محمدرضا شجریان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
محمدرضا شجریان
محمدرضا شجریان در فرهنگ سرای نیاوران سال ۲۰۰۷
محمدرضا شجریان در فرهنگ سرای نیاوران سال ۲۰۰۷
اطلاعات هنرمند
نام اصلی محمدرضا شجریان
نام مستعار سیاوش بیدگانی (تا قبل از دهه ۵۰)
زادروز ۱ مهر ۱۳۱۹
مشهد، ایران
اهل کشور Flag of Iran.svg ایران
سبک‌ها موسیقی سنتی ایرانی
کار(ها) خواننده
موسیقی‌دان
آهنگ ساز
خوشنویس
ساز(ها) سنتور
مدت کار آواز: ۱۳۴۰ تا کنون
دلیل سرشناسی نوع صدا و سبک مخصوص به خود
اجرای آوازها و تصانیف ملی میهنی به یادماندنی
خواندن دعای ربنا (برگرفته از آیات قرآن)[۱]
شاگرد ایرج بسطامی[۲]
شهرام ناظری[۳]
حسام الدین سراج
محسن کرامتی
علی جهاندار
قاسم رفعتی
مظفر شفیعی
استاد عبدالله دوامی
اسماعیل مهرتاش
نورعلی برومند
فرامرز پایور
آلبوم سرشناس بیداد
نوا
دستان
راست‌پنجگاه
عشق داند
چشمه نوش
هم‌نوا با بم
عضو گروه گروه چاوش
گروه شیدا
گروه عارف
گروه آوا
گروه شهناز (اکنون)
ناشر(ها) دل آواز
نقش‌های
مرتبط
رییس شورای عالی خانه موسیقی ایران[۴]
وب‌گاه وب‌گاه رسمی
اجرای برنامه توسط محمدرضا شجریان، محمدرضا لطفی و ناصر فرهنگ‌فر در جشنوارهٔ موسیقی جشن هنر شیراز سال ۱۳۵۴، اجرای زندهٔ آلبوم راست‌پنجگاه
شعر از هوشنگ ابتهاج، آهنگ از محمدرضا لطفی

آیا مشکلی با شنیدن این پرونده دارید؟ راهنمای رسانه را ببینید.

محمدرضا شجریان (زاده ۱ مهر ۱۳۱۹ مشهد) خواننده، موسیقی‌دان، آهنگ ساز و خوشنویس اهل ایران می‌باشد.

وی یکی از سرشناس ترین هنرمندان موسیقی سنتی ایرانی است که آلبوم‌های بسیاری در این زمینه منتشر کرده است. وی به خاطر نوع صدا و سبک مخصوص به خود و تصنیف‌های ملی میهنی که اجرا کرده و انتشار آلبوم‌های مردمی شناخته می‌شود و شهرتی در سطح جهانی دارد به طوری که وب‌گاه آسیاسوسایتی وی را پرآوازه‌ترین هنرمند موسیقی اصیل ایرانی[۵] و روزنامهٔ ونکوورسان او را یکی از مهم‌ترین هنرمندان موسیقی جهان توصیف کرده‌است[۶] و همچنین رادیوی عمومی ملی (NPR) در سال ۲۰۱۰ وی را یکی از ۵۰ صدای برتر جهان معرفی کرده است.[۷]محمدرضا شجریان، هم‌اکنون رییس شورای عالی خانه موسیقی ایران،[۴] بنیان‌گذار گروه شهناز[۸] می‌باشد و مبدع چند ساز موسیقی[۹] می‌باشد. هم چنین از فرزندان محمدرضا شجریان، همایون و مژگان نیز در زمینه موسیقی فعالیت دارند.

از دیگر دلایل سرشناسی محمدرضا شجریان می‌توان به فهرست شاگردان او که خوانندگان سرشناسی چون ایرج بسطامی، شهرام ناظری، حسام الدین سراج و همایون شجریان در این فهرست قرار دارند، اشاره کرد. هم چنین شجریان در قرائت قرآن نیز فعالیت دارد و دعای ربنا معروف ترین تلاوت قرآن او می‌باشد که به مدت ۳۰ سال جزء اصلی ترین برنامه‌های صدا و سیما برای برنامه افطار در ماه رمضان بود.

زندگی‌نامه و فعالیت هنری[ویرایش]

محمدرضا شجریان، یکم مهر ۱۳۱۹ در مشهد زاده شد. خواندن را از کودکی با همان لحن کودکانه آغاز کرد. از کودکی با توجه به استعداد و صدای خوبش تحت تعلیم پدر که خود قاری قرآن بود مشغول به پرورش صدای خویش شد.[۱۰]

دههٔ ۱۳۳۰[ویرایش]

در سال ۱۳۳۱، برای نخستین بار، صدای تلاوت قرآن او از رادیو خراسان پخش شد. وی در سال ۱۳۳۸ به دانشسرای مقدماتی در مشهد رفت و از همان سال برای نخستین بار با یک معلم موسیقی آشنا شد.[۱۰]
پس از دریافت دیپلم دانشسرای عالی، به استخدام آموزش و پرورش در آمد و به تدریس مشغول شد و در این زمان با سنتور آشنا شد و فراگیری این ساز را نزد جلال اخباری شروع کرد.[۱۰]
در سال ۱۳۳۷ به رادیو خراسان رفت و در رشته آواز مشغول فعالیت شد. سپس برای اجرای برنامه‌های گل‌ها به تهران نزد داوود پیرنیا دعوت شد و در بیش از 100 برنامه‌های گل‌ها و برگ سبز شرکت کرد.

دههٔ ۱۳۴۰[ویرایش]

شجریان در سال ۱۳۴۰ با فرخنده گل افشان ازدواج کرد که حاصل آن سه دختر و یک پسر (همایون) بود.[۱۰]
او در سال ۱۳۴۶ به تهران رفت و با احمد عبادی آشنا شد و از سال ۱۳۴۶ در کلاس اسماعیل مهرتاش شرکت نمود. همچنین برای آموختن خوشنویسی در انجمن خوشنویسان نزد ابراهیم بوذری رفت. او از سال ۱۳۴۷، خوشنویسی را نزد حسن میرخانی ادامه داد. وی در سال ۱۳۴۹، درجهٔ ممتاز را در خوشنویسی به دست آورد.[۱۰]

دههٔ ۱۳۵۰[ویرایش]

محمدرضا شجریان تا سال ۱۳۵۰ به خاطر این که پدرش می‌خواست خانوادهٔ آن‌ها (شجریان) بیش تر با قرائت قرآن و چهرهٔ مذهبی شناخته شود با نام مستعار سیاوش بیدگانی با رادیو همکاری می‌کرد، ولی بعد از آن پدرش به او اجازهٔ استفاده از نام اصلی اش را داد.[۱۱][۱۰][۱۲] وی تا سال ۱۳۴۷ در استخدام آموزش و پرورش بود و پس مدت زمانی تدریس و مدیریت مدارس به وزارت منابع طبیعی انتقال یافت.[۱۰]

در ۱۳۵۰ با فرامرز پایور آشنا شد و یادگیری سنتور و ردیف‌های آوازی را نزد وی دنبال کرد.[۱۰] در سال ۱۳۵۱ در برنامه گل‌ها با نورعلی خان برومند آشنا شد و به آموختن شیوهٔ آوازی سید حسین طاهرزاده نزد او پرداخت. از سال ۱۳۵۲ نزد عبدالله دوامی کلیهٔ ردیف‌های موسیقی و شیوه‌های تصنیف‌خوانی را فرا گرفت. در همین سال به همراه گروهی از هنرمندان چون محمدرضا لطفی، ناصر فرهنگ‌فر، حسین علیزاده، جلال ذوالفنون و داوود گنجه‌ای، مرکز حفظ و اشاعه موسیقی را به سرپرستی داریوش صفوت بنا نهاد. از جمله نوآوری‌های آن زمان محمدرضا لطفی می‌توان به کارگیری شعر نو در تصانیف اشاره کرد که معروف‌ترین آن‌ها تصنیف داروک می‌باشد که مربوط به آهنگی از او بر روی شعری از نیمایوشیج بود و این تصنیف با صدای شجریان اجرا شد.[۱۳] تصنیف داروک از تصنیف از اولین تصنیف‌هایی است که در آن شعر نو به کار گیری شده است.[۱۱] از جمله تصنیف‌های شجریان که به زبان محاوره‌ای می‌باشند، می‌توان به تصنیف مگه نه (شعر بیژن سمندر، آهنگ از عطاالله خرم) اشاره کرد که در همان زمان اجرا شده است.

محمدرضا شجریان شیوه‌های آوازی اقبال‌السلطان، تاج اصفهانی، میرزا ظلی، ادیب خوانساری، حسین قوامی و غلامحسین بنان را روی صفحات و نوارها به‌دقت دنبال کرد. از سال ۱۳۵۴، تدریس هنرجویان را در رشته آواز در دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران آغاز کرد و در سال ۱۳۵۸ با تعطیلی این رشته کار تدریس خود را پایان داد.
اجرای زندهٔ راست پنجگاه شجریان در سال ۱۳۵۴ در جشن هنر شیراز به همراه محمدرضا لطفی و ناصر فرهنگ‌فر، که بعدها در یک آلبوم موسیقی با همین نام منتشر شد، بسیار مورد استقبال واقع شد، در آن زمان راست‌پنجگاه به ندرت اجرا می‌شد و این دستگاه درحال فراموش شدن بود.[۱۴]

محمدرضا شجریان او در سال ۱۳۵۶ در مسابقه تلاوت قرآن کشوری رتبهٔ نخست را به دست آورد.[۱۰] شجریان در اسفندماه سال ۱۳۵۷ شرکت دل‌آواز را بنیان‌گذاری کرد.

محمدرضا شجریان در ۱۳۵۷ چندین سرود میهنی و انقلابی اجرا کرد و همانند بسیاری از هنرمندان آن زمان همکاری خود را با سازمان‌های دولتی (مثل رادیو) به گفته خود در مصاحبه با بی‌بی‌سی به دلیل «پخش آهنگ‌های مبتذل و تشویق به فرهنگ کاباره‌ای» ادامه نداد.[۱۱][۱۰] او در آن زمان با کانون چاووش همکاری می‌کرد. کانون چاووش زیر نظر هوشنگ ابتهاج (ه. الف. سایه) فعالیت می‌کرد. در آن زمان محمدرضا شجریان به همراه شهرام ناظری چند آلبوم مشترک اجرا و به بازار عرضه کردند که بیش تر محتوای آن‌ها انقلابی و میهنی بود. از میان آلبوم‌های مشترک شجریان و ناظری می‌توان به چاووش ۲ اشاره کرد که شامل دو سرود بسیار معروف شب نورد (برادر نوجوونه، با صدای شجریان) و آزادی (آن زمان که بنهادم، با صدای ناظری) می‌شد. تصنیف معروف سپیده (ایران ای سرای امید) مربوط به شعری از هوشنگ ابتهاج (ه. الف. سایه) و آهنگی از محمدرضا لطفی می‌باشد و در همان دوران اجرا شده است. بنابر گفتهٔ لطفی، خودش این تصنیف را در شب پیروزی انقلاب ایران به رادیو برد و آن را پخش کرد.[۱۵][۱۳] او از آن زمان به بعد در خانه به تحقیق و تدوین ردیف‌های آوازی پرداخته و به آموزش شاگردان قدیمی‌اش همت گماشت.

