داریوش آشوری

برای دیگر کاربردهای داریوش آشوری به صفحه داریوش آشوری (ابهام‌زدایی) بروید.

داریوش آشوری (زاده ۱۱ مرداد ۱۳۱۷ تهران) نویسنده و مترجم معاصر ایرانی است. فعالیت‌های او در زمینه‌های علوم سیاسی، جامعه‌شناسی، نقد ادبی، فلسفه و زبان‌شناسی است.

زندگی سیاسی و فرهنگی

آشوری دانش آموختهٔ دبیرستان‌های البرز و دارالفنون است. از کودکی بسیار عادت به مطالعه داشته و در دوران نوجوانی با مطالعهٔ نشریات حزب توده به آن مکتب گرایش پیدا کرد، و پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ مدتی عضو سازمان جوانان حزب توده بود. در شانزده سالگی از کمونیسم گسست و پس از چندی در سال ۱۳۳۶ به حزب زحمتکشان ملت ایران (نیروی سوم) پیوست. آشوری در سال ۱۳۳۷ از دارالفنون فارغ التحصیل و وارد دانشکدهٔ حقوق و علومِ سیاسی و اقتصادی دانشگاه تهران شد و لیسانس حقوق خود را در سال ۱۳۴۲ گرفت. در همان سال در دورهٔ دکتری اقتصاد در همان دانشکده پذیرفته شد ولی آن را نیمه‌کاره رها کرد. کار تالیف کتاب، ترجمه، و نوشتن مقالات را از همین دوران شروع کرد. نخستین کتاب او، به نام فرهنگ سیاسی، در روزگار دانشجویی از او منتشر شد که هنوز هم، با نام دانشنامهٔ سیاسی، در ایران در زمینهٔ علوم سیاسی کتاب مرجع است و تاکنون بیش از سی چاپ از آن منتشر شده‌است. در همان دوران آشوری در مؤسسهٔ انتشارات فرانکلین به عنوانِ ویراستار در دایرةالمعارف فارسی و سپس در بخش انتشارات به کار مشغول بوده‌است.

فعالیت‌ها و تحقیقات

آشوری از بنیانگذاران کانون نویسندگان ایران و عضو انتخاب شدهٔ نخستین هیأت دبیران آن بوده‌است (۱۳۴۸). در دوران دانشجویی عضوِ هیأت اجراییهٔ «جامعهٔ سوسیالیست‌های نهضت ملی ایران» به رهبری خلیل ملکی بوده‌است.

در دانشکدهٔ حقوق و علوم سیاسی، دانشکدهٔ علوم اجتماعی، دانشکدهٔ هنرهای زیبای دانشگاه تهران، در مؤسسهٔ شرق‌شناسی دانشگاه آکسفورد در بریتانیا، و دانشگاه زبان‌های خارجی توکیو تدریس کرده، و عضوِ هیأت مؤلفان لغت‌نامهٔ فارسی در مؤسسهٔ لغت‌نامهٔ دهخدا (وابسته به دانشگاه تهران)، عضو هیأت ویراستاران دانشنامهٔ ایرانیکا (دانشگاه کلمبیا در نیویورک) و از نویسندگان آن بوده‌است. همچنین سردبیری چند مجلهٔ ادبی و نیز نامهٔ علوم اجتماعی را، در مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی (وابسته به دانشگاه تهران)، به عهده داشته‌است. پس از انقلاب با خانوادهٔ خود در فرانسه زندگی می‌کند.

دستاوردها و آثار

آشوری در قلمرو علوم اجتماعی و فلسفهٔ مدرن به توسعهٔ زبان فارسی از نظر دامنهٔ واژگان و بهبود سبک نگارش یاری فراوان کرده‌است. در زبان فارسی نوشتاری واژه‌های نو ساختهٔ بسیار از وی رواج دارد، مانند گفتمان، همه‌پرسی، آرمان‌شهر، رهیافت، هرزه‌نگاری، درس‌گفتار. فرهنگ علوم انسانی او شامل صدها ترکیب و واژهٔ اشتقاقی تازه برای گسترش زبانِ فارسی در زمینهٔ علوم انسانی و فلسفه‌است. از میان آثار او می‌توان به بازاندیشی زبان فارسی، شعر و اندیشه، تعریفها و مفهوم فرهنگ اشاره کرد. ما و مدرنیّت نام مجموعه مقاله‌هایی از اوست که در آن به تحلیل بحران فرهنگی جامعهٔ ایران در مواجه مدرنیّت می‌پردازد. وی نویسندهٔ عرفان و رندی در شعر حافظ، است که تفسیری هرمنوتیکی از بنیادهای اندیشگی دیوان حافظ بر پایهٔ پژوهش متن‌شناسانهٔ تاریخی است.

کتابشناسی

آثار تألیفی

• تعریفها و مفهوم فرهنگ (۱۳۸۰)(عنوان قبلی: فرهنگ شناخت)
• عرفان و رندی در شعر حافظ(۱۳۷۹) (عنوان قبلی: هستی‌شناسی حافظ)
• فرهنگ علوم انسانی(۱۳۷۴)(عنوان قبلی: واژگان فلسفه و علوم اجتماعی)
• شعر و اندیشه(۱۳۷۷)
• بازاندیشی زبان فارسی
• ما و مدرنیّت(۱۳۷۶)
• نگاهی به تاریخ، تمدن و فرهنگ چین
• درامدی به جامعه‌شناسی سیاسی
• دانشنامه سیاسی(۱۳۷۳) (عنوان قبلی:فرهنگ سیاسی)
• زبان باز، رساله‌ای پژوهشی و تحلیلی دربارهٔ رابطهٔ زبان‌های مدرن با تمدن مدرن و روش‌های گسترش زبان‌های مدرن در پاسخگویی به نیازهای زبانی فن‌آوری و علم.
• پرسه‌ها و پرسش‌ها (مجموعه مقالات)، ۱۳۸۹، انتشارات آگه.
• پروژه‌ی ملت‌سازی
• اسطوره‌ی فلسفه در میان ما(بازدیدی از زندگی و اندیشه‌ی احمد فردید)

آثار ترجمه

• چنین گفت زرتشت اثر فردریش نیچه(۱۳۷۰)
• فراسوی نیک و بد اثر فردریش نیچه(۱۳۷۵)
• تبارشناسی اخلاق اثر فردریش نیچه(۱۳۷۷)
• غروب بت‌ها اثر فردریش نیچه
• مکبث اثر ویلیام شکسپیر(۱۳۷۳)
• تاریخ فلسفه، فردریک کاپلستون، جلد هفتم، از فیشته تا نیچه(۱۳۷۵)
• آرمان‌شهر اثر تامس مور(۱۳۷۳)
• شهریار اثر ماکیاولی(۱۳۷۵)

آثار در دست تهیه

• ترجمه مسیحا ستیز اثر فردریش نیچه

پیوند به بیرون

• جستار، وبلاگ شخصی آقای آشوری در وب‌گاه ملکوت
• درباره ریشه نام خانوادگی آشوری، مطلبی به قلم خود وی
• فیس‌بوک

منابع این مقاله

• گفتگوی رهایی با داریوش آشوری ۲۰ مرداد ۱۳۸۳، سایت آینده سازان
• گفتگوی سیروس علی نژاد با داریوش آشوری، سایت بی بی سی
• سایت آفتاب

• گفتگوی فصلنامه تلاش شماره ۲۰ با داریوش آشوری (کامیابی فرهنگستان اول، دگرگون ساختن نگاه به زبان فارسی)