آبادان

موقعیت جغرافیایی این شهر در درازای ۴۸ درجه و ۱۷ دقیقه و پهنای جغرافیایی ۳۰ درجه ۲۰ دقیقه و با بلندای ۳ متر از سطح دریا و با پهناوری ۲۷۹۶ کیلومتر مربع است. دارای فرودگاه و بندر است که به دلیل داشتن پالایشگاه نفت و راهبردی بودن و هم مرزی با کشور عراق از زمان جنگ جهانی دوم از پراهمیت‌ترین شهرهای خاورمیانه و ایران بوده‌است.

جمعیت شهر آبادان طبق سرشماری سال ۱۳۸۵ برابر با ۲۱۷٬۹۸۸ نفر ^[۱] و جمعیت نسبی در هر کیلومتر مربع ۱۷۱ نفر است که بخشی از جمعیت آن بویژه در مناطق روستایی را ایرانیان عرب تشکیل می‌دهند. در آبادان یکی از بزرگ‌ترین پالایشگاه‌های نفت جهان قرار دارد. نفت از اغلب مناطق خوزستان با لوله به این شهر می‌رسد و پس از تصفیه به کلیه جهان صادر می‌شود. نزدیکترین شهر به آبادان، خرمشهر است که حدود ۱۵ کیلومتر با این شهر فاصله دارد. خاک آبادان را آبرفت رودهای کارون و دجله (که به هم پیوسته‌اند) پدید آورده‌است. شهر آبادان درون خشکی ای است که گرداگردش رود است. این خشکی به جزیره آبادان شناخته شده‌است. شهر آبادان و همچنین بخش اروندکنار و نیمی از شهر خرمشهر در این جزیره‌اند. رودهای گرداگرد آبادان که همگی به خلیج فارس می‌ریزند از دو رود بزرگ‌تر پیشیاد دجله و کارون است. بزرگ‌ترین شاخه‌ای که از برخورد این دو رود پدید آمده‌است اروندرود است. بخش دیگر این رود که در آنسوی این جزیره روان است و اهمیت کمتری دارد بهمن‌شیر خوانده می‌شود. رود بهمنشیر در بخش‌هایی از گذرگاهش کارون هم خوانده می‌شود.

نام این شهر در گذشته «عبادان» بوده‌است.مقاله‌های نیازمند یادکرد ^{[نیازمند مدرک]}

[ویرایش] نام

در سال ۱۳۱۴ طی مصوبه شورای وزرای وقت نام آبادان رسمی شدبخشی از جزیره آبادان در دوره ساسانیان بهمن اردشیر خوانده می‌شده‌است که نام رود بهمنشیر یادگار آن نام کهن است.اوپاتان نیز که نام کهنتر آبادان است امروز بیشتر زیب شرکتها و سازمانها در شهر آبادان است.به دلیل وجود زیارتگاه کوچکی که ادعا می‌شود خضر نبی در آن دیده شده‌است گاهی به این منطقه نام مذهبی جزیرةالخضر هم داده شده‌است.

[ویرایش] محله‌های آبادان

بهترین جای آبادان بعد از بریم و بوارده ایستکاه 10 کوی بهار است. از محله‌های مشهور آبادان می‌توان به امیری، بریم، بوارده (شمالی و جنوبی)، (اروسیه)، کوی لاله ، هزاری‌ها، هلندی‌ها، اشاره کرد.

کوی بهار،کوی قدس، کوی بهارستان، کوی گلستان، کوی ذوالفقاری، کوی ملت، کوی بهمن، کوی ولی‌عصر، تانک فارم، جمشیدآباد، سرویس قنواتی، هلال بریم، و ۷۰۰ دستگاه از دیگر محله‌ها و کوی‌های این شهر هستند.^[۲]

جزیره شادمانی در رود بهمنشیر و جزیره ارگ در اروندرود نیز از جزیره‌های کوچک درون این شهر هستند.^[۳]