دههٔ ۱۳۶۰[ویرایش]

در فاصله سال‌های دههٔ شصت، شجریان همکاری گسترده‌ای را با پرویز مشکاتیان آغاز کرد که حاصل آن آلبوم‌هایی چون بیداد، آستان جانان، سرّ عشق (ماهور)، نوا، دستان، گنبد مینا و جان عشاق بود. در این سال‌ها به همراه گروه عارف به سرپرستی مشکاتیان کنسرت‌هایی را در خارج از ایران اجرا کرد.[۱۰]
پس از سال ۱۳۶۸ به همراه داریوش پیرنیاکان و جمشید عندلیبی به اجرای کنسرت در آمریکا و اروپا پرداخت. آلبوم‌های پیام نسیم، سرو چمان، یاد ایام و... حاصل این همکاری بود. این گروه در سال بعد، کنسرت‌هایی را برای جمع‌آوری کمک مردم دنیا به زلزله‌زدگان رودبار انجام داد. آلبوم‌های دل مجنون و آسمان عشق با همکاری گروه آوا و نیز دلشدگان با آهنگ سازی حسین علیزاده در این سال‌ها منتشر شدند. تمامی قطعات مجموعه دلشدگان در فیلمی به همین نام به کارگردانی علی حاتمی به کارگیری شدند.

دههٔ ۱۳۷۰[ویرایش]

محمدرضا شجریان در سال ۱۳۷۰ با همکاری داریوش پیرنیاکان، مرتضی اعیان و جمشید عندلیبی کنسرت‌هایی را در تور اروپا و آمریکا برگزار کرد که آلبوم‌های پیام نسیم، دل مجنون و سرو چمان حاصل این اجراها می‌باشند.
در سال ۱۳۷۱ با همکاری گروه آوا آلبوم آسمان عشق را منتشر کرد.
حاصل کنسرت پاریس سال ۱۳۷۲ محمدرضا شجریان به همراه محمدرضا لطفی و مجید خلج در قالب آلبوم چشمه نوش به بازار عرضه شد.
شجریان مدتی بعد آلبوم‌های بهاریه، جان عشاق و گنبد مینا که حاصل همکاری خودش با پرویز مشکاتیان در سال‌های دهه ۱۳۶۰ می‌باشند را منتشر کرد. آلبوم قاصدک که آخرین همکاری شجریان با مشکاتیان است نیز در همین دوران اجرا شد اما هیچگاه به صورت رسمی و با کیفیت مناسب به بازار نیامد.
آلبوم یاد ایام که حاصل کنسرت آمریکا در تابستان ۱۳۷۱ بود و این اثر اولین همکاری محمدرضا شجریان با پسرش، همایون شجریان بود. یاد ایام در سال ۱۳۷۴ انتشار یافت. مدتی بعد آلبوم رسوای دل با همکاری گروه آوا منتشر شد.
آلبوم استودیویی در خیال با آهنگ سازی مجید درخشانی در سال ۱۳۷۵ به بازار آمد.
در سال ۱۳۷۶ آلبوم‌های معمای هستی با همکاری محمدرضا لطفی، عبدالنقی افشارنیا و همایون شجریان و عشق داند که مربوط به بداهه خوانی و بداهه نوازی به همراه محمدرضا لطفی در سال ۱۳۵۹ بود منتشر شدند. همچنین در این سال آلبوم شب وصل با همکاری داریوش طلایی، سعید فرجپوری و همایون شجریان به بازار آمد.
شجریان در سال ۱۳۷۷، آلبوم شب، سکوت، کویر را با آهنگ‌سازی کیهان کلهر منتشر کرد که بر اساس موسیقی مقامی شمال خراسان با آواز محلی است؛ و در آن برخی سازهای محلی نیز استفاده شده‌اند. حاج قربان سلیمانی در این اثر به هنرمندی پرداخته است.
نتیجه همکاری مجدد شجریان با گروه آوا انتشار دو آلبوم آهنگ وفا و آرام جان بود.
محمدرضا شجریان در سال ۱۳۷۸ جایزه پیکاسو را از طرف سازمان یونسکو دریافت کرد.[۱۶][۱۰]
شجریان با همکاری حسین یوسف‌زمانی آلبوم بوی باران را در سال ۱۳۷۸ منتشر کرد و از سال ۱۳۷۹ همکاری خود را با حسین علیزاده، کیهان کلهر و پسرش همایون آغاز کرد و این همکاری تا اوایل دهه ۱۳۸۰ ادامه داشت. اولین آلبوم حاصل این همکاری زمستان است بود که در سال ۱۳۷۹ به صورت زنده در کالیفرنیا، اجرا و ضبط شد و سپس به بازار آمد. آلبوم زمستان است بر اساس شعر زمستان اثر مهدی اخوان‌ثالث اجرا شده است.

دههٔ ۱۳۸۰[ویرایش]

محمدرضا شجریان در سال ۱۳۸۱ دو آلبوم بی‌تو بسر نمی‌شود و فریاد که با همکاری حسین علیزاده، کیهان کلهر و همایون شجریان اجرا شده بودند را منتشر کرد. این دو آلبوم نامزد جایزه گرمی شدند.[۱۷] این گروه چهارنفره در زمستان سال ۱۳۸۲ نیز جهت کمک به زلزله‌زدگان بم در تهران کنسرتی برگزار کردند که با نام هم‌نوا با بم شناخته می‌شود. وی درآمد حاصل از فروش دی وی دی این کنسرت را به پرژهٔ باغ هنر بم که خودش آن را تاسیس کرده بود اختصاص داد.[۱۸][۱۹] شجریان، علیزاده، کلهر و همایون شجریان در پاییز ۱۳۸۴ نیز یک کنسرت برگزار کردند که حاصل آن آلبوم‌های استودیویی ساز خاموش و سرود مهر بود و پس از آن دیگر این چهارنفر با یکدیگر همکاری نکردند. از سال ۱۳۸۶، محمدرضا شجریان به همکاری با گروه آوا پرداخت و کنسرت‌هایی در تهران، اصفهان، اروپا، آمریکا و کانادا اجرا کرد. در این دوران دو اثر به نام‌های غوغای عشق‌بازان (آلبوم صوتی) و کنسرت محمدرضا شجریان و گروه آوا (آلبوم تصویری) به همراه گروه آوا اجرا و به بازار عرضه شد.[۲۰] در همین سال پادر شجریان درگذشت و وی در مراسم مادرش پس از ۳۰ سال، دعای ربنا را دوباره خواند.[۲۱] شجریان اکنون به همراه پسرش همایون شجریان به ترویج و اشاعه موسیقی اصیل و سنتی ایرانی می‌پردازد. پس از برگزاری کنسرت شجریان در ونکوور کانادا، گلوب اند میل، شجریان را افسانهٔ موسیقی شرق معرفی کرد.[۲۲]

محمدرضا شجریان در سال ۱۳۸۷ یک گروه موسیقی بنیان‌گذاری کرد و آن را به افتخار جلیل شهناز (نوازندهٔ نامی تار)، گروه شهناز نامید.[۲۳] از جمله اعضای این گروه می‌توان به مژگان شجریان (دخترش) اشاره کرد. از آن زمان به بعد محمدرضا شجریان با این گروه فعالیت داشته است. یکی از ویژگی‌های مهم این گروه موسیقی استفاده از سازهای ابداعی محمدرضا شجریان که به دست خودش ساخته شده‌اند و برخی از آن‌ها ویژگی‌هایی دارند که می‌توان آن‌ها را جایگزین سازهای غربی مثل ویولون نیز قرار داد، می‌باشد.[۹]

محمدرضا شجریان در سال ۱۳۸۸ همکاری خود با سازمان صدا و سیما را به نشانه اعتراض به حوادث بعد از دهمین دورهٔ انتخابات ریاست جمهوری ایران سال ۱۳۸۸ قطع کرد و از صدا و سیما خواست که از پخش آثارش (به جز دعای ربنا به عنوان یک مورد استثنا) خودداری کند. در همین دوران شجریان تک‌آهنگ زبان آتش را در حمایت از مردم در پی حوادث پس از انتخابات ۱۳۸۸ با آهنگ‌سازی خودش و تنظیم مجید درخشانی و شعر فریدون مشیری منتشر کرد.[۲۴][۲۵] پس از این اتفاقات پخش دعای ربنا نیز در صدا و سیما ممنوع شد.[۲۶]

محمدرضا شجریان به همراه گروه شهناز در سال ۱۳۸۹ یک تور کنسرت جهانی برگزار کرد که دو مورد از این کنسرت‌ها منتشر شده‌اند. کنسرت محمدرضا شجریان و گروه شهناز در دبی و اثر دیگر کنسرت در لندن می‌باشد و به صورت رسمی توسط بی‌بی‌سی پخش شد. مجید درخشانی (سرپرست گروه شهناز) این دو کنسرت را از موفق ترین کنسرت‌های این گروه می‌داند و در آن بسیاری از سازهای ابداعی محمدرضا شجریان به کار گیری شده‌اند.[۲۷]

آلبوم‌های بی‌تو بسر نمی‌شود، فریاد، هم‌نوا با بم، جام تهی، ساز خاموش، سرود مهر، غوغای عشق‌بازان، کنسرت محمدرضا شجریان و گروه آوا، آه باران و رندان مست همگی در دههٔ ۱۳۸۰ توسط شرکت دل آواز منتشر شدند.

