خلیل‌الله خلیلی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
خلیل‌الله خلیلی
زادروز ۱۲۸۶ خورشیدی
۱۹۰۷ میلادی

باغ جهان‌آرای , کابل , افغانستان
درگذشت ۱۴ ثور ۱۳۶۶ خورشیدی
اسلام‌آباد , پاکستان
آرامگاه محوطه دانشگاه کابل و در کنار آرامگاه سید جمال‌الدین افغان
ملیت افغان
پیشه شاعر، نویسنده، سیاست‌مدار
نقش‌های برجسته سفیر کبیر افغانستان در عربستان سعودی و عراق
لقب استاد خلیلی
فرزندان مسعود خلیلی
والدین محمدحسین‌خان مستوفی‌الممالک


خَلیل‌الله خَلیلی مشهور به استاد خلیلی (زادهٔ ۱۲۸۶ در کابل – درگذشتهٔ ۱۳۶۶ خورشیدی در اسلام‌آباد) شاعر فارسی‌گوی معاصر افغان است.

زندگی[ویرایش]

خلیل‌الله خلیلی[۱] در سال ۱۲۸۶ خورشیدی (۱۹۰۷ میلادی) در باغ جهان‌آرای کابل متولد گردید.[۲] پدرش محمدحسین‌خان مستوفی‌الممالک از بزرگان منطقهٔ کوهستان در شمال کابل و وزیر مالیهٔ عهد امیر حبیب‌الله خان بود که بعداً به فرمان امان‌الله خان به دار آویخته شد.[۳]

وی در سنین طفولیت والدینش را از دست داد و درس را در نیمهٔ راه رها کرد. او سال‌ها در کابل، کوهستان و بلخ زیست و در پست‌های اساسی زیادی در سازمان‌های دولتی داخل و خارج افغانستان کار کرد. در اوایل دههٔ بیست خورشیدی به سمت معاون دانشگاه کابل به کار گماشته شد.[۴] در سال ۱۳۳۰ ریاست مستقل مطبوعات را به‌عهده گرفت و در سال ۱۳۳۲ به‌عنوان مشاور عالی سلطنتی در دربار محمد ظاهر شاه خدمت کرد و نیز مدتی نمایندهٔ مجلس بود و در سال‌های نخستین دههٔ ۵۰ به‌عنوان سفیر کبیر مدتی در عربستان سعودی و سپس در عراق مشغول به کار بود.[۵]

جدای مناسب اجرایی، موقعیتی بود که خلیلی در عالم ادب کسب کرد و به‌زودی نامدارترین شاعر افغانستان بدل گشت.[۶]

دوران مهاجرت[ویرایش]

خلیلی پس از کودتای هفت ثور سفارت را ترک گفت و مدتی در اروپا و آمریکا به سر برد. اما به سبب عشق وطن دیر در آن‌جا نپایید. او پس از آن به پاکستان رفت و در کنار هزاران هموطن آواره‌اش مسکن گزید و در این دوره آثار بسیاری از خود به جای گذاشت.[۷]

آثار[ویرایش]

خلیلی در مجموع ۶۲ اثر منظوم و منثور در عرصه‌های مختلف هنر، ادب، سیاست، فلسفه و عرفان دارد که بیشترشان در داخل و خارج از افغانستان به چاپ رسیده‌است.[۸] آثار هرات، سلطنت غزنویان، فیض قدس، احوال و آثار حکیم سنایی، از بلخ تا قونیه، یمگان، نی‌نامه و عیاری از خراسان، آثار پژوهشی او هستند.[۹]

شهرت خلیلی[ویرایش]

عبدالغفور روان فرهادی پژوهشگر و نویسندهٔ افغان و نمایندهٔ پیشین افغانستان در سازمان ملل متحد، در صدمین سالگرد زایش خلیل‌الله خلیلی، قدرت بیان او را کم نظیر توصیف کرد.[۱۰]

خلیلی اعتبار بسیاری نیز در میان فارسی‌زبانان ایران نیز کسب کرده بود. چنانچه مقامات دانشگاهی و حلقه‌های ادبی ایران دوبار در سال‌های ۱۳۳۵ و ۱۳۴۰ از وی دعوت نمودند و خلیلی مورد استقبال فراوان حلقه‌های فرهنگی ایران قرار گرفت.[۱۱] چنان‌که تقریظ‌هایی را که عبدالرحمن پژواک، رضازاده شفق، بدیع‌الزمان فروزانفر، لطفعلی صورت‌گر و شمس‌الدین مجروح بر دیوان اشعار او نگاشته‌اند.

زمانی، خلیل‌الله خلیلی در سوگ ملک‌الشعرای بهار سروده بود:

زآغاز تاریخ، ایران و افغانسر خوانِ دانش و اخوان نشسته
ز باغی دو سرو روان قد کشیدهبه شاخی دو مرغ خوش‌الحان نشسته[۱۲]

درگذشت[ویرایش]

خلیل الله خلیلی در بهار ۱۳۶۶ خورشیدی در شهر اسلام‌آباد کشور پاکستان درگذشت.[۱۳]جسد وی پس از ۲۵ سال از درگذشتش، از پاکستان به کابل منتقل و در مراسم رسمی در محوطه دانشگاه کابل و در کنار آرامگاه سید جمال‌الدین افغان به خاک سپرده شد.[۱۴]

در مراسم خاکسپاری مجدد وی اعضای خانواده او، شماری از اعضای کابینه، استادان دانشگاه کابل و دوست‌داران این شاعر شرکت کردند.

منابع[ویرایش]

*یکی از منابع: بی‌بی‌سی

  1. در ویرایش جدید این مقاله بیشتر مطالب برگرفته شده‌است از:مهدیزاده کابلی،«چهره‌های سیاسی و فرهنگی معاصر افغانستان». ، زیر عنوان «خلیل‌الله خلیلی، سخن‌سرایی بزرگ»، شمارهٔ دوم خوشه
  2. خلیلی، خلیل‌الله، مجموعه اشعار، پیشاور: کتابفروشی خاور، ۱۳۶۹ خ.
  3. ««گرامی‌داشت صدمین سال تولد خلیل الله خلیلی در کابل»». بی‌بی‌سی. 
  4. ««سکوت در سالگرد خاموشی خلیلی»». بخش فارسی بی‌بی‌سی. 
  5. ««استاد خلیل‌الله خلیلی»». انجمن ادبی شفیقی.  برگرفته از سایت هنری، ادبی، فرهنگی و آموزشی هرات باستان
  6. ««سکوت در سالگرد خاموشی خلیلی»». بخش فارسی بی‌بی‌سی. 
  7. ««استاد خلیل‌الله خلیلی»». انجمن ادبی شفیقی. 
  8. «همانجا». 
  9. «جسد خلیل‌الله خلیلی در دانشگاه کابل دوباره به خاک سپرده شد». 
  10. ««گرامی‌داشت صدمین سال تولد خلیل الله خلیلی در کابل»». بی‌بی‌سی. 
  11. ««استاد خلیل‌الله خلیلی»». انجمن ادبی شفیقی. 
  12. ف. م. سخن. ««به‌عنوان یک ایرانی شرمنده‌ام»». سایت خبرنامه گویا. 
  13. ««استاد خلیل‌الله خلیلی»». انجمن ادبی شفیقی. 
  14. «جسد خلیل‌الله خلیلی در دانشگاه کابل دوباره به خاک سپرده شد».