[ویرایش] آب و هوای آبادان

[ویرایش] دما و فشار هوا

جنوبی‌ترین نقطه خوزستان هفت درجه از مدار رأس السرطان بالاتر است از این رو اقلیمی مشابه با مناطق استواییمقاله‌های نیازمند یادکرد ^{[نیازمند مدرک]} دارد. خوزستان از زمان‌های قدیم به داشتن هوای گرم معروف بوده‌است و آبادان نیز که شهری از شهرهای جنوبی خوزستان است از این ویژگی‌ مانند سایر شهرهای جنوبی استان برخوردار بوده‌است. این شهر دارای آب و هوای گرمسیری است تا جایی که در برخی از کتابها از آن به عنوان شهری که فاقد زمستان است نام برده‌اند، حتی برخی منابع، آبادان را تنها دارای دو فصل تابستان و پائیز می‌دانند. احمد مقدسی در «احسن التقاسیم» آن را «اقلیم حاره» خوانده‌است. اما واقعیت این است که آبادان به علت قرارگرفتن در کنار اروند رود، رود بهمنشیر و رود کارون و کلاً در جوار خلیج فارس دارای تابستانی بسیار گرم و زمستانی معتدل و فرحبخش است چنان که لطافت هوای آن گردشگران زمستانی و نوروزی را به خود جذب می‌کرد.

آبادان در دشت واقع شده و به علت مجاورت با صحراهای بزرگ و سوزان نظیر صحرای بزرگ عربستان و عراق، در مجموع هوای صحرایی گرم دارد. گرمای آن در ماه‌های تیر و مرداد تا ۵۸ درجه سانتی‌گراد بالا می‌رود و در بهمن ماه تا صفر درجه سانتی‌گراد هم پایین می‌آید. حداقل درجه حرارت آن در سال ۷/۱۷ و حداکثر ۶/۳۲درجه سانتی‌گراد می‌باشد. ایام یخبندان آن حداکثر در طول سال نه روز است.

میانگین درجه حرارت این شهر حد فاصل سال‌های ۱۳۲۶ تا ۱۳۳۷ ۳/۲۶ درجه سانتی‌گراد، سالهای ۳۸ و ۱۳۳۷ حدود ۸/۲۴ درجه و حد فاصل سال ۳۹-۱۳۳۸ به مقدار ۷/۲۵ درجه سانتی‌گراد بوده‌است.

در گزارش دیگری که مربوط به سال‌های ۱۳۴۰ تا ۱۳۵۳ هجری شمسی است سانتی‌گراد در ایستگاه«سینوپتیک» و حداقل مطلق آن ۵/۴- درجه سانتی‌گراد بوده‌است. در این دوره زمانی معدل حداقل، تغییر چندانی نکرده‌است (۷/۱۷درجه سانتی گراد)و اما معدل حداکثر درجه حرارت بنی ۶/۳۱ تا ۶/۳۲ در نوسان بوده‌است.

براساس آمار موجود، حداکثر دمای بهمن ماه و حداقل دمای همان ماه از بقیهٔ ماه‌ها کمتر است. در حالی که حداکثر دمای شهریور از بقیه ماه‌ها بیشتر می‌باشد، حداقل دمای مرداد ماه از بقیه ماه‌ها بیشتر می‌باشد.

به استناد برخی منابع انتشار یافته معدل حداکثر حرارت سالهای پیش از انقلاب در آبادان ۵۱ درجه سانتی‌گراد بوده‌است که فقط ۶/۴ درجه از حداکثر مطلق در جهان(یعنی ۶/۵۶ درجه در تریپولی لیبی)کم‌تر است. این رقم نشانگر گرم و سوزان بودن درجه حرارت آبادان است یا به عبارت دیگر وضع درجهٔ حرارت سالیانه آبادان به طور مشخص جنبهٔ بری دارد و تعداد روزهای یخبندان آن بسیار اندک است. معدل روزهای یخبندان در طول سالهای قبل از انقلاب ۱۳۵۷ در آبادان ۷/۱ روز در سال بوده‌است.

پراکندگی فشار هوا در آبادان در طی سال، به دو صورت مشخص فصلی در می‌آید بدین ترتیب در آخر فصل پائیز و آغاز زمستان(آذر، دی، بهمن)که درجهٔ گرما پایین است، میزان فشار جو به حداکثر خود می‌رسد و در تابستان(خرداد، تیر، مرداد)که درجه گرما بالا است، فشار هوا به حداقل کاهش می‌یابد.