دههٔ ۱۳۹۰[ویرایش]

محمدرضا شجریان آلبوم صوتی مرغ خوش‌خوان و آلبوم تصویری کنسرت محمدرضا شجریان و گروه شهناز در دبی که مربوط به همکاری او با گروه شهناز بود را در اوایل دههٔ ۹۰ منتشر کرد. پس از آن به صورت موقت با برادران پورناظری (تهمورس پورناظری و سهراب پورناظری) همکاری کرد که حاصل آن آلبوم رنگ‌های تعالی می‌باشد. البته این اثر به صورت رسمی منتشر نشده بلکه بر روی اینترنت پخش شده است. محمدرضا شجریان بعد از آن همکاری با برادران پورناظری را قطع کرد و در سال ۱۳۹۳ یک بار دیگر به همراه گروه شهناز یک تور کنسرت جهانی برگزار می‌کند.[۲۸]

قطع همکاری با صدا و سیما[ویرایش]

پس از دهمین دورهٔ انتخابات ریاست جمهوری ایران، محمدرضا شجریان در نامه‌ای به عزت الله ضرغامی از وی خواست تا از پخش آثار او در صدا و سیما خودداری کند. وی گفت: «سرودهایی که خوانده به‌ویژه سرود ایران، ای سرای امید متعلق به سال‌های ۱۳۵۷ و ۱۳۵۸ بوده و هیچ ارتباطی با شرایط کنونی ندارد». وی اعلام کرد سازمان صدا و سیما هیچ نقشی در تهیه این آثار نداشته و به حکم قانون و شرع از این سازمان خواسته صدا و آثار او را در هیچ‌یک از واحدهای رادیو و تلویزیون پخش نکند. صداوسیما در آستانه انتخابات و پس از آن به نحو گسترده‌ای از آثار شجریان (به ویژه سرود ایران، ای سرای امید) و سایر ترانه‌های با مضمون ملی استفاده می‌کرد.[۲۹] وی در گفتگو با بی‌بی‌سی گفت: «در شرایطی که مردم در بهت و حیرت هستند و به گفته آقای احمدی نژاد، خس و خاشاک به حرکت در آمده‌اند، صدای من در صدا و سیما جایی ندارد. صدای من صدای خس و خاشاک است و همیشه هم برای خس و خاشاک خواهد بود».[۱۱] وی در گفتگو با بی‌بی‌سی گفت که هربار که صدای خود را از این رسانه می‌شنود احساس شرم می‌کند و بدنش می‌لرزد.[۳۰][۲۹] وی همچنین در تظاهرات اعتراضی انتخابات ۸۸ دیده شد.[۳۱][۳۰]

سایر فعالیت‌ها[ویرایش]

تلاوت قرآن[ویرایش]

نوشتار اصلی: به یاد پدر

محمدرضا شجریان اولین بار نزد پدرش (حاج مهدی شجریان) که خود از قاریان مشهد بود قرائت قرآن را یاد گرفت.[۱۰] او برای اولین بار در ۱۲ سالگی به تلاوت قرآن در رادیو مشهد پرداخت. محمدرضا شجریان تا قبل از سال ۱۳۴۶ که به تهران مهاجرت کرد به صورت افتخاری در رادیو مشهد قرآن می‌خواند. پدر با آواز خواندن پسر موافق نبود و محمدرضا شجریان به همین دلیل تا چهار سال در رادیو تهران با نام «سیاوش بیدگانی» آواز خواند.[۱۲] محمدرضا شجریان در مصاحبه با بی‌بی‌سی گفته بود که پدر او می‌خواست خانوادهٔ آن‌ها (شجریان) بیش تر با چهرهٔ مذهبی شناخته شود و محمدرضا شجریان برای این که پدرش را ناراحت نکند از نام مستعار «سیاوش بیدگانی» استفاده کرد تا این که مهدی شجریان با احمد عبادی، نوازندهٔ نامی سه تار ملاقات کرد و پس از این ملاقات رضایت داد تا پسرش با نام اصلی آواز بخواند.[۱۱][۱۲] پس از آن محمدرضا شجریان در کنار آوازخوانی، قرائت قرآن را نیز ادامه داد. وی هم چنین در مسابقات جهانی تلاوت قرآن در سال ۱۳۵۷ (تابستان ۱۹۷۹) در مالزی هنگامی که قاری ایرانی قادر به شرکت در مسابقه نبوده است محمدرضا شجریان در مسابقه شرکت می‌کند و رتبه دوم جهان را به دست می‌آورد.[۳۲][۳۳]

در سال ۱۳۵۸ چهار آیه برگرفته از آیات قرآن را با صوت خواند و این آیات (که تمامی آن‌ها را ربنا شروع می‌شدند) در ماه رمضان در برنامه افطار پخش می‌شدند و به نام دعای ربنای شجریان معروف شدند. دعای ربنا به همراه مناجات مثنوی افشاری (این دهان بستی دهانی باز شد) به مدت ۳۰ سال جزء اصلی ترین برنامه‌های رادیو و تلویزیون برای ماه رمضان بودند.[۱] محمدرضا شجریان دعای ربنا را متعلق به مردم معرفی کرده و حتی هنگامی که صدا و سیما را از پخش آثار منع کرد، پخش دعای ربنا را به عنوان یک مورد استثنا منع نکرد.[۲۵]

یک مجموعه تلاوت قرآن به نام به یاد پدر وجود دارد که در قالب ۲ سی دی مجزا (به یاد پدر ۱ و به یاد پدر ۲) انتشار یافته و مروبط به برخی تلاوت‌های محمدرضا شجریان بین سال‌های ۱۳۵۷ تا ۱۳۶۱ می‌باشد. محمدرضا شجریان این اثر را پس از وفات پدرش، حاج مهدی شجریان برای یادبود او در سال ۱۳۷۸ منتشر کرد. این مجموعه شامل تلاوت سوره‌های سوره‌های قصص، انعام، فجر، بلد، فتح و نمل می‌باشد و البته شجریان در به یاد پدر ۲ دعای ربنا را نیز اضافه کرد.

او در مصاحبه با بی‌بی‌سی گفته بود که هنگامی که در زمینهٔ آواز آلبوم‌هایی را منتشر می‌کرد پدرش سفارش‌های زیادی به او می کرده که در کنار آواز چند مجموعه قرائت قرآن نیز منتشر کند اما او به خاطر پیشگیری از سوء تفاهم‌ها این کار را نمی کرده اما پس از وفات پدرش به این فکر بوده که باید به حرف او عمل می کرده و برای همین برخی از تلاوت‌هایش را در مجموعهٔ به یاد پدر منتشر می‌کند.[۱۱]

هم چنین فیلمی از قرائت قرآن محمدرضا شجریان در مراسم پدرش بر روی فضای مجازی منتشر شده است که در آن بخشی از سورهٔ الرحمن را تلاوت می‌کند. البته این فیلم ناقص بوده و کامل آن منتشر نشده است و تنهاترین فیلمی است که مربوط به قرائت قرآن محمدرضا شجریان می‌باشد.[۱۲][۳۴]

خوشنویسی[ویرایش]

محمدرضا شجریان علاوه بر استعدادش در آوازخوانی، علاقه زیادی به خوشنویسی ایرانی دارد. او از سال ۱۳۴۴ به فراگیری نستعلیق نزد ابراهیم بوذری و حسین میرخانی پرداخت.[۱۰] او در حال حاضر دارای درجه ممتاز در خط نستعلیق می‌باشد. محمدرضا شجریان آثار خطاطی خود را در نمایشگاهی در تالار وحدت به همراه منتخبی از خوشنویسان معاصر در سال ۱۳۸۹ به نمایش گذاست.[۳۵]

سازهای ابداعی[ویرایش]

نوشتار اصلی: نمایشگاه سازهای ابداعی محمدرضا شجریان ۱۳۹۰

محمدرضا شجریان مبدع چند ساز جدید در موسیقی ایرانی است. وی در اردیبهشت ۱۳۹۰ در نمایشگاه در تهران این سازها را رسماً به نمایش عمومی در آورد.[۳۶] برخی این سازها عبارتند از: صراحی، شهر آشوب، ساغر، کرشمه، سبو و...[۹]

نمایشگاه سازهای ابداعی شجریان ۱۳۹۰ نمایشگاهی از سازهای ابداعی محمدرضا شجریان (خواننده سنتی ایرانی) می‌باشد که در تاریخ ۱۸ اردیبهشت ۱۳۹۰ در تالار بهارخانه هنرمندان افتتاح گردید.[۳۷]

این سازها در کنسرت‌های محمدرضا شجریان به همراه گروه شهناز یا برادران پورناظری استفاده می‌شوند. مرغ خوش خوان، کنسرت محمدرضا شجریان و گروه شهناز در دبی و رنگ‌های تعالی از جمله آثاری هستند که در آن‌ها بخشی از سازهای ابداعی استفاده شده‌اند.

پروژه باغ هنر بم[ویرایش]

بعد از زلزله بم در دی ماه ۱۳۸۲ محمدرضا شجریان برای حمایت و همدردی با مردم زلزله‌زده بم در تهران چند نوبت به اجرای کنسرت هم‌نوا با بم پرداخت، او عواید کنسرت‌ها و فروش لوح‌های فشرده آن را به کمکی برای ایجاد باغ هنر بم که پایه‌گذار آن بود اختصاص داد، روند تکمیل پروژه باغ به کندی پیش رفت و با سنگ‌اندازی برخی مسوولین شجریان از ادامه این کار دلسرد و از این کار کنار کشید، او در نامه‌ای به رئیس شورای شهر وقت در سال ۱۳۸۸ نوشت: ماه‌ها است که توان ما به جای پیشبرد پروژه، به رفع حاشیه‌ها و مشکلات برخاسته از آن معطوف شده است. من دیگر توان مقابله با این همه موانع و دشواری‌های ناروای ایجاد شده را ندارم و از آن جایی که ابتدا با شورای محترم شهر بم طرف بودیم، اکنون نیز رسما این پروژه را به همان شورا تحویل می‌دهیم."
مشخصات پروژه باغ هنر بم: در جنوب غربی شهر بم با ۷ هزار مترمربع زیربنا با در نظر گرفتن سازه‌هایی مانند مدرسه موسیقی، گالری‌ها، کتابخانه هنری، واحدهای تجاری و فرهنگی و سالن اجتماعات.
به گفته مجریان پروژه باغ هنر بم، سعی شده است در طراحی، از مفاهیم معماری اصیل و بومی ایرانی با تاکید بر ملاحظات اقلیمی و منطقه‌ای استفاده شود. اجرای این پروژه پس از زلزله شهر بم در سال ۱۳۸۲ آغاز و ایجاد فضایی فرهنگی و هنری در بم در کنار تقویت و ایجاد روحیه‌ای تازه در بین ساکنان بم، هدف اصلی اجرای آن اعلام شده بود.
مردم نیز برای ساخت و پیشرفت پروژه کمک‌هایی مالی کردند.[۱۹]

با انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۹۲ و انتخاب مجدد شوراهای شهر فضای پیشین جای خود را به آرامش نسبی داد. رییس شورای شهرستان بم درباره پروژه باغ هنر بم می‌گوید: این پروژه را محمدرضا شجریان بعد از زلزله شهرستان بم برای کمک به مردم آسیب دیده شروع کرد حالا امیدواریم بعد از تغییر مدیریت شورای شهر بار دیگر همراهی وی را با پروژه‌ای که خود سنگ‌های اولش را گذاشت شاهد باشیم.[۱۸]

کنسرت‌ها[ویرایش]

محمدرضا شجریان، حسین علیزاده، کیهان کلهر و همایون شجریان در کنسرت لندن

محمدرضا شجریان کنسرت‌های زیادی برگزار کرده‌است، که اجرای زندهٔ آلبوم راست پنجگاه در جشن هنر شیراز در سال ۱۳۵۴ به همراه محمدرضا لطفی و ناصر فرهنگ‌فر از اولین و از مهم‌ترین آن‌ها به شمار می‌رود. از کارهای دیگرش، همکاری با گروه‌های عارف و شیدا و هم چنین کانون فرهنگی و هنری چاووش بود که آثاری به یادماندنی موسیقی ایران را شامل می‌شوند. شجریان پس از سال ۱۳۶۸ به همراه داریوش پیرنیاکان و جمشید عندلیبی به اجرای کنسرت در خارج از ایران پرداخت که حاصل آن‌ها آلبوم‌هایی مثل پیام نسیم و یاد ایام بود. اولین اجرای مرغ سحر شجریان نیز به یکی از کنسرت‌های سرو چمان که در همین دوران اجرا شده بود مربوط می‌شود. وی از اواخر دهه ۱۳۷۰ به برگزاری کنسرت به همراه حسین علیزاده، کیهان کلهر و همایون شجریان پرداخت و آلبوم‌هایی چون زمستان است و فریاد در همین دوران اجرا شدند. کنسرت هم‌نوا با بم نیز از جمله کنسرت‌های به یاد ماندنی محمدرضا شجریان می‌باشد که به همراه علیزاده، کلهر و همایون شجریان برگزار شده بود و در آن کنسرت، سبک جدیدی از آواز مرغ سحر را با هم‌خوانی فرزندش اجرا نمود. کنسرت هم نوا با بم جهت کمک به زلزله زدگان بم برگزار شد. محمدرضا شجریان در سال ۱۳۸۶ یک کنسرت برگزار کرد که در سال ۱۳۸۷ تحت عنوان کنسرت محمدرضا شجریان و گروه آوا در قالب یک آلبوم تصویری انتشار یافت.[۲۰] محمدرضا شجریان در سال ۱۳۸۷ یک گروه موسیقی به نام گروه شهناز را بنیان‌گذاری کرد و در سال ۱۳۸۷ به همراه این گروه یک کنسرت در تهران برگزار کرد و قطعات آن در استودیو نیز اجرا شدند و در آلبوم‌های رندان مست و مرغ خوش خوان منتشر شدند. مدتی بعد نیز خود آلبوم تصویری این کنسرت به بازار آمد.[۳۸] شجریان در سال ۱۳۸۹ یک تور جهانی کنسرت به همراه گروه شهناز برگزار کرد که از میان آن‌ها کنسرت در دبی، سالن شیخ راشد (فوریه ۲۰۱۱) در قالب آلبوم تصویری منتشر شد. در سال ۱۳۹۳ نیز شجریان به همراه این گروه یک تور کنسرت جهانی برگزار می‌کند.[۲۸][۳۹]

در ادامه فهرست برخی از کنسرت‌های معروف محمدرضا شجریان آمده است:

  • ۱۳۹۳ - تور بزرگ کنسرت به همراه گروه شهناز در کشورهای مختلف[۲۸][۳۹]
  • ۱۳۹۲ - اجرای رنگ‌های تعالی به همراه برادران پورناظری
  • ۱۳۸۹ - تور بزرگ کنسرت به همراه گروه شهناز در آمریکا، استرالیا، ترکیه، انگلیس و... که از میان آن‌ها کنسرت در دبی، سالن شیخ راشد (فوریه ۲۰۱۱) توسط شرکت دل آواز به بازار آمده است و کنسرت در لندن به صورت رسمی توسط بی‌بی‌سی پخش شده است.
  • ۱۳۸۷ - اجرای زنده آلبوم‌های رندان مست و مرغ خوش خوان در تهران (پاییز ۱۳۸۷) به همراه گروه شهناز، این کنسرت مدتی بعد از انتشار آلبوم‌های استودیویی اش به صورت تصویری توسط شرکت دل آواز به بازار آمد.[۳۸]
  • ۱۳۸۶ - کنسرت محمدرضا شجریان و گروه آوا، شامل دو بخش به نام‌های سخن عشق و غوغای عشق‌بازان، اجرا به همراه گروه آوا، انتشار توسط شرکت دل آواز در سال ۱۳۸7[۲۰]
  • ۱۳۸۴ - اجرای زنده آلبوم‌های ساز خاموش و سرود مهر در تهران (پاییز ۱۳۸۴) به همراه همایون شجریان، حسین علیزاده و کیهان کلهر
  • ۱۳۸۲ - کنسرت هم‌نوا با بم، اجرا در تهران جهت کمک به زلزله‌زدگان بم و همدلی و هم‌دردی با مردم شهر بم، به همراه همایون شجریان، حسین علیزاده و کیهان کلهر، این کنسرت در قالب آلبوم تصویری توسط شرکت دل آواز به بازار آمده است.
  • ۱۳۸۱ - اجرای زندهٔ آلبوم فریاد در لس آنجلس (پاییز ۱۳۸۱) به همراه همایون شجریان، حسین علیزاده و کیهان کلهر
  • ۱۳۷۹ - اجراهای زندهٔ آلبوم زمستان است بر اساس شعر زمستان اثر اخوان ثالث، به همراه همایون شجریان، حسین علیزاده و کیهان کلهر در اروپا، آمریکا و کانادا (زمستان ۱۳۷۹)، اجرای کالفرنیا در آلبوم صوتی زمستان است منتشر شده است.
  • ۱۳۷۷ - اجرای ارکستر ملی ایران با نود و سه نوازنده به رهبری فرهاد فخرالدینی و آواز محمدرضا شجریان در باغ موزه چهلستون در تیرماه سال ۱۳۷۷ با حضور حسن کسایی، شاه زیدی و فریدون مشیری و علی تجویدی به عنوان مهمانان افتخاری.
  • ۱۳۷۳ - آلبوم قاصدک به همراه پرویز مشکاتیان و همایون شجریان، آخرین همکاری شجریان و مشکاتیان، این آلبوم هرگز به صورت رسمی و با کیفیت مناسب ارائه نشد.
  • ۱۳۷۱ - اجرای زندهٔ آلبوم یاد ایام در آمریکا به همراه داریوش پیرنیاکان، جمشید عندلیبی و همایون شچریان، اولین اثر با حضور همایون شجریان، این اثر در آلبوم صوتی یاد ایام به بازار آمده است و فیلم آن در فضای اینترنت انتشار یافته است.
  • ۱۳۷۰ - اجرای زندهٔ آلبوم پیام نسیم در سوئیس به همراه داریوش پیرنیاکان، جمشید عندلیبی و مرتضی اعیان، آهنگ سازی تمامی قطعات را نیز خود محمدرضا شجریان بر عهده داشته است، این اثر در آلبوم صوتی پیام به بازار آمده است و فیلم آن در فضای اینترنت انتشار یافته است.
  • ۱۳۵۶ - اجرای زندهٔ آلبوم چهره به چهره در حافظیه شیراز (جشن هنر سال ۱۳۵۶) به همراه گروه شیدا به سرپرستی و آهنگ سازی محمدرضا لطفی، این اثر در آلبوم صوتی چهره به چهره انتشار یافته است.
  • ۱۳۵۴ - اجرای زندهٔ آلبوم راست پنجگاه در حافظیه شیراز (جشن هنر سال ۱۳۵۴) به همراه محمدرضا لطفی و ناصر فرهنگ‌فر، این اثر در آلبوم صوتی راست پنجگاه انتشار یافته است و فیلم آن نیز در همان زمان توسط تلویزیون پخش شده است.

قدردانی و جوایز[ویرایش]

جوایز یونسکو و گرمی[ویرایش]

در سال ۱۳۷۸ موفق به دریافت جایزه پیکاسو[۱۶][۱۰] و دیپلم افتخار از طرف سازمان یونسکو در پاریس شد. این جایزه هر پنج سال به هنرمندی که برای شناساندن فرهنگ و هنر کشورش می‌کوشد اهدا می‌شود. پیش از وی، این جایزه را نصرت فاتح‌علی‌خان خواننده قوالی از پاکستان دریافت کرده بود. محمدرضا شجریان در سال ۲۰۰۶ نشان موتزارت را از سازمان یونسکو دریافت کردند. محمدرضا شجریان ۲ سال به خاطر آلبوم‌های فریاد[۱۷] و بی تو به سر نمی‌شود، نامزد جایزه گرمی شد. جایزه گرمی معتبرترین جایزه موسیقی در آمریکا می‌باشد. هرساله ۵ کاست از بخش موسیقی کلاسیک برای نامزدی این جایزه معرفی می‌گردند.

نشان شوالیه[ویرایش]

نشان شوالیهٔ ملی لیاقت در آیینی رسمی، شامگاه دوم تیر ۱۳۹۳ (۲۳ ژوئن ۲۰۱۴) در سفارت فرانسه در تهران به شجریان اهدا شد. در این آیین؛ شجریان نشان عالی وزارت فرهنگ و هنر دولت فرانسه را از برونو فوشه، سفیر فرانسه در تهران دریافت کرد و نامش در رتبه کسانی که این نشان را از دولت فرانسه دریافت کرده؛ ثبت شد.[۴۰][۴۱]

در این آیین؛ کنار شجریان چهره‌هایی فرهنگی چون محمود دولت‌آبادی، جواد مجابی، محمد سریر، حمیدرضا نوربخش، عباس کیارستمی، لیلا حاتمی، سیمین بهبهانی و شاهرخ تویسرکانی حضور داشتند. تاکنون از ایران محمود حسابی (بنیانگذار فیزیک و مهندسی نوین در ایران)، عباس کیارستمی (کارگردان سینما)، پری صابری (کارگردان تئاتر)، جلال ستاری (اسطوره‌شناس)، محمدعلی سپانلو (شاعر) و لیلا حاتمی (بازیگر سینما) و شهرام ناظری (دیگر خواننده مطرح موسیقی ایران) این نشان را دریافت کرده‌اند. البته در کنار این نشان، نشان «آفسیر» که نشانی بالاتر از شوالیه است را دولت فرانسه تاکنون به اصغر فرهادی (فیل مساز)، علیرضا سمیع‌آذر و پروفسور ناصر دارابی‌ها اهدا کرده است.

