آبادان
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد.
آبادان (سابقاً عبادان)، مرکز شهرستان آبادان ، در جنوب غربی ایران و در استان خوزستان واقع است.
موقعیت جغرافیایی این شهر در درازای ۴۸ درجه و ۱۷ دقیقه و پهنای جغرافیایی ۳۰ درجه ۲۰ دقیقه و با بلندای ۳ متر از سطح دریا و با پهناوری ۲۷۹۶ کیلومتر مربع است. دارای فرودگاه و بندر است که به دلیل داشتن پالایشگاه نفت و راهبردی بودن و هم مرزی با کشور عراق از زمان جنگ جهانی دوم از پراهمیتترین شهرهای خاورمیانه و ایران بودهاست.
جمعیت شهر آبادان طبق سرشماری سال ۱۳۸۵ برابر با ۲۱۷٬۹۸۸ نفر [۱] و جمعیت نسبی در هر کیلومتر مربع ۱۷۱ نفر است که بخشی از جمعیت آن بویژه در مناطق روستایی را ایرانیان عرب تشکیل میدهند. در آبادان یکی از بزرگترین پالایشگاههای نفت جهان قرار دارد. نفت از اغلب مناطق خوزستان با لوله به این شهر میرسد و پس از تصفیه به کلیه جهان صادر میشود. نزدیکترین شهر به آبادان، خرمشهر است که حدود ۱۵ کیلومتر با این شهر فاصله دارد. خاک آبادان را آبرفت رودهای کارون و دجله (که به هم پیوستهاند) پدید آوردهاست. شهر آبادان درون خشکی ای است که گرداگردش رود است. این خشکی به جزیره آبادان شناخته شدهاست. شهر آبادان و همچنین بخش اروندکنار و نیمی از شهر خرمشهر در این جزیرهاند.رودهای گرداگرد آبادان که همگی به خلیج فارس میریزند از دو رود بزرگتر پیشیاد دجله و کارون است. بزرگترین شاخهای که از برخورد این دو رود پدید آمدهاست اروندرود است. بخش دیگر این رود که در آنسوی این جزیره روان است و اهمیت کمتری دارد بهمنشیر خوانده میشود. رود بهمنشیر در بخشهایی از گذرگاهش کارون هم خوانده میشود.
از محلات آبادان میشود از بریم، بوارده، اروسی(اروسیه)، فیه (fai'ie)، هزاریها، هلندیها، امیری، احمدآباد، شاه آباد، فرح آباد، میدان طیب و بهمنشیر نام برد.
فهرست مندرجات |
[ویرایش] نام
در سال ۱۳۱۴ طی مصوبه شورای وزرای وقت نام عبادان به آبادان تغییر یافت.بخشی از جزیره آبادان در دوره ساسانیان بهمن اردشیر خوانده میشدهاست که نام رود بهمنشیر یادگار آن نام کهن است.اوپاتان نیز که نام کهنتر آبادان است امروز بیشتر زیب شرکتها و سازمانها در شهر آبادان است.به دلیل وجود زیارتگاه کوچکی که ادعا میشود خضر نبی در آن دیده شدهاست گاهی به این منطقه نام مذهبی جزیرةالخضر هم داده شدهاست.
[ویرایش] شرايط اقليمي آبادان
دما و فشار هوا:
جنوبيترين نقطه خوزستان هفت درجه از مدار رأس السرطان بالاتر است از اين رو اقليمي مشابه با مناطق استوايي دارد. خوزستان از زمانهاي قديم به داشتن هواي گرم معروف بوده است و آبادان نيز كه شهري از شهرهاي جنوبي خوزستان است از اين ويژگي مانند ساير شهرهاي جنوبي استان برخوردار بوده است. اين شهر داراي آب و هواي گرمسيري است تا جايي كه در برخي از كتابها از آن به عنوان شهري كه فاقد زمستان است نام بردهاند، حتي برخي منابع، آبادان را تنها داراي دو فصل تابستان و پائيز مي دانند. احمد مقدسي در «احسن التقاسيم» آن را «اقليم حاره» خوانده است. اما واقعيت اين است كه آبادان به علت قرارگرفتن در كنار اروند رود، رود بهمنشير و رود كارون و كلاً در جوار خليج فارس داراي تابستاني بسيار گرم و زمستاني معتدل و فرحبخش است چنان كه لطافت هواي آن گردشگران زمستاني و نوروزي را به خود جذب ميكرد.
