سعدالدین وراوینی

سعدالدین وراوینی زادهٔ مشگین‌شهر (نام قدیم: وراوی) از نویسندگان ایرانی و دومین مترجم کتاب مرزبان‌نامه از زبان طبری به زبان فارسی است که از جمله آثار مهم نثر مصنوع فارسی و به روش کلیله و دمنه در ذکر قصص و امثال و حکم فراهم شده و مطالب آن از زبان وحوش و طیور و دیو و پری و آدمی بیان شده‌است.

از این کتاب دو ترجمه در دست است. نخست از محمد بن غازی ملیطوی که چندی دبیر سلیمان شاه بن قزل ارسلان از سلاجقه روم بود و ترجمه خود را به سال ۵۹۸ هجری به پایان برده و روضةالعقول نامیده‌است. دوم ترجمه‌ای که سعدالدین وراوینی از منشیان اواخر قرن ششم و اوایل قرن هفتم چند سال بعد از مترجم نخستین و بدون اطلاع از کار او ترتیب داده و به پیروی از اسم اصلی آن عنوان مرزبان‌نامه را بدان داده‌است.

از احوال وراوینی اطلاع چندانی در دست نیست و تنها از مقدمه و خاتمه مرزبان نامه مستفاد می‌شود که او از ملازمان خواجه ربیب‌الدین هارون وزیر اتابک ازبک بن محمد اتابک آذربایجان بود. ربیب‌الدین مردی فاضل بود و وراوینی مرزبان‌نامه را به‌نام این وزیر دانش دوست در آورده‌است.

از آن‌جا که وراوینی ملازم خواجه ربیب‌الدین بود، بنابراین مدتی در تبریز می‌زیسته و مولد او هم بنابر حدس شفر در مجلد دوم از قطعات منتخبهٔ فارسی همان وراوی است که یاقوت حموی در معجم‌البلدان آن را شهرکی در یک منزلی اهر دانسته‌است.

منابع

• درباره شهرستان مشکین شهر
• برگزاری کنگره بزرگداشت سعدالدین وراوینی در مشگین‌شهر
• صفا، ذبیح‌الله. تاریخ ادبیات در ایران. چاپ اول. انتشارات فردوس، ۱۳۸۳. 
• دولت آبادی، عزیز. سخنوران آذربایجان. چاپ اول. انتشارات ستوده، ۱۳۷۷.