در کل محمدرضا شجریان و شهرام ناظری تنهاترین خوانندگانی هستند که تاکنون این جایزه را دریافت کرده‌اند.[۴۰]

تجلیل دانشگاه استنفورد[ویرایش]

از محمدرضا شجریان به عنوان استاد آواز ایرانی در مراسم متعددی اجلال شده‌است از جمله در جمعه ۲۸ آبان ماه ۱۳۸۹ مراسمی با نام «سومین سال بزرگداشت ادب و هنر پارسی» در دانشگاه استنفورد آمریکا برگزار شد که طی آن جایزه این بزرگداشت توسط بنیان‌گذار آن بیتا دریاباری که همسر سابق امید کردستانی یکی از مدیران ارشد شرکت گوگل است به محمدرضا شجریان استاد موسیقی ایرانی تعلق گرفت.[۴۲]

در این مراسم جایزه «بیتا» به محمدرضا شجریان که طی سالیان متمادی کنسرت‌های زیادی را در داخل ایران و کشورهای اروپایی، آمریکا و کانادا برگزار کرده‌است به دلیل تلاش فراوانش برای حفظ و ترویج موسیقی ایران اهدا شد.

در این مراسم محمدرضا شجریان پس از دریافت جایزه پشت تریبون قرار گرفت و ضمن تشکر از دانشگاه استنفورد و بیتا دریاباری به سوالات جمع حاضر در سالن که بیشتر ایرانی بودند پاسخ داد. لازم به گفتن است که این جایزه توسط بخش مطالعات ایرانی دانشگاه استنفورد آمریکا بنیان نهاده شده و در اولین سال برگزاری این مراسم، سیمین بهبهانی نویسنده و غزل‌سرای معاصر ایرانی این جایزه را دریافت کرده بود.

محتوای کاری[ویرایش]

بیش تر آوازها و تصنیف‌های اجرا شده توسط محمدرضا شجریان گزیده‌ای بوده از سروده‌های شاعران بزرگ ایران چون سعدی، حافظ، مولوی، باباطاهر، خیام، عطار و برخی تصنیف‌های قدیمی با مضامین عاشقانه و اجتماعی. وی همچنین، در برخی کنسرت‌ها و کارهای جدیدتر خود از «شعر نو» شاعرانی چون فریدون مشیری، نیما یوشیج، سهراب سپهری، شفیعی کدکنی، مهدی اخوان‌ثالث و هوشنگ ابتهاج استفاده کرده‌است. از جمله کارهای مشترک او گزیده‌ای است از رباعیات خیام با صدای شجریان و رباعی‌خوانی احمد شاملو. همچنین، وی تعدادی از دعاهای قرآنی را در اثر مشهور به دعای ربّنا خوانده‌است که در هنگام افطارهای ماه رمضان از صدا و سیمای ایران پخش می‌شد. همچنین بعد از درگذشت پدرش که از اساتید و قاریان مشهور قرآن در مشهد بود برخی از تلاوت‌های قرآن خود را با عنوان به یاد پدر در دو سی دی مجزا (به یاد پدر ۱ و به یاد پدر ۲) منتشر کرد.[۱۱][۱۲]

شاگردان سرشناس[ویرایش]

محمدرضا شجریان در زمینهٔ آواز شاگردان بسیاری را تعلیم داده است که برخی از معروف ترین آن‌ها عبارت اند از:[۴۳][۴۴]

آثار[ویرایش]

آلبوم‌های منتشر شده[ویرایش]