آبادان در دشت واقع شده و به علت مجاورت با صحراهاي بزرگ و سوزان نظير صحراي بزرگ عربستان و عراق، در مجموع هواي صحرايي گرم دارد. گرماي آن در ماههاي تير و مرداد تا ۵۸ درجه سانتيگراد بالا مي رود و در بهمن ماه تا صفر درجه سانتيگراد هم پايين مي آيد. حداقل درجه حرارت آن در سال ۷/۱۷ و حداكثر ۶/۳۲درجه سانتيگراد مي باشد. ايام يخبندان آن حداكثر در طول سال نه روز است.
ميانگين درجه حرارت اين شهر حد فاصل سالهاي ۱۳۲۶ تا ۱۳۳۷ ۳/۲۶ درجه سانتيگراد، سالهاي ۳۸ و ۱۳۳۷ حدود ۸/۲۴ درجه و حد فاصل سال ۳۹-۱۳۳۸ به مقدار ۷/۲۵ درجه سانتيگراد بوده است .
در گزارش ديگري كه مربوط به سالهاي ۱۳۴۰ تا ۱۳۵۳ هجري شمسي است سانتيگراد در ايستگاه« سينوپتيك» و حداقل مطلق آن ۵/۴- درجه سانتيگراد بوده است. در اين دوره زماني معدل حداقل، تغيير چنداني نكرده است (۷/۱۷درجه سانتي گراد)و اما معدل حداكثر درجه حرارت بني ۶/۳۱ تا ۶/۳۲ در نوسان بوده است .
براساس آمار موجود، حداكثر دماي بهمن ماه و حداقل دماي همان ماه از بقيهي ماهها كمتر است. در حالي كه حداكثر دماي شهريور از بقيه ماهها بيشتر مي باشد، حداقل دماي مرداد ماه از بقيه ماهها بيشتر مي باشد .
شايد بيمناسبت نباشد كه تشريح وضع آب و هواي آبادان را از زبان يك آباداني گرما خورده بشنويم:
«عمر بهار كوتاست اينجا. از اول فروردين تا اول ارديبهشت. دوزخ تابستان، تا ماه دوم پاييز كشدار ميشود و سمج. شش ماه تمام تابستان است…. آبادان يكي از گرمترين نقاط ايران. چهل و نه درجه بالاي صفر. پنجاه درجه و نيم جوش. دوزخ گرما، تنگ خلقي مي آورد. حال و حوصله، كم مي شود و گرد و غبار هم مايهي عذاب»
به استناد برخي منابع انتشار يافته معدل حداكثر حرارت سالهاي پيش از انقلاب در آبادان ۵۱ درجه سانتيگراد بوده است كه فقط ۶/۴ درجه از حداكثر مطلق در جهان(يعني ۶/۵۶ درجه در تريپولي ليبي)كمتر است. اين رقم نشانگر گرم و سوزان بودن درجه حرارت آبادان است يا به عبارت ديگر وضع درجهي حرارت ساليانه آبادان به طور مشخص جنبهي بري دارد و تعداد روزهاي يخبندان آن بسيار اندك است. معدل روزهاي يخبندان در طول سالهاي قبل از انقلاب ۱۳۵۷ در آبادان ۷/۱ روز در سال بوده است.
پراكندگي فشار هوا در آبادان در طي سال، به دو صورت مشخص فصلي در مي آيد بدين ترتيب در آخر فصل پائيز و آغاز زمستان(آذر، دي ، بهمن)كه درجهي گرما پايين است، ميزان فشار جو به حداكثر خود مي رسد و در تابستان(خرداد، تير ، مرداد)كه درجه گرما بالا است، فشار هوا به حداقل كاهش مي يابد.
بادهای آبادان
بادهاي آبادان بر سه نوع است. نخست «بادهاي منظم فصلي» كه در اثر تغييرات فشار هوا در فصلهاي مختلف سال به وجود مي آيند و معمولاً شديد نيستند، مگر عامل جوي ديگري موجب تشديد آنها شود. اگر هوا خنك باشد، نسيم ملايمي بوجود مي آيد و برعكس اگر هوا گرم باشد، بادي آزار دهنده و سوزان میوزد.
