینمای ایران را که تا پیش از آن حضور کمرنگی در جشنوارههای جهانی داشت به عنوان سینمایی متفکر و قابل اعتنا به منتقدان جهانی معرفی کرد. «سینمای ایران اگر تولد خود را مدیون سپنتا و مردان پیشگامی باشد که پس از وی آمدند، شناسایی جهانی خود را بیتردید به داریوش مهرجویی مدیون است.» [۴]
در این بخش جوایزی که داریوش مهرجویی به عنوان کارگردان یا فیلمنامهنویس یا تهیهکننده برنده شدهاست به تفکیک فیلمها آمدهاست. بعضی از فیلمها جوایز متعدد دیگری نیز برنده شدهاند که در مقالهٔ مربوط به خود فیلمها آمدهاست.
- گاو
- ۱۹۷۰ (۱۳۴۹) - جایزهٔ بهترین فیلمنامه از دومین جشنوارهٔ سپاس، برای فیلم گاو.
- ۱۹۷۰ (۱۳۴۹) - جایزه دوم بهترین فیلم در فستیوال بینالمللی فیلم تهران.
- ۱۹۷۱ (۱۳۵۰) - جایزهٔ منتقدان بینالمللی (مجمع بینالمللی منتقدان فیلم)، سی و دومین دورهٔ جشنوارهٔ ونیز. برای فیلم گاو.
- بهترین فیلم تاریخ سینمای ایران، در رایگیری منتقدان سینمایی ایران سالهای ۱۳۵۱، ۱۳۶۷، ۱۳۷۸.[۵]
- آقای هالو
- ۱۳۵۰ - بهترین کارگردانی، بهترین فیلمنامه و جایزهٔ اول به عنوان بهترین فیلم، جشنوارهٔ سپاس برای فیلم آقای هالو.
- - ۱۹۷۱م. ۱۳۵۰ه.خ. جایزهٔ مخصوص هیئت داوران جشنوارهٔ بینالمللی فیلم مسکو. برای فیلم آقای هالو.
- پستچی
- ۱۹۷۲ - جایزهٔ کلیسای پروتستانها و پلاک طلایی هیات داوری جشنوارهٔ جهانی فیلم برلین.
- ۱۹۷۵ - جشنوارهٔ جهانی رتردام هلند، بهترین فیلم.
- ۱۹۷۲ - تقدیر شده در جشنوارهٔ جهانی فیلم ونیز.
- ۱۹۷۲ - فیلم هفتم ار ده فیلم برگزیدهٔ جهان توسط منتقدان انگلیسی سالنامهٔ «فیلم بولتن».
- دایره مینا
دایرهٔ مینا در جشنوارههایی متعددی از قبیل پاریس، برلین، وایدولید (اسپانیا)، سینماتک اونتاریو (کانادا)، موزهٔ هنرهای زیبای بوستون (آمریکا)، جشنواره فیلم بینالمللی هنگ کنگ (هنگ کنگ)، ... به نمایش درآمد و جوایزی را نصیب خود کرد.[۶]
- ۱۹۷۷ - جایزهٔ بزرگ «آنتن دو» از جشنوارهٔ جهانی فیلم پاریس.
- ۱۹۷۸ - جایزه ویژهٔ بینالمللی کاتولیکها، جشنوارهٔ جهانی فیلم برلین.
- ۱۹۷۸ - جایزهٔ منتقدین بینالمللی از جشنوارهٔ جهانی فیلم برلین.
- ۱۹۸۰ - جایزه بهترین فیلم، جشنواره فیلم پراد فرانسه.
- مدرسهای که میرفتیم
- ۱۹۸۴ - نمایش در بخش خارج از مسابقه در جشنوارهٍ نانت.
- هامون
- ۱۳۶۸ (۱۹۹۰) - سیمرغ بلورین بهترین کارگردانی و فیلمنامه جشنواره سینمایی فجر.
- ۱۹۹۱ - جایزهٔ برنز بهترین فیلم در بیست و چهارمین جشنوارهٔ جهانی فیلم هیستون.
- ۱۹۹۱ - جایزهٔ سوم جشنوارهٔ جهانی فیلم توکیو.
- برگزیده شده به عنوان «بهترین فیلم تاریخ سینمای ایران» در شمارههای ۱۰۰ و ۲۰۰ ماهنامهٔ سینمای فیلم، توسط خوانندگان.
- بانو
- ۱۹۹۸ - جایزهٔ ویژهٔ «فدراسیون بینالمللی انجمنهای فیلم» و نمایش در بخش «فروم» جشنواره برلین.