[ویرایش] بادهای آبادان

بادهای آبادان بر سه نوع است. نخست «بادهای منظم فصلی» که در اثر تغییرات فشار هوا در فصل‌های مختلف سال به وجود می‌آیند و معمولاً شدید نیستند، مگر عامل جوی دیگری موجب تشدید آنها شود. اگر هوا خنک باشد، نسیم ملایمی بوجود می‌آید و برعکس اگر هوا گرم باشد، بادی آزار دهنده و سوزان می‌وزد.

دوم«بادهای محلی» که خود بر دو نوع است:«باد شمال» و «باد شرجی» باد شمال از جریان‌های مدیترانه‌ای است که به ایران می‌رسد. این باد در تابستان به طور خشک و دایمی می‌وزد. باد شمال در زمستان اغلب طوفان‌های ناگهانی و خطرناکی بوجود می‌آورد ولی در تابستان از ۱۵ خرداد تا آخر تیر(۴۰ روز)با نظم و شدت فوق‌العاده می‌وزد. وزش ناگهانی و شدید باد شمال، همیشه برای قایق‌های کوچک ماهیگیری خطرناک است. وجود بادهای شمالی در آبادان، رطوبت وسط روز را کاهش داده و گرما را قابل تحمل می‌کند. باد شمال کلاً ۹ ماه در آبادان می‌وزد.

باد شرجی از جنوب غربی می‌وزد و با عبور از خلیج فارس مرطوب شده و با توجه به بالا بودن درجه حرارت هوا تا حدود زیادی سنگین می‌شود و نفس کشیدن را به خصوص برای کسانی که مشکلات تنفسی دارند دشوار می‌کند. این باد بسیار نامطلوب است و سبب تغییرات کلی در آب و هوای آبادان می‌شود. این تغییرات آب و هوایی جزیزهٔ آبادان و حوالی آن را به شدت تحت تأثیر قرار می‌دهد. این باد از زمستان تا اواسط بهار در آبادان می‌وزد، اما معمولاً در اوایل تابستان هم احساس می‌شود. چون معمولاً مرطوب و گاهی توأم با ابر و مه‌است سبب بارندگی می‌شود.

نوع سوم بادهای آبادان «باد سموم»یا «سام» است که از عربستان می‌وزد و همیشه خاک و شن همراه دارد. این باد بسیار خشک، گرم و سوزنده‌است. وزش آن به هنگام تابش آفتاب مخصوصاً در میانهٔ روز شخص را مسموم می‌کند. حمزه اصفهانی مؤلف کتاب«سنی الملوک الارض و الانبیاء» دربارهٔ این باد و گذر آن در آبادان می‌نویسد:

«در سال ۲۳۴ هجری قمری باد سموم شدیدی وزید که مردم مانند آن ندیده بودند. مدت آن زیاد از ۵۰ روز بود. آغازش از سوم حزیران و انجامش آخر تموز، این باد کوفه، بغداد و واسط را فرا گرفت و به عبادان رسید و از اواسط به اهواز رفت و همگی رهگذران و کاروان‌ها را بکشت و چون به همدان رسید، مزارع را بسوخت و در صحرای سنجار موصل هر بشر و شجر و دابه را هلاک کرد و بازارهای موصل چند روز تعطیل شد و راه دهات از شهر منقطع گردید.»

این گونه بادها هر چند سالی یکبار در آبادان می‌وزد و آسمان روز را به مثابه شب کاملا تیره و تاریک می‌کند. البته همه ساله نوع ملایم‌تر آن می‌وزد که با خاک و گرد و غبار توأم است و تا حدودی شرایط عادی زندگی را دچار اخلال می‌کند.