دوم«بادهاي محلي» كه خود بر دو نوع است:«باد شمال» و «باد شرجي» باد شمال از جريانهاي مديترانهاي است كه به ايران مي رسد. اين باد در تابستان به طور خشك و دايمي مي وزد. باد شمال در زمستان اغلب طوفانهاي ناگهاني و خطرناكي بوجود مي آورد ولي در تابستان از ۱۵ خرداد تا آخر تير(۴۰ روز)با نظم و شدت فوقالعاده مي وزد. وزش ناگهاني و شديد باد شمال، هميشه براي قايقهاي كوچك ماهيگيري خطرناك است. وجود بادهاي شمالي در آبادان، رطوبت وسط روز را كاهش داده و گرما را قابل تحمل ميكند. باد شمال كلاً ۹ ماه در آبادان مي وزد.
باد شرجي از جنوب غربي ميوزد و با عبور از خليج فارس مرطوب شده و با توجه به بالا بودن درجه حرارت هوا تا حدود زيادي سنگين مي شود و نفس كشيدن را به خصوص براي كساني كه مشكلات تنفسي دارند دشوار مي كند. اين باد بسيار نامطلوب است و سبب تغييرات كلي در آب و هواي آبادان مي شود. اين تغييرات آب و هوايي جزيزهي آبادان و حوالي آن را به شدت تحت تأثير قرار مي دهد. اين باد از زمستان تا اواسط بهار در آبادان ميوزد، اما معمولاً در اوايل تابستان هم احساس مي شود. چون معمولاً مرطوب و گاهي توأم با ابر و مه است سبب بارندگي مي شود.
نوع سوم بادهاي آبادان «باد سموم»يا «سام» است كه از عربستان مي وزد و هميشه خاك و شن همراه دارد. اين باد بسيار خشك، گرم و سوزنده است. وزش آن به هنگام تابش آفتاب مخصوصاً در ميانهي رود شخص را مسموم مي كند. حمزه اصفهاني مؤلف كتاب«سني الملوك الارض و الانبياء» دربارهي اين باد و گذر آن در آبادان مي نويسد:
«در سال ۲۳۴ هجري قمري باد سموم شديدي وزيد كه مردم مانند آن نديده بودند. مدت آن زياد از ۵۰ روز بود. آغازش از سوم حزيران و انجامش آخر تموز، اين باد كوفه، بغداد و واسط را فرا گرفت و به عبادان رسيد و از اواسط به اهواز رفت و همگي رهگذران و كاروانها را بكشت و چون به همدان رسيد، مزارع را بسوخت و در صحراي سنجار موصل هر بشر و شجر و دابه را هلاك كرد و بازارهاي موصل چند روز تعطيل شد و راه دهات از شهر منقطع گرديد.»
اين گونه بادها هر چند سالي يكبار در آبادان ميوزد و آسمان روز را به مثابه شب كاملا تيره و تاريك ميكند. البته همه ساله نوع ملايمتر آن ميوزد كه با خاك و گرد و غبار توأم است و تا حدودي شرايط عادي زندگي را دچار اخلال ميكند.
رطوبت
آبادان به طور كلي يك منطقهي رطوبتي است. اين رطوبت در بهار و تابستان كمتر از پائيز و زمستان است. رطوبت در زمستان حداكثر به ۸۹ درصد مي رسد اما از آبادان رطوبت۱۰۰ درصد هم گزارش شده است. رطوبت نسبي آبادان در ماههاي تير و مرداد ۵۰تا۶۰ درصد است و در ماههاي دي و بهمن به ۷۰تا۸۰ درصد هم مي رسد. با توجه به ارقام جدول در هر صورت آبادان يك شهر با ميزان بالاي رطوبت است .
رطوبت نسبي در آبادان در ميانهي روز كاهش مي يابد و در مواقعي كه باد از جنوب جريان دارد رطوبت به سرعت بالا ميرود. رطوبت نسبي آبادان درساعت ۳۰/۶ صبح ۶۴ درصد است، ولي همين رطوبت نسبي در ساعت ۳۰/۱۲ به ۳۲ درصد كاهش مييابد. كاهش مزبور به علت وزش بادهاي شمالي است كه رطوبت وسط روز را تقليل مي دهد، ولي به طور كلي توأم شدن حداكثر درجهي حرارت(۵۰ درجه سانتيگراد)با رطوبت نسبي بيش از ۵۰ درصد در آبادان، به طور محسوسي غيرقابل تحمل است.