آلبوم‌ها
نام آلبوم سال اجرا / انتشار آهنگ ساز نوازندگان خواننده ناشر توضیحات
جان جان ۱۳۵۵ محمدرضا لطفی، ابوالحسن صبا گروه شیدا YesY آوای شیدا اجرا در دستگاه سه‌گاه، اشعار از عطار و هوشنگ ابتهاج، مربوط به جشن هنر طوس (تیر 1355)
چهره به چهره ۱۳۵۶ محمدرضا لطفی گروه شیدا YesY دل آواز اجرا در سال ۱۳۵۶ (حافظیه شیرازی، جشن هنر) در دستگاه نوا
گلبانگ شجریان ۱ (بت چین) ۱۳۵۷ علی‌اکبر شیدا فرامرز پایور، هوشنگ ظریف و... YesY ماهور اجرای تصانیف علی‌اکبر شیدا با همکاری فرامرز پایور (سنتور) و هوشنگ ظریف (تار)، تنظیم فریدون شهبازیان، امروزه این اثر به همراه گلبانگ شجریان شمارهٔ ۲ در یک مجموعه شامل ۲ سی دی به فروش می‌رسد، سایر نوازندگان این اثر ناشناس می‌باشند
گلبانگ شجریان ۲ (دولت عشق) ۱۳۵۷ حسن یوسف‌زمانی احمد عبادی، علی‌اصغر بهاری و... YesY ماهور با همکاری احمد عبادی (سه‌تار) و علی‌اصغر بهاری (کمانچه)، امروزه این اثر به همراه گلبانگ شجریان شمارهٔ ۱ در یک مجموعه شامل ۲ سی دی به فروش می‌رسد، سایر نوازندگان این اثر ناشناس می‌باشند
چاووش ۱ (به یاد عارف) ۱۳۵۷ محمدرضا لطفی گروه شیدا YesY جهان موزیک، آوای شیدا اولین آلبوم از مجموعهٔ چاووش، اجرا در در آواز بیات ترک (سال 1356)، ابتدا با نام چاووش 1 (به یاد عارف) جهان موزیک و امروزه با نام به یاد عارف تصحیح و توسط آوای شیدا به بازار آمده است، با توجه به این که در آن زمان موسیقی سنتی ایرانی در انزوا بود و موسیقی غربی در ایران رواج بیش تری پیدا کرده بود این اثر از اولین آثاری است که موسیقی سنتی را دوباره احیا کردند.[۴۶]
چاووش ۲ ۱۳۵۷ محمدرضا لطفی گروه شیدا محمدرضا شجریان، شهرام ناظری موسسه فرهنگی و هنری چاووش اولین آلبوم انتشار یافته با آواز شهرام ناظری، شامل دو بخش: شب نورد (برادر نوجوونه، با صدای محمدرضا شجریان) و آزادی (آن زمان که بنهادم، با صدای شهرام ناظری)، گوینده: مهدی فتحی
چاووش ۳ ۱۳۵۷ محمدرضا لطفی، حسن علیزاده گروه شیدا محمدرضا شجریان، بیژن کامکار، شهرام ناظری موسسه فرهنگی و هنری چاووش در این آلبوم اشعار هوشنگ ابتهاج (ه. الف. سایه)، جواد آذر، سیاوش کسرایی، ابوالقاسم لاهوتی، محمد فرخی یزدی، حمید حمزه و امیر برغشی استفاده شده‌است. حال و هوای این آلبوم انقلابی و حماسی است و به خوبی بیانگر احساسات و تفکرات سال‌های اولیه انقلاب ۱۳۵۷ است.
چاووش ۶ ۱۳۵۸ پرویز مشکاتیان، محمدجلیل عندلیبی گروه شیدا YesY موسسه فرهنگی و هنری چاووش اجرا در در آذرماه سال ۱۳۵۸ در دانشگاه ملی، مرتبط با حوادث و شرایط اجتماعی ایران در زمان وقوع انقلاب، سرپرست گروه: محمدرضا لطفی
چاووش ۷ ۱۳۵۸ محمدرضا لطفی، پرویز مشکاتیان، هوشنگ کامکار، حسین علیزاده گروه‌های شیدا و عارف محمدرضا شجریان، شهرام ناظری موسسه فرهنگی و هنری چاووش انتشار در اولین سالگرد انقلاب ۱۳۵۷ ایران
راز دل (خون جوانان وطن) ۱۳۵۸ فرامرز پایور، عارف قزوینی گروه پایور YesY دل آواز گروه پایور به سرپرستی فرامرز پایور، کنسرت دشتی اجرای تیر ۱۳۵۸، دربرگیرندهٔ تصنیف معروف از خون جوانان وطن لاله دمیده (اثر عارف قزوینی)
خلوت گزیده ۱۳۵۹ - ۱۳۶۲ فرامرز پایور، پرویز مشکاتیان گروه اساتید، پرویز مشکاتیان و ناصر فرهنگ فر YesY دل آواز شامل ۲ بخش: بخش اول مربوط به گروه نوازی گروه اساتید موسیقی ایران و بخش دوم کنسرت سنتور و تنبک مشکاتیان و فرهنگ فر، اجرا در دستگاه شور، امروزه این اثر به همراه آلبوم انتظار دل در یک مجموعه به فروش می‌رسد
انتظار دل فرامرز پایور گروه اساتید YesY دل آواز امروزه این اثر به همراه آلبوم خلوت گزیده در یک مجموعه به فروش می‌رسد
سپیده ۱۳۵۸ محمدرضا لطفی، پرویز مشکاتیان گروه شیدا YesY آوای شیدا با همکاری هوشنگ ابتهاج و پرویز مشکاتیان، دربرگیرندهٔ تصنیف معروف ایران ای سرای امید (تصنیف سپیده) (شعر هوشنگ ابتهاج، اثر محمدرضا لطفی) که در شب 22 بهمن 1357 اولین سرودی بود که از رادیو پخش شد، ضبط شده ی یکی از کنسرت های گروه شیدا، اجرا در آذرماه 1358[۱۵]
پیوند مهر ۱۳۶۳ فرهنگ شریف، جهانگیر ملک YesY دل آواز اجرا در دستگاه شور و آواز ابوعطا، اشعار از سعدی، اجرای خصوصی اردیبهشت ۱۳۶۳،
بیداد ۱۳۶۴ پرویز مشکاتیان گروه‌های شیدا و عارف، غلامحسین بیگجه‌خانی و جمشید محبی YesY دل آواز از دو بخش تشکیل شده که بخش اول در دستگاه همایون و با آهنگ‌سازی پرویز مشکاتیان و بخش دوم در همایون و شور و با نوازندگی تار توسط غلامحسین بیگجه‌خانی است.
آستان جانان ۱۳۶۴ پرویز مشکاتیان پرویز مشکاتیان، ناصر فرهنگ‌فر YesY دل آواز در سال ۱۳۶۲ در سفارت ایتالیا در تهران اجرا و در سال ۱۳۶۴ منتشر شد، اشعار از حافظ و باباطاهر
سر عشق (ماهور) ۱۳۶۵ علی‌اکبر شیدا پرویز مشکاتیان، محمد موسوی YesY دل آواز در سال ۱۳۶۱ اجرا و در سال ۱۳۶۵ منتشر شد. این آلبوم در دستگاه ماهور اجرا شده‌است، اشعار از سعدی، حافظ، باباطاهر، مولانا و علی اکبر شیدا
نوا (مرکب خوانی) ۱۳۶۵ پرویز مشکاتیان، ابوالحسن صبا، سعید هرمزی گروه عارف YesY دل آواز این آلبوم در دستگاه نوا آغاز شده و سپس در گوشه‌هایی از شور، بیات ترک و سه‌گاه ادامه می‌یابد، اشعار از سعدی، باباطاهر و مولوی
دود عود ۱۳۶۷ پرویز مشکاتیان ارکستر سمفونیک تهران، بهنام مناهجی، بیژن کامکار، ارژنگ کامکار، داریوش طلایی YesY هم آواز آهنگ تنظیم این آلبوم با کامبیز روشن‌روان بود، در سال ۱۳۶۶ اجرا و در ۱۳۶۸ منتشر شد، اشعار از مولوی و عطار
دستان ۱۳۶۷ پرویز مشکاتیان گروه عارف YesY دل آواز در دستگاه چهارگاه، اشعار از حافظ و سعدی
ساز قصه‌گو و کنسرت بزرگداشت حافظ ۱۳۶۷ فرامرز پایور، داریوش پیرنیاکان، محمدرضا شجریان گروه پایور، داریوش پیرنیاکان YesY دل آواز شامل دو بخش: بخش اول با نام ساز قصه‌گو با اجرای گروه پایور، بخش دوم مربوط به کنسرتی به مناسبت بزرگداشت حافظ که در سال ۱۳۶۷ به همراه پیرنیاکان، اشعار از حافظ و جواد آذر
پیام نسیم ۱۳۷۰ YesY داریوش پیرنیاکان، مرتضی اعیان، جمشید عندلیبی YesY دل آواز کنسرت ابوعطا اجرای بستن (آمریکا)، اشعار حافظ و حکیم صفای اصفهانی
دل مجنون ۱۳۷۰ داریوش پیرنیاکان، محمدرضا شجریان داریوش پیرنیاکان، مرتضی اعیان، جمشید عندلیبی YesY دل آواز اجرا در بیات زند و افشاری (تابستان ۱۳۶۹)، اشعار از حافظ و مولوی، اجرای لس آنجلس
سرو چمان ۱۳۷۰ داریوش پیرنیاکان، محمدرضا شجریان داریوش پیرنیاکان، مرتضی اعیان، جمشید عندلیبی YesY دل آواز اجرا در دستگاه ماهور، اشعار از جواد آذر و حافظ، کنسرت ماهور اجرای کالسروهه
آسمان عشق ۱۳۷۱ داریوش پیرنیاکان، سعید فرج پوری، محمدرضا شجریان گروه آوا YesY دل آواز اجرا در دستگاه سه گاه، اشعار از عطار و مولوی، اجرا در مهر ۱۳۷۰
دلشدگان ۱۳۷۱ حسین علیزاده YesY دل آواز کلیه آوازها و قطعات در فیلمی با همین نام (به کارگردانی علی حاتمی) استفاده شدند، اشعار از فریدون مشیری، حافظ و علی حاتمی
رباعیات خیام فریدون شهبازیان YesY ماهور در این اثر احمد شاملو ۳۰ رباعی از خیام را دکلمه می‌کند و محمدرضا شجریان ۵ رباعی را با آواز می‌خواند.
چشمه نوش ۱۳۷۲ محمدرضا لطفی محمدرضا لطفی، مجید خلج YesY دل آواز بداهه خوانی و بداهه نوازی در راست پنجگاه و مرکب خوانی، کنسرت پاریس سال ۱۳۷۲، اشعار از حافظ و باباطاهر
بهاریه ۱۳۷۳ پرویز مشکاتیان پرویز مشکاتیان، داریوش پیرنیاکان، همایون شجریان، ناصر فرهنگ فر محمدرضا شجریان، ناصر فرهنگ فر دل آواز در دستگاه‌های ماهور و چهارگاه، بخش اول به مناسبت نوروز ۱۳۷۳، بخش دوم شامل سنتور (مشکاتیان) و تنبک و آواز (فرهنگ فر) در کنسرت در انجمن فرهنگی ایران و ژاپن، اولین اثر با حضور همایون شجریان
یاد ایام ۱۳۷۴ داریوش پیرنیاکان، محمدرضا شجریان داریوش پیرنیاکان، جمشید عندلیبی، همایون شجریان YesY دل آواز کنسرت آمریکا در تابستان ۱۳۷۱، در دستگاه شور
جان عشاق ۱۳۷۴ پرویز مشکاتیان ارکستر سمفونیک، جواد معروفی YesY دل آواز تنظیم: محمدرضا درویشی، امروزه این اثر به همراه گنبد مینا در یک مجموعه به فروش می‌رسد
گنبد مینا ۱۳۷۴ پرویز مشکاتیان YesY دل آواز اجرادر مایه‌های دشتی، سه گاه، ماهور و چهارگاه، امروزه این اثر به همراه جان عشاق در یک مجموعه به فروش می‌رسد
پیغام اهل دل ۱۳۷۴ منصور صارمی YesY دل آواز پیغام اهل دل یا همایون مثنوی، اجرا در آذر سال ۱۳۶۳، در دستگاه همایون و مرکب‌خوانی، اشعار از فخرالدین عراقی و فیض کاشانی
در خیال ۱۳۷۵ مجید درخشانی عبدالنقی افشارنیا، بهداد بابایی، مجید درخشانی، بیژن کامکار، پشنگ کامکار، ارسلان کامکار، ارژنگ کامکار YesY دل آواز در دستگاه سه‌گاه و آواز بیات ترک، اشعار از سعدی و مولوی
رسوای دل ۱۳۷۵ مرتضی محجوبی، علی اکبر شیدا گروه آوا YesY دل آواز اشعار از رهی معیری، باباطاهر و علی اکبر شیدا، مربوط به کنسرت سه گاه در دبی
عشق داند ۱۳۷۶ محمدرضا لطفی YesY دل آواز بداهه‌نوازی تار محمدرضا لطفی در آواز ابوعطا، تصنیف بهار دلکش علاوه در این آلبوم در یک برنامه تلویزیونی توسط لطفی و شجریان اجرا شده بود. اجرا در سال ۱۳۵۹
شب وصل ۱۳۷۶ درویش خان داریوش طلایی، سعید فرج پوری، همایون شجریان YesY دل آواز در دستگاه ماهور، اشعار از حافظ، سعدی و محمدتقی بهار
معمای هستی ۱۳۷۶ محمدرضا لطفی، حسن کسایی محمدرضا لطفی، عبدالنقی افشارنیا، همایون شجریان YesY دل آواز در دستگاه شور، اشعار از حافظ
راست‌پنجگاه ۱۳۷۷ محمدرضا لطفی، علی اکبر شیدا محمدرضا لطفی، ناصر فرهنگ فر YesY دل آواز اجرا در سال ۱۳۵۴ (در حافظیه شیراز، جشن هنر)، انتشار ۱۳۷۷
شب، سکوت، کویر ۱۳۷۷ کیهان کلهر کیهان کلهر، قربان سلیمانی، علی آبچوری، حسین ببی، علیرضا سلیمانی، بیژن کامکار، حسین بهروزی‌نیا، اردوان کامکار، مرتضی اعیان، سیامک نعمت‌ناصر، همایون خسروی، بهزاد فروهری YesY دل آواز بر اساس موسیقی مقامی خراسان با آواز محلی محمدرضا شجریان
آهنگ وفا ۱۳۷۸ سعید هرمزی، درویش خان گروه آوا محمدرضا شجریان، همایون شجریان دل آواز اجرا در در دستگاه ماهور، اشعار از محمدتقی بهار
آرام جان ۱۳۷۸ رضا محجوبی، عارف قزوینی، علی‌اکبر شیدا، محمدرضا شجریان گروه آوا YesY دل آواز در مایهٔ افشاری، مربوط اجرای زنده در وین در پاییز سال ۱۳۷۷
بوی باران ۱۳۷۸ حسین یوسف زمانی YesY دل آواز اجرا در دستگاه چهارگاه و افشاری
زمستان است ۱۳۷۹ حسین علیزاده، کیهان کلهر، همایون شجریان YesY دل آواز اجرای شعر معروف زمستان (اثر مهدی اخوان ثالث)، بداهه خوانی و بداهه نوازی در مقام داد و بیداد (ابداع علیزاده)، مربوط به کنسرت کالیفرنیا در زمستان ۱۳۷۹
بی‌تو بسر نمی‌شود ۱۳۸۱ حسین علیزاده حسین علیزاده، کیهان کلهر، همایون شجریان محمدرضا شجریان، همایون شجریان دل آواز در دستگاه نوا و آواز بیات کرد، اشعار از مولوی، عطار، حافظ و باباطاهر
فریاد ۱۳۸۱ حسین علیزاده، کیهان کلهر، محمدرضا شجریان حسین علیزاده، کیهان کلهر، همایون شجریان محمدرضا شجریان، همایون شجریان دل آواز اجرا در آذر ۱۳۸۱، در دستگاه راست پنجگاه، شور و همایون، اشعار از سعدی، حافظ، مهدی اخوان ثالث، قرة العین، فریدون مشیری و محمدرضا شفیعی کدکنی
هم‌نوا با بم ۱۳۸۲ حسین علیزاده، کیهان کلهر، همایون شجریان محمدرضا شجریان، همایون شجریان دل آواز برگزاری کنسرت جهت کمک به زلزله زدگان بم
جام تهی ۱۳۸۳ محمدرضا لطفی، ابوالحسن صبا حبیب‌الله بدیعی، فرامرز پایور، محمدرضا لطفی، حسین علیزاده YesY راویان هنر شرق این مجموعه سال‌ها پیش از آن، در اوایل دههٔ ۵۰، ساخته و تنظیم شده بود و از برنامهٔ گل‌های تازه با شمارهٔ ۷۷ از رادیو پخش شده بود و با نام پر کن پیاله را شناخته می‌شد. گوینده: آذر پژوهش، تنظیم کننده: فریدون شهبازیان
ساز خاموش ۱۳۸۶ حسین علیزاده حسین علیزاده، کیهان کلهر، همایون شجریان محمدرضا شجریان، همایون شجریان دل آواز در آواز دشتی، بخش اول کنسرت آذر ماه سال ۱۳۸۴ در تالار بزرگ کشور در تهران
سرود مهر ۱۳۸۶ حسین علیزاده حسین علیزاده، کیهان کلهر، همایون شجریان محمدرضا شجریان، همایون شجریان دل آواز در آواز بیات ترک و افشاری، بخش دوم کنسرت آذر ماه سال ۱۳۸۴ در تالار بزرگ کشور در تهران
غوغای عشق‌بازان ۱۳۸۶ سعید فرج‌پوری، مجید درخشانی، محمدرضا شجریان گروه آوا محمدرضا شجریان، همایون شجریان دل آواز اجرای استودیویی بخش دوم کنسرت محمدرضا شجریان و گروه آوا، در دستگاه شور و افشاری، اشعار از سعدی و مولوی
کنسرت محمدرضا شجریان و گروه آوا ۱۳۸۷ سعید فرج‌پوری، مجید درخشانی، محمدرضا شجریان گروه آوا محمدرضا شجریان، همایون شجریان دل آواز آلبوم تصویری (کنسرت) شامل دو بخش: در بخش اول که سخن عشق نام دارد قطعاتی از ساخته‌های محمدرضا شجریان و مجید درخشانی بر اساس اشعاری از سعدی اجرا شده است و بخش دوم در قالب آلبوم استودیویی غوغای عشق‌بازان انتشار یافته است.
آه باران ۱۳۸۸ حسین یاحقی، مرتضی محجوبی، مزدا انصاری، محمدرضا شجریان فرهنگ شریف، فخری ملک‌پور، همایون شجریان و ارکستر YesY دل آواز در فرم و فضای موسیقی گل‌ها، انتشار به یاد حسین یاحقی، مرتضی محجوبی، رهی معیری و غلامحسین بنان، تنظیم: مزدا انصاری
رندان مست ۱۳۸۸ مجید درخشانی، میرزا عبدالله، حسام السلطنه مراد و محمدرضا شجریان گروه شهناز YesY دل آواز بخش اول کنسرت گروه شهناز در تهران (سال ۱۳۸۷) که در استودیو اجرا شده است، در دستگاه همایون
مرغ خوش‌خوان ۱۳۹۰ YesY گروه شهناز YesY دل آواز بخش دوم کنسرت گروه شهناز در تهران (سال ۱۳۸۷) که در استودیو اجرا شده است، در دستگاه شور
کنسرت محمدرضا شجریان و گروه شهناز در دبی مجید درخشانی، میرزا عبدالله، پرویز مشکاتیان، مرتضی خان نی داوود و محمدرضا شجریان گروه شهناز YesY دل آواز آلبوم تصویری (کنسرت) در دستگاه‌های همایون و ماهور مربوط به کنسرت دبی، سالن شیخ راشد، اجرا در فوریه ۲۰۱۱
رنگ‌های تعالی محمدرضا شجریان، برادران پورناظری برادران پورناظری (تهمورس پورناظری و سهراب پورناظری) و نوازندگانی از گشورهای مختلف جهان YesY . شامل ۴ تصنیف (۳ قطعه صوتی و ۱ قطعه تصویری)، به صورت رسمی از طرف هیچ ناشری پخش نشده بلکه بر روی اینترنت انتشار یافته است
  • شهریور ۱۳۸۸ -زبان آتش تک آهنگی در آواز دشتی با شعری از فریدون مشیری که به گفته خودش، در مصاحبه با رادیو آمریکا (برنامه دو روز اول)، در واکنش به حوادث پس از انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۸۸ خوانده شده‌است.[۲۵]
  • ۱۳۷۸ - قرآن در دستگاه فارسی که پس از فوت پدرشان با نام به یاد پدر در دو سی دی مجزا (به یاد پدر ۱ و به یاد پدر ۲) به بازار آمد. این مجموعه شامل تلاوت سوره‌های سوره‌های قصص، انعام، فجر، بلد، فتح و نمل می‌باشد و البته شجریان در به یاد پدر ۲ دعای ربنا را نیز اضافه کرد.
  • ۱۳۵۸ - دعای ربّنا[۱]