[ویرایش] رطوبت

آبادان به طور کلی یک منطقهٔ رطوبتی است. این رطوبت در بهار و تابستان کمتر از پائیز و زمستان است. رطوبت در زمستان حداکثر به ۸۹ درصد می‌رسد اما از آبادان رطوبت۱۰۰ درصد هم گزارش شده‌است. رطوبت نسبی آبادان در ماه‌های تیر و مرداد ۵۰ تا۶۰ درصد است و در ماههای دی و بهمن به ۷۰ تا۸۰ درصد هم می‌رسد. با توجه به ارقام جدول در هر صورت آبادان یک شهر با میزان بالای رطوبت است.

رطوبت نسبی در آبادان در میانهٔ روز کاهش می‌یابد و در مواقعی که باد از جنوب جریان دارد رطوبت به سرعت بالا می‌رود. رطوبت نسبی آبادان درساعت ۳۰/۶ صبح ۶۴ درصد است، ولی همین رطوبت نسبی در ساعت ۳۰/۱۲ به ۳۲ درصد کاهش می‌یابد. کاهش مزبور به علت وزش بادهای شمالی است که رطوبت وسط روز را تقلیل می‌دهد، ولی به طور کلی توأم شدن حداکثر درجهٔ حرارت(۵۰ درجه سانتی‌گراد)با رطوبت نسبی بیش از ۵۰ درصد در آبادان، به طور محسوسی غیرقابل تحمل است.

[ویرایش] بارندگی

آبادان از مناطق کم بارش کشور است که عمدهٔ همین بارندگی هم به رگبارهای زودگذر باران اختصاص دارد. بعضی مواقع این باران توأم با تگرگ است. میزان بارندگی آبادان در طول ده سال آمارگیری حدفاصل سالهای ۱۳۴۳ تا۱۳۵۳ بین ۶/۵۴ تا ۷/۳۵۳ میلی متر در نوسان بوده‌است. (جدول ۵-۲)متوسط بارندگی سالانه ۳/۱۴۶ میلیمتر گزارش شده‌است. گزارش دیگر این میزان بارندگی را در سال‌های ۱۳۵۵ تا ۱۳۵۷ به طور متوسط بین ۲۰۰ تا۲۵۰ میلی‌متر نشان داده‌است.

باران‌های موسمی و گاه بسیار شدید، از آذر تا اردیبهشت برخی مواقع موجب جاری شدن سیل در سطح خیابان‌ها می‌شود. اهمیت این بارندگی‌ها در کشاورزی منطقه حیاتی است. اوج بارندگی آبادان در ماه‌های آبان، آذر و دی است در ماه‌های بهمن، اسفند و فروردین باران نسبتاً مناسبی می‌آید اما شدید نیست و صرفاً در تغییرات جوی مؤثر است. معمولاً در آبادان در ماه‌های خرداد، تیر و مرداد بارندگی وجود ندارد در اردیبهشت و شهریور برخی از سال‌ها بارندگی بسیار خفیف گزارش شده‌است.

[ویرایش] مردم

بیشتر مردم این شهر از آغاز ساخت پالایشگاه در این شهر از گوشه گوشه ایران و به ویژه از بخش‌های جنوبی، مرکزی و غربی کشور به این شهر کوچ کردند و با هم جامعه و فرهنگ این شهر را ساختندبیشترین مردمانی که در شهر آبادان جاگیر شدند از شمال خوزستان ومنطقه نفتی مسجدسلیمان بودند.با رونق بیشتر این شهر مردم در جستجوی کار از جاهای دورتر به این شهر آمدند.بیشتر ایشان از استان فارس، بوشهر وچهارمحال بختیاری بودند.از آمیزش این مردمان جامعه، لهجه و فرهنگ آبادنی پدید آمد؛چنانکه لهجه آبادانی آمیزه‌ای از لهجه‌های مردمان نقاط پیش یاد است.اشغال ایران در جنگ دوم جهانی بر رونق و اهمیت این شهر استراتژیک افزود.در واقع عمده پیشرفت این شهر در دوره پهلویها و به ویژه دومین شاه این دودمان بود.با رویداد انقلاب اسلامی و پس از آن جنگ ایران و عراق این شهر رو به ویرانی نهاد و بسیاری از مردمش به شهرهای دیگر و به ویژه به بیرون از کشور کوچیدند و بیشتر آنان نیز دیگر بازنگشتند.روستاهای اطراف شهر عمدتا عرب نشین هستند و برخی از آنها پس از جنگ در شهر بویژه در کنارهٔ ساحلی بهمنشیر ساکن شده‌اند.