- سارا
- ۱۹۹۳ - جایزهٔ «صدف طلایی» بهترین فیلم در چهل و یکمین جشنوارهٔ جهانی فیلم سنسباستین اسپانیا.
- ۱۹۹۳ - سیمرغ بلورین بهترین فیلمنامه جشنواره سینمایی فجر.
- ۱۹۹۳ - جایزهٔ نقرهٔ بهترین فیلم در جشنوارهٔ فیلم نانت- سه قاره، فرانسه.
- ۱۹۹۴ - جایزهٔ دوم بهترین فیلم منتخب تماشاگران در جشنوارهٔ جهانی فیلم «رن» فرانسه.
- ۱۹۹۴ - برندهٔ جایزه از هجدهمین جشنوارهٔ جهانی فیلم سائوپائولو، برزیل.
- ۱۹۹۵ - برندهٔ جایزه از دوازدهمین جشنوارهٔ جهانی فیلم حراره، زیمباوه.
- پری
- لیلا
- ۱۹۹۵ - بهترین کارگردانی در اولین جشن سینمای ایران.
- ۱۹۹۵ - بهترین فیلمنامه در اولین جشن سینمای ایران.
- کسب عنوان «موفقترین فیلم ایرانی» با ۲۹ حضور بینالمللی در سال ۱۳۷۷.
- بمانی
- ۲۰۰۳ - جایزهٔ ویژهٔ جشنوراهٔ بروکسل، بلژیک.
- مهمان مامان
- ۲۰۰۴ - برندهٔ جایزهٔ بهترین فیلم بیست و دومین جشنواره جهانی فیلم فجر، تهران.
- نارنجیپوش
- ۲۰۱۲ - جایزه ویژه هیئت داوران سیامین دوره جشنواره فیلم فجر[۷]
- سایر
سانسور و توقیف [ویرایش]
داریوش مهرجویی در پشت صحنهٔ فیلمبرداری
دایرهٔ مینا (
۱۳۵۳) این فیلم به مدت سه سال توقیف بود.
«بیشتر فیلمهای مهرجویی، ناخواسته تیغ دردناک سانسور را پذیرفتهاند»[۹] «او احتمالاً تنها فیلمسازی است که هم پیش از انقلاب فیلمهایش توقیف شده، و هم پس از انقلاب.»[۱۰] در جدول زیر فاصلهٔ بین ساخته شدن و اجازهٔ پخش گرفتن فیلمهای مهرجویی آمدهاست. فیلم الموت که در سال ۱۳۵۵ ساخته شد و فیلم بلند مستند سینمایی بود و در مورد اسلام و تشیع و اسماعیلیان بود و برای تلویزیون ملی ایران ساخته شده بود هرگز به نمایش در نیامد و گفته شد فیلم مفقود شدهاست. فیلم سنتوری هم که در ۱۳۸۵ ساخته شدهاست به دستور وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی دولت نهم اجازهٔ اکران عمومی نگرفت تا این که در دولت دهم بدون اکران عمومی وارد شبکهٔ خانگی (ویدیویی) شد.[۱۱]
آثار مکتوب [ویرایش]
- ۱۳۴۵-۱۳۴۴ سردبیر مجلهٔ پارسریو منتشر شده در لوس آنجلس
- ۱۳۴۴ - بوف کور، رسالهای درباره رمان صادق هدایت به زبان انگلیسی
- ۱۳۴۶ - مقالهٔ مفتش بزرگ و روشنفکران رذل داستایوسکی
جستارهای وابسته [ویرایش]
این نوشتار یک پروندهٔ صوتی دارد که در تاریخ ۲۰۱۲-۰۲-۲۹ ایجاد شدهاست، و ممکن است شامل ویرایشهای بعد از آن نشود. (
راهنما)
- ارتور، پل. «ولی گول نخورید». در دارویش مهرجویی، نقد آثار از بانو تا مهمان مامان به نقل از سینه ایست، تابستان ۲۰۰۱، شماره ۲۷۵. علیرضا قره شیخلو و مهدی وفایی. تهران: هرمس، ۱۳۸۵. ۱۱۳. ISBN 964-363-279-2.
- امکانیان، بیژن. «با مهرجویی، در دنیای مهرجویی نشریهٔ فیلم، شماره یک، زمستان ۱۳۵۱». در مجموعه مقالات در معرفی و نقد آثار داریوش مهرجویی. گردآورنده: ناصر زراعتی. تهران: انتشارات ناهید، ۱۳۷۵.