بارندگي
آبادان از مناطق كم بارش كشور است كه عمدهي همين بارندگي هم به رگبارهاي زودگذر باران اختصاص دارد. بعضي مواقع اين باران توأم با تگرگ است. ميزان بارندگي آبادان در طول ده سال آمارگيري حدفاصل سالهاي ۱۳۴۳ تا۱۳۵۳ بين ۶/۵۴ تا ۷/۳۵۳ ميلي متر در نوسان بوده است. (جدول ۵-۲)متوسط بارندگي سالانه ۳/۱۴۶ ميليمتر گزارش شده است. گزارش ديگر اين ميزان بارندگي را در سالهاي ۱۳۵۵ تا ۱۳۵۷ به طور متوسط بين ۲۰۰ تا۲۵۰ ميليمتر نشان داده است .
بارانهاي موسمي و گاه بسيار شديد، از آذر تا ارديبهشت برخي مواقع موجب جاري شدن سيل در سطح خيابانها مي شود. اهميت اين بارندگيها در كشاورزي منطقه حياتي است. اوج بارندگي آبادان در ماههاي آبان، آذر و دي است در ماههاي بهمن، اسفند و فروردين باران نسبتاً مناسبي مي آيد اما شديد نيست و صرفاً در تغييرات جوي مؤثر است. معمولاً در آبادان در ماههاي خرداد، تير و مرداد بارندگي وجود ندارد در ارديبهشت و شهريور برخي از سالها بارندگي بسيار خفيف گزارش شده است .
[ویرایش] مردم
بیشتر مردم این شهر از آغاز ساخت پالایشگاه در این شهر از گوشه گوشه ایران و به ویژه از بخشهای جنوبی،مرکزی و غربی کشور به این شهر کوچ کردند و با هم جامعه و فرهنگ این شهر را ساختند.نخستین مردمانی که در شهر آبادان جاگیر شدند از شمال خوزستان بودند.با رونق بیشتر این شهر مردم در جستجوی کار از جاهای دورتر به این شهر آمدند.بیشتر ایشان از استان فارس و بوشهر بودند.از آمیزش این مردمان جامعه،لهجه و فرهنگ آبادنی پدید آمد؛چنانکه لهجه آبادانی آمیزهای از لهجههای مردمان سه نقطه پیش یاد است.اشغال ایران در جنگ دوم جهانی بر رونق و اهمیت این شهر استراتژیک افزود.در واقع عمده پیشرفت این شهر در دوره پهلویها و به ویژه دومین شاه این دودمان بود.با رویداد انقلاب اسلامی و پس از آن جنگ ایران و عراق این شهر رو به ویرانی نهاد و بسیاری از مردمش به شهرهای دیگر و به ویژه به بیرون از کشور کوچیدند و بیشتر آنان نیز دیگر بازنگشتند
برخی از مناطق دیدنی جزیره ی آبادان :
1. قدمگاه حضرت خضر( ع)
2. قدمگاه حضرت امام رضا (ع)
3. مرقد سید عباس
4. مرقد سید محمد
5. مرقد سید ابوورده
6. مرقد سید ابوالحسن
7. چاه آب حضرت امیر المومنین ( ع)
8. مناطق عملیاتی و مناظر اروند کنار
9. قدمگاه حضرت امام سجاد
10. سقاخانه خیابان مدرسه
11. سقاخانه خیابان اروسیه
12. گورستان یهودیان
13. گورستان انگلیسی ها
14. آرامگاه از بین رفتهشهی گمنام
15. کلیسای سورپ کاراپت
16. مسجد مهدی موعود (عج)
17. مدرسه مهرگان
18. دبیرستان رازی
19. حمام جرمن ( گرمه = گرمن)
20. سینمارکس
21. حسینیه شاهمرادی ها
22. حسینیه خاقانی
23. حسینیه لاری ها
24. حسینه آقاجری ها
25. حوزه علمیه قائمیه
26. حوزه علمیه آبادان
27. مسجد رنگونیها
28. مسجد بلوچها
29. رستوران پاکستانیها
30. سینما نفت
31. دانشکده نفت
32. موزه آبادان
33. هتلها
34. باشگاه ایران
35. زمین گلف
36. باشگاه اسب سواری
37. تانک فارم
38. مسجد دهدشتیها
39. موزه هنرهای تجسمی
40. مسجد رنگونیها
[ویرایش] منابع
سایت آبادان نیوز http://www.abadan-news.com
