ساواک

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
ساواک
Savak.jpg
بنیادگذاری ۱۳۳۵
برچینش ۱۳۵۷
گونه سازمان اطلاعاتی
شمار عضوها ۵۳۰۰[نیازمند منبع]


سازمان اطلاعات و امنیت کشور معروف با سرواژهٔ ساواک، از سال ۱۳۳۵ تا ۱۳۵۷ سازمان اصلی پلیس امنیتی و اطلاعاتی ایران در زمان سلطنت محمدرضاشاه پهلوی بود که قدرت و اختیارات بسیاری در توقیف و بازجویی افراد داشت. این سازمان به ویژه در سالهای دهه ۱۳۵۰ و قبل از پیروزی انقلاب ۱۳۵۷، «نفرت‌انگیزترین و مخوف‌ترین» نهاد حکومتی در بین مردم به‌شمار می‌آمد.[۱]

مقر سابق ساواک در خیابان خواجه عبدالله انصاری تهران قرار داشت.[۲]

تاریخچه

سید روح‌الله خمینی در خودروی کرایه‌ای در حال عزیمت به مجلس درس (این تصویر مدت‌ها به اشتباه به دستگیری توسط ساواک نسبت داده می‌شد)

سه سال پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، سازمان اطلاعات و امنیت کشور با هدف مبارزه با عناصر ضد نظام سلطنتی تاسیس شد. از سال ۱۳۴۲ بخش‌هایی تخصصی تشکیل و چارت سازمانی آن توسعه یافت، به‌طوریکه از ۵۳۰۰ افسر تمام‌وقت و تعداد بسیار اما نامعلومی از خبرچینان پاره‌وقت تشکیل شد.[۳] ساواک هم‌چنین با تاسیس اداره کل ضد جاسوسی، به مبارزه با فعالیت‌های جاسوسی و نفوذی بیگانگان در ایران مشغول شد.[۴]

ساواک در سرکوبی عناصر ضد نظام سلطنتی فعالیت گسترده‌ای داشت. این سازمان به عنوان عامل «شکنجه» و «قتل» عناصر ضدسلطنتی شناخته می‌شود.[۱][۵] چنان‌که بین سال‌های ۱۳۵۰ تا ۱۳۵۵، ۳۶۸ تن از چریک‌های مسلح ضد حکومت سلطنتی را در درگیری‌های مسلحانه به قتل رسانده و در بین سال‌های ۱۳۵۰ تا ۱۳۵۷ (پیش از سرنگونی حکومت شاهنشاهی) حدود ۱۰۰ زندانی سیاسی را به قتل رسانده‌بود.[۶]

اتهام اعمال شکنجه

ابزار کشیدن ناخن که گفته‌می‌شد توسط بازجویان ساواک مورد استفاده قرار می‌گرفته.

زندانیان ساواک و سازمان‌های مدافع حقوق بشر، بارها بازجویان ساواک را به استفاده از تکنیک‌های شکنجه‌کردن متهم می‌کردند. برخی از شکنجه‌هایی که ساواک به اعمال آن متهم است، شامل واردآوردن شوک الکتریکی، شلاق‌زدن، کتک‌زدن، داخل نمودن خرده‌شیشه و یا آب جوش در مقعد، بستن وزنه‌های سنگین به بیضه و کندن و کشیدن دندان و ناخن می‌شد.[۷]

سرانجام

با اوج گیری ناآرامیهای قبل از انقلاب در ایران ، بختیار که تازه نخست وزیر شده بوده در یکی از اولین اقدامات دستور انحلال ساواک را داد و رئیس پیشین ساواک تیمسار نصیری که در آن زمان سفیر ایران در پاکستان بود به ایران فراخوانده شد و به زندان افتاد، که این اقدامات نتیجه‌ای در بر نداشت. با پیروزی انقلاب، نصیری دادگاهی شد و در نهایت دادگاه انقلاب رای به اعدام وی داد. اما با این حال آنان به همراه بسیاری از اعضای رده‌های میانی و پایینی سابق ساواک در تشکیل وزارت اطلاعات و سازماندهی آن با جمهوری اسلامی همکاری کردند.[۸]

رؤسای ساواک

مدیران ارشد ساواک

ثابتی، حسین‌زاده و عضدی از مدیران ارشد ساواک در سال ۱۳۵۲ بودند.[۹]

سرلشکر علی معتضد، رئیس اطلاعات خارجی ساواک بود.[۱۰]

سرتیپ منوچهر هاشمی ریاست اداره كل هشتم ساواک (ضدجاسوسی) را برعهده داشت.