[ویرایش] اقتصاد

در سال ۱۳۸۷ خورشیدی افزون بر ۱۴۷ فروند لنج و بیش از ۵۸۰ قایق موتوری صیادی در منطقه آبادان به امر صید و صیادی فعالیت داشتند.^[۴]

[ویرایش] دیدنی‌های آبادان

برخی از مناطق دیدنی جزیرهٔ آبادان عبارتند از

[ویرایش] دانشگاه‌های آبادان

[ویرایش] مکان‌های فرهنگی

[ویرایش] مکان‌های تاریخی

[ویرایش] مکان‌های ورزشی

[ویرایش] مکان‌های مذهبی

[ویرایش] آرامگاه‌ها

[ویرایش] متفرقه

رستوران پاکستانی‌ها

[ویرایش] منابع

↑ ^۱٫۰ ^۱٫۱ نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۸۵, پایگاه اینترنتی مرکز آمار ایران
↑ نقشهٔ شهر آبادان
↑ دانشنامه بزرگ اسلام؛ نسخه عربی جلد۱ف ص۵.
↑ خبرگزاری فارس، بازدید: فوریه ۲۰۰۹.

[ویرایش] پیوند به بیرون

این نوشتار دربارهٔ جغرافیا خُرد است. با گسترش آن به ویکی‌پدیا کمک کنید.

	استان خوزستان
مرکز	اهواز
شهرستان‌ها	آبادان \| امیدیه \| اندیکا \|اندیمشک \| اهواز \| ایذه \| باغ‌ملک \| بندر ماهشهر \| بهبهان \| خرمشهر \| دزفول \| دشت آزادگان \| رامشیر \| رامهرمز \| شادگان \| شوش \| شوشتر \| گتوند \| لالی \| مسجد سلیمان \| هفتگل \| هندیجان \| هویزه
شهرها	آبادان \| اروندکنار \| آغاجاری \| الوان \| امیدیه \| اندیمشک \| اهواز \| ایذه \| باغ‌ملک \| بستان \| بندر امام خمینی \| بندر ماهشهر \| بهبهان \| جایزان \| چمران \| حُر \| حسینیه \| حمیدیه \| خرمشهر \| دزآب \| دزفول \| دهدز \| رامشیر \| رامهرمز \| رفیع \| زهره \| سالند \| سردشت \| سوسنگرد \| شادگان \| شوش \| شوشتر \| شیبان \| صفی‌آباد \| صیدون \| قلعه خواجه \| قلعه‌تل \| گتوند \| لالی \| مسجدسلیمان \| مقاومت \| ملاثانی \| میانرود \| مینوشهر \| هفتگل \| هندیجان \| هویزه \| ویس
نقاط دیدنی	آبشار شوی دزفول \| آتشکده چگادم‌تپه \| آرامگاه یعقوب لیث \| اولین چاه نفت ایران \| بند میزان \| پل سفید اهواز \| پل گرگر \| پل لالی \| تالاب شادگان \| تالاب میانگران \| تالاب هورالعظیم \| تپه چغامیش \| دره توبیرون \| دریاچه سد کرخه \| اسکی روی آب در دریاچه کارون \| سد دز \| شهر باستانی آسک \| قلعه ارجان \| قلعه داودختر \| قلعه سلاسل \| قلعه شوش \| کاخ آپادانا \| گندی‌شاپور \| مزار رودبند \| مزار سبز‌قبا \| مسجد جامع خرمشهر \| مسجد رانگونی‌ها \| معبد چغازنبیل \| موزه آبادان

[.D8.A2.D9.85.D8.A7.D8.B1-0] ۱٫۰ ^۱٫۱ نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۸۵, پایگاه اینترنتی مرکز آمار ایران

[1] نقشهٔ شهر آبادان

[2] دانشنامه بزرگ اسلام؛ نسخه عربی جلد۱ف ص۵.

[3] خبرگزاری فارس، بازدید: فوریه ۲۰۰۹.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]