نشر چشمه

نشان نشر چشمه

نشر چشمه یکی از بزرگ‌ترین و فعال‌ترین مؤسسات انتشاراتی ایران بود که عمده فعالیتش در زمینه ادبیات بود. این انتشارات در خرداد ۱۳۹۱ از سوی وزارت ارشاد لغو مجوز شد.

انتشارات چشمه فعالیت خود را برای انتشار کتاب از سال ۱۳۶۴ شروع کرد. مدیر این انتشارات حسن کیائیان است که در چند دوره رئیس اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران نیز بوده‌است. انتشارات چشمه یک سال قبل از شروع کار نشر، کتابفروشی خود را در خیابان کریم‌خان تهران افتتاح کرد که اکنون یکی از کتابفروشی‌های پر رفت‌وآمد در شهر تهران به شمار می‌رود.

حوزه فعالیت

انتشارات چشمه از زمان تأسیس در حوزه‌های مختلف هنر و ادبیات مانند داستان، شعر، نمایشنامه، فیلمنامه، سینما، تحقیقات ادبی، متون کهن، فلسفه، علوم اجتماعی، اسطوره و تاریخ فعالیت کرده‌است.

محمدرضا شفیعی کدکنی، فریدون مشیری، هوشنگ ابتهاج، محمود دولت‌آبادی، علی‌اشرف درویشیان، مهرداد بهار، ایرج افشار، احمدرضا احمدی و حمید رضا صدر از جمله شاعران و نویسندگان ایرانی هستند که با این مؤسسه انتشاراتی همکاری کرده‌اند.

انتشارات چشمه در سال‌های بعد از مرگ احمد شاملو و صادق هدایت برخی از آثار آنها یا آثار مرتبط با آنها را نیز منتشر کرده‌ است.

لغو امتیاز

در زمستان سال ۱۳۹۰ امتیاز نشر چشمه به دلایل قضایی تعلیق شد. روز بعد از آن که خبرگزاری پانا خبر از لغو امتیاز این خبرگزاری داده بود، بهمن دری معاون فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تاکید کرد که این مجوز لغو نشده و تنها تعلیق پیدا کرده‌است. در نمایشگاه کتاب سال ۱۳۹۱ وزارت ارشاد از پخش آثار نشرچشمه در نمایشگاه جلوگیری کرد. با این حال روابط عمومی نشر چشمه اعلام کرده بود تاکنون هیچ پرونده‌ای علیه این انتشارات در محاکم قضایی تشکیل نشده و هیچ حکمی نیز علیه آن صادر نشده‌است.

در خرداد ماه ۱۳۹۱ این انتشارات از سوی وزارت ارشاد لغو امتیاز گردید. به گفته بهمن دری، بر اساس رای هیات رسیدگی به تخلفات، پروانهٔ نشر چشمه لغو شده‌است و این ناشر نمی‌تواند کتاب جدیدی را برای عرضه به ارشاد ارائه کند و پرونده آن به مراجع قضایی محول شده‌است. او دلیل لغو مجوز این ناشر را ارائهٔ کتابی [برای کسب مجوز به وزارت فرهنگ و ارشاد] عنوان کرد که ضد قیام کربلا و ضد امام حسین بن علی بوده و به مواردی همچون توصیهٔ مدیر کل حقوقی وزارت ارشاد و زیاد شدن تعداد کتاب‌های غیر قابل انتشار این انتشارات اشاره کرد. نشر چشمه در سال‌های اخیر در کنار نشر نی، اختران، کویر، عطایی، روشنگران و ققنوس به تلاش برای «براندازی نرم» متهم شده بودند.

کتابی که معاونت وزارت ارشاد دلیل لغو پروانهٔ نشر چشمه عنوان کرده‌است، نمایشنامهٔ «روز حسین» نوشتهٔ محمد رحمانیان است که سومین نمایش‌نامه از یک سه‌گانه می‌باشد. دو نمایش‌نامهٔ اول و دومِ این سه‌گانه به نام‌های «پل» و «اسب‌ها» پیش‌تر بر صحنه اجرا شده و حتی برندهٔ جایزهٔ برخی از جشنواره‌های مذهبی شده بود. طرح اولیهٔ نمایش‌نامهٔ سوم (روز حسین) را مسئولان بخش تئاتر تایید کرده بودند اما برای اجرا به مشکل برخورده بود. به همین دلیل خود نویسنده از نشر چشمه درخواست کرده بود که از انتشار کتاب انصراف دهد و نشر چشمه همان زمان (سال ۱۳۸۹) از ادارهٔ کتاب خواستار عودت اثر به ناشر شده و پروندهٔ کتاب بسته شده بود.

حسن کیائیان مدیریت نشر چشمه، پس از آن با انتشار توضیحاتی گفت در مدت سی سال فعالیت این انتشارات، «حتی یک صفحه کتاب بدون مجوز منتشر نکرده است» و با رد ادعای بهمن دری درباره عرضه کتابی ضد امام حسین، «سوء تفاهم پیش آمده» را ناشی از عدم دریافت پیام اثر دانسته و اصلی‌ترین مشکل ممیزی در وزارت ارشاد را «ساختاری» و «معلول بضاعت ادبی بررسان» دانسته بود. در پی آن، بهمن دری، معاون فرهنگی وزارت ارشاد ایران در جمع پژوهشگران قرآنی گفت معرفی کتاب‌هایی در «ترویج همجنس بازی»، «زنای با محارم»، «ارتباط جنسی میان دختران و پسران» از دیگر «تخلفات» نشر چشمه است.