پرویز ناتل خانلری

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

پرویز ناتل خانلری (اسفند ۱۲۹۲ - ۱ شهریور ۱۳۶۹) ادیب، پژوهشگر، نویسنده و شاعر ایرانی.

فهرست مندرجات

۱ زندگینامه
۲ کتاب‌شناسی
۳ منابع

[ویرایش] زندگینامه

پرویز ناتـل خانلری در اسفند ماه سال ۱۲۹۲ خورشیدی در تهران متولد شد. تحصیلات متوسطه خود را در دارالفنون و تحصیلات عالی را در دانشکده ادبیات تهران تا درجه دکترا به اتمام رسانید و پس از پایان خدمت وظیفه در دانشگاه تهران به تدریس پرداخت.

دکتر خانلری از نوجوانی به نوشتن مقاله و سرودن شعر علاقه داشت و به واسطه نسبت فامیلی با نیما یوشیج حشر و نشر داشت. او نخستین مقاله را در سال ۱۳۰۹ در روزنامه اقدام به مدیر مسئولی عباس خلیلی ( پدر سیمین بهبهانی) نوشت.

دکتر خانلری در سال ۱۳۲۰ با خانم زهرا کیا ازدواج کرد که حاصل آن یک دختر و یک پسر بودند که پسرش ( آرمان ) در جوانی درگذشت.

دکتر خانلری در سال ۱۳۲۷ به پاریس رفت و دو سال در آنجا اقامت گزید و به مطالعه و تحقیق پرداخت. سخنرانی وی در مدرسه زبان های شرقی پاریس مربوط به حافظ مدت‌ها موضوع روزنامه‌ها و مجلات ادبی بود و همواره کرسی دانشگاهی خود را که تاریخ زبان فارسی بود حفظ کرد.

دکتر خانلری سال‌ها معاون وزارت کشور و مدتی وزیر آموزش و پرورش و چهار دوره سناتور انتصابی مازندران بود. مشاغل جنبی زیاد داشت، از قبیل دبیر کلی بنیاد فرهنگ ایران، مدیر کل سازمان پیکار با بیسوادی -ریاست فرهنگستان هنر و ادب ایران - پژوهشکده فرهنگ ایران - همکاری با موًسسه فرانکلین.

از جمله کارهای ارزشمند او انتشار مجله ادبی سخن از سال ۱۳۲۲ تا ۱۳۵۷ بود که جمعاً ۲۷ دوره منتشر شد. این مجله محملی بود برای ارائه بسیاری از مقالات و ترجمه‌های متون ادب و اندیشه ایرانی و غربی و نقش بسزایی در جهت‌گیری ادبیات فارسی در دوره معاصر داشت. او با آن که در جوانی پیرو نیما یوشیج بود، ولی پس تحصیلات عمیق ادبی به این نتیجه رسید که عروض فارسی هنوز ظرفیت کافی را برای سرودن شعر فارسی دارد و آن‎چه نیازمند تغییر و تحول است ، زبان شعر است که باید امروزی شود. مجموعه اشعار او با نام ماه در مرداب در سال ۱۳۴۳ انتشار یافت و بارها تجدید چاپ شد. شعر عقاب او که به صادق هدایت تقدیم شده، از زیباترین و پرمحتواترین نمونه‎های شعر معاصر ایران است که این گونه آغاز می‌شود:

گشت غمناک دل و جان عقاب		چو ازو دور شد ایام شباب
دید کش دور به انجام رسید		آفتابش به لب بام رسید
باید از هستی دل برگیرد		ره سوی عالم دیگر گیرد...

دکتر خانلری که تا آخرین روز سقوط رژیم سناتور انتصابی بود ، بعد از انقلاب به زندان افتاد و ۱۲۰ روز در زندان به سر برد و نام او را جزو غارتگران دوره طاغوت اعلام داشتند . بعد از آزادی از زندان در ۱ شهریور ۱۳۶۹ در حالی که از بیماری و نداری رنج می کشید در ۷۷ سالگی فوت کرد.

دکتر مظاهر مصفا از شعرای بزرگ معاصر شعر بسیار زیبایی در رثای دکتر خانلری سروده است که بیانگر مقام بلند وی در ادبیات فارسی است:

دردا که آفتاب مروت به خون نشست		فریاد ای فتی که فتوت به خون نشست
بربست رخت خسرو ملک سخنوری		شاهنشه بلاغت پرویز خانلری
حقا که بود خسرو پرویز روزگار		شیرین او زبان شکرپرور دری
افتاد آن درخت همایون دریغ و درد		با آن بلندشاخی و با آن تناوری
اهل سخن نه ای، ز سخن گر به هیچ روی		یادآوری و هیچ ازو یاد ناوری...