آثار بدون انتشار رسمی[ویرایش]

آثار زیر در فهرست آثار خصوصی محمدرضا شجریان با هنرمندان مختلف قرار دارند و اطلاعات کامل یا دقیقی از بسیاری از این‌ها در دسترس نیست. البته آثار خصوصی محمدرضا شجریان بسیارند اما در زیر تنها نام آثار معروف که در دست مردم قرار دارند می‌آید.

برنامه‌های اجرا شده در رادیو[ویرایش]

محمدرضا شجریان در بیش تر اجراهای رادیویی خود به علت عدم رضایت پدرش از نام مستعار «سیاوش بیدگانی» استفاده کرده است.[۱۱]

برنامه‌های رادیو
نام برنامه شماره برنامه
برنامه گل‌ها[۴۷][۴۸]
برنامه گل‌های رنگارنگ ۴۷۲، ۵۴۱ الف، ۵۴۱ ب، ۵۴۴ ب، ۵۶۲ ب، ۵۶۷، ۵۷۲ ب، ۵۷۴، ۵۷۵، ۵۷۸، ۵۸۰ الف، ۵۸۰ ب
برنامه گل‌های تازه ، ۲۳، ۲۵، ۳۱، ۳۷، ۴۲، ۴۸، ۵۳، ۵۴، ۵۸، ۶۰، ۶۵، ۶۶، ۷۱، ۷۲، ۷۵، ۷۷، ۸۵، ۸۷، ۹۲، ۹۷، ۱۰۰، ۱۰۲، ۱۰۴، ۱۰۶، ۱۰۷، ۱۲۱، ۱۲۳، ۱۲۵، ۱۲۸، ۱۳۳، ۱۳۸، ۱۴۰، ۱۴۲، ۱۴۴، ۱۴۷، ۱۵۱، ۱۵۳ الف، ۱۵۳ ب، ۱۵۴، ۱۵۶، ۱۵۸، ۱۶۰، ۱۶۲، ۱۶۶، ۱۶۹، ۱۷۱، ۱۷۵، ۱۷۶، ۱۷۸، ۱۸۰، ۱۸۴، ۱۸۲ الف، ۱۸۲ ب، ۱۸۵، ۱۸۷، ۱۸۸، ۱۹۰
برنامه گلچین هفته ۲، ۳، ۶، ۷، ۱۰، ۱۴، ۱۷، ۱۸، ۲۱، ۲۲، ۲۳، ۲۴، ۲۶، ۲۹، ۳۰، ۳۲، ۳۴، ۳۷، ۳۸، ۴۰، ۴۱، ۴۲، ۴۳، ۴۴، ۴۷، ۴۸، ۴۹، ۵۰، ۵۲، ۵۳، ۵۴، ۵۵، ۵۷، ۵۸، ۶۰، ۶۱، ۶۶، ۶۷، ۶۸، ۷۰، ۷۱، ۷۲، ۷۳، ۷۶، ۷۷، ۷۸، ۷۹، ۸۰، ۸۱، ۸۲، ۸۳، ۸۴، ۸۵، ۸۶، ۸۸، ۸۹، ۹۳، ۹۴، ۹۶، ۹۸، ۱۰۰، ۱۰۴، ۱۰۵، ۱۰۷، ۱۰۹، ۱۱۱، ۱۱۴
برنامه برگ سبز ۲۱۶، ۲۴۲، ۲۴۵، ۲۴۶، ۲۴۷، ۲۴۸، ۲۴۹، ۲۵۰، ۲۵۱، ۲۵۵، ۲۵۸، ۲۶۱، ۲۷۱، ۲۷۹، ۲۸۳، ۲۸۷، ۲۸۸، ۲۹۲، ۳۰۶، ۳۰۸ الف
برنامه یک شاخه گل ۴۰۲، ۴۰۷، ۴۱۰، ۴۱۲، ۴۱۳، ۴۱۷، ۴۱۸، ۴۲۵، ۴۳۹، ۴۴۶، ۴۴۷، ۴۵۰، ۴۵۷
برنامه موسیقی ایرانی ، ۲، ۹، ۱۰، ۳۱، ۳۲، ۳۳، ۵۳، ۵۴، ۵۵، ۹۶، ۱۰۴، ۱۰۵، ۱۰۶، ۱۰۷، ۱۰۸، ۱۰۹، ۱۱۰، ۱۱۱، ۱۱۲، ۱۱۳، ۱۱۴، ۱۱۵، ۱۱۶، ۱۱۷