- امید، جمال. تاریخ سینمای ایران ۱۳۵۷ - ۱۲۷۹. تهران: انتشارات روزنه، بهار ۱۳۷۴.
- امینی، احمد. صد فیلم تاریخ سینمای ایران. چاپ دوم. تهران: موسسهٔ فرهنگی هنری شیدا، ۱۳۷۲.
- باباخانی، نگار. داریوش مهرجویی، نویسنده و مترجم. . نگاه نو، ش. ۷۷ (اردیبهشت ۸۷): ۸۴.
- «داریوش مهرجویی». وبگاه سوره. بایگانیشده از نسخهٔ اصلی در ۱۲ مه ۲۰۱۲. بازبینیشده در ۵ آبان ۱۳۸۵.
- قادری، امیر. برهنه شدن. . نگاه نو، ش. ۷۷ (اردیبهشت ۸۷): ۸۴.
- قرهشیخلو، علیرضا و وفایی، مهدی. داریوش مهرجویی، نقد آثار از بانو تا مهمان مامان. تهران: هرمس، ۱۳۸۵. ISBN 964-363-279-2.
- مجموعه مقالات در معرفی و نقد آثار داریوش مهرجویی. گردآورنده: ناصر زراعتی. تهران: انتشارات ناهید، ۱۳۷۵.
- مهرجویی، داریوش. جهانبگلو، رامین. هامون در گفتگوی داریوش مهرجویی و رامین جهانبگلو، دوم. تهران:انتشارات زمانه ۱۳۷۳
- «مهرجویی، داور جشنواره زردآلوی طلایی». فرارو. بایگانیشده از نسخهٔ اصلی در ۱۲ مه ۲۰۱۲. بازبینیشده در ۵ اوت ۲۰۰۸.
- مهرجویی، داریوش. پری. تهران: انتشارات امه، ۱۳۷۶. ISBN 964-90688-8-0.
- نجفی، احمد؛ مهرجویی، داریوش. «ساعتی گپ و گفت با مهرجویی». در داریوش مهرجویی، نقد آثار از بانو تا مهمان مامان به نقل از سینه ایست، تابستان ۲۰۰۱، شماره ۲۷۵. علیرضا قره شیخلو و مهدی وفایی. تهران: هرمس، ۱۳۸۵. ۱۱۳. ISBN 964-363-279-2.
پیوند به بیرون [ویرایش]
|
ادبیات فارسی |
|
|
|
|
|
|
|
| فارسی دری |
|
|
|
|
سده یکم
|
|
|
|
سده دوم
|
|
|
|
سده سوم
|
|
|
|
سده چهارم
|
|
|
|
سده پنجم
|
|
|
|
سده ششم
|
|
|
|
سده هفتم
|
|
|
|
سده هشتم
|
|
|
|
سده نهم
|
|
|
|
سده دهم
|
|
|
|
سده یازدهم
|
|
|
|
سده دوازدهم
|
|
|
|
سده سیزدهم
|
|
|
|
|
|
|
سده نخست
|
|
|
|
سده دوم
|
|
|
|
سده سوم
|
|
|
|
سده چهارم
|
|
|
|
سده پنجم
|
|
|
|
سده ششم
|
|
|
|
سده هفتم
|
|
|
|
سده هشتم
|
|
|
|
سده نهم
|
|
|
|
سده دهم
|
|
|
|
سده یازدهم
|
|
|
|
سده دوازدهم
|
|
|
|
سده سیزدهم
|
|
|
|
|
|
| معاصر |
|
|
شاعران
|
|
ایران
|
|
|
|
افغانستان
|
|
|
|
تاجیکستان
|
|
|
|
ازبکستان
|
|
|
|
پاکستان
|
|
|
|
هند
|
|
|
|
آذربایجان
|
|
|
|
ارمنستان
|
|
|
|
|
رماننویسان
|
|
|
|
داستانکوتاهنویسان
|
|
|
|
نمایشنامهنویسان
|
|
|
|
فیلمنامهنویسان
|
|
|
|
سایر
|
|
|
|
|
|
داستاننویسان فارسیزبان |
|
|
|
|
سدهٔ ۱ تا ۱۰
هـ. ش |
|
     |
|
سدهٔ ۱۱ و ۱۲
هـ. ش |
|
|
سدهٔ ۱۳
هـ. ش |
|
|
سدهٔ ۱۴
هـ. ش |
|
رمان
|
|
|
|
داستان
کوتاه
|
|
|
|
نمایشنامه
|
|
|
|
فیلمنامه
|
|
|
|
ادبیات کودک
و نوجوان
|
|
|
|
الگو:ادبیات فارسی معاصر