مرتضی موسوی، از سال ۱۳۵۲ تا انقلاب ایران، ریاست اداره سوم عملیات اداره کل ضدجاسوسی ساواک را برعهده داشت.[۱۱]

افسران معروف ساواک

چارت سازمانی ساواک

  • بازرسی ساواک [۱۴]
  • قسمت رسیدگی به شکایات
  • دادسرای اداری،شامل دادگاه بدوی و دادگاه تجدید نظر
  • حسابداری
  • اداره موتوری
  • اداره بهداری
  • کمیسیون عالی ساواک
  • ساواک های استان شامل ریاست،معاون،دفتر(وظایف ادارات کل یکم،ششم و امور دفتری ریاست و معاون را انجام میداد،امنیت داخلی،حفاظت،فتی،ضد جاسوسی ،تحقیق.
  • ساواک شهرستان شامل، ریاست،دو تا سه رهبر عملیات و چند پاسدار
  • نمایندگی های خارج از کشور شامل یک نفر ریاست نمایندگی و یک کارمند
  • معاون یکم(عملیات)
  • معاون دوم(اداری)
  • اداره کل یکم(امور اداری) شامل کارگزینی،مخابرات،تشریفات
  • اداره کل دوم(کسب اطلاعات خارجی)
  • اداره کل سوم(امنیت کشور - بزرگترین و فعالترین قسمت ساواک)شامل قسمت های مقابله با بر اندازی ،سازمان اجتماعی و ضد نا رضایتی
  • اداره کل پنجم (امور فنی)تعقیب و مراقبت،شنود تلفنی،قفل ،عکاسی،خط شناسی و الکترونیک
  • اداره کل ششم(امور مالی)
  • اداره کل هفتم(بررسی اطلاعات خارجی)
  • اداره کل هشتم (ضد جاسوسی)
  • اداره کل نهم (تحقیق)

جستارهای وابسته

پانویس

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ SAVAK: "Like the CIA" at Time.com
  2. میکونوس؛ بیست سال بعد: علی فلاحیان، متهم همیشگی، بی‌بی‌سی فارسی
  3. Iran Between Two Revolutions by Ervand Abrahamian, p.۴۳۷
  4. از نگاه ساواک: گروه های چپ و ارتباط با اتحاد جماهیر شوروی، بی‌بی‌سی فارسی
  5. اداره اطلاعات (در ایران)، دانشنامه بریتانیکا (آنلاین) بازیابی در ۲ ژوئیه ۲۰۰۸ میلادی
  6. Abrahamian, Ervand, Tortured Confessions, University of California Press, 1999 p.۱۰۳, ۱۶۹
  7. Ministry of Security SAVAK, Federation of American Scientists (FAS)
  8. «Jamestown». 
  9. ابراهیم در آتش، بی‌بی‌سی فارسی
  10. از نگاه ساواک: گروه های چپ و ارتباط با اتحاد جماهیر شوروی، بی‌بی‌سی فارسی
  11. از نگاه ساواک: گروه های چپ و ارتباط با اتحاد جماهیر شوروی، بی‌بی‌سی فارسی
  12. شهریاری: جاسوس ساواک در حزب توده، بی‌بی‌سی فارسی
  13. مسعود رجوی سه دهه «فرار» از «جانبازی» و به خطر انداختن جان مجاهدین، گویا نیوز
  14. http://www.vaja.ir/Public/Home/ShowPage.aspx?Object=NEWS&ID=0ec4dd0a-f803-4f87-bbee-0abec2aeaeb9&WebPartID=aed2a19d-e1fc-4544-9cc6-51298edfb525&CategoryID=35fd205a-597a-4f8e-9c88-e3cd19f90928

منابع

پیوند به بیرون