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ «اثر ربنا، هدیهٔ استاد شجریان به ملت ایران است». وب سایتی که دعای ربنا را انتشار عمومی می‌دهد و در کل برای انتشار دعای ربنا ایجاد شده است. بازبینی‌شده در 25 شهریور 1393. 
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ «زندگی نامه ایرج بسطامی». وب سایت رسمی بنیاد بسطامی. بازبینی‌شده در 25 شهریور 1393. 
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ «شهرام ناظری: از شجریان تقلید نکرده‌ام (صحبت‌های ناظری درباره نزدیکی او با استاد محمدرضا شجریان)». وب سایت فردا نیوز - کد خبر: ۱۵۶۹۴۹. بازبینی‌شده در 25 شهریور 1393. 
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ «دربارهٔ خانه موسیقی». وب‌گاه رسمی خانهٔ موسیقی ایران. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۰ فوریه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در مهر ۱۳۹۰. 
  5. «صفحهٔ مربوط به محمدرضا شجریان در وب‌گاه جامعهٔ آسیا». وب‌گاه جامعهٔ آسیا. بازبینی‌شده در 25 شهریور 1393. 
  6. «ونکوور سان». http://www.canada.com. بازبینی‌شده در 25 شهریور 1393. 
  7. «Mohammad Reza Shajarian: Protest Through Poetry». وب سایت رادیوی عمومی ملی (npr.org). بازبینی‌شده در 25 شهریور 1393. 
  8. «آشنایی با گروه شهناز». همشهری آنلاین. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۰ فوریه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱۴ آبان ۱۳۹۰. 
  9. ۹٫۰ ۹٫۱ ۹٫۲ «برگزاری نمایشگاه سازهای محمدرضا شجریان در تهران + تصاویری از نمایشگاه». http://www.shenidar.com. بازبینی‌شده در 25 شهریور 1393. 
  10. ۱۰٫۰۰ ۱۰٫۰۱ ۱۰٫۰۲ ۱۰٫۰۳ ۱۰٫۰۴ ۱۰٫۰۵ ۱۰٫۰۶ ۱۰٫۰۷ ۱۰٫۰۸ ۱۰٫۰۹ ۱۰٫۱۰ ۱۰٫۱۱ ۱۰٫۱۲ ۱۰٫۱۳ ۱۰٫۱۴ «زندگینامه: محمدرضا شجریان». وب سایت همشهری آنلاین - کد مطلب: 32118 - تاریخ: شنبه 31 شهریور 1386 - این مطلب تا سال 1386 دقیق است. بازبینی‌شده در 25 شهریور 1393. 
  11. ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ ۱۱٫۲ ۱۱٫۳ ۱۱٫۴ ۱۱٫۵ ۱۱٫۶ ۱۱٫۷ «شجریان، پژواک روزگار: مستندی از تلویزیون بی‌بی‌سی (فیلم کامل)». یوتیوب. بازبینی‌شده در 25 شهریور 1393.  - «مشاهده مطلب مربوط به مستندی از تلویزیون بی‌بی‌سی درباره شجریان در وب سایت بی‌بی‌سی». وب سایت رسمی بی‌بی‌سی فارسی. بازبینی‌شده در 25 شهریور 1393. 
  12. ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ ۱۲٫۲ ۱۲٫۳ ۱۲٫۴ «قرائت قرآن شجریان در مراسم ختم پدر». وب سایت خبرگزاری تابناک. بازبینی‌شده در 25 شهریور 1393. 
  13. ۱۳٫۰ ۱۳٫۱ «10 اثر ماندگار از محمدرضا لطفی که باید شنید». وب سایت بی‌بی‌سی فارسی. بازبینی‌شده در 25 شهریور 1393. 
  14. «آلبوم راست پنجگاه (فیلم اجرا به همراه مصاحبه محمدرضا شجریان و محمدرضا لطفی دربارهٔ اجرا (تصویری)». یوتیوب. بازبینی‌شده در 25 شهریور 1393. 
  15. ۱۵٫۰ ۱۵٫۱ پشت جلد آلبوم سپیده، موسسه فرهنگی و هنری آوای شیدا، دارای مجوز انتشار ۲/۱۵۲۶ از وزارت فرهنگ و ارشاد. (شامل توضیحات محمدرضا لطفی درباره تصنیف ایران ای سرای امید)
  16. ۱۶٫۰ ۱۶٫۱ «Mastero Shajarian Performance in the UNESCO Picasso». یوتیوب - عنوان مربوط به فیلم مراسم تجلیل یونسکو از محمدرضا شجریان و اهدای نشان چشم پیکاسو می‌باشد. بازبینی‌شده در 25 شهریور 1393. 
  17. ۱۷٫۰ ۱۷٫۱ «شجریان، نامزد جایزه جهانی گرمی شد». وب سایت جام جم. بازبینی‌شده در 25 شهریور 1393. 
  18. ۱۸٫۰ ۱۸٫۱ [«باغ هنر بم منتظر شجریان است». وب سایت خبرگزاری میراث فرهنگی. بازبینی‌شده در 25 شهریور 1393. 
  19. ۱۹٫۰ ۱۹٫۱ «کناره گیری شجریان از باغ هنر بم». وب سایت رسمی بی‌بی‌سی. بازبینی‌شده در 25 شهریور 1393. 
  20. ۲۰٫۰ ۲۰٫۱ ۲۰٫۲ «مجموعه تصویری کنسرت محمدرضا شجریان و گروه آوا منتشر شد». خبرگزاری فارس - برخی از توضیحات صفحه:مجموعه تصویری کنسرت «محمدرضا شجریان» و گروه آوا که تابستان گذشته در تالار بزرگ کشور برگزار شده، به صورت DVD منتشر شده و از سوی موسسه دل‌آواز در فروشگاه‌های محصولات فرهنگی عرضه می‌شود.. بازبینی‌شده در 25 شهریور 1393. 
  21. «"ربنای" استاد شجریان پس از 30 سال دوباره طنین‌انداز شد». وب سایت همشهری آنلاین. بازبینی‌شده در 25 شهریور 1393. 
  22. «افسانه موسیقی شرق 73 ساله شد». خبرگزاری میراث فرهنگی - کد خبر: ۱۰۶۶۶۱ - زمان مخابره: ۱۳۹۲/۷/۱. بازبینی‌شده در 25 شهریور 1393. 
  23. «گروه شهناز (وب سایت رسمی شرکت دل آواز». دل آواز. بازبینی‌شده در ۱۴ آبان ۱۳۹۰. 
  24. «تصنیف جدید استاد شجریان/ زبان آتش...». وبگاه شجریانی ها، ۱۴ شهریور ۱۳۸۸. بازبینی‌شده در ۸ اکتبر ۲۰۱۰. 
  25. ۲۵٫۰ ۲۵٫۱ ۲۵٫۲ ۲۵٫۳ مصاحبه محمدرضا شجریان با صدای آمریکا: مجید درخشانی کار تنظیم اثر را برعهده داشته است و در این مصاحبه شجریان می‌گوید که زبان آتش برای حمایت از مردم در پی حوادث پس از انتخابات 1388 خوانده شده است + مجموعه‌ای که با نام در سوگ بنان شناخته می‌شود مربوط به مراسم بنان نیست و صدای ضبط شده از شجریان در مراسم بنان منتشر نشده است + صحبت درباره شکایت شجریان از صدا و سیما و استثنا بودن دعای ربنا (تاریخ مصاحبه: 15 شهریور 1388 - مصاحبه با برنامه دو روز اول)
  26. «صدا و سیمای ایران پخش دعای «ربنا» با صدای شجریان را ممنوع کرد». خبرگزاری جهش، ۲۲ مرداد ۱۳۸۸. بازبینی‌شده در ۸ اکتبر ۲۰۱۰. 
  27. «کنسرت محمدرضا شجریان و گروه شهناز در لندن». وب سایت رسمی بی‌بی‌سی. بازبینی‌شده در 25 شهریور 1393. 
  28. ۲۸٫۰ ۲۸٫۱ ۲۸٫۲ «تور اروپایی شجریان و گروه شهناز با سازهای ابداعی». همشهری آنلاین. بازبینی‌شده در 25 شهریور 1393 - کد مطلب: 265187. 
  29. ۲۹٫۰ ۲۹٫۱ «شجریان بار دیگر رادیو و تلویزیون را از پخش آثارش منع کرد». بی‌بی‌سی فارسی، ۲۶ خرداد ۱۳۸۸. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۰ فوریه ۲۰۱۳. 
  30. ۳۰٫۰ ۳۰٫۱ «شجریان: صدای مرا پخش نکنید، این صدای خس و خاشاک است!». وب‌گاه رسمی موج سوم، ۲۷ خرداد ۱۳۸۸. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۰ فوریه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در خرداد ۱۳۸۸. 
  31. «محمدرضا شجریان در تجمع امروز». گویا نیوز. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۰ فوریه ۲۰۱۳. 
  32. «Mohammad Reza Shajarian». وب سایت http://www.zoominfo.com. بازبینی‌شده در 25 شهریور 1393. 
  33. «در گذر زمان، استاد شجریان و رتبه دوم مسابقات جهانی تلاوت قرآن (عکس)». موسیقی ایرانیان. بازبینی‌شده در 25 شهریور 1393. 
  34. فیلم قرائت سوره الرحمن توسط محمدرضا شجریان در مراسم پدرش، مشاهده در آپارات ویوتیوب - تاریخ آخرین بازدید: 25 شهریور 1393
  35. «نمایشگاه آثار خوشنویسی «محمدرضا شجریان» در تالار وحدت». وب سایت موسیقی ما. بازبینی‌شده در 25 شهریور 1393. 
  36. «سازهای ابداعی شجریان رونمایی شد». پایگاه اطلاع رسانی موسیقی ایران، ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۰. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۰ فوریه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۹ مه ۲۰۱۱. 
  37. سال اول، شماره ۱۵. روزنامه هفت، ۲۰ اردیبهشت ۱۳۹۰. ۱۸ و ۱۹. 
  38. ۳۸٫۰ ۳۸٫۱ «انتشار آلبوم تصویری کنسرت شجریان». وب سایت خبری فرارو - کد خبر: ۱۴۳۵۴۱ - تاریخ مخابره: ۱۶ اسفند ۱۳۹۱. بازبینی‌شده در 25 شهریور 1393. 
  39. ۳۹٫۰ ۳۹٫۱ «MohammadReza Shajarian and Shahnaz ensemble World tour 2014». http://shajarian.info. بازبینی‌شده در 25 شهریور 1393 - اطلاعات مربوط به کنسرت‌های محمدرضا شجریان و گروه شهناز در 2014. 
  40. ۴۰٫۰ ۴۰٫۱ «نشان شوالیه به «محمدرضا شجریان» اهدا شد». وب سایت موسیقی ایرانیان. بازبینی‌شده در 25 شهریور 1393. 
  41. «نشان شوالیه به خسرو آواز ایران اهدا شد». وب سایت موسیقی ما. بازبینی‌شده در 25 شهریور 1393. 
  42. «تجلیل دانشگاه استنفورد آمریکا از محمدرضا شجریان». وب سایت موسیقی ایرانیان. بازبینی‌شده در 25 شهریور 1393. 
  43. «همه شاگردان شجریان (۱)». وب‌گاه آفتاب، ۱۴ تیر ۱۳۸۶. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۰ فوریه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در مرداد ۱۳۹۰. 
  44. «همه شاگردان شجریان». خبرگزاری فارس - شماره: 8602030369. بازبینی‌شده در 25 شهریور 1393. 
  45. صائبی، مرجان. «گفت وگو با سینا سرلک، خواننده: اعتقادی به خواننده سالاری ندارم». روزنامه شرق - شماره ۱۳۸۱، ص ۱۲، ۸ آبان ۱۳۹۰. بازبینی‌شده در 25 شهریور 1393. 
  46. پشت جلد آلبوم به یاد عارف، موسسه فرهنگی و هنری آوای شیدا، دارای مجوز انتشار ۲/۱۵۲5 از وزارت فرهنگ و ارشاد. (شامل توضیحات محمدرضا لطفی درباره ساخت اثر و احیای مجدد موسیقی سنتی ایرانی
  47. برنامه‌های موجود در آرشیو رادیو گل‌های هفت‌نوا. http://www.7nava.com/. 
  48. «اطلاعات کامل در مورد برنامه گل‌ها شامل نام، نوازندگان، خواننده، شاعر، دستگاه، گوینده، مطلع شعر آواز و...». http://www.7nava.com/.+بایگانی‌شده+از نسخهٔ اصلی در ۲۰ فوریه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱۸ فروردین ۱۳۹۱. 

پیوند به بیرون[ویرایش]

در پروژه‌های خواهر می‌توانید در مورد محمدرضا شجریان اطلاعات بیشتری بیابید.


Search Wikiquote در میان گفتاوردها از ویکی‌گفتاورد
Search Commons در میان تصویرها و رسانه‌ها از ویکی‌انبار